פרשת יתרו - וידבר אלוקים וגו׳ לאמור, פאר וועמען איז דער לאמור? - הרב אשר פרקש

00:00 איך האב געהערט פון א חסיד, ר' פסח קאפ. ער איז געווען א חסיד וואס איז געווען פון די חוזרים פון דעם רבי ריי"צ אין לענינגראד, נאך אין רוסלאנד, ווען דער רבי ריי"צ, דער פריערדיקער רבי, האט געוואוינט אין לענינגראד אין די יארן תרפ"ד ביז תרפ"ז, פאר דעם מעשה וואס איז פארבונדן מיט י"ב תמוז. איז ער געווען א בחור דעמאלט אין תפארת תמימים, און ער איז געווען פון די חוזרים וואס פלעגן חזר'ן די מאמרים. ווען דער רבי פלעגט זאגן א מאמר, פלעגן זיי זיין פון די וואס פלעגן הערן, צוהערן און אויפנעמען דעם מאמר, און שפעטער איבערחזר'ן דעם מאמר. און דער סדר פלעגט זיין ביי דעם רבי ריי"צ, ביים פריערדיקן רבי: מען פלעגט אריינגיין צום רבי'ן זונטיק. פלעגט מען אריינגיין צו חזרה, און די וואס זענען געווען די חוזרים, וואס זענען געווען עטליכע מענטשן, פלעגן אריינגיין אויף חזרה און פלעגן חזר'ן דעם מאמר, און דער רבי פלעגט מתקן זיין די ענינים וואס מ'האט געמאכט א טעות, און מ'האט געגעבן הסברה וואו מ'האט געדארפט געבן הסברה. דאס איז געווען דער סדר פון חזרה. פאסירט אמאל א סיפור, אן אינטערעסאנטע מעשה. עס איז געווען פורים תרפ"ו. עס איז געווען א פארברענגען ביי דער פורים־סעודה. און פורים פלעגט דער סדר זיין אז דער רבי פלעגט זאגן דעם מאמר בעצם דער סעודה, און שפעטער איז נאכאמאל געווען דער פארברענגען. איז דעמאלט געקומען אויף פורים גרויסע חסידים: דער חסיד ר' איצ'ה דער מתמיד, דער חסיד ר' זלמן משה — ער האט געהייסן ר' זלמן משה נעוולער.

02:01 און נאך גרויסע חסידים, ר' מאיר שמחה. און זיי האבן אנגעהויבן פארברענגען שוין בייטאג. און כמובן, אויף פורים האט מען געזאגט לחיים מער ווי די הגבלות. און זיי האבן נישט באמערקט דעם זייגער, און בשעת זיי זענען אנגעקומען צום פארברענגען, איז שוין געווען שפעט: דער רבי, דער פריערדיקער רבי, האט שוין געענדיגט זאגן דעם פורים־מאמר. און ר' איצ'ה דער מתמיד האט גענומען וויינען, און ער האט געזאגט: „מען קומט צום רבי'ן הערן חסידות, און מיר האבן פארפאסט דעם מאמר.“ דער רבי ריי"צ האט אים צוגעזאגט אז אויפמארגן וועט ער זאגן נאך אמאל דעם מאמר פאר די וואס זענען נישט געווען. אויפמארגן איז דארט געווען דער חסיד ר' שמואל לוויטין, וואס איז געווען פון די גרויסע חסידים, און ער איז געווען אויף יחידות. און נאך דעם וואס ער האט געענדיגט זיין יחידות, האט ער געזאגט דעם פריערדיקן רבי'ן אז נעכטן ביים פארברענגען האט דער רבי געזאגט אז ער וועט זאגן נאך חסידות פאר די וואס זענען נישט געווען. האט דער פריערדיקער רבי געזאגט, ער זאל אריינרופן נאר די וואס זענען נישט געווען ביים מאמר נעכטן, און ער וועט זאגן נאך חסידות. זענען אריינגעגאנגען צום רבי'ן אין צימער, צום פריערדיקן רבי'ן אין צימער, די חוזרים און די וואס זענען נישט געווען ביים מאמר נעכטן, און דער פריערדיקער רבי האט נאך אמאל איבערגעזאגט דעם מאמר פון פורים. און,

