לעבן חסידות · פרק 86 · 2023-08-09 · 23:48
שבת מברכים אלול גרייט מען זיך צו שמחת תורה!
תיאור הפרק
לע״נ מרת מרים בת ר׳ שמואל ע״ה ולזכות החתן הת׳ ישראל הכהן והכלה מרת גבריאלה שיחיו ליום חתונתם כ״ב מנחם אב תשפ״ג, מזל טוב בנין עדי עד פרשת ראה, שבת מברכים אלול *כתר שם טוב בהוספות, *התוועדות פרשת עקב ופרשת ראה תשכ״ו, *שיחת ש״פ ראה תנש״א
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 שבת פרשת ראה חל תמיד או בשבת מברכים חודש אלול, או בשבת ראש חודש אלול. מובן אפוא גם בפשטות שיש קשר בין הפרשה לבין הזמן שבו נמצאים כשנכנסים לחודש אלול. וידוע מה שכותב השל"ה הקדוש, שלפרשת השבוע יש קשר לזמנים, לימים הטובים ולמועדים שבהם היא חלה. לגבי שבת פרשת ראה יש כמה וכמה ביאורים, בפרט בשיחות קודש. הרבי דיבר במשך השנים על כמה עניינים בעניין זה. אבל אני רוצה להוציא נקודה אחת, נקודה מעניינת שמוצאים כאן, ושהרבי עמד עליה בהתוועדות האחרונה שהייתה לנו סביב הזמן הזה: ההתוועדות של שבת פרשת ראה בשנת תשנ"א. אז דיבר הרבי על כך שבפרשת ראה קוראים את אותו הדבר שקוראים בשמיני עצרת ובשמחת תורה. את הקריאה שקוראים בשמיני עצרת, ״עשר תעשר״ עם פרשת המועדות שבפרשת ראה, קוראים גם בכמה מן הימים הטובים, ובפרט בשמיני עצרת. שם ההלכה היא שקוראים ״עשר תעשר״ גם כשחל בחול המועד סוכות, וקוראים גם את כל הפרשה העוסקת במועדות. ושם קוראים על כל הימים הטובים עד חג הסוכות, ולא רק על חג הסוכות, אלא, כפי שרש"י אומר על הפסוק ״ושמחת בחגך״ וכו׳, וגם ״והיית אך שמח״ — לרבות ליל יום טוב האחרון לשמחה. כלומר, אפילו שמיני עצרת ושמחת
00:00 שבת פרשת ראה פאלט שטענדיק אדער שבת מברכים חודש אלול, אדער שבת ראש חודש אלול. איז דאך פארשטאנדיק אויך בפשטות אז עס איז דא א שייכות צווישן די סדרה מיט דעם זמן וואס מ׳געפינט זיך ווען מ׳גייט אריין אין חודש אלול. און ס׳איז ידוע וואס דער של״ה הקדוש שרייבט, אז די פרשת השבוע האט א שייכות מיט די זמנים, ימים טובים און מועדים וואס עס פאלט אויס. און לגבי שבת פרשת ראה איז דא כמה וכמה ביאורים, בפרט אין די שיחות קודש. דער רבי רעדט במשך השנים דורך כמה עניינים. אבער איך וויל ארויסנעמען א נקודה, אן אינטערעסאנטע נקודה וואס מ׳געפינט. און דער רבי האט דאס באמערקט אין דעם לעצטן פארברענגען וואס מ׳האט זיך געווען ארום. דאס איז דער פארברענגען פון שבת פרשת ראה פון דעם יאר תשנ״א, וואס דעמאלט האט דער רבי גערעדט וועגן דעם נקודה, אז מ׳געפינט אז אין דער סדרה, פרשת ראה, ליינט מען די זעלבע זאך וואס מ׳ליינט אין שמיני עצרת און שמחת תורה. די קריאה וואס מ׳ליינט שמיני עצרת, דער ״עשר תעשר״ מיט דער פרשת המועדות פון פרשת ראה, ליינט מען אויך אין כמה פון די ימים טובים, און בפרט שמיני עצרת, וואס דארטן איז די הלכה אז מ׳ליינט ״עשר תעשר״ אפילו עס פאלט אויס אין ימי סוכות, און מ׳ליינט אויך די גאנצע פרשה וואס רעדט וועגן די מועדות. און דארטן ליינט מען וועגן אלע ימים טובים ביז חג הסוכות, און נישט נאר חג הסוכות, נאר ווי רש״י זאגט אויף דעם פסוק ״ושמחת בחגך״ וכו׳, און אויך ״והיית אך שמח״ — לרבות ליל יום טוב האחרון לשמחה. דאס הייסט אז אפילו שמיני עצרת און שמחת
01:36 תורה נכללים בפרשה. נמצא כאן דבר נפלא: אנחנו נמצאים רק בשבת מברכים חודש אלול, פרשת ראה, וכבר מגיעים בפרשה לקריאה על ענייני חג הסוכות, שמיני עצרת ושמחת תורה. וזה עבורנו לימוד נפלא בסדר העבודה, בעבודה של הזמן הזה. כי באופן כללי יש שתי דרכים להסתכל על כל הדברים הללו. במבט ראשון, כשמסתכלים בדרך הרגילה, יש שורה של ימים טובים ומועדים שמתחילה בחודש אלול. אחר כך באים ימי הסליחות, ראש השנה, עשרת ימי תשובה, יום הכיפורים, הימים שבין יום הכיפורים לסוכות, ואחריהם חג הסוכות, הושענא רבה, שמיני עצרת ושמחת תורה. כל אלה ימים גדולים, שלכל יום מהם יש עניין משלו, הלכותיו, מצוותיו, מנהגיו, אופן ההתנהגות בו והעבודות הקשורות אליו. וכל דבר הוא עניין בפני עצמו. אבל כשמסתכלים על הדברים לאור מה שתורת החסידות גילתה לנו, רואים שזהו המשך אחד ארוך. יש כאן נקודה שיהודי מעמיד לנגד עיניו כבר משבת מברכים חודש אלול. כי אז מתחיל הזמן, כידוע ממה שאדמו"ר הריי"צ סיפר באריכות בשיחותיו הידועות, כיצד השתנתה האווירה בליובאוויטש כשהגיע שבת מברכים חודש אלול. ומשם התחולל שינוי,
01:36 תורה איז אויך נכלל אין דער סדרה. איז געפינט מען דא א דבר נפלא, אז מ׳געפינט זיך ערשט אין שבת מברכים חודש אלול, פרשת ראה, קומט מען צו גיין אין דער סדרה און מ׳ליינט שוין וועגן די עניינים פון חג הסוכות און פון שמיני עצרת און שמחת תורה. וואס דאס איז פאר אונז א לימוד נפלא אין סדר העבודה, אין דער עבודה פון אט דעם זמן. ווייל בכלל איז דא צוויי אופנים ווי אזוי מ׳קען קוקן אויף די אלע זאכן. אז דער סדר, אויפן ערשטן קוק, מ׳קוקט בדרך הרגיל, איז דא א ריי ימים טובים, א ריי מועדים וואס הייבן זיך אן פון חודש אלול. דערנאך איז דא דער המשך לזה, ימי הסליחות, ראש השנה, עשרת ימי תשובה, יום הכיפורים, די טעג שבין יום הכיפורים לסוכות, דערנאך איז דא חג הסוכות, הושענא