פרשת בשלח - דער כח פון א איד הערשן איבער טבע

00:01 אין יאר תש״ז איז דער רבי געווען אין פאריז. דעמאלט איז זיין מאמע, הרבנית חנה, ארויסגעגאנגען פון רוסלאנד צוזאמען מיט חסידים. נאך דער צווייטער וועלט־מלחמה איז זי ענדליך געווען ארויס פון רוסלאנד. דער רבי איז דעמאלט געווען דארט און איז געפארן מקבל פנים זיין זיין מאמען און מסדר זיין פאר איר אלע פאפירן, כדי זי זאל קענען קומען קיין אמעריקע. יענע תקופה פון דריי חדשים, ניסן, אייר, סיון, וואס דער רבי איז דעמאלט געווען אין פאריז, האט ער דארט אסאך פארבראכט מיט חסידים. ביי איינע פון די פארברענגענס האט זיך גערעדט וועגן די מנין פון חסידים אין רוסלאנד. וויבאלד יענע תקופה איז געווען א זייער שווערע תקופה, דאך כידוע האבן חסידים אין רוסלאנד דורכגעמאכט אמת׳ע ביטערע, שווערע מסירות נפש, און דער פריערדיקער רבי איז דאך שוין ארויס פון רוסלאנד מיט צוואנציג יאר פריער און איז געווען אין אמעריקע. עס איז געווען זייער שווער צו וויסן אין יענע גאנצע תקופה פון דער מלחמה; עס איז נישט געווען קיין קלארער אויס. מען האט נישט געוואוסט פונקט וואס מיט זיי טוט זיך, ווי מיט זיי טוט זיך. און חסידים האבן נישט געוואוסט וואס איז די התייחסות פון דעם ריי״צ אין דעם גאנצן ענין פון די חסידים אין רוסלאנד, אדער ארויס פון רוסלאנד. האט דער רבי דעמאלט ביי איינע פון די פארברענגענס געזאגט צו די חסידים: „איך וויל אייך דערציילן, וועט איר וויסן וואס איז די התעסקות פונעם פריערדיקן רבי, פונעם ריי״צ, אין אייער יציאת מצרים, אין אייער ארויסגיין פון רוסלאנד.“

01:57 איך וויל דערציילן אן איזה מעשה. האט דער רבי דערציילט, אז עס איז געווען אין תש״ו. עס איז געווען איין טאג אינדערפרי, אין מיטן טאג, דארף איך זאגן, איז אריינגעגאנגען דער דאקטער. כידוע, דער רבי ריי״צ איז געווען [לא ברור]. דער מצב הבריאות איז געווען זייער שוואך, און ער האט כמעט נישט געקענט רירן זיך; עס איז געווען א מצב פון פאראליזירט פאר א גרויסן חלק פונעם גוף. יעדע תנועה איז געווען גרויסע יסורים. איז דעמאלט געווען א מצב וואס דער רבי ריי״צ איז געזעסן איין טאג אין מיטן טאג. אריינגעגאנגען דער דאקטער צו זען וואס טוט זיך. זעט דער דאקטער ווי דער רבי זיצט, אנגעשפארט מיטן קאפ אויף די הענט און פנים להבים, א פייערליכן פנים, און ער רוקט עפעס מיט די פיס. זייער מאדנע תנועות. דער דאקטער האט זיך דאך ממש אזוי דערשראקן, און ער האט געטראכט אז עפעס, רחמנא ליצלן, אן ערנסטע זאך האט פאסירט צום רבי׳ן, ווייל דער מצב הבריאות פונעם רבי ריי״צ איז געווען זייער, נישט קיין גרינגער מצב. ביי יעדער זאך איז געווען ממש א פחד, אז עס קען... און אז ער זעט אזעלכע מאדנע תנועות מיט אזא מין פנים, מיט אזא מין הנהגה, האט ער זיך זייער דערשראקן און גלייך אריינגערופן דאקטוירים. זיי זענען ארויסגעלאפן און האבן גערופן דעם רבי׳ן, ווי דער רבי דערציילט. זיי האבן גערופן דעם רבי׳ן, וואס ער איז געווען דער רבי׳נס איידעם,