03:43 האט ר' פסח קאפ דערציילט וויאזוי דער רבי האט אנגעהויבן זאגן דעם מאמר מיט דער גאנצער חיות און מיט דער גאנצער התלהבות, און געזאגט דעם מאמר. און אינמיטן זאגן דעם מאמר איז אריינגעקומען דער רש"ג, ר' שמואל גוראריה, וואס איז געווען דעם פריערדיקן רבי'נס איידעם. און ער האט געזאגט אז עס איז געקומען א טעלעפאן פון מאסקווע. ווייל עס זענען געווען ענינים [לא ברור] דעמאלט אין רוסלאנד; עס איז געווען א שווערע צייט פון די קאמוניסטן, און מ'האט געדארפט דורכפירן א סך ענינים, כל מיני זאכן וואס זענען פארבונדן מיט אידישקייט אין רוסלאנד. איז ער אריינגעגאנגען צום פריערדיקן רבי'ן זאגן אז עס איז געקומען א טעלעפאן פון מאסקווע. דער רבי האט געהאלטן אינמיטן דעם מאמר און האט געזאגט: „פון גן עדן אריין אין בלאטע.“ און ער האט זיך אויפגעשטעלט, כמובן, און איז געגאנגען ענטפערן דעם טעלעפאן, ווייל דאס איז געווען א וויכטיקער רוף. און עס האט גענומען א משך זמן; בכלל, אין יענע צייטן איז א טעלעפאן געווען א גאנצע עבודה. עס האט גענומען א גאנצע צייט ביז מ'האט געקענט מאכן א טעלעפאן. ער איז ארויס און האט דורכגעטאן וואס ער האט געדארפט דורכטאן. די יונגע תלמידים זענען געבליבן ווארטן אין צימער. און שפעטער איז דער רבי צוריקגעקומען אריין אין צימער, זיך אוועקגעזעצט צוריק אויף מקומו הקדוש, און געזאגט: „נו, צוריק אריין אין גן עדן.“ דעמאלט פילט מען וואס איז דער ענין פון אמירת חסידות, לימוד החסידות. אז בשעת מ'לערנט חסידות פילט מען זיך

05:28 אין אַן אווירה פון גן עדן. אין היינטיקער סדרה, פרשת יתרו, איז דא דער עשרת הדברות, די פרשה פון מתן תורה. פאר די עשרת הדברות שטייט דער פסוק: „וידבר אלוקים את כל הדברים האלה לאמר“, און נאכדעם שטייט „אנכי ה׳ אלוקיך“, די עשרת הדברות. איז ידוע די קשיא וואס מפרשים פרעגן: „וידבר אלוקים את כל הדברים האלה לאמר“ — דער ווארט „לאמר“ האט נישט קיין הבנה דארט. וואס איז דער טייטש „לאמר“? שטענדיג, בשעת מ׳זאגט דעם ווארט „לאמר“, איז דער טייטש: זאגן צו א צווייטן. „וידבר ה׳ אל משה לאמר“ — דער אויבערשטער האט גערעדט צו משה, לאמר, אז משה זאל איבערזאגן די אידן. בכלל, דער גאנצער ווארט „לאמר“ איז אז מ׳זאל איבערגעבן צו א צווייטן. לכאורה דא, ביי מתן תורה, וואס אלע אידן זיינען געשטאנען ביי מתן תורה, און דער אויבערשטער האט גערעדט צו אלע אידן פנים אל פנים, „דיבר ה׳ עמכם“ — פאר וועמען איז געזאגט געווארן דער „לאמר“? און אויב מ׳וואלט געטייטשט אז דער „לאמר“ איז אז מ׳זאל איבערגעבן לדורות הבאים, פרעגט זיך די שאלה: דאך איז ידוע אז ביי מתן תורה זיינען געווען נישט נאר די אידן פון יענער צייט, נאר אלע אידן שבכל הדורות. ווי ס׳רעדט זיך אין מדרשים, אז אלע אידן שבכל הדורות זיינען געשטאנען ביי מתן תורה, זיי האבן אלע געהערט דעם „אנכי ה׳ אלוקיך“, די עשרת הדברות. איז דאך לכאורה ווייטער די שאלה: פאר וועמען איז געזאגט געווארן דער ווארט „לאמר“? אויף דער שאלה איז דא כמה וכמה ביאורים. דא טוט מען

