איז תשובה א מצוה? | פרשת נצבים

00:00 אין פרשת נצבים געפינען מיר דעם פסוק וואס רעדט וועגן מצות התשובה. און דער פסוק זאגט: „ושבת עד ה׳ אלקיך ושמעת בקולו בכל לבבך ובכל נפשך“. ווען דער אלטער רבי שרייבט אין תניא, אין אגרת התשובה פרק א׳, אז דאס איז דער פסוק פון וואס מיר לערנען דעם ענין פון מצות התשובה, זאגט דער אלטער רבי דא, אז מצות התשובה מן התורה איז עזיבת החטא בלבד. וואס איז די מצוה פון תשובה מן התורה? דאס איז דער ענין פון עזיבת החטא, אפלאזן דעם חטא. און דער אלטער רבי טייטשט וואס מיינט עזיבת החטא: „דהיינו שיגמור בלבו בלב שלם“, אז א מענטש דארף מאכן ביי זיך א החלטה אין הארצן, מיטן גאנצן הארצן, „לבל ישוב עוד לכסלה“, אז ער וועט מער נישט צוריקקומען צו די נארישקייטן, צו די שטותים וואס ער האט געטאן ביז יעצט, „למרוד במלכות שמים“, צו זיין א מורד במלכות מיט דעם הנהגה וואס איז געווען ביז יעצט, „ולא יעבור עוד מצות המלך“, און וועט מער נישט עובר זיין אויפן אויבערשטנס רצון, נאר היטן מצות המלך, הן מצות עשה והן מצות לא תעשה. און ער איז ממשיך, אז „וזהו עיקר לשון תשובה“, אז דאס איז דער אמתער טייטש פון דעם ווארט תשובה. תשובה איז לשון שיבה, צוריקקומען צו דעם אויבערשטן „בכל לבו ובכל נפשו, לעבדו ולשמור כל מצותיו“. צוריקקומען צו דעם אויבערשטן מיטן גאנצן הארצן און לעבן, צו דינען דעם אויבערשטן און פאלגן אים אין אלע מצוות. און אויף דעם ברענגט ער איינעם פון די פסוקים, דעם פסוק

01:43 פון פרשת נצבים: „ושבת עד ה׳ אלקיך ושמעת בקולו“, אז דאס איז דער יסוד פון מצות התשובה מן התורה. ווי עס איז דאך ידוע, איז דא א גאנצע שקלא וטריא אין אחרונים בנוגע דעם ענין פון מצות התשובה מן התורה. ווייל, ווי עס איז פארשטאנדיק בפשטות, ווען מיר גייען קוקן אין רמב״ם, זעען מיר דאך אז דער רמב״ם שרייבט נאר וועגן דער מצוה פון וידוי. און בפשטות, ווי עס איז משמע פון רמב״ם, איז די מצוה גאר נישט די מצוה פון תשובה; די מצוה איז נאר מצות וידוי. און דער רמב״ם זאגט, אז ווען א מענטש וואס זינדיגט מאכט תשובה, זאגט דעמאלט די תורה אז ער דארף זיך מתוודה זיין. און דער פסוק וואס דער רמב״ם ברענגט איז דער פסוק אין פרשת נשא: „והתודו את חטאתם אשר עשו“. דאס הייסט, די מצוה איז גאר מצות הוידוי. ווי עס איז משמע בפשטות לשונו, אז דער רמב״ם האלט אז תשובה איז נישט קיין מצוה מן התורה. דא זעען מיר דאך אז דער אלטער רבי שרייבט בפירוש „מצות התשובה מן התורה“. און ווי עס ווייזט אויס אין המשך הלשון דא, גייט דער אלטער רבי בשיטת הרמב״ם. און ער פירט אויס ווייטער בנוגע דעם וואס דער רמב״ם ברענגט אין הלכות תשובה, ברענגט ער נישט דעם ענין פון תעניות וכו׳, נאר וועגן מחילה, סליחת עוונות, מחילה און וידוי. וואס אין דעם איז פארשטאנדיק אז דער אלטער רבי אין תניא גייט דא בשיטת הרמב״ם. וואס איז דא פשט? ווען מיר גייען פארשטיין א ביסל די צוויי שיטות,

