לעבן חסידות · פרק 63 · 2023-02-12 · 30:55
משפטים . ועבדתם את השם אלוקיכם, עבודת התפילה על פי דרך החסידות - הרב אשר פרקש
תיאור הפרק
* אגרות קודש אדמו״ר הזקן. * לקוטי תורה ד״ה לא הביט און ביעקב * תורת מנחם התוועדות י״ט כסלו תשי״ז * התוועדות שבת פרשת בחוקותי תשד״מ
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:01 הרבי תיאר זאת בשיחותיו בנוגע לאדמו"ר הזקן. כידוע, אדמו"ר הזקן הגיע לחסידות בכוח עצמו. אמנם אביו של אדמו"ר הזקן, רבי ברוך, היה מתלמידי הבעל שם טוב, אבל בפועל הדבר היה בהסתר. אדמו"ר הזקן לא ידע שאביו היה מתלמידי הבעל שם טוב, מן המקושרים לבעל שם טוב. אמנם אביו לקח את אדמו"ר הזקן, כשהיה בן שלוש, אל הבעל שם טוב, והוא גזז את שערותיו הראשונות, ערך לו תספורת ונתן לו ברכה, כידוע. אבל ידוע גם שאביו אמר לאדמו"ר הזקן על אותו רבי, על אותו [לא ברור], שהוא סבו. ואדמו"ר הזקן לא ידע עד מאוחר יותר שזה היה הבעל שם טוב הקדוש. כל זה היה כדי שאדמו"ר הזקן יגיע לחסידות על ידי עבודה בכוח עצמו, מתוך בחירתו שלו. בערך באותה תקופה, כשאדמו"ר הזקן היה כבן עשרים, הוא כבר היה עילוי עצום בכל חלקי התורה, בנגלה דתורה ובנסתר שבתורה, בכל ענייני התורה — גאון עצום. באותה עת עמד אדמו"ר הזקן בפרשת דרכים. הוא חשב שהוא רוצה לצאת ולחפש דרך להגיע למדרגה גבוהה יותר, למדרגה עמוקה יותר בלימוד התורה. הדרך הזאת הייתה ברורה לו יותר מכפי שהייתה עד אז. ובערך באותו זמן, כשעמד בפרשת דרכים, חשב אדמו"ר הזקן לאן ללכת. היו שני מקומות שאליהם יכול היה ללכת,
00:01 דער רבי האט דאס געשילדערט אין זיינע שיחות בנוגע דעם אלטן רבי. אז כידוע, דער אלטער רבי איז אנגעקומען צו חסידות בכח עצמו. עס איז אמת, אז הגם זיין טאטע פון דעם אלטן רבי, רבי ברוך, איז געווען פון די תלמידי הבעל שם טוב, אבער בפועל איז דאס געווען אן ענין פון בהסתר. און דער אלטער רבי האט ניט געוואוסט אז זיין טאטע איז געווען פון די תלמידי הבעל שם טוב, פון די מקושרים פון בעל שם טוב. הגם ער האט גענומען דעם אלטן רבי ביי דריי יאר אלט צום בעל שם טוב, און ער האט אים אפגעשארן די ערשטע הארלעך, געמאכט אים אפשערעניש, און אים געגעבן די ברכה, כידוע. אבער כידוע אויך, אז דער טאטע האט דעם אלטן רבי געזאגט, דברים דאס, אז דער רבי, אז דער [לא ברור], דאס איז זיין זיידע. און דער אלטער רבי האט ניט געוואוסט, ביז שפעטער, אז דאס איז געווען דער הייליגער בעל שם טוב. דאס האט דאך געווען כדי דער אלטער רבי זאל צוקומען צו חסידות דורך עבודה בכח עצמו, דורך זיין אייגענער בחירה. און בסביבות דעם, אז דער אלטער רבי איז געווען ערך צוואנציג יאר אלט, איז ער שוין געווען אן עילוי עצום אין אלע חלקי התורה, נגלה דתורה, נסתר שבתורה, אין אלע ענינים פון תורה, א גאון עצום. איז דעמאלט דער אלטער רבי געשטאנען אין פרשת דרכים, און ער האט געטראכט אז ער וויל גיין זוכן א וועג וויאזוי צוצוקומען צו א העכערע דרגה, צו א טיפערע דרגה אין לימוד התורה. און דאס איז אים געווען מער קלאר דער וועג, ווי דאס איז געווען ביז יעצט. און בסביבות דעמאלט איז ער געווען אין פרשת דרכים, און דער אלטער רבי האט דעמאלט געטראכט צו וואו גיין. ס׳זענען צוויי ערטער, וואו ער קען גיין,
02:09 שני מרכזים של עבודה, ובהם היה גם מרכז התורה. השאלה הייתה: האם עליו ללכת לווילנא, או ללכת למעזריטש? והמסקנה הייתה, כפי שמסופר בסיפור הידוע, שאדמו"ר הזקן אמר אז: בווילנא יוכל ללמוד כיצד ללמוד טוב יותר, אבל ללמוד הוא כבר יודע. במעזריטש מלמדים כיצד להתפלל; ותפילה היא דבר שהוא עדיין צריך ללמוד כיצד לעשותו. זה היה הטעם לדבר, ואחר כך אכן נסע אדמו"ר הזקן למעזריטש. כך הגיע אל המגיד ממעזריטש. וישנו המשך הסיפור באריכות, כיצד בתחילה נדרש לאדמו"ר הזקן זמן והוא לא מצא את מקומו; כמעט שעזב. אך בסופו של דבר אדמו"ר הזקן התקשר למגיד ממעזריטש, נשאר אצלו ונעשה לאחד מגדולי תלמידיו. זהו סיפור מהלך חייו של אדמו"ר הזקן, שהלך למעזריטש כדי ללמוד את עניין עבודת התפילה. ובפרשתנו, פרשת משפטים, נאמר בהמשך הפרשה: ״ועבדתם את ה׳ אלוקיכם, וברך את לחמך ואת מימיך, והסירותי מחלה מקרבך״. ובהמשך באות הברכות שהוא מבטיח בעקבות ״ועבדתם את ה׳ אלוקיכם״. מה פירוש ״ועבדתם את ה׳ אלוקיכם״? מה תוכנו של הציווי הזה, של הפסוק הזה? כידוע, בעניין זה יש מחלוקת בין הרמב״ם לרמב״ן. הרמב״ם
02:09 אין ענין פון עבודה, פון מרכזים, און דארט איז געווען דער מרכז התורה, איז געווען די שאלה: דארף ער גיין קיין ווילנא, אדער ער זאל גיין קיין מעזריטש? און די מסקנא פון דער זאך איז געווען, ווי עס איז דער סיפור הידוע, אז דער אלטער רבי האט דעמאלט געזאגט, אז אין ווילנא קען ער זיך אויסלערנען צו לערנען בעסער, אבער לערנען קען ער שוין. אין מעזריטש לערנט מען אויס וויאזוי צו דאווענען. און דאווענען, דאס איז א זאך וואס ער דארף נאך וויסן וויאזוי צו דאווענען. און דאס איז געווען די סברת הדבר, און שפעטער איז דער אלטער רבי טאקע געפארן קיין מעזריטש. אזוי איז ער אנגעקומען צום מעזריטשער מגיד, און ס׳איז דא דער המשך הסיפור באריכות, וויאזוי דער אלטער רבי האט גענומען צייט און ער האט נישט געפונען זיין פלאץ. כמעט איז ער אוועקגעפארן. און צום סוף איז געווען, וואס דער אלטער רבי האט זיך מקשר געווען צום מעזריטשער מגיד, און איז געבליבן ביים מגיד, און איז געווארן פון די גרעסטע תלמידים, פון תלמידי המגיד. דאס איז דער סיפור הדברים בנוגע דעם מהלך החיים פון דעם אלטן רבי, וואס ער איז געגאנגען קיין מעזריטש, אזוי צו לערנען דעם ענין פון עבודת התפילה. אין, סיי, אין אונזער סדרה, פרשת משפטים, איז דא דער פסוק אין המשך הפרשה, וואו עס שטייט: ״ועבדתם את ה׳ אלוקיכם, וברך את לחמך ואת מימיך, והסירותי מחלה מקרבך״. און דער המשך הברכות, וואס ער פארשפרעכט דורך דעם ״ועבדתם את ה׳ אלוקיכם״. וואס מיינט דאס, דער ״ועבדתם את ה׳ אלוקיכם״? וואס איז דער תוכן פון אט דעם ציווי, פון אט דעם פסוק, ״ועבדתם את ה׳ אלוקיכם״? איז דאך ידוע, אז אין דעם איז פאראן די מחלוקת פון דעם רמב״ם מיט דעם רמב״ן. דער רמב״ם