רבה, שמיני עצרת, שמחת תורה. וואס דאס איז אלץ גרויסע טעג וואס יעדער טאג האט זיך זיין ענין, זיינע הלכות, זיינע מצוות, זיינע מנהגים, זיין התנהגות, זיינע עבודות וואס איז פארבונדן יעדער איינער מיט זיין זאך. און יעדער זאך איז א דבר בפני עצמו. אבער ווען מ׳קוקט מיט תורת החסידות, וואס אונז מגלה געווען, אז דאס איז איין לאנגער המשך. פאראן א נקודה, הנה, וואס איד שטעלט זיך אוועק פון שבת מברכים חודש אלול. ווייל דעמאלט הייבט זיך אן דער זמן, כידוע וואס דער פריערדיקער רבי, דער רבי ריי״ץ, אין די שיחות, די ידוע׳ע נקודת הדיבורים, וואס האט דערציילט באריכות ווי אזוי דער אויר אין ליובאוויטש איז זיך געביטן ווען עס איז געקומען שבת מברכים חודש אלול. און פון דארטן איז געווארן א שינוי, וואס
03:08 נשבה רוח של תשובה, והורגש ריח של תשובה — כל הלשונות שהוא מביא שם. ראו שינוי בליובאוויטש; האווירה כולה השתנתה כבר בשבת מברכים אלול. התכלית והכוונה הן להגיע לעניין של שמחת תורה ושמיני עצרת, שהוא השלמות, התכלית והכוונה של כל העניין. אין פירוש הדבר שמדובר בימים נפרדים ובעניינים נפרדים, אלא שכבר בשבת מברכים אלול יהודי צריך לדעת שמטרתו, היעד שלו, הם להגיע לעניין של שמיני עצרת ושמחת תורה. לכאורה, במבט ראשון, לא רק שלא רואים את הקשר בין העניינים, אלא הם נראים כהפכים גמורים. עומדים בשבת מברכים אלול, מתחיל הזמן של חשבון הנפש, הזמן של תשובה וחרטה על העבר, עם כל העבודות הנדרשות אז בעניין התשובה: לתקן את העבר, לעבוד בעיקר באופן של יראה. יש תקיעת שופר — ״אם יתקע שופר בעיר ועם לא יחרדו״ — והיראה שצריכה להיות בעבודת חודש אלול. ובשמחת תורה יש השמחה הגדולה ביותר בכל השנה, שמחה גדולה ביותר, שמחה נפלאה ביותר, שבה יהודי רוקד עם התורה. היכן רואים את השייכות ואת הקשר בין העניינים? זה אחד הדברים שתורת החסידות גילתה: את העומק ואת פנימיות העניין. כשמתבוננים בעומק ובפנימיות של
03:08 געבלאזן א תשובה־ווינט, און עס איז געווען דער ריח פון תשובה, די גאנצע לשונות וואס ער ברענגט דארטן, וואס מ׳האט געזען א שינוי אין ליובאוויטש, עס האט זיך געביטן דער גאנצער אויר שוין מיט דעם שבת מברכים אלול. די תכלית הכוונה איז אנקומען צו דעם ענין פון שמחת תורה, שמיני עצרת, וואס דאס איז דער שלימות און תכלית און די כוונה פון דער גאנצער זאך. איז דאס נישט דער פשט אז עס זענען באזונדערע טעג און באזונדערע עניינים, נאר שטענדיק אין שבת מברכים אלול דארף א איד וויסן זיין אז זיין מטרה, זיין ציל איז דערגרייכן צו דעם ענין פון שמיני עצרת און שמחת תורה. וואס לכאורה, מ׳קוקט אויף דעם בהשקפה ראשונה, איז דאס לכאורה נישט נאר מ׳זעט נישט דעם קשר עניינים, זיי קוקן אויס עניינים הפכיים לגמרי. מ׳שטייט אין שבת מברכים אלול, עס הייבט זיך אן דער זמן פון חשבון הנפש, דער זמן פון תשובה, חרטה על העבר, מיט די אלע עבודות וואס מ׳דארף דעמאלט ווען לגבי דעם ענין התשובה, מתקן זיין דעם עבר, די עבודה בעיקר אין אן אופן פון יראה, דא תקיעת שופר — ״אם יתקע שופר בעיר ועם לא יחרדו״ — די יראה וואס דארף זיין אין דער עבודה פון חודש אלול. און שמחת תורה איז דא די גרעסטע שמחה פון דעם גאנצן יאר, שמחה הכי גדולה, שמחה נפלאה ביותר, וואס דא א איד טאנצט מיט דער תורה. וואו זעט מען וואס איז דא די שייכות און דער קשר אין עניינים? דאס איז איינע פון די זאכן וואס תורת החסידות האט מגלה געווען, דעם עומק און פנימיות הענין, ווי אזוי מ׳באדערט דעם עומק און פנימיות פון
04:35 הדברים, רואים שבעצם הכול מוביל לנקודה הזאת: כבר משבת קודש מברכים אלול צריך יהודי לדעת שהיעד שלו והכוונה שלו, המטרה שלו, הם להגיע לשמחה הגדולה והנפלאה שנקראת ״ישראל ומלכא בלחודוהי״. יהודי והקב"ה נמצאים לבדם, בשמחה הגדולה ביותר בשמחת תורה. זו הכוונה. וכשקולטים זאת כבר בתחילת העבודה, הדבר מכניס חיות ותענוג בעבודה כבר מיד, ומה שעושים נעשה בחיות אחרת לגמרי ובהתלהבות אחרת לגמרי. כדי להבין זאת, נספר תחילה סיפור ששמעתי מהחסיד הידוע ר׳ יואל כהן עליו השלום. הוא סיפר שזה היה בשנים הראשונות של נשיאות הרבי — עוד לפני נשיאות הרבי, כלומר לפני תש"י, לפני הסתלקות אדמו"ר הריי"צ. באחד הימים, כשהרבי היה באמריקה, התקיימה התוועדות שבה התוועד הרבי עם חסידים. הרבי התוועד אז, כי היה סוכות, [לא ברור], ובאותה התוועדות שר הרבי עם החסידים ניגון שמח, ניגון שחסידים נהגו לשיר בזמנים מסוימים. לניגון היו שלוש תנועות, וכל תנועה עולה עוד ועוד, חזק יותר ו־