03:18 וואס איז דא, פריער אלץ וועלן מיר פארשטיין וואס איז די שיטה פון דעם רמב״ם. עס זענען דא צוויי פנים ווי צו לערנען די שיטת הרמב״ם בכללות: די שיטה פון דעם מנחת חינוך, ווי ער טייטשט אויס די שיטת הרמב״ם, און ווי עס איז משמע דא די שיטה פון דעם אלטן רבי׳ן אין אגרת התשובה. און דערנאך וועלן מיר אויסטייטשן דעם ענין, ווי דאס קומט אראפ אין עבודת האדם. ווייל אז „אלו ואלו דברי אלקים חיים“, איז דאך, וויבאלד עס זענען דא צוויי פנים ווי צו לערנען אין שיטת הרמב״ם, צי תשובה איז א מצוה, אדער צי תשובה איז נישט קיין מצוה און די מצוה איז נאר דער ענין פון וידוי, וועלן מיר אויסטייטשן דעם ענין ווי דער רבי איז דאס מסביר אין א שיחה. מיר וועלן זען ביידע שיטות אויף אן אופן אין עבודה, ווי דאס קומט אראפ אין עבודת האדם בפרט. מיר ליינען דאך שטענדיק די פרשת נצבים דעם שבת פאר ראש השנה, וואס אין איר געפינט זיך דער ענין פון מצות התשובה. איז ממילא פארשטאנדיק אז עס איז דא א שייכות מיוחדת לזמן, וואס מ׳שטייט אין די זמני התשובה פון חודש אלול און חודש תשרי. איז דאס א זמן גרמא, וואס דווקא ליינט מען די סדרה, די מצות התשובה. אז מיר געבן א קוק אין דעם מנחת חינוך, וואו ער איז מסביר דעם ענין, ובהקדם, וועלן מיר דערציילן א סיפור. עס איז א סיפור וואס מ׳דערציילט פון די גדולי הצדיקים, פון תלמידי הבעל שם טוב, אז עס איז געווען

04:44 אמאל, ליל יום כיפור, פאר כל נדרי, איז א צדיק אריינגעקומען אין שול. די שול איז געווען געפאקט, און עס איז געווען א גרויסער עולם. עס זענען געזעסן דארט, און יעדער איינער האט געטאן זיינע ענינים. דער האט געזעסן און געזאגט דעם וידוי, וואס מ׳פירט זיך צו זאגן פאר כל נדרי; אנדערע האבן געזאגט תהילים; אנדערע האבן געזעסן און געלערנט, אפילו געקוקט אין א מוסר־ספר, וכיוצא בזה. יעדער איינער האט געטאן זיינע ענינים און זיך צוגעגרייט צו דעם יום הגדול והקדוש, יום הכיפורים. דערציילט מען, אז איינער פון די צדיקים, איינער פון די גדולי תלמידי הבעל שם טוב, איז אריינגעקומען אין שול און געזען ווי דער גאנצער עולם איז פארנומען. איז ער ארויף אויף דער בימה, געגעבן א קלאפ אויף דער בימה און געזאגט: „אידן, מיר דארפן נישט פארגעסן אז עס איז פאראן א גאט אויף דער וועלט.“ וואס לכאורה איז זייער א פלא: וואס האט ער געוואלט זאגן? עס זיצט דא א גאנצע שול; אלע אידן זענען געווען פארנומען. יעדער איינער, דער זאגט דאס, דער זאגט יענץ, דער זאגט תהילים, דער זאגט תשובות — אלע זענען געווען פארנומען מיט הייליגע זאכן. וואס איז דער פשט: „פארגעסט נישט אז עס איז פאראן א גאט אויף דער וועלט“? נאר דאס האט ער געוואלט ארויסברענגען, אז עס איז אמאל, בשעת מ׳טוט אן ענין התשובה, איז מען אזוי פארנומען און אזוי פאריאגט און אזוי אריינגעלייגט אין פרטים און זייטיגע פרטים — אדער אפילו נישט זייטיגע פרטים, אין פרטים עיקריים, פרטים חשובים — אבער ביחס צו דעם עיקר ענין פארגעסט מען וואס איז דער עיקר נקודה. און דאס איז וואס ער האט געזאגט: „מיר דארפן נישט פארגעסן אז עס איז דא א גאט אויף דער וועלט.“