04:18 מביא את הפסוק הזה בנוגע למצוות התפילה. הרמב״ם פוסק שמצוות תפילה היא מן התורה, כלומר שזו מצוות עשה שעלינו להתפלל. הרמב״ם אומר: ״מצות עשה להתפלל״ לקדוש ברוך הוא, שנאמר ״ועבדתם את ה׳ אלוקיכם״. כך הוא כותב בהלכות תפילה שבספר היד. לעומתו, הרמב״ן חולק על הרמב״ם וטוען שעניין התפילה אינו מצוות עשה מן התורה. אמנם יש גם גמרא על הפסוק ״ולעבדו בכל לבבכם״: ״איזו היא עבודה שבלב? זו תפילה״, והרמב״ם לומד מכך ש״ועבדתם״ מתייחס לעבודת התפילה. אבל הרמב״ן סבור שאין זו מצווה מן התורה, ושהפירוש הפשוט הוא שמדובר במצווה כללית. אין זו מצווה פרטית המחייבת אותנו בעבודת התפילה. כך אומר הרמב״ן גם בפירושו על התורה: את הפסוק ״ועבדתם את ה׳ אלוקיכם״ הוא מפרש בנוגע לשלילת עבודה זרה, [לא ברור], שלא לשתף עמו אחרים, [לא ברור], אלא לעבוד את הקדוש ברוך הוא לבדו, וכן הלאה. כך מפרש הרמב״ן את הפסוק ״ועבדתם״. על כל פנים, המחלוקת ידועה, והיא מחלוקת בין כמה וכמה ראשונים. רוב הראשונים אינם סוברים כרמב״ם. שיטת הרמב״ם היא מן השיטות היחידות הסוברות שעניין התפילה הוא מצוות עשה מן התורה, והוא לומד זאת מן הפסוק בפרשת משפטים, ״ועבדתם את ה׳ אלוקיכם״. הפוסקים אינם פוסקים כרמב״ם, אלא כרמב״ן. כך סוברים גם גדולי פוסקים אחרים, הרא״ש, הר״ן וכו׳, ונפסק שתפילה אינה מן התורה. זאת מביא אדמו״ר הזקן עצמו בשולחן ערוך. אצלנו, בשולחן ערוך הרב, במקום שבו אדמו״ר הזקן פוסק שתפילה היא מצוות עשה מן התורה, הוא מביא את שתי
04:18 מביא אט דעם פסוק בנוגע מצוות התפילה. דער רמב״ם פסק׳נט מצוות תפילה איז מן התורה, דאס הייסט אז דאס איז א מצוות עשה, אז מיר דארפן דאווענען, און דער רמב״ם זאגט: ״מצות עשה להתפלל״ צום הקדוש ברוך הוא, שנאמר ״ועבדתם את ה׳ אלוקיכם״. אזוי שרייבט דער רמב״ם בהלכות תפילה בספר היד. און אויף דעם איז דא די שיטת הרמב״ן. דער רמב״ן קריגט אויפן רמב״ם, און דער רמב״ן טענה׳ט אז ענין התפילה איז ניט קיין מצוות עשה מן התורה. הגם עס איז דא א גמרא אויך בנוגע צו ״ולעבדו בכל לבבכם״, ״איזו היא עבודה שבלב? זו תפילה״, און דער רמב״ם לערנט פון דעם אז ״ועבדתם״ גייט אויף עבודת התפילה. אבער דער רמב״ן האלט אז דאס איז ניט מן השורה, אבער דער פירוש הפשוט איז אז דאס איז א מצוה כללית. דאס איז ניט קיין מצוה פרטית וואס לייגט אויף אונז דעם ענין פון עבודת התפילה. און דאס זאגט אויך דער רמב״ן על התורה, און טייטשט דעם פסוק ״ועבדתם את ה׳ אלוקיכם״, טייטשט ער דאס בנוגע דעם ענין פון נישט עבודה זרה, [לא ברור], שלא ישתף עס מיט אנדערע, [לא ברור], נאר דעם אויבערשטן אליין, ולעבוד את ה׳ אליין, וכו׳ וכו׳. דער רמב״ן טייטשט אזוי דעם פסוק ״ועבדתם״. על כל פנים, די מחלוקת איז ידוע, און דאס איז א מחלוקת פון כמה וכמה ראשונים, שרוב הראשונים האלטן ניט מיטן רמב״ם. שיטת הרמב״ם איז פון די יחידים וואס האלטן אז ענין התפילה איז א מצוות עשה מן התורה, און ער לערנט דאס פון פסוק אין פרשת משפטים, ״ועבדתם את ה׳ אלוקיכם״. און פוסקים פסק׳נען ניט ווי דער רמב״ם, פסק׳נען ווי דער רמב״ן, אזוי לערנען אנדערע גדולי הפוסקים, דער רא״ש, ר״ן וכו׳, און עס איז נפסק אז תפילה איז ניט מן התורה. און דאס ברענגט דער רב אליין אין שולחן ערוך. ביי אונז אין שולחן ערוך הרב, וואו דער אדמו״ר אין שולחן ערוך פסק׳נט אז תפילה איז א מצוות עשה מן התורה, ברענגט ער די צוויי
06:33 השיטות, והרמב״ם פוסק שתפילה היא מצוות עשה מן התורה, על כל המשמעויות ההלכתיות שמפרשים מכך. ומכאן עולה דבר נפלא. יש מכתב של אדמו״ר הזקן שנדפס, שאדמו״ר הזקן כתב בתקופת המחלוקת הידועה בזמנו סביב עניין החסידות. כידוע, בתקופת המגיד ממעזריטש, ועוד יותר בתקופת אדמו״ר הזקן, הייתה אווירה שלמה של התנגדות לכל עניין גילוי החסידות. ואחת הטענות העיקריות נגד תורת החסידות נגעה דווקא לעניין הזה: לכך שהחסידות מדגישה כל כך את עבודת התפילה. הטענה הייתה שעבודת התפילה היא הרי מדרבנן, ואילו לימוד התורה הוא מדאורייתא; ונוסף על כך, התורה מצווה ללמוד תורה פעמים רבות. ועל התורה אומרת הגמרא ״תלמוד תורה כנגד כולם״, ועל ״כל מי שיש לו לעסוק בתורה ואינו עוסק״ נאמרו דברים חמורים מאוד. אדמו״ר הזקן מביא זאת בתניא, בפרק א׳ — דברים נוראים. לכן הייתה טענה על כך שחסידים, תלמידי הבעל שם טוב, שמו דגש חזק כל כך על עבודת התפילה, ועל כך שחסידים משתדלים תמיד להקדיש זמן לתפילה: לעצם עניין התפילה, לתפילה באריכות, לתפילה בהתבוננות, לתפילה באווירה מתאימה. היה קו שלם של עבודת התפילה, ולימוד התורה נראה כאילו תפס מקום מועט יותר. והטענה הייתה: איך ייתכן הדבר? הרי לימוד התורה הוא מדאורייתא, ואילו עבודת התפילה היא רק מדרבנן. ואדמו״ר הזקן כתב אז מכתב כדי
06:33 השיטות, און דער רמב״ם פוסק אַז תפילה איז אַ מצות עשה מן התורה, מיט אַלע כוונות להלכה וואָס מען מפרש איז דערויף. עס קומט אַרויס אַ דבר נפלא, און דאָס איז אַ מכתב וואָס איז געדרוקט פונעם אַלטן רבי׳ן, וואָס דער אַלטער רבי האָט געשריבן אין דער תקופה ווען עס איז געווען די מחלוקת הידועה אין דער צייט פונעם אַלטן רבי׳ן בנוגע דעם ענין פון חסידות. דאָס איז ידוע אַז עס איז געווען אַ תקופה, אַ צייט ביים מעזריטשער מגיד, און נאָך מער ביים אַלטן רבי׳ן, איז געווען אַ גאנצע אווירה פון התנגדות צו דעם גאַנצן ענין פון גילוי החסידות. און איינע פון די עיקריות׳דיקע טענות וואָס איז געווען כנגד דעם ענין פון תורת החסידות, איז געווען דווקא אויף דעם ענין: אויף דעם וואָס חסידות מדגיש איז אַזוי שטאַרק דעם ענין פון עבודת התפילה. די טענה איז געווען אַז עבודת התפילה איז דאָך מדרבנן, און בנוגע לימוד התורה איז עס דאורייתא, און נוסף לזה, כמה וכמה פעמים די תורה מצווה ללמוד תורה. און אויף תורה איז די גמרא, אַז עס שטייט אַז תלמוד תורה כנגד כולם, און כל מי שיש לו לעסוק בתורה ואינו עוסק — עס זענען דאָך זייער שווערן זאַכן, און דער אַלטער רבי ברענגט דאָס אין תניא, דברים נוראים, אין פרק א׳. איז ממילא געווען די טענה אויף דעם וואָס חסידים, תלמידי הבעל שם טוב, האָבן געלייגט אַזאַ שטאַרקן דגש אויף עבודת התפילה, און אויף דעם וואָס חסידים משתדלים תמיד, מען דאַרף אַוועקגעבן צייט פאַר תפילה, און דעם עצם ענין התפילה — תפילה באריכות, תפילה בהתבוננות, תפילה מיט אַן אווירה. און ס׳איז געווען אַ גאַנצע ריינע פון עבודת התפילה, און לימוד התורה האָט היינט אויסגעקוקט ווי ס׳איז געוואָרן ווייניקער. און די טענה איז געווען: ווי קומט דאָס? דער ענין פון לימוד התורה איז דאָך מדאורייתא, און דער ענין פון עבודת התפילה איז נאָר מדרבנן. און דער אַלטער רבי האָט דעמאָלט געשריבן אַ בריוו צו