04:35 ענינים, זעט מען אז בעצם איז אלץ פירט צו דער נקודה. אז פון דעם שבת קודש מברכים אלול דארף א איד וויסן אז זיין ציל און זיין כוונה, זיין מטרה, איז צו קומען צו דער שמחה הגדולה והנפלאה, וואס רופט זיך אן אזוי: ישראל ומלכא בלחודוהי. א איד מיטן אויבערשטן געפינען זיך נאר אליין, מיט דער גרעסטער שמחה גדולה בשמחת תורה. דאס איז די כוונה. און בשעת מען דערהערט דאס נאך בתחילת העבודה, גיט דאס אריין א חיות און א געשמאק, אז די עבודה נאך גלייך, און דאס וואס מען טוט, ווערט געטון מיט גאר אן אנדער חיות און גאר אן אנדער שטורעם. צו פארשטיין דאס וועלן מיר בהקדם ערשטנס דערציילן א סיפור וואס איך האב געהערט פון דעם חסיד הידוע, ר' יואל כהן עליו השלום. ער דערציילט אז ס׳איז געווען אין די ערשטע יארן פון דעם רבי׳נס נשיאות, נאך פאר דעם רבי׳נס נשיאות, דאס הייסט פאר תש״י, פאר דער הסתלקות פון דעם רבי׳ן ריי״צ, דעם פריערדיקן רבי׳ן. זייענדיג אין אמעריקע איז אמאל פארגעקומען א פארברענגען וואס דער רבי האט פארברענגט מיט חסידים. דער רבי האט דעמאלט פארברענגט, ווייל ס׳איז געווען סוכות, [לא ברור], און אין יענעם פארברענגען האט דער רבי געזונגען מיט חסידים א ניגון, א פרייליכן ניגון וואס מען פלעגט זינגען ביי חסידים ביי געוויסע זמנים. און דער ניגון האט געהאט דריי תנועות. און יעדע תנועה גייט העכער און העכער, שטארקער און
06:04 חזק יותר. כלומר, הניגון מתחיל בטון קל, הולך ומתחזק, ועולה בשלוש תנועות, כל אחת גבוהה מקודמתה. ויש גם התנועה הגבוהה ביותר. כן, זה הניגון שמגיע לשיא הגובה. ויש שלושה חלקים לניגון. הרבי רצה שיבינו אז שהניגון מבטא את זה שבעבודת ה' יש סדר השתלשלות שלם, מן הקל אל הכבד. יש מדרגה ראשונה, ואחריה מדרגה שנייה ושלישית; יש סדר עבודה שלם. אבל לפעמים, כשמדובר בכמה וכמה ענייני עבודה, כל עניין הוא עניין בפני עצמו. זהו העניין: נכנס העניין השני, ואחריו העניין השלישי. אבל יש מצב שיהודי, כבר כשהוא עומד בתחילת העבודה, רואה מיד לאן עליו להגיע. הרי הוא עדיין בתחילת העבודה; הוא רק מתחיל ממש לעבוד. אבל כבר בתחילת העבודה הוא רואה מהו היעד שלו, מהי המטרה שלו ולאן עליו להגיע. מטרת העבודה מאירה אצלו. וכשהרבי שר אז, הוא התחיל מיד מן התנועה השלישית. כלומר, כדי שנקלוט מהו היעד ולאן צריך להגיע. כשעומדים במקום הזה, יודעים ממילא שעדיין צריך לעבור דרך שלמה בסדר העבודה, סדר השתלשלות שלם. אבל בנפש, עצם זה שהוא כבר עומד באותו מקום נותן חיות אחרת,
06:04 שטארקער. דאס הייסט, ער הייבט זיך אן אויף א גרינגן טאן, ס׳גייט שטארקער און שטארקער, ס׳גייט ארויף דריי תנועות, איינע העכער פון דער אנדערער. און נאך איז דא די העכסטע תנועה. יא, דאס איז דער ניגון וואס ניגט דאס העכסטע. און ס׳איז דא די דריי חלקים פונעם ניגון. דער רבי האט געוואלט צו פארשטיין דעמאלט, אז דער ניגון, דאס איז אזוי, אז אין עבודת השם איז דא א גאנצער סדר השתלשלות, מן הקל אל הכבד. יא, ס׳איז דא די ערשטע מדרגה, און נאך איז די צווייטע מדרגה, דריטע; ס׳איז דא א גאנצער סדר עבודה. ס׳איז אבער אמאל אזעלכע וואס בשעת עס רעדט זיך אין כמה וכמה עניני עבודה, איז יעדער ענין אן ענין בפני עצמו. איז דאס דער ענין; שפילט אריין דער צווייטער ענין, דער דריטער ענין. יא, ס׳איז אבער וואס א איד, גלייך ווען ער שטייט אין תחילת העבודה, זעט ער גלייך וואו ער דארף דערגרייכן. ער געפינט זיך דאך נאך אין תחילת העבודה. ער האט ערשט, ער הייבט ערשט אן ממש מיט דער עבודה. אבער אין תחילת העבודה זעט ער גלייך וואס איז זיין ציל, וואס איז זיין גול, וואס איז זיין מטרה, אויף וואו דארף ער דערגרייכן. די מטרה פון דער עבודה לייכט ביי אים. און דעמאלט ווען דער רבי האט דעמאלט געזונגען, האט ער געזונגען גלייך די דריטע תנועה. דאס הייסט, כאילו מען זאל דערהערן וואס איז דאס, וואו דארף מען דערגרייכן. בשעת מען שטייט אין דעם ארט, איז ממילא ווייסט מען אז א גאנצן וועג אין סדר העבודה דארף מען נאך דורכגיין, א גאנצן סדר השתלשלות. אבער בנפש, דאס וואס ער שטייט שוין אין יענעם ארט, דאס גיט אן אנדער חיות,
07:39 פנימיות אחרת ועומק אחר, גם בתחילת העבודה. והעניין הזה נוגע בפרט בזמנים שבהם הרצון קיים. כשקולטים מהי המטרה, לאן צריך להגיע ומהי כל הנקודה, יודעים שתכלית הכוונה היא להגיע לעניין השמחה של שמחת תורה. הביאור בעניין הזה מיוסד על תורה של הבעל שם טוב, שאדמו"ר הזקן הביא בחסידות, בעניין ״אז תשמח בתולה במחול״. הפסוק הזה מרמז על העבודה של הזמן הזה, של חודש אלול וחודש תשרי. ״אז תשמח בתולה במחול״: ״אז״ בגימטרייה שמונה, והוא יום שמיני עצרת, שהוא היום השמיני יחד עם סוכות — ה״אז״. ו״אז תשמח״ — אז תתגלה השמחה, השמחה הגדולה והישועה של ״בתולה״. ״בתולה״ רומזת לכנסת ישראל, וכידוע, מזלו של חודש אלול הוא בתולה, הרומז לכנסת ישראל. וה״מחול״, שהוא הריקוד והשמחה הגדולה של שמחת תורה, שמיני עצרת — המילה ״מחול״, כפי שהבעל שם טוב מפרש, כוללת שני פירושים: מחול מלשון מחילה וכפרה, ומחול מלשון ריקוד. והריקוד של המחול היה, כידוע, מנהג אצל חסידים, שהונהג עוד מימי הבעל שם טוב: ביום [לא ברור] היו החסידים רוקדים ריקוד שנקרא ריקוד מחול. והמחול