06:19 און דא, דורך דעם ביאור אין דעם סיפור, וועט מען פארשטיין בהקדמה דעם ענין וועגן מצוות התשובה. איז דער מנחת חינוך זאגט, אז בעצם איז נישט פאראן קיין מצוה אין דעם עצם ענין התשובה. תשובה בעצם איז נישט קיין ציווי, ווייל תשובה איז געגעבן געווארן דער בחירה של האדם. דער אויבערשטער הייסט נישט דעם מענטשן אז ער זאל טון תשובה. א מענטש האט געטאן עבירות און, רחמנא ליצלן, איז ער געווארן אפגעריסן פון דעם אויבערשטן. איז דעמאלט איז נישט פאראן א ציווי צו טון תשובה. נאר אז דער מענטש וויל זיך אומקערן צום אויבערשטן, ער איז בוחר בבחירתו החפשית אז ער וויל חרטה האבן אויף דעם וואס ער האט געטאן שלעכט, און ער וויל זיך אומקערן צום אויבערשטן — אויף דעם קומט די תורה און זאגט, אז בשעת דו ווילסט קומען צוריק צום אויבערשטן, דארפסטו וויסן אז עס איז דא אן אופן, וואס דאס איז די מצוה, און מ׳דארף דאס טון באופן של וידוי וחרטת החטא. א דוגמא פשוטה וואס ברענגט ער אויף דעם איז אויך דא די מצוה פון גירושין, גט. די תורה שרייבט הלכות פון גט. איז חס ושלום נישט פאראן קיין מצוה אז מ׳דארף זיך גטן. די מצוה איז, אז אויב א מענטש וויל זיך אפשיידן, א מענטש וויל זיך מגרש זיין מיט זיין ווייב, וואס דאס איז בחירתו — און די גמרא סוף מסכת גיטין רעדט איבער דעם — איז בשעת א מענטש וויל זיך אפגטן, זאגט די תורה מ׳דארף דאס טון באופן כזה, מ׳דארף שרייבן א גט, און דעמאלט קומט די מצוה פון גירושין. אזוי אויך איז עס דא.

07:57 די תורה זאגט נישט קיין ציווי אויף תשובה. תשובה איז געגעבן געווארן לבחירתו של האדם. בשעת דער מענטש האט מחליט געווען בבחירתו אז ער וויל טאקע תשובה טון, זאגט די תורה מ׳דארף דאס טון באופן של וידוי. און דערפאר איז תשובה נישט קיין מצוה; די מצוה איז וידוי. דאס איז די שיטה פון דעם מנחת חינוך. אבער דער רבי קומט און זאגט, אז לשיטת הרמב״ם איז תשובה די מצוה, און דאס איז מדויק. נעמט, קוקט אין לשון פון דעם רמב״ם בהקדמה צו הלכות תשובה. די לשון פון דעם רמב״ם איז: „מצות עשה אחת, והוא שישוב החוטא מחטאו לפני ה׳ ויתודה.“ עס איז נישט „כשירצה לשוב, אז יתודה“, אדער עפעס אזוינס. ער שרייבט „שישוב החוטא ... ויתודה“. איז מובן אז „שישוב החוטא“ איז א חלק פון דעם ציווי. און אויב אזוי, קען מען פרעגן: פארוואס דער רמב״ם ציילט נישט די פסוקים און די ענינים פון וידוי? איז דער תירוץ דערויף פשוט. שיטת הרמב״ם איז אז די מצוה פון תשובה איז א מצוה וואס באשטייט פון צוויי חלקים. עס איז דא דער חלק פון הרגש בלב, די החלטה לעזוב את החטא, דער ענין פון חרטה על העבר, קבלה לעתיד. און דער עיקר אין קבלה לעתיד, ווי מ׳וועט פארשטיין שפעטער פון וואס מיר רעדן, דער עיקר איז דער ענין פון החלטה, אז מ׳וועט נישט עובר זיין אויף מצוות המלך. דאס איז דער עצם ענין התשובה, תשובה בלב. און נאך דעם, דער דיבור שבתשובה, דאס איז אז בשעת דער מענטש זאגט עס ארויס בדיבור, איז ער מתודה על חטאותיו. דער כלל ביים רמב״ם איז, אז בשעת מ׳פארמאגט א מצוה וואס באשטייט פון צוויי חלקים, ציילט מען נאר דעם חלק המעשה אין מנין המצוות. א דוגמא אויף דעם איז ביי מצוות התפילה. דער רמב״ם, שיטתו איז אז תפילה איז א מצוה מדאורייתא. דאס איז שיטת הרמב״ם, כידוע, און עס שטייט אין הלכות תפילה. איז מצוות התפילה באשטייט פון צוויי ענינים. דאס איז נאך [לא ברור].