08:40 להשיב על הטענות שהיו, והמכתב נדפס באגרות קודש של אדמו״ר הזקן. שם, באותו מכתב, כותב אדמו״ר הזקן, בין הדברים, בלשון הזאת: ״וגם האומרים תפילה מדרבנן לא ראו מאורות מימיהם״. הם מעולם לא ראו מאורות, מעולם לא ראו אור — ״לא ראו מאורות מימיהם״. כך לשונו של אדמו״ר הזקן. ומאז שכתב זאת אדמו״ר הזקן, תמיד נשאלה השאלה: מה פירוש הדבר? איך אפשר לומר מילים כאלה — ״וגם האומרים תפילה מדרבנן לא ראו מאורות מימיהם״? לכאורה, בהשקפה ראשונה נראה כאילו אדמו״ר הזקן מקבל כאן את שיטת הרמב״ם, שתפילה היא מדאורייתא. אבל איך אפשר לומר זאת, כשרוב הפוסקים אינם מסכימים עם הרמב״ם? וכל שכן שאדמו״ר הזקן עצמו הרי אינו פוסק כרמב״ם בשולחן ערוך. וכל שכן, איך אפשר לומר לשון חריפה כזאת, ״האומרים תפילה מדרבנן לא ראו מאורות מימיהם״, כאשר מדובר במאורי ישראל, בגדולי ישראל האמיתיים, בגדולי הראשונים — הרמב״ן, הרא״ש וכן הלאה? איך אפשר לומר עליהם ״לא ראו מאורות מימיהם״? איך אפשר בכלל לומר מילים כאלה? זו הרי שאלה קשה. ומעניין שהרבי ביאר זאת בשתי הזדמנויות, בשני ביאורים נפרדים, ושניהם ביאורים
08:40 פאַרענטפערן די טענות וואָס ס׳איז געווען, און דער בריוו איז פאַריינגעדרוקט אין אגרות קודש פון דעם אַלטן רבי׳ן. און דאָרטן אין יענעם בריוו שרייבט דער אַלטער רבי, בין הדברים, שרייבט ער דעם לשון: „וגם האומרים תפילה מדרבנן לא ראו מאורות מימיהם.“ זיי האָבן קיין מאָל ניט געזען מאורות, קיין מאָל ניט געזען ליכטיקייט, יאָ, מאורות — ניט געזען קיין ליכטיקייט מימיהם. אַזוי שטייט דער לשון פונעם אַלטן רבי׳ן. און בשעת דער אַלטער רבי האָט געשריבן דאָס, איז געווען שטענדיק די שאלה: וואָס מיינט דאָס? ווי קען מען זאָגן אַזעלכע ווערטער, יאָ, „וגם האומרים תפילה מדרבנן לא ראו מאורות מימיהם“? און לכאורה בהשקפה ראשונה קוקט עס אויס, אַז דער אַלטער רבי כאילו נעמט דאָ אָן די שיטה פונעם רמב״ם, אַז דער ענין פון תפילה איז מדאורייתא. אָבער ווי קען מען זאָגן אַזאַ זאַך, בשעת רוב פוסקים האַלטן ניט מיטן רמב״ם? און כל שכן וואָס דער אַלטער רבי אַליין פסק׳נט דאָך ניט מיטן רמב״ם אין שולחן ערוך. און כל שכן, ווי קען מען זאָגן אַזאַ שאַרפן לשון, „האומרים תפילה מדרבנן לא ראו מאורות מימיהם“, בשעת מען רעדט פון מאורי ישראל, פון גדולי ישראל האמיתיים, פון גדולי הראשונים, רעדנדיק פון רמב״ן, רא״ש, און וכולי וכולי? ווי קען מען זאָגן „לא ראו מאורות מימיהם“? ווי קען מען זאָגן אַזעלכע ווערטער בכלל? דאָס איז דאָך אַ שווערע שאלה. איז די שאלה איז אינטערעסאַנט, אַז דער רבי האָט דאָס מבאר געווען אין צוויי זמנים, מיט צוויי באַזונדערע ביאורים, וואָס ביידע ביאורים זיינען ביאורים
10:18 יסודיים ועיקריים, המגלים את העומק הפנימי של עבודת התפילה על פי תורת החסידות. באחת ההתוועדויות דיבר על כך הרבי — בהתוועדות י״ט כסלו של שנת תשי״ז, במוצאי שבת, התוועדות גדולה מאוד. בין העניינים שעליהם דיבר, הזכיר הרבי את הסיפור הזה, והסביר אז מה פירוש האמירה ״וגם האומרים תפילה מדרבנן לא ראו מאורות מימיהם״. וכדי להבין את העניין, יש לומר כך: הרי לא אומרים על הרמב״ן, שחולק על הרמב״ם ופוסק שתפילה היא מדרבנן, שלא ראה מאורות מימיו. אבל כידוע, אם מעיינים בדברי הרמב״ן על ספר המצוות של הרמב״ם — מה אומר שם הרמב״ן? הרמב״ן כותב ומביא את שיטתו מדוע תפילה היא רק מדרבנן, וכל העניין הזה. ובכל זאת כותב הרמב״ן שבמה דברים אמורים? בשעה [לא ברור], בתפילה של בקשת צרכיו, [לא ברור]. אבל, אומר הרמב״ן, תפילה בעת צרה — כשיהודי, או כלל ישראל, או קבוצה של יהודים, כמה וכמה מישראל, נמצאים במצב של צרה — אז יש חיוב מן התורה ומצווה מדאורייתא להתפלל. והוא מביא פסוק, לא בפרשה שלנו אלא בהמשך, בפרשת בהעלותך, ש…
10:18 יסודיים ועיקריים, וואָס געבן אַרויס דעם עמק הפנימי פון עבודת התפילה, יאָ, על פי תורת החסידות. אין איין פאַרברענגען האָט דער רבי גערעדט, אַמאָל אין אַ פאַרברענגען פון י״ט כסלו, וואָס איז געווען אַ י״ט כסלו׳דיקער פאַרברענגען פון יאָר תשי״ז, מוצאי שבת, יאָ, זייער אַ גרויסער פאַרברענגען, און צווישן די ענינים וואָס ער האָט גערעדט, האָט ער דערמאָנט דעם סיפור. און דער רבי האָט דעמאָלט געגעבן צו פאַרשטיין וואָס איז דאָ דער פשט וואָס מען זאָגט: „וגם האומרים תפילה מדרבנן לא ראו מאורות מימיהם.“ און אַז מען זאָל פאַרשטיין דעם ענין, איז אַזוי: מען זאָגט דאָך ניט אַז דער רמב״ן, וואָס שלאָגט זיך אויף מיטן רמב״ם, און ער פסק׳נט אַז תפילה איז מדרבנן. אָבער ווי ידוע, מען קוקט אַריין אין רמב״ן, רמב״ן אויף ספר המצוות, וואָס זאָגט דער רמב״ן אויף ספר המצוות להרמב״ם? איז דער רמב״ן שרייבט דאָך און ברענגט זיין שיטה פאַרוואָס תפילה איז דאָך נאָר מדרבנן, יאָ, וכולי, דער גאַנצער ענין. אָבער פונדעסטוועגן שרייבט דער רמב״ן אַז במה דברים אמורים, בשעה [לא ברור], אַז תפילה פון בקשת צרכיו, יאָ, [לא ברור]. זאָגט אָבער דער רמב״ן, תפילה בעת צרה, בשעה אַז אַ איד געפינט זיך, אָדער כלל ישראל, אָדער אַ קבוצה פון אידן, כמה וכמה מישראל, געפינען זיך אין אַ מצב פון אַ צרה, איז דעמאָלט איז אַ חיוב מן התורה, און אַ מצוה מדאורייתא, צו מתפלל זיין. און ער ברענגט דאָך אַ פסוק, ניט אין אונדזער סדר, נאָר ער ברענגט אַ פסוק ווייטער אין פרשת בהעלותך, וואָס…