07:14 רעדן וועגן דעם ביאור וואס דער אלטער רבי זאגט אין תורה, אויפן פסוק „בחודש השלישי“, דעם מאמר „בחודש השלישי“, אויף היינטיקער סדרה. דארט זאגט דער אלטער רבי אז אין דעם ווארט „לאמר“ ווערט מרומז, ווערט געזאגט דער חידוש וואס האט זיך אויפגעטאן אין מתן תורה, אין עשרת הדברות על הר סיני. ווייל די שאלה איז ידוע וואס דער אלטער רבי פרעגט: וואס איז געווען דער חידוש אין דער תורה וואס איז געגעבן געווארן ביי מתן תורה? לכאורה איז תורה דאך געווען פאר מתן תורה אויך. „אברהם זקן בא בימים“ — ווי עס זאגט דער מדרש, אברהם זקן איז געזעסן אין ישיבה. „מימיהן של אבותינו לא פרשה ישיבה מהם“. און די גמרא זאגט אין קידושין: „קיים אברהם אבינו כל התורה כולה עד שלא ניתנה“. דאס איז וועגן לימוד התורה. און נישט נאר לימוד התורה — אויך וועגן קיום התורה, וואס דאס גייט אויף קיום המצוות, איז דאך געווען פאר מתן תורה אויך. דאס איז די ידועה שאלה וואס אלע פרעגן. אויף דעם איז דער אלטער רבי מבאר, אז דער חידוש פון מתן תורה איז מרומז דא אין דעם ווארט „לאמר“. אז דער טייטש פון דעם ווארט „לאמר“ איז, אז אין מתן תורה איז צוגעקומען א נייער ענין אין לימוד התורה. און דאס איז, אז בשעת א איד לערנט תורה, חזרט ער איבער, זאגט ער איבער דעם דבר ה׳, אט אזוי ווי דאס איז איבערגעגעבן געווארן ביי מתן תורה, פון „אנכי ה׳ אלוקיך“. דאס הייסט, אז ביי מתן תורה איז דאך געווען נישט נאר דער ענין פון חכמה, חכמת התורה,

08:48 ידיעת התורה, נאר מתן תורה איז געווען די התגלות פון „וירד ה׳ על הר סיני“. ס׳איז געווען א התגלות פון ג־טלעכקייט, א התגלות פון אלוקות, פון דעם אויבערשטן אליין, פון דער מדרגה פון „אנכי“, „אנכי ה׳ אלוקיך“. ווי עס איז מבואר, אז עס איז דא כמה וכמה מדרגות אין די דריי ווערטער: „אנכי ה׳ אלוקיך“. „אנכי“ גייט אויף דעם אויבערשטן אליין. „אנכי“, דאס איז „אנכי מי שאנכי“, דלא אתרמיז בשום אות ובשום קוץ. „אנכי“, דאס איז דער אויבערשטער אליין, „אנא נפשי כתבית יהבית“, ווי די גמרא זאגט אין מסכת שבת. אז דער אויבערשטער אליין, כביכול, עצמות ומהות, האט זיך אריינגעשטעלט אין תורה. און „ה׳“, הוי׳, וואס דאס גייט בכלל ובפרט, הוי׳ גייט אויף דער מדרגה פון סובב כל עלמין. און „אלוקיך“, דאס איז „כחך וחיותך“, די מדרגה פון ממלא כל עלמין. איז די התגלות פון מתן תורה געווען פון דעם „אנכי“. דער „אנא נפשי כתבית יהבית“, דער אויבערשטער אליין, כביכול, עצמות ומהות, איז נתלבש געווארן און האט זיך אריינגעשטעלט אין הוי׳, אין „אלוקיך“, כדי צו קענען זיין „כחך וחיותך“ פון א איד וואס לערנט תורה. און וואס דאס איז געווען, די התגלות פון מתן תורה, „וירד ה׳ על הר סיני“, איז מתן תורה געווען, איז געווען, וואס דער אויבערשטער אליין בכבודו ובעצמו איז אראפגעקומען און נתגלה געווארן צו אידן, און „פנים בפנים דיבר ה׳ עמכם“. און אין די עשרת הדברות איז