10:01 ״ועבדתם״, העבודה שבלב זו תפילה, זה לפני המלך וכו׳. און דער רמב״ם אליין שרייבט אז דאס איז די כוונה שבתפילה, און דאס איז די מצוה להתפלל, נישט פשוט זאגן די ווערטער. דאס איז איין מצוה וואס באשטייט פון צוויי חלקים. אין מנין המצוות נעמט מען דעם חלק המעשה, און מ׳זעט אז דער עיקר אין תורה ומצוות איז דער ענין המעשה שבמצוה. און ווען מ׳קומט צו דער מצוה פון תפילה, איז דער עיקר דער דיבור שבתפילה. אפילו די מצוה באשטייט אויך פון דעם חלק הכוונה, אבער אין מנין המצוות דארף מען דעם דיבור. און אזוי ווי מיר האבן געזען ביי תשובה, איז אויך דארט די מצוה פון תשובה מצד עצמה. אבער וויבאלד מ׳דארף אויך דעם חלק הדיבור, נעמט דער רמב״ם דעם חלק הדיבור און ברענגט א פסוק פון וידוי. אבער דער אלטער רבי איז מסביר, אז די מצות התשובה איז מן התורה. וואס איז אבער די מצוה פון תשובה? וואס איז פונקטליך די מצוה פון תשובה? וואס שטייט אין פסוק? דער פסוק זאגט: ״ושבת עד ה׳ אלקיך ושמעת בקולו״. מ׳דארף זיך אומקערן צום אויבערשטן. וואס איז דער גדר פון מצות התשובה? דא זאגט דער אלטער רבי א גרויסן חידוש, א וואונדערבארן און עיקר׳דיקן חידוש אין דעם ענין פון מצות התשובה, און דאס איז דער פנימיות׳דיקער און עצם׳דיקער נקודה פון תשובה. דאס הייסט, ווען מ׳קוקט אויף תשובה, זעט מען אין ספרים, נישט נאר ביים רמב״ם אליין, נאר אויך שפעטער אין אנדערע ספרי תשובה, ווי ״שערי תשובה״ פון רבינו יונה, ״חיבור התשובה״ פונעם מאירי, און נאך ספרים וואס זענען מאריך און ברענגען כמה וכמה ענינים אין תשובה. תשובה האט אסאך פרקים. ווי דער ״שערי תשובה״ שרייבט, זענען דא צוואנציג ענינים בעניני התשובה, אין פרקי התשובה. דאס זענען אסאך ענינים. קומט דער אלטער רבי און איז מחדש אז עס איז דא איין נקודה, און דאס איז דער עיקר ענין פון מצות התשובה. און דאס זאגט דער אלטער רבי אין תניא. מצות התשובה מן התורה — וואס איז דער עצם ענין פון מצות התשובה? נאך פאר דעם וידוי.