07:39 אן אנדער פנימיות, אן אנדער עומק, אויך אין דער תחילת העבודה. וואס דער ענין איז בפרט אין די זמנים וואס דער רצון איז דא. בשעת מען דערהערט וואס איז די מטרה, אויף וואו מען דארף דערגרייכן, וואס איז די גאנצע נקודה, ווייסט מען אז די תכלית הכוונה איז צו קומען צו דעם ענין פון שמחה אין שמחת תורה. וואס דער ביאור אין דעם ענין איז מיוסד אויף א תורה פון דעם בעל שם טוב, וואס דער אלטער רבי האט געברענגט אין חסידות, דער ענין פון „אז תשמח בתולה במחול“. וואס דער פסוק איז מרמז אויף די עבודה פון דעם זמן פון חודש אלול און חודש תשרי. „אז תשמח בתולה במחול“: „אז“ איז בגימטריא אכט, וואס איז דער טאג פון שמיני עצרת, וואס איז אינאיינעם מיט סוכות דער אכטער טאג, דער „אז“. און „אז תשמח“ — דעמאלט וועט נתגלה ווערן די שמחה, די שמחה גדולה וישועה פון „בתולה“. „בתולה“ גייט אויף כנסת ישראל, און כידוע, חודש אלול איז מזל בתולה, וואס גייט אויף כנסת ישראל. און דער „מחול“, וואס איז דער טאנץ און די שמחה גדולה פון שמחת תורה, שמיני עצרת — דער ווארט „מחול“, ווי דער בעל שם טוב טייטשט, האט אין זיך צוויי טייטשן: מחול מלשון מחילה וכפרה, און מחול מלשון א טאנץ. און דער טאנץ פון מחול איז געווען, כידוע, דער מנהג ביי חסידים, איינגעפירט נאך פון דעם בעל שם טוב, אז דעם טאג [לא ברור] פלעגן חסידים טאנצן, פלעגט זיין דער טאנץ וואס האט געהייסן א מחול־טאנץ, וואס דער מחול
09:13 הוא ריקוד שיש בו ריחוק וקירוב, התרחקות והתקרבות. יש עיגול, מעגל, ובמעגל מתרחקים ומתקרבים — ריחוק וקירוב. זה הסוד, זה מה שמעורר את השמחה: בנפש יש תנועה של ריחוק, ולאחר הריחוק בא קירוב. והקירוב הזה הוא שמחה גדולה וישועה. המשל לכך הוא בן מלך ואביו המלך, שהיה ביניהם ריחוק: הבן הלך והתרחק, ועוד יותר התרחק מאביו המלך, ונוצר ריחוק בין המלך לבנו ובין הבן למלך. והריחוק הזה עורר את הבן להתחיל לחפש. וכשמתעוררים אצלו התשוקה והגעגועים, מתעוררת בו התשוקה לחפש את אביו. ״בן חכם יחפש אב״. בן חכם שמחפש ומחפש ומחפש, הולך ומחפש את אביו; הוא רוצה לחזור הביתה ולפגוש אותו בהיכל המלך. וכשמגיע הרגע שבו הם נפגשים, בכל סדר ההתרחשות של המפגש, כשהוא נכנס ומשמיע קול פשוט — כידוע, מביאים את המשל המפורסם של הבעל שם טוב, שזעקתו של הבן, שאיבד את
09:13 טאנץ איז אזא טאנץ וואס גייט מיט א ריחוק און א קירוב, מיט דער ווייטער זיך און מיט דער נענטער זיך. עס איז דא א עיגול, א מעגל, און דער מעגל איז דא וואס מ׳ווערט ווייטער און ווערט נענטער, און דער ריחוק און קירוב. דאס איז דער סוד, דאס איז מעורר די שמחה, דאס איז אז אין נפש איז פאראן א תנועה פון ריחוק, און שפעטער, נאך דעם ריחוק, ווערט א קירוב. איז דער קירוב וואס איז א שמחה גדולה וישועה. דער משל אויף דעם: דער בן מלך, אביו המלך, וואס איז געווען א ריחוק, וואס דער קינד איז געגאנגען און אוועקגעגאנגען ווייט, און אלץ ווייטער פון אביו המלך, איז געווארן א ריחוק פון דעם מלך צו דעם בן, פון דעם בן צו דעם מלך. און אט דער ריחוק האט מעורר געווען אז דער קינד הייבט אן זוכן. און בשעת עס ווערט ביי אים נתעורר די תשוקה און די געגועים, ווערט ביי אים נתעורר די תשוקה און געגועים צו זוכן דעם טאטן. די בן חכם יחפש אב. אז א בן חכם וואס זוכט און זוכט און זוכט, ווען ער גייט ארום און זוכט דעם טאטן, ער וויל קומען צוריק אהיים, זיך טרעפן מיט אים אין דעם היכל המלך. און בשעת עס קומט זיך אין דעם מאמענט וואס זיי טרעפן זיך, איז, אין דעם, מיט דעם גאנצן סדר ווי זיי טרעפן זיך, ווי ער קומט אריין, און דער קול פשוט, כידוע, עס ברענגט זיך דער משל המפורסם פון דעם בעל שם טוב, אז דער געשריי פון דעם קינד האט פארלוירן די
10:30 השפה. אחרי כל הזמן שהיה רחוק מאביו המלך, הוא כבר אינו יודע את השפה; הוא יכול רק לזעוק, וזוהי הזעקה של קול השופר. והאב, שנמצא בהיכל המלכות, שומע את הזעקה הזאת, והיא מעוררת בו געגועים לבנו. ואז נוצר הקירוב הפנימי, והוא מוחל — מלשון מחילה — על כל העניינים הבלתי רצויים שהבן עשה עד עכשיו, במשך כל זמן הריחוק. ואז הם יוצאים יחד לריקוד, וזוהי הרינה של ״אז תשמח בתולה במחול״. השמחה של שמיני עצרת — זוהי הרינה; שמיני עצרת הוא הזמן, זמן השמחה של שמיני עצרת. למה השמחה נמצאת דווקא שם? כי רואים שבשמיני עצרת השמחה היא בלי גבול כלל וכלל. ממה נובעת השמחה של הרגע הזה? מ״ישראל ומלכא בלחודוהי״, כלשון הזוהר: עם ישראל והקב״ה נפגשים באופן של ״בלחודוהי״. ״יהיו לך לבדך ואין לזרים אתך״. בשמיני עצרת מוצאים את העניין הזה, ״עצרת תהיה לכם״. ״לכם״ — אין כאן שום מוצא, שום דבר אחר. כפי שרואים במדרשים, בחג הסוכות הקריבו שבעים פרים כנגד שבעים האומות, כי אז משפיעים חיות לכל העולם. אומות העולם מקבלות חיות דרך היהודים. ״הללו את ה׳ כל גויים שבחוהו כל האומים כי גבר עלינו חסדו״. זה
10:30 שפראך. פון אפיל צייט פון זיין ווייט פון אביו המלך ווייסט ער שוין נישט די שפראך, ער קען נאר געבן א געשריי, און דאס איז דער געשריי פון קול שופר. און דער טאטע וואס געפינט זיך ביי היכל מלכות, ער הערט זיך איין אט דעם געשריי, און דאס רופט ביי אים ארויס געגועים צו דעם זון. און דעמאלט ווערט דער קירוב פנימי, און דער קירוב, און דער מוחל, מלשון מחילה, אז ער איז מוחל אויף די אלע ענינים בלתי רצויים וואס ער האט געטאן ביז איצט פון גאנצן ריחוק. און דעמאלט גייען זיי א טאנצל, און דאס איז דער רינה פון דעם ״אז תשמח בתולה במחול״. די שמחה פון שמיני עצרת, וואס דאס איז דער רינה, וואס שמיני עצרת איז דא זמן, דער זמן השמחה פון שמיני עצרת. פארוואס איז די שמחה דא? ווייל מ׳זעט ביים אז שמיני עצרת איז די שמחה בלתי מוגבלת כלל וכלל. ווייל וואס איז די שמחה פון אט דעם מאמענט? פון ישראל ומלכא בלחודוהי, איז דער לשון הזהר, וואס עם ישראל מיטן אויבערשטן טרעפן זיך אויף אזא אופן בלחודוהי. ״יהיו לך לבדך ואין לזרים אתך״. מ׳געפינט ביי שמיני עצרת אט דער ענין, אז דאס איז דער ״עצרת תהיה לכם״. ״לכם״ איז דא קיין שום מוצא, קיין שום אנדערע זאך נישט. ווי מ׳זעט אין די מדרשים, אז דער חג הסוכות האט מען געברענגט שבעים פרים כנגד די שבעים אומות, ווייל דעמאלט איז מען משפיע חיות צו דער גאנצער וועלט. אומות העולם באקומען חיות דורך אידן. ״הללו את ה׳ כל גויים שבחוהו כל האומים כי גבר עלינו חסדו״. דאס