10:21 דער אייבערשטער כביכול אליין זיך אריינגעשטעלט במהותו ועצמותו. און אויף דעם האט דער אייבערשטער געזאגט: דו זאלסט וויסן זיין, אז דאס איז נישט דער פשט, אז דער ענין פון מתן תורה איז געווען אן איינמאליגע זאך. איינמאל האט דער אייבערשטער געזאגט עשרת הדברות. און דאס איז דאס וואס דו זאלסט וויסן זיין: ״לאמר״, אז בשעת א איד לערנט תורה בכל זמן ובכל מקום, וואס תלמיד ותיק עתיד לחדש, בשעת א איד זיצט און לערנט תורה היינט צו טאג, יא, איז אויף דעם זאגט מען ״לאמר״, אז ער חזרט איבער כביכול דעם אייבערשטנס דיבורים. בשעת איך לערן תורה איצטער, איז דאס כביכול, אין דעם מאמענט ממש, איז עס כביכול ״לאמר״: ער זאגט די דברים, ווי דאס איז געזאגט געווארן אין עשרת הדברות פון דעם אייבערשטן אליין. אט אזוי חזרט זיך עס איבער איצטער. ווייל די גמרא זאגט דאך: ״כל הקורא ושונה, הקדוש ברוך הוא קורא ושונה כנגדו״. בשעת א איד לערנט תורה איצטער, איז דאך הקדוש ברוך הוא קורא ושונה. דער אייבערשטער חזרט איבער, דער אייבערשטער זאגט, דער אייבערשטער רעדט, בשעת וואס א איד רעדט איצטער. ״קורא״, דאס איז תורה שבכתב, און ״שונה״, דאס איז דער ענין פון משנה, תורה שבעל פה. בשעת א איד לערנט א פסוק תורה, בשעת א איד לערנט תורה שבעל פה, קורא ושונה, איז הקדוש ברוך הוא קורא ושונה כנגדו. אט איצטער ממש איז הקדוש ברוך הוא, אט דער זעלבער הקדוש ברוך הוא, ווי אזוי ער שטייט אין מתן תורה,

11:46 איז ער קורא ושונה כנגדו, לערנט אט די דיבורים, זאגט אט די דיבורים ממש איצטער, ביי דעם זמן ממש. און דערפאר זאגט דאך די גמרא: ״מה להלן״, אין מתן תורה, ״מה להלן באימה וביראה ברתת ובזיע, אף כאן באימה וביראה ברתת ובזיע״. אז אזוי ווי בשעת מתן תורה איז דאך געווען ״וכל העם רואים את הקולות״, ״וירא העם וינועו״. אז בשעת ס׳איז געווען דער גילוי פון מתן תורה, איז געווען [לא ברור]. ״ויעל עשנו כעשן הכבשן״. אז באימה וביראה ברתת ובזיע, דאס זענען די פיר לשונות. דאס ברענגט זיך פון אריז״ל, דאס איז קעגן די ד׳ אותיות שם הוי׳. איז אף כאן, בשעת א איד היינט לערנט תורה, איז דאס באימה, ביראה, ברתת ובזיע, מיט דעם זעלבן ביטול, מיט דער זעלבער התפעלות, מיט דער זעלבער אימה ויראה ווי דאס איז געשטאנען ביי מתן תורה. וואס דאס איז וואס מ׳זאגט, ווי דער אלטער רבי ברענגט, דאס איז וואס מ׳זאגט אין דעם פסוק: ״ודברי אשר שמתי בפיך״. יא, מ׳זאגט דארט: ״לא ימושו מפיך ומפי זרעך ומפי זרע זרעך מעתה ועד עולם״. ״ודברי אשר שמתי בפיך״. אז דער טייטש איז, אז דאס איז ״דברי״, דאס זענען דעם אייבערשטנס דיבורים ממש, ״אשר שמתי בפיך״. דאס הייסט, בשעת א איד זיצט און זאגט אותיות התורה, אדער לערנט תורה שבעל פה, לערנט תורה, איז דאס ״דברי״, דאס זענען דעם אייבערשטנס דיבורים ממש, ״אשר שמתי בפיך״, וואס דאס ווערט נתלבש אין דעם פיך, דעם דיבור האדם. ווי ער זאגט דארט: ״תען לשוני אמרתך״. זאגט, זאגט