12:11 דער וידוי, ווי מיר האבן געזאגט, ברענגט די תשובה אין אותיות, דאס איז אין דיבור. דאס איז אין דעם גאנצן ענין. אבער וואס איז דער עצם ענין פון מצות התשובה? אויף דעם זאגט דער אלטער רבי: די מצות התשובה איז, ווי עס שטייט אין פסוק, ״ושבת עד ה׳ אלקיך ושמעת בקולו״. וואס איז דער טייטש פון די ווערטער? גאר בפשטות: זיך אומקערן צום אויבערשטן. דאס הייסט, א מענטש האט געטאן עבירות. האט ער געטאן איין עבירה, יענע עבירה, [לא ברור]. צי ער האט געטאן כמה וכמה עבירות, ריבוי עבירות. אבער ווען מ׳רעדט פון תשובה, איז די ערשטע זאך, דער עיקר נקודה, ״ושבת עד ה׳״. דאס הייסט, דער שורש פון אלע עבירות וואס א מענטש טוט איז איין און איינציקער נקודה, און דאס איז וואס ער איז מורד במלכות שמים. ווען ס׳איז פאראן קבלת עול מלכות שמים, איז דער מענטש זיך מכניע; ער גיט זיך איבער: דער אויבערשטער איז דיין מלך, און דו ביסט זיין עבד. איז ממילא מקבל אויף זיך דעם עול מלכות שמים. און דערנאך איז ער מקבל אויף זיך דעם עול מצוות, צו טאן די מצוות פונעם מלך, און נישט עובר זיין אויף די גזירות פונעם מלך. ווען אבער ביי אים ווערט פארלוירן די תנועה פון קבלת עול מלכות שמים, דארט נעמט זיך אן דער גאנצער ענין. וואס דער פאל איז, אפילו מיט איין איינציקער עבירה, איז דאס דער נקודה פון מרידה במלכות.

13:39 דאס איז די גאנצע מרידה במלכות. ס׳איז נישט פשט אז דער מענטש זאל זאגן: איך האב נאר איין קליינע עבירה, איך האב געטאן [לא ברור], איין עבירה לבד. ממילא מיינט ער אז ס׳איז א קלייניקייט. דערנאך איז פארקערט דער צווייטער קצה: דער צווייטער זאגט, איך האב זייער פיל עבירות, צוויי הונדערט אדער דריי הונדערט עבירות. איך קען גאר נישט תשובה טאן, איך בין שוין אזוי פארלוירן. זאגט דער אלטער רבי אין תניא צו ביידע מענטשן, סיי צו דעם מענטש וואס מיינט אז ער האט געטאן נאר איין עבירה און מאכט זיך גרינג דערפון, און סיי צו דעם מענטש וואס האט געטאן ריבוי עבירות און עס איז אים שווער, ער מיינט אז עס איז א פאל [לא ברור]. זאגט דער אלטער רבי אז מ׳דארף וויסן: תשובה איז איין איינציקער נקודה. וואס איז די מצוה פון תשובה? ״ושבת״ בלבד. ער רעדט נישט וועגן די פרטים. ער רעדט פון דער ערשטער זאך: אז דו זאלסט געדענקען אז דו האסט זיך אפגעקערט פונעם אויבערשטן. אז דו זאלסט געדענקען אז דו האסט א מלך, מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא, און ער איז דיין מלך, און דו ביסט זיין עבד. און דאס איז דער מהות פון תשובה. און דאס איז וואס די תורה זאגט אין פרשת נצבים: ״ושבת עד ה׳ אלקיך״. א איד זאל זיך אומקערן צום אויבערשטן. די ערשטע זאך איז אז ער זאל אויף זיך מקבל זיין עול מלכות שמים, און דאס איז מהות התשובה. שפעטער קומען די פרטי התשובה: עס דארף זיין וידוי, בקשת מחילה, און עס דארף...