11:56 התורה אומרת בפרשת בהעלותך: ״וכי תבאו מלחמה בארצכם על הצר הצורר אתכם והרעתם בחצוצרות״. ומן הפסוק הזה לומד הרמב״ן שיש מצוות עשה מן התורה להתפלל בשעה שליהודים יש מלחמה וצרה. וגם זה על פי התורה: ״והרעתם״ — התפילה והבקשה [לא ברור]. וזה חידוש נפלא לדעת הפוסקים: אף שלדעת פוסקים מסוימים תפילה היא מצווה מדרבנן, בשעת צרה התפילה היא מדאורייתא, כשיש עניין של ״הצר הצורר״. ואת זה הרבי מבאר באופן נפלא ביחס לעבודת התפילה שהחסידות מחדשת לנו. אמרנו קודם שאדמו״ר הזקן הלך למעזריטש כדי ללמוד את עניין העבודה שבלב — תפילה. כשמדברים על פי ההלכה, בעיקר על בקשת צרכיו, הכוונה היא לבקשה על פרנסה ועל צרכים גשמיים. זהו כמובן חלק מהתפילה: חלק מהברכות, חלק מהבקשות שבשעת התפילה. מבקשים על צרכים, וזקוקים לכך. זקוקים לפרנסה, זקוקים לכך שהילדים, או ילדים בכלל, יהיו בריאים, וכן הלאה. על הדברים האלה מבקשים ב״ברך עלינו״, ב״רפאנו״ וכן הלאה. אבל החסידות מלמדת אותנו שבעבודת התפילה יש עניין אחר לגמרי, נעלה יותר: שהתפילה אינה רק
11:56 די תורה זאגט אין פרשת בהעלותך: „וכי תבאו מלחמה בארצכם על הצר הצורר אתכם והרעותם בחצוצרות“. און פון דעם פסוק לערנט דער רמב״ן אז עס איז דא א מצות עשה מן התורה, אז בשעה אידן האבן מלחמה און א צרה, דארף מען מתפלל זיין. און דאס איז אויך על פי תורה, אז „והרעותם“ — די תפילה און די בקשה [לא ברור]. און דאס איז א חידוש נפלא לדעת הפוסקים, אז תפילה איז, לויט געוויסע פוסקים, א מצוה מדרבנן, און בשעת צרה איז תפילה דאורייתא. בשעה עס איז דא דער ענין פון „הצר הצורר“. און דאס גיט דער רבי מבאר זיין אויף אן אופן נפלא, אין דער עבודה פון תפילה, וואס חסידות טוט אונז מחדש זיין. און מיר האבן געזאגט פריער אז דער אלטער רבי איז געגאנגען קיין מעזריטש כדי צו לערנען דעם ענין פון עבודה שבלב, תפילה. איז בשעת מען רעדט על פי הלכה, בעיקר פון בקשת צרכיו, איז דאס דער ענין פון בעטן אויף פרנסה, בעטן אויף צרכים גשמיים. יא, דאס איז פשוט א טייל פון תפילה: א טייל פון די ברכות, א טייל פון די בקשות בעת התפילה. און מען בעט אויף צרכים, און דאס דארף מען. מען דארף די ענינים: מען דארף פרנסה, מען דארף אז די קינדער, אדער בכלל קינדער, זאלן זיין געזונט, וכו׳. די ענינים בעט מען, יא, אין „ברך עלינו“, „רפאנו“ וכו׳. חסידות אבער גיט אונז אז אין עבודה של תפילה איז פאראן א גאנץ אנדערער, העכערער ענין. אז די תפילה, דאס איז נישט נאר אז
13:37 מבקשים את צרכיו בעניינים גשמיים. בתפילה צריך לבוא דבר שלם [לא ברור]. וזה מוכרח להיות כבר על פי נגלה, כפי שהגמרא אומרת במסכת ברכות: ״אין עומדין להתפלל אלא מתוך כובד ראש״. צריכות להיות התבוננות ושפלות, וכך מובא בשולחן ערוך וברמ״א, שקודם התפילה יש להתבונן ברוממות ה׳ ובשפלות האדם. להתבונן ברוממות ה׳, בגדלות ה׳, ולהתבונן בשפלות של עצמו. להתבונן בריחוק שלו: עד כמה הוא רחוק מאלוקות מצד מעמדו ומצבו, מצד גופו, מצד הנפש הבהמית, מצד היצר הרע, מצד כל העניינים הללו. שהוא רחוק מהקב״ה. ובעבודת התפילה צריך [לא ברור], שזו מלחמה, שהתפילה, שעת התפילה, היא שעת מלחמה. זו המלחמה של הנפש האלוקית. הנפש האלוקית מתבוננת בגדלות ה׳, והיא רוצה לפעול בנפש הבהמית שגם בה תהיה אהבת ה׳. ועל ידי ריבוי ההתבוננות בעבודת התפילה, [לא ברור]. כשהוא מתבונן בגדלות ה׳, ומתבונן בפסוקי דזמרה, ומתבונן בכל העניינים הנפלאים שאומרים שם: כיצד הקב״ה מהווה ומחיה ומקיים
13:37 מען בעט בקשת צרכיו אין ענינים גשמיים. אין דער תפילה דארף קומען א גאנץ [לא ברור]. און דאס מוז זיין שוין על פי נגלה, ווי די גמרא זאגט אין מסכת ברכות: „אין עומדין להתפלל אלא מתוך כובד ראש“. עס דארף זיין א התבוננות און שפלות, און דאס ברענגט זיך אראפ אין שולחן ערוך, און דאס ברענגט זיך אראפ אין רמ״א, אז קודם התפילה זאל מען זיך מתבונן זיין ברוממות ה׳ ושפלות האדם. מען זאל זיך מתבונן זיין אין רוממות ה׳, אין גדלות ה׳, און זיך מתבונן זיין אין דער אייגענער שפלות. זיך מתבונן זיין אין זיין ריחוק: ווי ווייט ער איז פון אלקות, מצד זיין מעמד ומצב, מצד זיין גוף, מצד נפש הבהמית, מצד היצר הרע, מצד די ענינים. און אז ער איז ווייט פון אויבערשטן. און אין עבודה של תפילה איז דאס מען דארף זיך [לא ברור], אז עס איז א מלחמה, אז דאס איז א תפילה, א שעה פון תפילה איז א שעה פון מלחמה. דאס איז די מלחמה פון דער נפש האלקית. די נפש האלקית איז זיך מתבונן אין גדלות ה׳, און די נפש האלקית וויל פועל׳ן ביי דער נפש הבהמית, אז אויך ביי דער בהמית זאל זיין אהבת ה׳. איז ביי דעם ריבוי התבוננות אין עבודה של תפילה, איז [לא ברור]. בשעה ער איז זיך מתבונן אין גדלות ה׳, און זיך מתבונן אין די פסוקי דזמרה, און זיך מתבונן אין די אלע ענינים נפלאים וואס מען זאגט דארט: ווי דער אויבערשטער איז מהווה און מחיה און מקיים
15:09 כל פרט וכל בריאה, ובריאת העולם, והאהבה המיוחדת והאהבה הנפלאה שיש לקב״ה ליהודים, [לא ברור] והניסים והנפלאות — אז נחשף עד כמה הוא רחוק מכל זה ממש. וזה מעורר בו רגש חזק, תחושת שברון ומרירות. ואז הוא מרגיש שהוא נמצא בצרה. הוא מרגיש שהוא נמצא במעמד ומצב של ״הצר הצורר״, וזהו ״הצר הצורר״: הנפש הבהמית עצמה. זהו ההעלם וההסתר של הגוף והנפש הבהמית, שאינם מניחים לנשמה לצאת מהגלות שלה ולהתקרב לאבינו שבשמים. ועל זה נסוב כל העניין של עבודת התפילה. אדמו״ר הזקן אומר בתניא שעבודת התפילה היא על דרך בן יחיד שנמצא במאסר ובשבי, יושב בבית האסורים, ויוצא מן השבי ובא אל אביו המלך. השמחה הגדולה כשיחזור אל אביו המלך. וכשעבודת התפילה עוסקת בעניין הזה, אז זה אכן העניין של [לא ברור]. כי אז, כשהוא בצרה, הוא מרגיש שהוא נמצא בצרה, בצרה של ״הצר הצורר״, של הגוף והנפש הבהמית. זו הצרה האמיתית שהוא נמצא בה. והוא רוצה לצאת מן הצרה ולהתקרב לאלוקות. אז יש לו ההרגש שזהו העניין האמיתי של יציאת מצרים, יציאה מן המיצר.