13:25 אין פסוק אין תהלים. אז מיין לשון, מיינע דיבורים, איז דאס ״אמרתך״. דאס זענען דעם אייבערשטנס דיבורים וואס גייען דורך דעם דיבור האדם. און על דרך זה טייטשט דער אלטער רבי דאס וואס מ׳זאגט אין לשון הגמרא, וואס די גמרא זאגט געווענליך: ״איתמר״. יא, וואס דער טייטש פון דעם ווארט ״איתמר״, יא, איז נישט אז מ׳האט געלערנט, נאר ״איתמר״ איז: עס האט זיך געלערנט. ״איתמר״, כאילו ס׳האט זיך געלערנט דורך ממילא, ס׳האט זיך געלערנט פון זיך אליין. יא, וואס דאס איז דער ענין פון לימוד התורה ״איתמר״, אז די תנאים ואמוראים, איז דער לימוד התורה זייערס געווען באופן כזה, אז אין דעם לימוד האט זיך געהערט ביי זיי, ס׳האט זיך געפילט ביי זיי, דער גרויסער ביטול, וואס זיי לערנען תורה מיט אזא ממילא׳דיקן כביכול ביטול עצום, וואס זיי האבן נישט געפילט דער אייגענער מציאות אין לימוד, נאר דאס איז ״איתמר״ כביכול, אז ס׳זאגט זיך איבער דעם אייבערשטנס דיבור וואס גייט דורך פיך. און דער ענין איז נתחדש געווארן אין מתן תורה. וואס דאס איז דער ענין וואס מ׳זאגט: ״וידבר אלקים את כל הדברים האלה לאמר״. אז בשעת דער אייבערשטער האט געזאגט עשרת הדברות, האט ער געזאגט באופן כזה: ״לאמר״. וואס אין ווארט ״לאמר״ ווערן נכלל דא צוויי ענינים, וואס איז בהא תליא. יא, וואס איין טייטש איז ״וידבר אלקים את כל הדברים האלה לאמר״, אז בשעת א איד לערנט תורה, איז ״לאמר״, אז דער אייבערשטער זאל לערנען תורה. יא, דאס ״לאמר״ לקדוש ברוך הוא כביכול, ווי ״כל הקורא ושונה, הקדוש ברוך הוא קורא ושונה כנגדו״. אז א איד לערנט תורה, איז ער לערנט תורה באופן ״לאמר״, אז דער

15:04 ה' כביכול חזר'ט איבער זיינע דיבורים בשעה מ'איז קורא ושונה כנגדו. דאס איז פון איין זייט. און פון דער צווייטער זייט איז דא „לאמור לאחרים“. אז בשעה א איד לערנט תורה, איז דער טייטש אז ער זאגט איבער, ער חזר'ט איבער דעם דיבור הוי'. דאס הייסט אז עס גייט פון ביידע זייטן. סיי בשעה איך לערן תורה, איז אין דעם זעלבן מינוט וואס איך לערן תורה, לערנט דער אויבערשטער תורה כביכול. און ווי דער אויבערשטער לערנט תורה, איז מיין דיבור מער נישט מיינע דיבורים, נאר דעם אויבערשטנס דיבורים וואס איך חזר איבער, „תען לשוני אמרתך“. דאס זענען דעם אויבערשטנס דיבורים וואס גייען דורך מיין דיבור. און דערפאר זאגט דער אלטער רבי, אז דאס איז די זאך וואס איז נתחדש געווארן במתן תורה. ווייל די אבות זיינען געווען נשמות גבוהות. אברהם אבינו איז געווען א נשמה גבוהה. על דרך זה יצחק און יעקב זיינען געווען א מרכבה לאלקות. סיי מצד נשמותם זיינען זיי געווען נשמות גבוהות, און סיי מצד גופם איז דער גוף געווען אין גאנצן א מרכבה, אין גאנצן איבערגעגעבן. הן הן המרכבה לרצון העליון כל ימיהם. יא, זיין קיום לרצון העליון, די גאנצע מציאות איז געווען אין גאנצן בטל צום אויבערשטן. און דערפאר איז אין יעדער תנועה און יעדער מעשה און יעדער דיבור און מחשבה געווען אין גאנצן איבערגעגעבן צו אלקות. אבער דאס איז מדריגת האבות. אבער אנשים כערכנו, יא, וואס דאס איז א פשוט'ער איד וואס דער גוף און נפש הבהמית געפינען זיך אין מצרים, אין מצרים וגבולים פון דעם גוף ונפש הבהמית,