14:55 זיך אריינכאפן אין וועלכע פרטים, ווייל נאך מתקן זיין, האט די כפרה, ווי דער אלטער רבי איז ממשיך, נאך בעסער ווי די פרטים אין תניא. אבער וואס איז דער עצם מצות התשובה, מהות התשובה? און וואס איז דער עיקר ענין? און וואס איז דער „ושבת עד הוי׳ אלקיך“? עס איז דא זייער א געשמאקער טייטש, א טייטש פון מיטלער רבי׳ן אין דעם ספר דרך חיים. דרך חיים, דאס איז דער ספר וואס דער מיטלער רבי האט געשריבן, מיט שערי תשובה, א חלק פון שערי תשובה. דאס זענען צוויי כרכים, צוויי ספרים פון מיטלער רבי׳ן. איין ספר הייסט שערי תשובה, דער צווייטער ספר איז דרך חיים. דאס רופט זיך שוין שערי תשובה, חלקים למלאכת [לא ברור]. על כל פנים, דער ספר דרך חיים, דאס איז א זייער שארפער ספר, וואו ער איז זיך מאריך אין ענינים פון תשובה, אין עבודת השם, אין פרטים, און ער גייט דארט אריין, טרעט דארט אריין טיף, טיף אין נפש. ער ווייזט ווי אזוי עס דארף זיין דער סדר עבודת התשובה. א זייער שטארקער, שארפער, עבודה׳דיגער ספר. איז דארטן דער מיטלער רבי, ברענגט ער א טייטש אויף דעם פסוק: „אוילים מדרך פשעם ומעונותיהם יתענו“. תהלים אין ק״ז, זאגט דער פסוק. „אוילים מדרך פשעם“ — מענטשן וואס האבן זיך פארמישט, אוילים, מדרך פשעם, פון אלע די עבירות וואס זיי האבן געטאן, און במילא מאכן זיי תעניתים און סיגופים, „ומעונותיהם יתענו“. זיי מוטשען זיך, זיך מסגף מיט צד די עבירות וואס זיי האבן געטאן. טייטשט דא דער מיטלער רבי: וואס איז דער פנימיות׳דיגער טייטש דא אין דעם פסוק? אז דער פסוק זאגט צו א מענטשן,

16:21 צו אידן: „אוילים“ — זייט נישט קיין שוטים. וואס דא? דא מיינט עס נישט נארישע אוילים. „מדרך פשעם“ — גיב א קוק וואס איז דער דרך, וואס איז דער שורש, וואס איז די סיבה, ווי אזוי ביסטו אנגעקומען צו דעם פשע? און וואס דאס איז דער ענין פון פריקת עול מלכות שמים. די סיבה וואס דער מענטש איז דורכגעפאלן אין יעדער אמת׳ן פשע, הייבט זיך דאס אן אין ענין פון פריקת עול מלכות שמים. דאס איז דער דרך וואס האט געברענגט צו פשע. און וואס טוסטו? אנשטאט צו מתקן זיין דעם דרך פשע, דעם שורש, די סיבה פון די ענינים פון די חטאים, וואס דאס איז דער מהות התשובה, ברענגסטו תעניתים, ברענגסטו סיגופים — „ומעונותיהם יתענו“. דו ברענגסט תעניתים וסיגופים און דו וועסט טאן די אלע זאכן, אבער דאס איז תשובה גארנישט, אז דו האסט נישט אנגערירט דעם מהות התשובה. און דאס איז די טענה פון דעם פסוק צו דעם אידן וואס טוט תשובה, טוט ריבוי ענינים, און ער האט פארגעסן אויף דעם מהות, אויף דעם דרך וואס האט צוגעברענגט צו דעם גאנצן ענין. וואס דאס איז די נקודה וואס דער אלטער רבי לערנט אין זיין תניא, און דאס איז דער טייטש אין דעם סדר וואס די פרשה זאגט: „ושבת עד הוי׳ אלקיך“. אז די מצוה פון התשובה איז, אז א מענטש דארף זיך פשוט אומקערן. וואס דאס איז [לא ברור], אז דער טייטש פון תשובה איז — דער טייטש איז גאר פשוט. נישט ווי מ׳טייטשט אז תשובה איז ענין של חרטה, נאר דער טייטש פון תשובה איז, דער אמת׳ער טייטש