11:53 אבל הוא הולך לאומות העולם. כשמגיעים לעניין של שמיני עצרת, אז זה ״לכם״, ״פר אחד איל אחד״ — אחד כנגד כנסת ישראל בלבד, כי אז ייחוד קודשא בריך הוא ושכינתיה עם עם ישראל הוא ייחוד גדול ביותר. ממילא מובנת השמחה הגדולה והישועה. אף על פי שעומדים בשבת מברכים אלול, וכבר מתחילים בסדר העבודה של חשבון הנפש. רואים בחסידות את עבודת חשבון הנפש של חודש אלול, ועל ידה מתקנים עניינים מן העבר, מכל השנה כולה. כל זה אמת ויציב וישר. כל זה בא יחד עם העבודה של חודש אלול, והעבודה היא תשובה — הבן שמחפש את אביו. זה עיקרו של חודש אלול. ״כי בעל הבית״ [לא ברור] ״ירח ימים״. ירח הימים של תשובה, של חודש אלול, שבו הילד היהודי יכול כעת להרגיש את התשוקה לאבא, וכיצד הוא מחפש את אביו. אבל גם אם הוא עדיין ב[לא ברור], ועדיין לא עבר את כל סדר העבודה והתשובה, כשהוא יודע שכל זה הכנה לפגישה עם אביו המלך, והוא יודע שסוף כל סוף ניפגש, הוא כבר שמח. הוא רוקד, הוא רוקד, הוא רוקד ריקוד. [לא ברור] והביטחון הגמור הזה בכך משתתף גם הוא בתוך סדר העבודה. זאת העבודה. [לא ברור] לגמרי, זו שמחה גדולה וישועה. אבל בתוך העניין הזה ישנה גם עבודת התשובה. אדרבה. פעם דיברו בהתוועדות, [לא ברור] עליו השלום, הייתה פעם התוועדות שבה הרבי דיבר על העניין. הדברים היו מיוסדים על רש״י, שהרבי דיבר פעם על המחלוקת בין רבי
11:53 גייט אבער צו אומות העולם. בשעת עס קומט צו דעם ענין פון שמיני עצרת, איז דעמאלט ״לכם״, פר אחד איל אחד, דאס איז נאר אחד כנגד כנסת ישראל, ווייל דעמאלט איז דער יחוד קודשא בריך הוא ושכינתיה מיט עם ישראל אין א גרעסטן יחוד. די שמחה גדולה וישועה איז ממילא פארשטענדיג. הגם מ׳שטייט אין שבת מברכים אלול, און מ׳הייבט שוין אן דעם סדר העבודה פון חשבון הנפש. מ׳זעט אין חסידות, די עבודה פון חשבון הנפש פון חודש אלול, און דורך דעם כל השנה כולה מתקן זיין ענינים פון אמאל. דאס איז אלץ אמת ויציב וישר. דאס איז אלץ צוזאמען מיט דער עבודה פון חודש אלול, און די עבודה איז תשובה, און דאס איז דער בן וואס זוכט אביו. דאס איז דער עיקר פון חודש אלול. כי בעל הבית [לא ברור] ירח ימים. די ירח ימים פון תשובה, פון חודש אלול, וואס דער אידישער קינד קען יעצט די תשוקה צו אבא און ווי ער זוכט דעם טאטן. אבער אפילו ער איז נאך אין [לא ברור], ער האט נאך נישט כל הסדר עבודה ותשובה, בשעת ער ווייסט אז דאס אלץ איז א הכנה צום פגישה מיט אביו המלך, און ער ווייסט אז סוף כל סוף וועלן מיר זיך טרעפן, איז ער שוין שמח, ער טאנצט, ער טאנצט, ער טאנצט א ריקוד. [לא ברור] און דער בטחון הגמור הזה בזה, דאס איז אויך משתתף בתוך סדר העבודה. דאס איז די עבודה. [לא ברור] לגמרי, עס איז א שמחה גדולה וישועה. אבער דורך דעם ענין פון עבודה איז די תשובה. אדרבה. אמאל גערעדט אין א פארברענגען, [לא ברור] עליו השלום, עס איז געווען אמאל א פארברענגען, דער רבי האט גערעדט בנוגע דעם ענין. עס איז געווען מיוסד אויף א רש״י, וואס ער האט אמאל גערעדט בנוגע די מחלוקת פון רבי
13:44 יהודה ורבי נחמיה. כל ה״לשיטתייהו״ שלהם. זה היה ההבדל ביניהם בדרך הלימוד: אצל אחד, דרך הלימוד הייתה להתייחס לכל פרט בפני עצמו, ולהשתדל להבין את הפסוק דרך אותו פרט. והשני מסתכל על התמונה כולה. גם זה [לא ברור] דבר, זה ביחד. אבל בכלל, זה כל העניין. זה [לא ברור]. זה כל ה״לשיטתייהו״ בכמה וכמה מחלוקות ביניהם. ופעם דובר על כך שהמחלוקת נובעת משורש נשמותיהם, מדרך החיים שלהם. לא ניכנס עכשיו לכל האריכות; היה פעם ביאור בשיחה, שיחה של יום טוב שני של שבועות, פרשת ראה, בין שתי שבועות. והרבי הביא שם את ה״לשיטתייהו״ של רבי יהודה ורבי נחמיה. אבל נקודה אחת שעליה דובר היא ששתי צורות הלימוד האלה קשורות להבדל שבין עני לעשיר. וכל זה גם [לא ברור] רבי יהודה ורבי נחמיה, שלא היו עשירים במיוחד. אדרבה, מדובר בעניים. אבל מזה עצמו רואים כיצד רבי נחמיה [לא ברור] את העוני, כפי ש[לא ברור] בענייני אכילה. ורבי יהודה, [לא ברור] אכילה ושתייה היו חסרים [לא ברור]. כך היה במצב של [לא ברור]. אבל בכללות, ההבדל בין דרך החיים של עני לזו של עשיר בעבודת השם: אצל העני — הלוואי זה, ואצל העשיר — הלוואי זה. אלה שתי צורות הסתכלות. מדובר על הפרטים. [לא ברור] העני מתייחס לכל פרט בפני עצמו. בכלל, כך מוצאים במצב של עניים: כל פרוטה חשובה, וכל פרט שיש עכשיו עומד בפני עצמו.