15:09 יעדער פרט און יעדער בריאה, און בריאת העולם, און די אהבה מיוחדת, און די אהבה נפלאה וואס דער אויבערשטער האט צו אידן, [לא ברור] און די ניסים ונפלאות. איז דעמאלט עפנט מען אויף ווי ווייט מען איז פון דעם ממש. און דאס מעורר ביי דעם א שטארקן הרגש, א צעבראכנקייט און א מרירות. און דעמאלט פילט ער אז ער געפינט זיך אין א צרה. ער פילט אז ער געפינט זיך אין א מעמד ומצב פון „הצר הצורר“, און דאס איז דער „הצר הצורר“: דאס איז גאר די נפש הבהמית. דאס איז דער העלם והסתר פון גוף ונפש הבהמית, וואס לאזט נישט צו די נשמה, אז זי זאל קענען ארויסקריכן פון אייגענעם גלות, זיך דערנענטערן צו אבינו שבשמים. און אויף דעם גייט דער גאנצער ענין פון עבודה של תפילה. דער אלטער רבי זאגט אין תניא אז עבודה של תפילה איז על דרך א בן יחיד וואס געפינט זיך במאסר ובשביה, ער זיצט אין בית האסורים, און ער גייט ארויס פון דער שביה און ער קומט צום אביו המלך. די שמחה הגדולה וואס וועט קומען צוריק צום אביו המלך. איז בשעה די עבודה של תפילה איז אין דעם ענין, איז דעמאלט איז דאס טאקע דער ענין פון [לא ברור]. ווייל דעמאלט, ווען עס איז א צרה, פילט ער אז ער געפינט זיך אין א צרה, אין א צרה פון „הצר הצורר“, פון דעם גוף ונפש הבהמית. דאס איז דער אמת׳ער ענין פון צרה וואס ער געפינט זיך. און ער וויל ארויסקריכן פון דער צרה, וויל זיך דערנענטערן צום אלקות. איז דעמאלט האט ער דעם הרגש אז דאס איז דער אמת׳ער ענין פון יציאת מצרים, יציאה מן המיצר.
16:36 ואז עניין התפילה נעשה תפילה מדאורייתא. אך לדעת הפוסקים, תפילה מדרבנן. אדמו״ר הזקן מספר, בדרך הידועה, את הסיפור שחסידים מספרים על החסיד הידוע רבי אייזיק מהומיל. הוא היה ממשפחה של גדולי ישראל שהיו מתנגדים לדרך החסידות. הוא שמע על אדמו״ר הזקן, וכשהיה בחור צעיר הגיע אליו. כן, כפי שאומרים אצל חסידים, הוא הגיע לאדמו״ר הזקן בגיל שש־עשרה, כשהיה גאון עצום. הוא כבר למד את הש״ס כמה וכמה פעמים. וכשהגיע אז לאדמו״ר הזקן, כבר היה גאון בכמה עניינים בתורה ובש״ס. כך הוא נעשה חסיד. ידוע, כפי שרבי אייזיק מהומיל עצמו כותב במכתב ששלח לחסידים מאוחר יותר, שנים לאחר מכן, שנעשה אצלו דבר הנוגע בנפש ממש לקלוט את מה שהחסידות אומרת, ולקלוט את העומק של ״אין עוד מלבדו״, את עניין אחדות ה׳ האמיתית שהבעל שם טוב גילה, ושאדמו״ר הזקן נתן לו אז להבין במאמר. וכפי שהוא כותב בלשונו, [לא ברור], כלומר, שהוא ביקש מאדמו״ר הזקן, ביקש והתחנן לפניו, שיוכל לקלוט ולהרגיש את עניין אחדות הוי׳ האמיתית, את ההרגש האמיתי של ״אין עוד מלבדו״ שהחסידות גילתה. וזו דוגמה לעניין של [לא ברור]. כשמרגישים, שהרבי — בכל יום שלושה פרקים ברמב״ם או פרק אחד ברמב״ם, הרי זה התחיל אחרי פסח תשמ״ד. ובכל פעם שהייתה
16:36 און דעמאלט ווערט דער ענין תפילה, תפילה מדאורייתא. אך לדעת הפוסקים, תפילה מדרבנן. וואס דער אלטער רבי דערציילט, אזא דרך הידועה, דער סיפור וואס חסידים דערציילן פון דעם חסיד הידוע רבי אייזיק מהאמיל. ער איז געווען פון א משפחה פון גדולי ישראל, וואס זענען געווען מתנגדים לדרך החסידות. ער האט געהערט וועגן דעם אלטן רבי'ן, און ווען ער איז געווען א יונגער בחור, איז ער געקומען צום אלטן רבי'ן. יא, ווי מ'זאגט ביי חסידים, אז ער איז געקומען צום אלטן רבי'ן ביי זעכצן יאר אלט, ווען ער איז געווען א גאון עצום. ער איז שוין דורכגעלערנט געווען דעם ש״ס כמה וכמה פעמים. און דעמאלט איז ער געקומען צום אלטן רבי'ן, און ער האט שוין געווען א גאון אין כמה ענינים תורה, און אין ש״ס. דורך דעם איז ער א חסיד געווארן. איז ידוע, ווי רבי אייזיק מהאמיל אליין שרייבט אין א בריוו, וואס ער האט געשיקט צו חסידים שפעטער, יארן שפעטער, אז ביי אים איז געווארן א נוגע בנפש ממש דערהערן, וואס חסידות זאגט, און דערהערן דעם עומק פון אין עוד מלבדו, דעם ענין פון אחדות ה׳ האמיתית, וואס דער בעל שם טוב האט מגלה געווען, וואס דער אלטער רבי האט אים דעמאלט געגעבן צו פארשטיין אין דעם מאמר. און ווי ער שרייבט דעם לשון, [לא ברור], וואס הייסט, פון דעם וואס ער האט זיך געבעטן צום אלטן רבי'ן, געבעטן און זיך איינגעבעטן, ער האט זיך געבעטן ביים אלטן רבי'ן, אז ער זאל קענען דערהערן און דערפילן דעם ענין פון אחדות הוי׳ האמיתית, דעם אמת'ן הרגש פון אין עוד מלבדו, וואס חסידות האט מגלה געווען. וואס דאס איז א דוגמא צו דעם ענין פון דער [לא ברור]. בשעת מ'פילט, אז דער רבי, יעדן טאג דריי פרקים רמב״ם אדער א פרק רמב״ם, דאס איז דאך אנגעגאנגען נאך פסח תשמ״ד. און יעדעס מאל איז געווען
20:24 הזדמנות להתוועדות, הרבי היה לוקח את לימוד הרמב״ם של אותו יום ומסביר לימוד מתוך הלכה ברמב״ם, אחת ההלכות שנלמדות בשלושת הפרקים, בעיון. כך נהג הרבי במשך כמה וכמה שנים. באותה תקופה ראשונה אירעה התוועדות בדיוק כשלמדו הלכות תפילה. והרבי דיבר אז באריכות, וביאר דיוק נפלא בעניין הזה. הוא דיבר על שיטת הרמב״ם, שאומר שתפילה מדאורייתא, ועל שיטות הפוסקים שלפיהן תפילה מדרבנן. והוא הביא את המכתב, את אגרת הקודש של אדמו״ר הזקן, שבה הוא כותב: ״גם האומרים תפילה מדרבנן לא ראו מאורות מימיהם״. ושאל שוב את אותה שאלה: איך אפשר לומר דבר כזה, שמי שאומרים שתפילה מדרבנן ״לא ראו מאורות מימיהם״? ואז הוא נתן פירוש נפלא, פירוש אחר לכל העניין הזה. ובהקדים מה שאדמו״ר הזקן שואל את השאלה, שמופיעה בלקוטי תורה, בפרשת בלק. אומר אדמו״ר הזקן, [לא ברור]. ואדמו״ר הזקן מביא שם את עניין התפילה. שם הוא מביא את השיטות, אלו שאומרים שתפילה דאורייתא ותפילה דרבנן, אבל הפוסקים בכל מקום פוסקים