16:43 האבן מיר נישט קיין כח אז מ'זאל זיך קענען ארויסקריכן פון די אייגענע מדידות וגבולים. ווייל דער רבי איז מסביר, אז אפילו ער זאגט שמע ישראל און איז זיך מתבונן אז טאקע „אין עוד מלבדו“, איז זיך מתבונן אז עס איז אליין אלקות, אז עס איז נישט קיין שום זאך אויסער דעם אויבערשטן, און פונדעסטוועגן, מיט די גאנצע התבוננות איז ער נישט מצליח זיך אויסצורייסן, זיך ארויסצונעמען פון זיינע אייגענע מדידות וגבולים מצד די גבולים פון גוף ונפש הבהמית. בלייבט ער אין זיינע הרגשים און הגשמה דקדושה, [לא ברור]. און דער ענין איז וואס נתחדש געווארן במתן תורה, אז במתן תורה, „אנכי הוי' אלקיך אשר הוצאתיך מארץ מצרים“, אז דער אויבערשטער כביכול האט זיך מתגלה געווען אין די דיבורים פשוטים וואס מ'זאגט במתן תורה, אין עשרת הדברות, כדי אז יעדער איד, אפילו א פשוט'ער, בכל זמן ובכל מקום ובכל מעמד ומצב, ווי ער גייט און ווי ער שטייט, איז בשעת ער זאגט דברי הוי', דברי תורה, די דיבורים פון תורה ותפילה, איז דעמאלט דאס „אנכי הוי' אלקיך“ — איז דאס דער אויבערשטער כביכול אליין רעדט דורך זיין מויל וממילא, און דאס גיט אים כח פון „אשר הוצאתיך מארץ מצרים“, ארויסצוגיין פון די אייגענע מצרים וגבולים, און נתאחד ווערן מיטן אויבערשטן כביכול. און דאס איז דער ענין וואס איז נתחדש געווארן במתן תורה, דער ענין פון „לאמור“. פאראן א זייער אריכות'דיגער בריוו פון רבי'ן בנוגע די סוגיא וואס רעדט זיך אין חסידות גאר אסאך, דער ענין פון צמצום. וואס דער אלטער רבי איז מבאר אין תניא שער היחוד והאמונה, יא, דער ענין פון צמצום שלא כפשוטו. וואס דער ענין פון צמצום שלא כפשוטו, דאס איז

18:25 די גאנצע סוגיא וואס איז געווען אז [לא ברור] חסידות. וואס דעמאלט האט זיך גערעדט, יא, בנוגע דעם ענין פון, אה, וואס איז געווען מקובלים, וואס האבן געטייטשט אין קבלת האריז"ל דעם גאנצן סוד הצמצום. וואס דער אריז"ל זאגט, אז בבריאת העולם איז געווען אור אין סוף מלא כל המציאות. און שפעטער איז געווען דער צמצום, נעשה חלל ומקום פנוי. און שפעטער איז געווען די, די, די סדר פון בריאת העולמות. איז געווען מקובלים וואס האבן געטייטשט דעם צמצום כפשוטו חס ושלום. און אויף דעם איז געווען דער גאנצער גילוי הבעל שם טוב און דער מגיד ממעזריטש און דער אלטער רבי, וואס מבאר אין שער היחוד והאמונה פרק ז' דעם גאנצן ענין פון צמצום שלא כפשוטו. אז באמת איז נישט קיין שום צמצום, און דער אור אין סוף, פונקט אזוי ווי ער איז געווען פארן צמצום, אזוי געפינט ער זיך דא למטה. און מצד דעם אור איז נישט קיין שום שינוי. דער גאנצער שינוי וואס מ'זאגט, דער ענין „נעשה חלל ומקום פנוי“, דאס איז נאר לגבי די מקבלים וכו' וכו'. איז געווען א גאנצע בריוו־שרייבונג וואס דער רבי האט זיך פארשריבן, געשריבן מיט איינעם פון די חסידים וואס האבן געוואוינט אין ענגלאנד. דעמאלט איז געווען א ידוע'דיגער תלמיד חכם, יא, פון [לא ברור], וואס האט געהייסן הרב אליהו דסלר, בעל המחבר פון „מכתב מאליהו“. און ער האט דעמאלט געלערנט חסידות מיט רבי [לא ברור], וואס ער איז געווען דעמאלט אין ענגלאנד. און זיי האבן דעמאלט דורכגערעדט די גאנצע סוגיא פון צמצום, ווי דאס איז די אלע שיטות וואס זענען פארהאן.