13:44 יהודה ורבי נחמיה. דער גאנצער לשיטותייהו. און דאס איז דער דרך הלימוד, עס איז געווען צווישן זיי. אז ביי איינעם איז געווען דער דרך הלימוד, צו צונויפשטעלן יעדן פרט בפני עצמו, און מ׳דארף זיך משתדל זיין בפסוק ווי ער איז דורכדעם פרט. און דער צווייטער, ער קוקט אויף דער גאנצער תמונה. דאס איז אויך א [לא ברור] דבר, דאס איז ביחד. אבער בכלל, דאס איז דער גאנצער ענין. עס איז [לא ברור]. דאס איז דער גאנצער לשיטותייהו פון כמה וכמה מחלוקת צווישן זיי. און אמאל האט מען גערעדט אז די מחלוקת נעמט זיך פון דעם שורש נשמות, פון דעם דרך בחיים. נישט אריינגיין יעצט אין דער גאנצער אריכות, עס איז געווען אמאל א ביאור שיחה, דאס איז א שיחה פון יום טוב שני של שבועות, פרשת ראה, בין שתי שבועות. און דער רבי האט דארט ארונטערגעברענגט דעם לשיטותייהו פון רבי יהודה ורבי נחמיה. אבער איין נקודה וואס מ׳האט גערעדט, אז דורך די צוויי פנים, דורך דעם לימוד, איז צוטאן מיט דעם חילוק צווישן עני און עשיר. און דאס אלץ איז אויך [לא ברור] רבי יהודה ורבי נחמיה, אז זיי זענען נישט געווען ספעציעל עשירים. אדרבה, עס איז נוגע עניים. אבער פון דעם זעט מען דאס גופא, ווי אזוי רבי נחמיה [לא ברור] די עוני. ווי עס [לא ברור] עניני אכילה. ורבי יהודה, [לא ברור] אכילה ושתיה האט געפעלט [לא ברור]. דאס איז געווען במעמד [לא ברור]. אבער בכללות דער חילוק צווישן דרך החיים פון עני און פון עשיר אין עבודת השם: עני, הלוואי דאס, און עשיר, הלוואי דאס. דאס איז צוויי פנים. דאס רעדט פרטיות. [לא ברור] דער עני איז יעדן פרט באזונדער. בכלל, דאס געפינסטו אין מעמד פון עניים, אז יעדע פרוטה, ווען מ׳האט יעצט יעדן פרט.
15:33 זה דבר בפני עצמו. כל דרגה היא כמו דרגה [לא ברור]. אני יכול לתת לכם תמונה רחבה יותר. אני מסתכל על הפרט הזה, ולא רק עליו, אלא על כל הפרטים יחד. זו דרגה. זה [לא ברור]. אפשר הרי לראות שכאשר מסתכלים על עניין של עשירות במרחב, הוא מקיף את העניינים בהרחבה, למעשה, את כל העניינים. וכך מבינים את מה שדיברנו עכשיו: כשעבודת השם היא עבודה [לא ברור], אז כל פרט, כל עניין פרטי, עומד בפני עצמו. ואילו דרך העבודה של החסידות מגלה את עניין העשירות שהחסידות מגלה, את העניין של [לא ברור] שאדמו״ר הזקן והנשיאים גילו לנו. והעשירות שבתורה, העשירות של פנימיות התורה, היא שהמבט הולך ומתרחב ונפתח, וכך ניגשים לכל העבודה בתנועה של שמחה וטוב לבב, מתוך קבלת השמחה. וזה אחד הדברים ששמענו מהרבי תמיד. גם כשנמצאים עדיין בחודש אלול, שהוא זמן של חשבון הנפש ושל תשובה, חסיד עומד כבר מן היום הראשון של חודש אלול בשמחה גדולה, בשמחה רבה. כי הוא יודע לאן הדרך שהוא הולך בה עכשיו מובילה אותו: אנחנו הולכים אל המלך, אנחנו הולכים להיפגש עם המלך. זו הגישה, זו הדרך. ממילא מסתכלים על כך בהרחבה, מסתכלים על מה שהתורה [לא ברור] לנו. וזה מה שדיברנו עליו קודם: כשאנחנו יודעים את העניין הזה, רואים שכל העבודה נעשית אחרת לגמרי. ואת הנקודה שדיברנו עליה עכשיו רואים גם כיסוד בעבודת התשובה.
15:33 דאס איז באזונדער. יעדע דרגה איז ווי [לא ברור] דרגה. איך קען אייך געבן א גרעסערע פיקטשער. איך קוק אויף דעם, אויף דעם פרט, און נישט נאר אויף דעם פרט, נאר אויף אלע פרטים צוזאמען. דאס איז א דרגה. דאס איז [לא ברור]. מען קען דאך זען, אז ווען מ׳קוקט אויף אן ענין פון עשירות במרחב, נעמט עס ארום די ענינים ברחבות, למעשה, אויף אלע ענינים. אז מען פארשטייט שוין דעם ענין וואס מיר האבן יעצט גערעדט: אז בשעת עבודת השם איז אן עבודה [לא ברור], איז דעמאלט יעדער פרט, יעדער פרטי ענין, באזונדער. בשעת דער דרך העבודה פון חסידות מגלה דעם ענין העשירות וואס חסידות מגלה, דעם ענין פון [לא ברור] וואס דער אלטער רבי און די נשיאים האבן אונז מגלה געווען. און די עשירות שבתורה, די עשירות פון פנימיות התורה, איז אז דער קוק גייט און ווערט ברייטער און עפנט זיך, און אזוי קומט מען צו דער גאנצער עבודה מיט דער תנועה פון שמחה וטוב לבב, מיט קבלת השמחה. און דאס איז איינע פון די זאכן וואס מיר האבן געהערט פון רבי׳ן תמיד. אפילו ווען מ׳איז נאך אין חודש אלול, וואס איז א זמן פון חשבון הנפש און פון תשובה, שטייט א חסיד גלייך פונעם ערשטן טאג פון חודש אלול מיט א גרויסע שמחה, מיט א שמחה רבה. ווייל ער ווייסט אז ווען ער גייט יעצט אויפן וועג, וואו דער וועג פירט אים: מיר גייען צום מלך, מיר גייען זיך טרעפן מיטן מלך. און דאס איז דער צוגאנג, דאס איז דער וועג. במילא קוקט מען אויף דעם מיט א רחבות, מ׳קוקט אויף דעם וואס די תורה האט אונז [לא ברור]. און דאס איז וואס מיר האבן פריער גערעדט: בשעת מיר ווייסן דעם ענין, זעט מען אז די גאנצע עבודה ווערט אינגאנצן אנדערש. און דעם נקודה וואס מיר האבן יעצט גערעדט, זעט מען אויך אלס א יסוד אין עבודת התשובה.
17:23 בעבודת התשובה מוצאים את אותו עניין. וזה מעניין מאוד: אם נכנסים לעיין באגרת התשובה של אדמו״ר הזקן, רואים את גישתו של אדמו״ר הזקן באופן שבו הוא כותב באגרת התשובה. אדמו״ר הזקן מדבר שם באריכות, בביאורים שבאגרת התשובה, על העניין הזה. מה אומר אדמו״ר הזקן בתניא? קודם כול הוא שואל: מהי מצוות התשובה מן התורה? מצוות התשובה מן התורה היא עזיבת החטא בלבד. לא תעניות, לא סיגופים, אפילו לא וידוי. מצוות התשובה מן התורה היא עזיבת החטא. ומהי עזיבת החטא? אדמו״ר הזקן מסביר: שאדם גומר בלבו בלב שלם, מוסר את עצמו לידי יוצרו מתוך קבלת עול מלכות שמים, שלא יעשה עוד [לא ברור]. ואדמו״ר הזקן מבאר זאת בפרק הראשון של אגרת התשובה. אחר כך, בפרק ד׳, אדמו״ר הזקן חוזר ואומר: אמנם, כל מצוות התשובה מן התורה היא עזיבת החטא בלבד. הוא חוזר לנקודה שאמר בפרק א׳: שכל מצוות התשובה היא עניין עזיבת החטא, לגמור בלבו בלב שלם שלא להיות עוד מורד במלכות. אומר אדמו״ר הזקן: כדי להבין את העניין הזה, צריך לבאר היטב ובהרחבה את מה שכתוב בזוהר, שתשובה היא תָּשׁוּב ה׳: ה׳ תתאה — תשובה תתאה; ה׳ עילאה — תשובה עילאה. ומשם אדמו״ר הזקן ממשיך לאורך שבעה פרקים להסביר מהי תשובה תתאה ומהי תשובה עילאה, ומבאר באריכות את כל העניין על כל פרטיו. אבל היסוד הוא להבין: הרי זו המהות של כל התשובה מן התורה. הצעד הראשון בתשובה הוא קבלת עול מלכות שמים, עזיבת החטא. זהו הפירוש הפשוט של כל עניין התשובה. מה פירוש הדבר?