17:47 פון תשובה איז, דער מהות פון תשובה איז לשוב, זיך אומקערן, אומקערן נאך מקבל זיין עול מלכות שמים. ווייל א איד בעצם איז דאך א קבלת עול׳ניק. און דער אלטער רבי זאגט אין תניא, אין ליקוטי אמרים, אז יעדער איד בטבע איז א מקבל עול מלכות שמים. יעדער איד בטבע וויל נישט זיין קיין מורד במלכות. דאס איז אריינגעוואקסן בטבע פון דעם אידן בירושה מאבותינו. נאר וואס? יעצט דורכגעפאלן איז ער, און ער האט מורד געווען במלכות, און דער ענין פון תשובה איז לשוב להוי׳, נאכאמאל אומקערן זיך, נאכאמאל מקבל זיין עול מלכות שמים, און דאס איז דער מהות התשובה. וואס דאס איז די שיטה פון דעם אלטן רבי׳ן. אבער, ווי געזאגט, וויבאלד אז אלו ואלו דברי אלקים חיים, איז דער הסבר פון דעם מנחת חינוך אויך [לא ברור], בפרט נאך אז ס׳איז דא כמה מוני המצוות וואס רעכענען נישט בכלל מצות התשובה, נישט אין זייער תרי״ג מצוות: רב סעדיה גאון און דער בעל הלכות גדולות, דער בה״ג, און נאך כמה, וואס זיי ברענגען בכלל נישט מצות התשובה, נישט מצות הוידוי. זיי ברענגען דאס גאר נישט אראפ אויף זייער ליסטע מצוות. דארף מען דאך האבן א הסבר וואס איז דא, קען דער תמיהה דא ווערן, אז עס איז דא א הסבר צו זאגן אז תשובה איז גאר נישט קיין מצוה. נאר דא קומט א ווארט נפלא וואס דער רבי איז מבאר, מיוסד אויף דעם וואס [לא ברור]. אז אמאל איז דווקא דער נישט־מצוה, דאס איז גאר א סך טיפער אין דעם קשר פון דעם אידן מיט דעם אויבערשטן ווי א מצוה. א דוגמא לדבר:

19:21 געפינען מיר בנוגע דעם ענין פון שמחת בית השואבה און שמחת הקפות א דבר נפלא. אז אין ימים טובים איז דא די מצוה פון ״מועדים לשמחה״, א מצוה מן התורה, ״ושמחת בחגך״. קומט אויס, אין חג הסוכות איז דא די מצוה ״ושמחת בחגך״. דערנאך איז דא א מצוה וואס איז צוגעקומען מצד דרבנן, וואס דאס איז די שמחה פון שמחת בית השואבה. דאס איז גאר נישט מדאורייתא. [לא ברור] דער רמב״ם [לא ברור], אבער די עיקר שמחה פון שמחת בית השואבה איז דאך פשוט מדרבנן, וואס דאס איז [לא ברור], ווי די גמרא זאגט אין מסכת סוכה. דערנאך איז דא א דריטער ענין, וואס דאס איז די שמחת הקפות, וואס דאס איז אפילו קיין דרבנן נישט; דאס איז שוין א מנהג. עס ווערט אויך אראפגעברענגט אין שולחן ערוך דער מנהג לשמוח בשמחת תורה. [לא ברור] אז די מצוה, דער ענין השמחה ביום טוב, און שמחת בית השואבה, און דערנאך שמחת הקפות, דאס איז גרעסערע שמחה. ווי קומט אזא סארט ענין? [לא ברור] ווייל דווקא ווען עס איז נישט קיין מצוה, בשעת עס איז דעם מענטשן נישט אנגעזאגט געווארן די זאך, נאר עס קומט פון אים אליין, קען זיין אז עס קומט ארויס אן ענין וואס איז נאך טיפער. [לא ברור] בשעת מען טוט דאס בבחירה—