20:24 א געלעגנהייט פון א פארברענגען, פלעגט דער רבי נעמען דעם רמב״ם פון יעדן טאג און געבן צו פארשטיין א לימוד פון דער הלכה פון דעם רמב״ם, איינע פון די הלכות וואס מ'לערנט אין די שלשה פרקים, בעיון. אזוי האט זיך דער רבי געפירט כמה וכמה שנים. עס איז געווען דעמאלט אין דער ערשטער תקופה, וואס איז א פונקט אויסגעקומען א פארברענגען, ווען מ'האט דעמאלט געלערנט אין הלכות תפילה. און דער רבי האט דעמאלט גערעדט א אריכות, א געשמאקן דיוק אויף דעם ענין. ער רעדט דעמאלט אין שיטת הרמב״ם, וואס ער זאגט אז תפילה מדאורייתא. און האט גערעדט וועגן די שיטות פון פוסקים, וואס תפילה מדרבנן. און האט געברענגט דעם בריוו, דעם אגרת הקודש פון דעם אלטן רבי'ן, וואו דער אלטער רבי שרייבט: „גם האומרים תפילה מדרבנן לא ראו מאורות מימיהם.“ און געפרעגט נאך אמאל די זעלבע שאלה: ווי אזוי קען מען זאגן אזא זאך, אז די וואס זאגן תפילה מדרבנן האבן „לא ראו מאורות מימיהם“? און דעמאלט האט ער געגעבן א זייער געשמאקן טייטש, אן אנדערן טייטש אין דעם גאנצן ענין. ובהקדם דעם וואס דער אלטער רבי פרעגט די שאלה, ס'איז דא אין לקוטי תורה, אין פרשת בלק. איז, זאגט דער אלטער רבי, [לא ברור]. און דער אלטער רבי ברענגט דארטן דעם ענין פון תפילה. דארט ברענגט ער די שיטות, די וואס זאגן תפילה דאורייתא, תפילה דרבנן, אז די פוסקים אומעטום פסק'נען אבער
21:46 תפילה מדרבנן. ושם שואל אדמו"ר הזקן שאלה מעניינת מאוד. השאלה שלו פשוטה: איך ייתכן שתפילה אינה אלא מדרבנן? כך נשארת ההלכה, כך פוסקים הפוסקים, וכך נפסק גם להלכה בשולחן ערוך, שתפילה מדרבנן. והרי השאלה היא: תפילה היא עניין עיקרי כל כך בחיי האדם — שיהודי מבקש מהקב"ה את בקשותיו וצרכיו. כך נאמר בגמרא ובמדרשים, ובכמה מקומות רואים את גדולתה של התפילה, את כוחו של יהודי ואת כוחה של התפילה. זהו עניין עיקרי כל כך בחיי האדם: בכל דבר שהוא צריך, עליו לדעת ולהאמין שיהודי יכול לבקש מהקב"ה. איך ייתכן שעניין גדול כזה אינו אלא מדרבנן, ואין לו תוקף של דאורייתא? זו השאלה שאדמו"ר הזקן שואל שם. ואדמו"ר הזקן מסביר, ופותח בנקודה זו של הביאור: כידוע, יש תרי"ג מצוות, שהן רמ"ח מצוות עשה ושס"ה מצוות לא תעשה. וידוע הטעם למספר הזה: למה דווקא רמ"ח מצוות עשה ושס"ה מצוות לא תעשה? הגמרא אומרת זאת במסכת מכות, והרמב"ם מביא זאת במשנה תורה. ומפורש בזוהר שיש עניין
21:46 תפילה מדרבנן. און דארטן פרעגט דער אלטער רבי א זייער אינטערעסאנטע שאלה. די שאלה פון אלטן רבי'ן איז א פשוט'ע שאלה: ווי קומט עס טאקע אז תפילה איז מער נישט ווי מדרבנן? אזוי בלייבט די הלכה, אזוי פסק'נען די פוסקים, און אזוי בלייבט אויך געפסק'נט להלכה אין שולחן ערוך, אז תפילה איז דרבנן. און די שאלה איז דאך: תפילה, וואס איז אזא ענין עיקרי אין חיי האדם, אז א איד בעט דעם אויבערשטן בקשותיו וצרכיו. און אזוי שטייט אין די גמרא און אין מדרשים, און כמה מקומות, זעט מען די גרויסקייט פון תפילה, פון דעם כח פון א אידן, דעם כח פון תפילה, אזא ענין עיקרי אין חיי האדם, אז יעדע זאך וואס ער דארף, אז ער זאל וויסן, זאל האבן אמונה, אז א איד קען בעטן ביי דעם אויבערשטן. ווי קומט דאס אז אזא מין גרויסער ענין זאל זיין מער נישט ווי דרבנן, און זאל נישט האבן קיין גדולה דאורייתא? דאס פרעגט דער אלטער רבי דארט. און דער אלטער רבי איז מסביר, ער הייבט אן די נקודה אין דעם ביאור: וויבאלד אז ס'איז דאך ידוע, אז עס זענען פאראן תרי״ג מצוות, וואס דאס זענען רמ״ח מצוות עשה און שס״ה מצוות לא תעשה. איז דאך ידוע דעם טעם המספר: פארוואס איז דאס רמ״ח מצוות עשה און שס״ה מצוות לא תעשה? די גמרא זאגט עס אין מסכת מכות, און דער רמב״ם ברענגט עס אין משנה תורה. און ס'איז מפורש אין זוהר, אז ס'איז דא דער ענין
23:12 של רמ"ח איברים ועניין של שס"ה גידים. כלומר, גוף האדם מורכב ממאתיים ארבעים ושמונה איברים, רמ"ח איברים. כנגדם יש רמ"ח מצוות עשה, שכל מצווה קשורה לאיבר באדם. ומן הצד השני, שס"ה הגידים הם כנגד שס"ה מצוות לא תעשה שבאדם. [לא ברור] וזהו עניינן של מצוות לא תעשה. כלומר, שס"ה הגידים הם כנגד שס"ה מצוות לא תעשה. המשנה, הגמרא והרמב"ם מונים היכן נמצאים רמ"ח האיברים וכיצד הם מסודרים בגוף האדם. כיצד מגיעים למספר של רמ"ח איברים? אבל יש, כפי שאדמו"ר הזקן מסביר שם בלקוטי תורה, איבר שאינו נמנה עם רמ"ח האיברים: חוט השדרה. המשנה אינה מונה את חוט השדרה כאחד מרמ"ח האיברים. למה? מפני שהוא אינו איבר. במילים אחרות, האיברים הם איברים פרטיים. יש איבר פרטי: יש יד, יש רגל, יש עין, יש אף ויש אוזן. אלה איברים פרטיים. כל איבר הוא איבר פרטי בפני עצמו, עם חיות פרטית מן הגוף, וכנגד רמ"ח האיברים הללו יש רמ"ח מצוות עשה.