20:04 אין המאמר. און ס׳איז געווען א שטיקל אריכות, וואס איז פונקט דער מחלוקת און וואס זענען די שיטות און וואס איז דער הוכחה פון חסידות. און דער רבי האט געשריבן דעמאלט א בריוו. דאס איז נאך געווען איידער ער איז געווען רבי, נאך פאר די נשיאות. און דערפאר איז אנגעקומען דער בריוו, און דער רבי האט דעמאלט געשריבן מיט הערליכע גאונות וועגן אלע שיטות וואס ווערן באהאנדלט אין דער סוגיא פון צמצום. און דאס איז געווען תורת צדיקים. עטליכע יאר שפעטער האט דער רבי געשריבן אויך צו דעם זעלבן רב, צו דעם זעלבן איד מיט וועמען ער האט דעמאלט געשריבן דעם בריוו. דער בריוו איז געשריבן געווארן דורך א חסיד, ר׳ [לא ברור], ער האט געוואוינט אין ענגלאנד. שפעטער איז ער געווען אין אמעריקע, אין קשר מיטן רבי׳ן, און אזוי האבן זיי אויך געשריבן בריוו אין דעם ענין. שרייבט דער רבי אים אין דעם ענין און ער זאגט: [לא ברור]. אז בשעת די אידן זענען געווען ארום מתן תורה, ״פנים בפנים דיבר ה׳ עמכם״, איז אט די זעלבע מדריגה פון אין־סוף, אט דער זעלבער ענין פון אין־סוף, וואס מ׳זאגט אז ס׳איז געווען פאר ממלא מקום החלל. דער אויבערשטער אליין, הוא ושמו בלבד, פארן צמצום. זאגט דער אלטער רבי אז דער גאנצער צמצום איז דאך מער נישט ווי לגבינו.

21:35 אבער מצד דעם אין־סוף איז ער נמצא למטה כמו למעלה ממש, פונקט ווי פאר בריאת העולמות. און אט די התגלות איז געשטאנען בגילוי ממש ביי מתן תורה. און ״אנכי ה׳ אלקיך״ איז געווען די התגלות העצמות. און די התגלות פון אין־סוף, פונקט ווי ער איז געשטאנען פארן צמצום, איז די התגלות געווארן צו אידן באופן אז אידן האבן דאס געזען: ״פנים בפנים דיבר ה׳ עמכם״. קומט צו דער אלטער רבי און זאגט אז דאס מוז מען וויסן: אז בשעת דו לערנסט תורה, איז דאס די זעלבע תורה, דער זעלבער אין־סוף, וואס איז געווען פאר בריאת העולמות, און די זעלבע התגלות העצמות וואס איז געווען ביי מתן תורה. אט דער זעלבער מאור, אט דער זעלבער ענין, דער מאור מיטן אור העצמות אין־סוף ברוך הוא, איז פנים בפנים בשעת א איד לערנט תורה. ער שטייט פארן אויבערשטן כפשוטו ממש. און אין וואס פאר א מעמד ומצב, אין וועלכער חרדה, אין וועלכער ביטול דארף מען זיך געפינען בשעת מיר לערנען תורה, ביי דעם ענין. און בשעת מיר זאגן, ביים עיון אין דעם ענין, דער רבי שרייבט מיט דעם אלעם, אז דאס דארף דאך א מענטשן ארויסנעמען פון אלע זיינע דאגות און פון אלע זיינע מניעות און אלע זיינע העלמות והסתרים, און לערנען תורה מיט די גרעסטע חיות, מיט די גרעסטע התלהבות. און דאס איז דער ענין וואס מיר לערנען אין דעם ענין פון ״וידבר אלקים את כל הדברים האלה לאמר״. און אויף דעם קומט נאך א פירוש,

23:02 וואס איז מיוסד אויף תורת דעם מעזריטשער מגיד, אויפן ווארט ״לאמר״. וואס דער מעזריטשער מגיד טייטשט א דריטן, נאך א טייטש אין דעם ווארט ״לאמר״. וואס ער זאגט, אז ״וידבר״ איז דער לשון פון דיבור, דאס גייט אויף עשרת הדברות. און ״לאמר״ איז דער לשון פון עשרה מאמרות, אמירה. דער טייטש ״וידבר אלקים את כל הדברים האלה לאמר״ איז דער פשט, אז די עשרת הדברות דארפן נתגלה ווערן און נמשך ווערן אין די עשרה מאמרות. דאס הייסט, אז דער לימוד התורה דארף זיין אויף אן אופן אז דאס זאל פועל׳ן אין וועלט, אז די עשרת הדברות זאלן פועל׳ן אין די עשרה מאמרות. דאס הייסט, דאס זאל ממשיך זיין און מגלה זיין אט דעם אור אלקי וואס איז מאיר אין תורה, זאל מאיר זיין אויך אין עולם, אין וועלט. אין דער גאנצער וועלט זאל שיינען דער אור התורה. און ער ברענגט, אז דאס איז דער פשט וואס שטייט אין פסוק, אין אנדערע ווערטער: ״עשרה עשרה הכף בשקל הקודש״. עשרה גייט אויף עשרת הדברות. דער אנדערער עשרה גייט אויף עשרה מאמרות, ״הכף בשקל הקודש״. אז בשעת א איד לערנט תורה, דארפן די עשרת הדברות דורכנעמען די עשרה מאמרות. און דאס מיינט אן עבודה, ווי דער רבי טייטשט דאס אין מאמר. און דאס מיינט אן עבודת האדם, אז דער לימוד התורה דארף זיין אין אן אופן אז דאס נעמט דורך דעם כל היום כולו, אין אלע זיינע ענינים. אז ס׳איז נישט ווי ביי אנדערע מענטשן: בשעת ער לערנט תורה, לערנט ער תורה מיט