17:23 אין עבודת התשובה געפינט מען דעם זעלבן ענין. און ס׳איז זייער אינטערעסאנט: אויב מ׳גייט אריין קוקן אין אגרת התשובה פון דעם אדמו״ר הזקן, זעט מען דעם פנים פון דעם אדמו״ר הזקן, ווי ער שרייבט אין אגרת התשובה. דער אדמו״ר הזקן רעדט דארט באריכות, אין די ביאורים פון אגרת התשובה, וועגן דעם ענין. וואס זאגט דער אדמו״ר הזקן אין תניא? ער זאגט קודם־כל, וואס איז מצות התשובה מן התורה? מצות התשובה מן התורה איז עזיבת החטא בלבד. נישט תעניות, נישט סיגופים, נישט אפילו וידוי. מצות התשובה מן התורה איז עזיבת החטא. און וואס איז עזיבת החטא? דער אדמו״ר הזקן איז מסביר: אז מ׳איז גומר בלבו בלב שלם, מ׳לייגט זיך אריין אין די הענט פונעם יוצר, מיט קבלת עול מלכות שמים, אז מ׳וועט נישט מער [לא ברור]. און דער אדמו״ר הזקן איז דאס מבאר אינעם ערשטן פרק פון אגרת התשובה. דער אדמו״ר הזקן קומט שפעטער צוריק, אין פרק ד׳, און זאגט: אמנם, כל מצות התשובה מן התורה היא עזיבת החטא בלבד. ער קומט צוריק צום נקודה וואס ער האט געזאגט אין פרק א׳: אז די גאנצע מצות התשובה איז דער ענין פון עזיבת החטא, לגמור בלבו בלב שלם, נישט מער צו זיין מורד במלכות. זאגט דער אדמו״ר הזקן: כדי צו פארשטיין דעם ענין, דארף מען מבאר זיין היטב ובהרחבה וואס עס שטייט אין זוהר, אז תשובה איז תָּשׁוּב ה׳: ה׳ תתאה, תשובה תתאה; ה׳ עילאה, תשובה עילאה. און פון דארט גייט דער אדמו״ר הזקן איבער א המשך פון זיבן פרקים מסביר זיין וואס איז תשובה תתאה, וואס איז תשובה עילאה, און איז מבאר באריכות דעם גאנצן ענין מיט אלע פרטים. אבער דער יסוד איז צו פארשטיין: דאס איז דאך די מהות פון דער גאנצער תשובה מן התורה. דער ערשטער שריט אין תשובה איז קבלת עול מלכות שמים, עזיבת החטא. דאס איז דער פשוט׳ער ענין פון דער גאנצער תשובה. וואס איז דער פשט?
19:15 כדי להבין מהי התשובה בכללותה, צריך לבאר היטב את מה שכתוב בזוהר: תָּשׁוּב ה׳ — ה׳ תתאה, תשובה תתאה; ה׳ עילאה, תשובה עילאה. וצריך להבין את כל המדרגות בתשובה, מתשובה תתאה ועד תשובה עילאה, מהמדרגה הראשונה ועד סוף שבעת הפרקים. מהו הביאור? למה צריך לבאר זאת היטב, מה הפשט? הנקודה שהרבי מבאר נמצאת דווקא במילותיו של אדמו"ר הזקן. כאשר נאמר שכל עניין התשובה מן התורה הוא עזיבת החטא, העניין הראשון בתשובה הוא להפסיק את המרידה במלכות ולקבל על עצמו עול מלכות שמים. אבל זו יכולה להיות קבלת עול יבשה, קבלת עול מרה. מסכן, הוא עבר עבירות, עשה דברים רעים, חס ושלום, ועכשיו הוא מקבל עליו עול מלכות שמים מלמעלה, בקבלת עול יבשה. בא אדמו"ר הזקן ואומר: לא. כדי שהתשובה כולה תהיה כדבעי למיהוי, שתהיה קבלת עול מלכות שמים אמיתית, עליך לקלוט שאמיתתה של התשובה אינה טמונה רק בחטאים ועוונות. אל תהיה שקוע בחטאים ובעוונות שלך, אל תסתכל רק על הדפים. עיקר התשובה — עליך לדעת — הוא עניינה של תשובה עילאה. והשלב הראשון בתשובה עילאה הוא דביקות הנפש, כפי שאדמו"ר הזקן מבאר בהמשך, בפרקים ח׳, ט׳ וי׳. תשובה עילאה היא דביקות הנפש, ואם יש בזה
19:15 כדי צו פארשטיין וואס איז די גאנצע תשובה, דארף מען מבאר זיין היטב וואס עס שטייט אין זוהר: תָּשׁוּב ה׳, ה׳ תתאה, תשובה תתאה; ה׳ עילאה, תשובה עילאה. און מען דארף פארשטיין אלע מדרגות אין תשובה, פון תשובה תתאה ביז תשובה עילאה, פון דער ערשטער מדרגה ביז צום סוף פון די זיבן פרקים. וואס איז דער ביאור? פארוואס דארף מען מבאר זיין היטב, וואס איז דער פשט? דער נקודה וואס דער רבי איז מבאר ליגט דווקא אין די ווערטער פון דעם אדמו״ר הזקן. בשעת עס שטייט אז די גאנצע תשובה מן התורה איז עזיבת החטא, איז דער ערשטער ענין פון תשובה צו אויפהערן מיט דער מרידה במלכות און מקבל זיין אויף זיך מלכות שמים. אבער דאס קען זיין א טרוקענע קבלת עול, א ביטערע קבלת עול. נעבעך, ער האט געטאן עבירות, ער האט געטאן שלעכטע זאכן, חס ושלום, און יעצט איז ער מקבל אויף זיך עול מלכות שמים פון אויבן, מיט א טרוקענער קבלת עול. קומט דער אלטער רבי און זאגט: ניין. כדי די גאנצע תשובה זאל זיין כדבעי למיהוי, זאל זיין אן אמת׳ע קבלת עול מלכות שמים, דארפסטו דערהערן אז דער אמת פון תשובה ליגט נישט נאר אין חטאים ועוונות. ליג נישט אין דיינע חטאים ועוונות, קוק נישט נאר אויף די בלעטער. דער עיקר התשובה — דארפסטו וויסן — איז דער ענין פון תשובה עילאה. און דער ערשטער טאג אין תשובה עילאה, וואס דאס איז דביקות הנפש, און דער אלטער רבי איז דאס מבאר שפעטער אין פרק ח׳, און ט׳, און י׳. אז תשובה עילאה, דאס איז דביקות הנפש, און אויב דאס האט