21:03 טוט מען דאס בבחירה. דאס איז, כמובן, [לא ברור]. ווען עס איז א מצוה, איז מען מצווה. אבער ווען עס איז נישט קיין מצוה, בשעת די זאך איז שוין אין בחירת האדם, [לא ברור]. דער אדם עליון טוט עס מצד אן אייגענעם רצון און געשמאק. עס ליגט אין עצם הנפש, אין מהות, און דאס איז אן עצם־ווילן. כידוע ברענגט מען דעם משל פון דעם בעל שם טוב בנוגע דעם חילוק צווישן א מצוה און א מנהג. דער בעל שם טוב זאגט עס על דרך ווי עס איז ביי איש ואשה: אויב מען הייסט איר זי זאל טאן כך וכך, טוט זי עס ווייל זי מוז. אבער ווען זי טוט עס פון זיך אליין, ווייזט דאס אויף א טיפערן, פנימיות׳דיקן קשר, אן עצמי׳דיקן קשר. [לא ברור] און דווקא ווען עס ברענגט ארויס פון זיך אליין, דאס ווייזט אויף די אמת׳ע זוגיות. על דרך זה איז דא א מעלה אין א מנהג לגבי א מצוה. שמחת יום טוב איז א מצוה; די תורה האט אונז אנגעזאגט צו טאן. [לא ברור] אבער שמחת הקפות, שמחת תורה, איז נישט אנגעזאגט געווארן. [לא ברור] דאס דריקט ארויס דעם אמת׳ן קשר פון דעם אדם מיט דעם אויבערשטן. על דרך זה בנוגע דעם ענין התשובה: דווקא דער ענין התשובה איז נישט קיין מצוה, ווייל דורך דעם קומט ארויס דער אמת׳ער קשר פון דעם אדם מיט דעם אויבערשטן. אז א איד—

23:00 וויל [לא ברור] פון דעם אויבערשטן. און בשעת עס איז אן ענין פון ״שובו אלי״, קומט אויך דער ציווי פון זיך אליין; [לא ברור] ביי א איד אין ענין הבחירה, ער וויל צוריקקומען צום אויבערשטן. און ס׳איז דא א זייער אינטערעסאנטע זאך: דער רמב״ם ברענגט אין הלכות תשובה דעם ענין פון בחירה חפשית אין אלע פרטים. די גאנצע צוויי פרקים וואו דער רמב״ם ברענגט עניני הבחירה — פארוואס איז דאס דווקא אין הלכות תשובה? על פי הנ״ל איז פשוט, ווייל ביי תשובה קומט ארויס די בחירת האדם: ער וויל פון זיך אליין צוריקקומען צום אויבערשטן און ווערן איינס מיט אים. ועל פי דאס איז דער ענין [לא ברור]. בשעת מען קומט צום זמן פון ראש השנה און יום כיפורים, און חודש אלול בכלל, דארף א איד וויסן אז דער עיקר ענין התשובה איז קבלת עול מלכות שמים. און דאס איז וואס מען זאגט אין די מאמרים חסידות: אין חודש אלול דארף א איד ארויסגיין לקבל פני המלך בשדה. דאס איז דער ארויסגיין לקבל פני המלך בשדה. [לא ברור] דאס איז זיין ענין, און דאס איז דער אופן פון קבלת עול מלכות שמים, און דאס איז דער עצם ענין התשובה. און על פי מה ווייסט מען אז דער מלך מקבל בסבר פנים יפות. בשעת א איד [לא ברור] די עבירה, [לא ברור] פון דעם איד מיטן רבונו של עולם. ולפי זה, דער מלך מקבל בסבר פנים יפות ומראה פנים שוחקות. און פון דעם גייט מען אריין אין עשרת ימי תשובה. דער עיקר ענין פון ראש השנה איז אויך דער ענין פון קבלת עול מלכות שמים. און דער רבי ריי״צ כותב אין מאמרים פון ראש השנה, אז דער עיקר עבודה פון ראש השנה איז—

24:38 אז דער איד מקבל על עצמו עול מלכות שמים מיט תענוג און מיט אהבה. בפרט ווען ראש השנה פאלט אויס בשבת, וואס שבת איז די צייט פון עונג און די צייט פון מנוחה, איז אויך די קבלת עול מלכות שמים א קבלת עול וואס ווערט געטאן מיט תענוג, מיט אהבה, מיט שמחה. און פון דעם נמשך אויך אויף דעם גאנצן יאר, אז עס זאל זיין אזא יאר: א יאר פון תשובה מיט אהבה, א יאר פון תשובה מיט שמחה, די שמחה פון דעם יאר, די מנוחה פון דעם יאר, דער שבת פון דעם יאר, א יאר פון תענוג. און פון דעם זאלן מיר זוכה זיין בקרוב בימינו צו דער גאולה השלימה, ווען עס וועלן זיין די טעג פון ״יום שכולו שבת ומנוחה לחיי העולמים״.