24:34 [לא ברור] בשעה ער לערנט תורה. און ער גייט אין וועלט, ער גייט אין אלע מעשים. און דעמאלט איז ער פארנומען מיט זיינע אייגענע ענינים, עניני עסקים, אדער עניני אכילה, עניני שתיה. דעמאלט ווערט ער אגעריסן פון דעם לימוד התורה. און דערויף זאגט מען, „וידבר אלקים את כל הדברים האלה לאמר“, אז דעם „לאמר“, דעם ביטול, דעם ג־טלעכקייט וואס ער האט בשעה ער לערנט תורה, דארף דאס ממשיך זיין אויך אין עניני עולם. אז בשעה ער עסט און טרינקט, און בשעה ער גייט לעסקיו, זאל זיך ביי אים הערן אלקות בכל עניניו. אז ער זאל זיין, ווי דער לשון הידוע, „בעל הבית על הנכסים“. דאס הייסט, ער זאל זיין דער בעל הבית אויף די נכסי עולם, די נכסים פון גשמיות. ווייל ווען מ׳קוקט אויף וועלט ווי אויף א גאנצע מציאות, ווערט מען נתפעל פון וועלט, און מ׳דערשרעקט זיך פון וועלט. און ווען ער קומט צו עניני עולם, איז ביי אים נוגע: וואס זאגט וועלט אויף דעם, וואס זאגט עולם אויף דעם? דא דארף זיין ביי אים דער ענין, אז אין כל עניניו וכל עסקיו וכל דבריו זאל זיך הערן דער הנחה פון תורה, דער הנחה פון אלקות. אז עניני תורה זאלן לייכטן, שיינען אריין ביי אים בכל עניניו בעולם, אז עס זאל ביי אים זיין איין און איינציקע זאך. אז בשעה ער גייט אין וועלט, איז ביי אים א וועלט פון ג־טלעכקייט, א וועלט פון אלקות. און וואס חסידות זאגט, און וואס תורה זאגט, דאס איז זיין ענין, דאס איז זיין מציאות בכל היום כולו. איז לסיכום, דאס זענען די

26:00 דריי ענינים וואס מ׳זאגט „וידבר אלקים את כל הדברים האלה לאמר“. [לא ברור] אז במתן תורה איז נתחדש געווארן דער ענין פון „לאמר“ אין דריי פרטים. אז בשעה א איד לערנט תורה, איז דער לימוד התורה באופן כזה וואס עס איז בתכלית הביטול, און זיין תורה איז באופן אז ער פילט אז „הקדוש ברוך הוא קורא ושונה כנגדו“, דער אויבערשטער אליין שטייט אין זיין תורה. און דורך דערויף, בשעה ער לערנט תורה, איז דאס נישט ער זאגט די תורה, נאר עס איז דבר ה׳ מדבר בפיו. דאס איז דער צווייטער ענין „לאמר“: דאס „לאמר“ וואס איך זאג, זאגט דער אויבערשטער. און דעם אויבערשטנס דיבור ווערט מיין דיבור, אז עס ווערט כולא חד, איין און איינציקע זאך. און דערנאך דארף ער דעם „לאמר“ ממשיך זיין אויך אין עשרה מאמרות. אז ווען ער גייט אריין אין עניני עולם הזה, אין וועלט, זאל לייכטן אין ענינים גשמיים, אין עניני עסק, עניני פרנסה, עניני אכילה ושתיה, זאל דאס זיין דורכגענומען מיט אלקות און מיט ג־טלעכקייט. וואס דעמאלט ווערט פון דער גאנצער מציאות העולם א דירה לו יתברך, און מ׳ממשיך אלקות אין וועלט, אז דאס זאל זיין א ג־טלעכע וועלט, א תורה־וועלט. און דאס איז דער ענין פון [לא ברור], וואס וועט זיין בגילוי לעתיד לבוא, וואס דעמאלט וועט זיין „ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים“, אמן כן יהי רצון.