23:12 פון רמ"ח איברים און דער ענין פון שס"ה גידים. דאס הייסט, אז דער גוף האדם איז צוזאמענגעשטעלט פון צוויי הונדערט אכט און פערציג איברים, רמ"ח איברים. איז כנגד זיי דער ענין פון רמ"ח מצוות עשה, וואס יעדער מצוה איז פארבונדן מיט אן איבר אין דעם מענטשן. און אויף דער אנדערער זייט די שס"ה גידים, דאס איז דער ענין פון שס"ה לא תעשה, דער ענין האדם. [לא ברור] און דאס איז דער ענין פון לא תעשה. אה, דאס איז שס"ה גידים כנגד די שס"ה מצוות לא תעשה. ס'איז דא, די גמרא רעכנט אויס, די משנה, די גמרא, דער רמב"ם רעכנט אויס, וואו זיינען די רמ"ח איברים, וויאזוי זיי זיינען צוזאמענגעשטעלט אין גוף האדם. ווי קומט מען צו דעם מספר פון רמ"ח איברים? ס'איז אבער פאראן, ווי דער אלטער רבי איז מסביר דארטן אין לקוטי תורה, אן איבר וואס רעכנט זיך נישט אין די רמ"ח איברים. דאס איז דער חוט השדרה. דער חוט השדרה, די משנה רעכנט דאס נישט ווי איינע פון די רמ"ח איברים. פארוואס? ווייל דאס איז נישט קיין איבר. אין אנדערע ווערטער, איברים דאס איז איברים פרטיים. ס'איז דא אן איבר פרטי. ס'איז דא א האנט, ס'איז דא א פוס, ס'איז דא אן אויג, ס'איז דא א נאז, ס'איז דא אן אויער. ס'איז דא איברים פרטיים. אז יעדער איבר איז אן איבר פאר זיך פרטי, און א חיות פרטי פון דעם גוף, און פון דעם ווערט דער ענין פון רמ"ח איברים כנגד מצוות עשה.
24:39 חוט השדרה, עמוד השדרה, אינו עניין פרטי. חוט השדרה אינו איבר ואינו כלי פרטי בפני עצמו, אלא הוא הדבר המקיים. זהו החלק בגוף שכל גוף האדם עומד עליו. כן, זהו הדבר המעמיד את הגוף כולו. ודווקא משום שהוא מעמיד את הגוף, היסוד שעליו נשען הגוף וכל קיומו, הוא אינו אחד מרמ"ח האיברים הפרטיים. אדרבה, הוא המקיים את רמ"ח האיברים. על דרך זה אומר אדמו"ר הזקן, על יסוד דברי הגמרא במסכת ברכות על שמונה עשרה, שח"י הברכות הן כנגד ח"י חוליות שבשדרה. כלומר, חוט השדרה, עמוד השדרה, קשור לברכות שמונה עשרה. על כך בונה הרבי במאמר את ההסבר: מדוע תפילה אינה מדאורייתא? לא, סליחה, תפילה אינה מדאורייתא, תפילה מדרבנן. לא מפני שהתפילה נמצאת במדרגה נמוכה מכל המצוות, אלא אדרבה, בדיוק להפך. כפי שכל אחד מבין, העובדה שחוט השדרה, עמוד השדרה, אינו נמנה עם רמ"ח האיברים אינה מפני שהוא פחות מן האיברים, אלא אדרבה, מפני שהוא המעמיד, יסוד הקיום שעליו נשענים
24:39 דער חוט השדרה, דער עמוד השדרה, זיין ענין איז נישט קיין ענין פרטי. דער חוט השדרה איז נישט קיין איבר, איז נישט קיין כלי פרטי פאר זיך פרטי. נאר דער חוט השדרה דאס איז דער דבר המקיים. דאס איז דער חלק אין גוף וואס דער גאנצער גוף האדם שטעלט זיך אויף דעם חוט השדרה. יא, דאס איז דער דבר המעמיד פון דעם גאנצן גוף. דאס איז, און דאס אליין, ווייל דאס איז דער מעמיד פון דעם גוף, דאס איז דער יסוד וואס אויף דעם האלט זיך דער גוף, דער גאנצער קיום, איז ממילא ער נישט איינע פון די רמ"ח איברים פרטיים. אדרבה, ער איז דער מקיים פון די רמ"ח איברים. על דרך זה זאגט דער אלטער רבי, מיוסד אויף דעם וואס די גמרא זאגט אין מסכת ברכות אויפן ענין פון שמונה עשרה, דער ענין פון ח"י ברכות כנגד ח"י חוליות שבשדרה. דאס הייסט, דער חוט השדרה, דער עמוד השדרה, האט צו טאן מיט די ברכות שמונה עשרה. אויף דעם בויט דער רבי אין דעם מאמר, פארוואס איז תפילה נישט מדאורייתא? נישט, אה, אנטשולדיגט, תפילה נישט מדאורייתא, תפילה מדרבנן. נישט ווייל תפילה איז אין א מדריגה נידעריקער פון אלע מצוות, נאר אדרבה, פונקט פארקערט. אזוי ווי יעדער פארשטייט, אז דאס וואס דער חוט השדרה, דער עמוד השדרה, ווערט נישט פאררעכנט ווי איינע פון די רמ"ח איברים, נישט ווייל דאס איז ווייניגער פון די איברים, נאר אדרבה, ווייל ער איז דער מעמיד, ער איז דער יסוד הקיום וואס אויף אים האלטן זיך אויף די
26:07 כל האיברים. על דרך זה גם עניינה של עבודת התפילה. העובדה שעבודת התפילה אינה אחת מרמ"ח מצוות עשה דאורייתא אינה מפני שהיא פחותה מהן, אלא אדרבה, מפני שהתפילה היא חוט השדרה. היא הדבר המעמיד: עבודת התפילה מקשרת יהודי עם הקב"ה. בכל יום יהודי מתפלל ועומד לפני הקב"ה, והתפילה הזאת נותנת לו את כל החיות — נשמה שמאירה בתוך הגוף. ועל ידה יש לו קיום בכל מצוותיו. יהודי שמתפלל מקיים את המצוות באופן אחר לגמרי: המצווה חיה ממש, מצווה פנימית. נמצא שעבודת התפילה אינה אחת מרמ"ח מצוות עשה, רמ"ח האיברים; אדרבה, היא המקיים שעליו עומדים כל רמ"ח האיברים. ועל פי זה אמר הרבי, וממילא מן המאמר הזה מובן הדבר באופן אחר לגמרי: העובדה שתפילה מדרבנן אינה רק שאינה קולא — וזו הייתה הטענה, שבאמצעותה רצו חס ושלום למעט בהידור בעבודת התפילה. אומרים החסידים: האם מפני שתפילה מדרבנן היא תופסת פחות מקום? אדרבה, [לא ברור], כפי שאומרת הגמרא במכות: [לא ברור].
26:07 אלע איברים, איז על דרך זה אויך דער ענין פון עבודת התפילה. דאס וואס עבודת התפילה איז נישט פון די רמ"ח מצוות עשה דאורייתא, איז נישט ווייל דאס איז ווייניגער, נאר אדרבה, ווייל תפילה דאס איז דער חוט השדרה. ער איז דער דבר המעמיד, דער ענין פון עבודת התפילה וואס איז מקשר א אידן מיטן אויבערשטן. יעדער טאג א איד דאוונט און שטעלט זיך אוועק פארן אויבערשטן. און דאס דאווענען גיט אים די גאנצע חיות, א נשמה וואס לייכט אריין אין גוף. און דורך דעם האט ער דעם קיום אין אלע זיינע מצוות. אז א איד וואס דאוונט, האט ער די קיום המצוות באופן אחר לגמרי, גאר א לעבעדיגע מצוה, א פנימיות'דיגע מצוה. קומט דאך אויס אז עבודת התפילה איז נישט איינע פון די רמ"ח מצוות עשה, רמ"ח איברים; אדרבה, ער איז דער מקיים וואס אויף אים שטייען די אלע רמ"ח איברים. און על פי זה האט דער רבי געזאגט, און ממילא אויף דעם מאמר איז פארשטאנען גאר ביים אנדערן, אז דאס וואס תפילה איז מדרבנן איז נישט נאר נישט קיין קולא, וואס דאס איז געווען די טענה, וואס דער האט געוואלט זאלן זיין חס ושלום ממעט זיין, ממעיט זיין, מיט דעם הידור עבודת התפילה. זאגן די חסידים, ווייל תפילה איז דרבנן איז דאס ווייניגער תופס מקום? אדרבה, [לא ברור], ווי די גמרא זאגט אין מכות: [לא ברור].