20:58 אפילו לימוד התורה, שבו יהודי נעשה אחד עם הקב"ה, ישנה דביקות רוח ברוח. כמו קודם הירידה, כשהנשמה הייתה מאוחדת עם שורשה, כאילו לא הייתה ירידה כלל. ולמקום הזה צריך להגיע. זו הנקודה של התשובה: שיבת הנפש לשורשה ומקורה, שהנפש, גם כאן בגוף, תתאחד עם הקב"ה; נשמה בגוף דווקא, שנעשית אחת עם הקב"ה. זהו עיקר התשובה. ומתוך כך, כשהדבר ברור, התשובה כולה היא תשובה חיה, תשובה עשירה, תשובה שיש בה עומק, תשובה אלוקית. זו לא רק תשובה שבה אנחנו שקועים בחטאים ובעוונות ומבקשים לברוח מן הבוץ. כבר בתנועה הראשונה של התשובה מצויה המטרה של ״יחידה ליחדך״, הדביקות בקב"ה. וכך הוא גם מצד הזמן: לא מדובר רק בתחילת העבודה בחודש אלול, אלא שהכוונה הפנימית היא להגיע לשמיני עצרת ושמחת תורה, ל״ישראל ומלכא בלחודוהי״ — להידבק בקב"ה ולהתאחד עמו. וממילא, בנקודה הזאת טמון גם עומק הביאור במשל הידוע של אדמו"ר הזקן, במאמר הידוע ״אני לדודי ודודי לי״. במשל מתוארת באריכות ביאת המלך: קודם בואו לעיר יוצאים אנשי העיר לקראתו, ומקבלים את פניו בשדה, והוא מקבל את כולם בסבר פנים
20:58 אפילו לימוד התורה, וואס א איד ווערט איינס מיטן אויבערשטן, איז דא דביקות רוח ברוח. ווי קודם הירידה, ווען די נשמה איז געווען פאראייניגט מיט איר שורש, כאילו קיין ירידה איז נישט געווען. און דאס איז דער ארט וואו מ׳דארף דערגרייכן. דאס איז די נקודה פון תשובה, די שיבת הנפש לשורשה ומקורה, וואס די נפש, אויך דא אין גוף, זאל ווערן פאראייניגט מיטן אויבערשטן, נשמה בגוף דוקא, ווערן איינס מיטן אויבערשטן. דאס איז דער עיקר תשובה. ובשל זה, דאס קלאר, איז דעמאלט די גאנצע תשובה א לעבעדיגע תשובה, א רייכע תשובה, א תשובה מיט אן עומק, א ג־טלעכע תשובה. ס׳איז נישט נאר א תשובה פון וואס מיר ליגן אין די חטאים ועוונות, און מיר זוכן אנטלויפן פון די בלאטע. נאר אין דער ערשטער תנועה פון תשובה האלט זיך שוין די מטרה אין דער יחידה ליחדך, די דביקות מיטן אויבערשטן. און אויף דעם איז אויך דער ענין אין זמן: אז ס׳איז ניט נאר ערשט אין דער התחלת העבודה פון חודש אלול, נאר אז די כוונה פנימית איז דערגרייכן צו דעם שמיני עצרת שמחת תורה, דעם ישראל ומלכא בלחודוהי, באהעפטן זיך און פאראייניגן זיך מיטן אויבערשטן. און ממילא, אין דער נקודה, דאס איז דער עומק הביאור אויך אין דעם משל הידוע פון דעם אלטן רבי׳ן, אין דעם מאמר הידוע ״אני לדודי ודודי לי״. וואס מ׳באווארנט די גאנצע אריכות המשל מיט דעם מלך, וואס קודם בואו לעיר יוצאים אנשי העיר לקראתו, ומקבלים את פניו בשדה, ומקבל את כולם בסבר פנים
22:21 יפות ומראה פנים שוחקות לכולם. כלומר, לא רק שבחודש אלול יודעים שהמלך נמצא בשדה, ושהרבי מקבל בסבר פנים יפות ובפנים שוחקות. והיהודים שנמצאים בשדה, או אפילו גרוע מכך, נמצאים במדבר, כפי שאדמו"ר הזקן מבאר במאמר ״אני לדודי״, צריכים ללכת לפגוש את המלך. מכאן אנחנו רואים שאדמו"ר הזקן קורא להם אנשי העיר, לא אנשי השדה ולא אנשי המדבר, אלא אנשי העיר. כי יהודי יודע שמקומו, הנקודה שלו והכוונה שלו בעצם הם להיות מאנשי העיר. לשם הוא שואף, שם המטרה שלו, לשם הוא רוצה להגיע. וממילא, אין זו רק תחילת העבודה; זו העבודה של תשובה, תשובה מתוך שמחה ומתוך אהבה. כלשון הידועה, הנלמדת מן הפסוק ״אני לדודי ודודי לי״: הקדוש ברוך הוא קורא לו, והוא קורא אל הקדוש ברוך הוא מאהבה. זוהי תשובה מאהבה, תשובה חיה, תשובה חמה. תשובה מצד אהבה, בשמחה ובטוב לבב, בימי רצון. והקב"ה יעזור שתהיה לנו כתיבה וחתימה טובה, לשנה טובה ומתוקה, שנה בריאה, שנה שמחה, ושאכן בשנה הזאת — ובפרט בשנת הקהל —
22:21 יפות, ומראה פנים שוחקות לכולם. דאס הייסט אז ס׳איז ניט נאר אין חודש אלול ווייסט מען אז דער מלך שטייט בשדה, און וועלכן רבי׳ן דארף מען סבר פנים יפות און דארף מען פנים שוחקות. און די אידן וואס געפינען זיך בשדה, אדער נאך ערגער אפילו, געפינען זיך במדבר, ווי דער אלטער רבי מבאר אין דעם מאמר ״אני לדודי״, און דארפן גיין זיך טרעפן מיט דעם מלך. פון דעם זעען מיר, דער אלטער רבי רופט זיי אנשי העיר, נישט אנשי השדה, און נישט אנשי המדבר, נאר אנשי העיר, ווייל א איד ווייסט אז זיין ארט, און זיין נקודה, און זיין כוונה בעצם, באלאנגט דא צו אנשי העיר. און דארטן איז זיין — צו דארטן שטרעבט ער, דארטן איז זיין מטרה, דארטן איז זיין ציל, דארטן וויל ער גיין. און ממילא, ס׳איז ניט נאר אין דער התחלת העבודה, עס איז אין דער עבודה פון תשובה, תשובה מיט א שמחה, מיט א אהבה. ווי דער לשון הידוע, איז דאס ברענגט זיך פון דעם, פון דעם פסוק: ״אני לדודי ודודי לי״, אז דער הקדוש ברוך הוא קורא לו, און ער קורא אל הקדוש ברוך הוא מאהבה. דאס איז די תשובה מאהבה, די תשובה, די לעבעדיגע תשובה, די ווארעמע תשובה. תשובה מצד אהבה, מיט א שמחה וטוב לבב, ימי רצון. און דער אויבערשטער זאל העלפן, און מיר זאלן האבן א כתיבה וחתימה טובה, לשנה טובה ומתוקה, א געזונטע יאר, א פרייליכע יאר, און מיר זאלן טאקע אין דעם יאר — בפרט דאס שנת הקהל — זאל מען
23:43 נהיה בשמחה ובטוב לבב, ונזכה לישועה בביאת דוד בן דוד.
23:43 אין דעם יאר מיט א שמחה וטוב לבב, און מיר זאלן זוכה זיין צו די ישועה בביאת דוד בן דוד.