27:34 ואז יש גישה אחרת לגמרי לעניין עבודת התפילה. אז מבינים מה פירוש הדבר שתפילה מדרבנן: לא רק שאין זה מוריד או ממעיט מערכה של עבודת התפילה, אלא אדרבה, הדבר מביא לידי ביטוי את עומק עניינה של עבודת התפילה ביתר שאת וביתר עוז. וזה מה שכתב אדמו"ר הזקן לחסידים באותו מכתב: אף שתפילה מדרבנן, הם רוצים לראות בכך קולא, [לא ברור]. הדבר נובע מכך שלא מגיעים לעומק העניין, המגלה את פנימיות העניין — את הטעם האמיתי, הטעם הפנימי, לכך שתפילה מדרבנן. [לא ברור]. ובאה פנימיות התורה ומגלה את העומק והפנימיות של עבודת התפילה: שהיא עמוד השדרה וחוט השדרה של [לא ברור] ושל כל המצוות, של התורה כולה עם רמ"ח מצוות עשה ושס"ה מצוות לא תעשה, ועם דירה בתחתונים. זהו דבר שנותן לאדם גישה אחרת לגמרי, דרך אחרת, דרך ארץ אחרת והתמסרות אחרת לכל העניין של עבודת התפילה. וזהו העניין שמצאנו אצל רבותינו נשיאינו, [לא ברור], כידוע הסיפורים שהחסידים מספרים. ואצל רבינו, [לא ברור], רבותינו נשיאינו שלאחריהם, מצאנו אצל חסידים [לא ברור]. במאמרים ובביאורים [לא ברור], להתעורר יותר בעניין התפילה: התבוננות בגדולת ה' ובשפלות האדם, והתבוננות בעבודת התפילה כדי לעורר אהבת ה' ויראת ה' ועבודת ה'.
27:34 איז דעמאלט האט מען גאר אן אנדער צוגאנג צו דעם ענין פון עבודת התפילה. און דעמאלט פארשטייט מען, אז דאס איז תפילה דרבנן. נישט נאר דאס מאכט נישט נידעריקער אדער ווייניקער דעם ענין פון עבודת התפילה, אדרבה, דאס ברענגט ארויס דעם עומק הענין פון עבודת התפילה ביתר שאת וביתר עוז. און דאס האט דער אלטער רבי געשריבן צו חסידים אין יענעם בריוו, אז אפילו תפילה איז מדרבנן, ווייל זיי ווילן דאס קוקן ווי א קולא, [לא ברור]. דאס קומט נישט דורך דעם עומק הענין, וואס איז מגלה די פנימיות הענין, וואס איז דער טעם האמיתי, דער טעם הפנימי, פארוואס תפילה איז מדרבנן. [לא ברור]. און עס קומט די פנימיות התורה און איז מגלה דעם עומק ופנימיות פון עבודת התפילה. אז דאס איז דער עמוד השדרה וחוט השדרה פון [לא ברור] און פון אלע מצוות, די גאנצע תורה מיט רמ״ח מצוות עשה ושס״ה לא תעשה, מיט דירה בתחתונים. איז דאס א זאך וואס גיט א מענטש גאר אן אנדער צוגאנג, אן אנדער דרך און אן אנדער דרך ארץ און אן אנדער איבערגעגעבנקייט צו דעם גאנצן ענין של עבודת התפילה. און דאס איז דער ענין וואס מ׳האט געפונען ביי די רבי׳ס און נשיאים, [לא ברור], כידוע די סיפורים וואס די חסידים דערציילן. און ביי דעם רבינו, [לא ברור], רבי׳ס נשיאים שלאחריהם, האט מען געפונען ביי חסידים [לא ברור]. ביי די מאמרים וביאורים [לא ברור], זיך מערער זיין אויפן ענין תפילה: התבוננות אין גדלות השם ושפלות האדם, און התבוננות, עבודת התפילה, צו מעורר זיין אהבת השם ויראת השם ועבודת השם
29:08 מתוך שמחה. ואת כל זה משיגים על ידי עבודת התפילה. וזה מה שנאמר בפרשת השבוע: ״ועבדתם את ה׳ אלוקיכם״, שזו [לא ברור] עבודת התפילה. ואחר כך נאמר ״וברך את לחמך ואת מימיך״, ובהמשך ״והסרתי מחלה מקרבך״, ובהמשך גם ״לא תהיה משכלה ועקרה בארצך״, ״את מספר ימיך אמלא״. אלו ברכות בכל העניינים, בני, חיי ומזוני. [לא ברור]. מה משמעותם של בני, חיי ומזוני בכל העניינים הללו? זה [לא ברור]. הן בני, חיי ומזוני כפשוטם בגשמיות, והן בני, חיי ומזוני בפנימיות העניינים — מה משמעותו של כל דבר בעבודתו הרוחנית של האדם. [לא ברור] עניין בני, מהו? הוא מתייחס לאהבה ויראה; וחיי מתייחס לחיות פנימית. ואחר כך ישנו עניין מזוני, עניין הפנימיות, עניין התורה, ש[לא ברור], וכו׳ וכו׳, כפי שמבואר במאמרים על הפסוק הזה. שהקב״ה ייתן לכל אחד בחיי היום־יום, כפשוטו בגשמיות, בני, חיי ומזוני רוויחי, למטה מעשרה טפחים, ו[לא ברור] יתקיימו כל הברכות שנאמרו בפרשת השבוע, הן הברכות הקשורות לכיבוש הארץ והן הברכות בגשמיות של בני, חיי ומזוני רוויחי. כן, ושנזכה לברכה העיקרית, כשאנו עומדים בשבת מברכים חודש אדר, שבת פרשת שקלים, שבה סומכים גאולה לגאולה; ושנזכה בקרוב בימינו, אמן, לגאולה האמיתית והשלמה, ושיהודים [לא ברור] בשמחה ובששון, במהרה. כן תהא לנו.
29:08 מתוך שמחה. און דאס אלץ דערגרייכן דורך עבודת התפילה. און דאס איז וואס ס׳שטייט אין היינטיגע פרשה: „ועבדתם את ה׳ אלוקיכם“, וואס איז [לא ברור] עבודת התפילה. איז דערנאך „וברך את לחמך ואת מימיך“, און דערנאך ווייטער „והסירותי מחלה מקרבך“, און דערנאך ווייטער איז דא דער ענין פון „לא תהיה משכלה ועקרה בארצך“, „את מספר ימיך אמלא“. דאס זענען ברכות אין אלע ענינים, בני חיי ומזוני. [לא ברור]. וואס איז דאס אין די אלע ענינים פון בני חיי ומזוני, דאס [לא ברור]. צי די בני חיי ומזוני כפשוטו בגשמיות, און צי די בני חיי ומזוני בפנימיות הענינים, וואס איז דאס, וואס יעדער זאך מיינט אין עבודה רוחנית פון א מענטש. אז [לא ברור] דער ענין פון בני, וואס איז דאס? דאס גייט אויף אהבה ויראה, און חיי, דאס גייט אויף חיות פנימית. און דערנאך איז דא דער ענין פון מזוני, דער ענין פון פנימיות, דער ענין פון תורה, וואס [לא ברור], וכולי וכולי, ווי מ׳באווארנט אין די מאמרים אויף דעם פסוק. אז דער אויבערשטער זאל געבן צו יעדן איינעם אין טאג־טעגלעכן, כפשוטו בגשמיות, בני חיי ומזוני רויחי, למטה מעשרה טפחים, און [לא ברור] ווערן די אלע ברכות וואס שטייט אין היינטיגע פרשה, צי די ברכות קשורות מיט כיבוש הארץ, צי די ברכות בגשמיות פון בני חיי ומזוני רויחי. יא, און מיר זאלן זוכה זיין צו די ברכה העיקרית, שטייענדיג אין שבת ברכות חודש אדר, שבת פרשת שקלים, וואס מ׳סמך גאולה לגאולה, און זאלן זוכה זיין בקרוב בימינו, אמן, צו די גאולה האמיתית והשלמה, און אידן זאלן [לא ברור] בשמחה ובששון, במהרה. כן תהא לנו.