03:46 דער רמ״ש, ווי מען האט אים גערופן דעמאלט, ער זאל זאגן וואס זיי זאלן טאן. דער רבי איז אריינגעגאנגען אין צימער, און ווען ער איז אריין אין צימער האט ער געזען ווי דער פריערדיקער רבי זיצט, ווי שוין געזאגט, מיט א פייערליכן פנים, מיט די הענט איבערן קאפ, און ער רוקט מיט די פיס. ווען ער איז צוגעגאנגען נענטער, האט ער געזען ווי דער סידור, דער הייליקער סידור, איז געווען אפן ביי אז ישיר, און ער זאגט קריעת ים סוף. און שפעטער איז ער ארויסגעגאנגען און געזאגט די דאקטוירים אז דאס איז נישט אויף צו דאגה׳ן, ער איז ביי סדר. וואס איז נתברר געווארן? עס איז נתברר געווארן שפעטער, מען האט מברר געווען די זמנים, אז דער רבי האט געזאגט אז דאס איז געווען אין יענער צייט וואס די חסידים זענען ארויסגעגאנגען פון רוסלאנד. ס׳איז געווען א גאנצע יציאת מצרים, ממש א קריעת ים סוף. חסידים וואס זענען ארויסגעגאנגען פון רוסלאנד יענע תקופה, און דאס איז געווען א סכנת נפשות, כידוע די דברי הימים, הימים ההם. מען האט געטראכט דעמאלט ווי אזוי מען קען ארויסגיין פון רוסלאנד, וואס עס זענען ארויסגעגאנגען טויזנטער חסידים אין יענע תקופה. עס איז געווען נאך דער מלחמה. האט מען געטראכט, דער איינציקער אופן, דער איינציקער וועג ווי אזוי מען קען ארויסגיין פון רוסלאנד, איז געווען דורך דעם וואס מען האט געטראכט נעמען פוילישע פאספארטן. ס׳זענען געווען אסאך פוילישע פאספארטן פון אסאך אידן וואס זענען געקומען פון פוילן, אנטלאפן פון דער מלחמה. און רחמנא ליצלן, אסאך פון זיי זענען

05:22 נישט געווען אין פוילין און אונגארן, נאר יעצט וואס איז פון [לא ברור]. עס זענען געווען אסאך, אסאך פאספארטן. און פון יענע פאספארטן האט מען געמאכט, אז די חסידים האבן זיך דעמאלט גענוצט כאילו זיי זיינען פוילישע בירגער. דאס הייסט, פוילישע נתינים, זיי קומען פון פוילין. און [לא ברור] איז אויפן שווארצן מארק. און דורך דעם האט די ממשלה, די אייגענע, זיי געלאזט דורכגיין. אבער ס׳איז געווען ממש א סכנת נפשות, רחמנא ליצלן. מ׳האט נישט געקענט וויסן, אז ער וועט באמערקן די זאך, אז מ׳שקר׳ט, אז דאס איז געווען [לא ברור]. און ס׳איז געווען ממש א פלא נפלא וואס עס זיינען דורכגעגאנגען דריי, וואס דאס רופט מען עשעלאנען, דאס הייסט דריי רכבות וואס זיינען דורכגעגאנגען דעם גבול פון רוסלאנד צו פוילין. און אין זיי זיינען געווען הונדערטער חסידים, אלטע חסידים פון רוסלאנד, משפחות און משפחות, דורות דורות, און זיינען אלע געראטעוועט געווארן. און ווי חסידים דערציילן, אז ס׳איז גאר געווען אפילו דריי מאל אזוי וואס דער פריערדיקער רבי דעמאלט געזאגט דעם, דעם, דעם אז ישיר, דעם קריאת ים סוף. און דאס האט געפעלט די דריי מאל, אז זיי זאלן קענען דורכגיין דעם ים סוף, ארויסגיין פון רוסלאנד צו פוילין. דאס איז געווען א נס גלוי. דער רבי האט געזאגט צו חסידים: „איר ווייסט, איר מיינט אז [לא ברור], אז וויפל דער רבי איז אריינגעמישט אין די פרטים, אז דער גאנצער יציאת, ארויסגיין פון רוסלאנד, איז געווען בזכות דעם אז ישיר און קריאת ים סוף וואס דער רבי האט געזאגט? זייענדיק אין אמעריקע, בשעת איר זייט

06:48 אין דער זעלבער צייט אדורכגעגאנגען דעם ים, אדורכגעגאנגען דעם גבול.“ וואס די היינטיגע סדרה, פרשת בשלח, איז דאך פרשת שירה, וואס דארט לייענט מען די פרשה פון קריאת ים סוף. און די פרשה פון קריאת ים סוף איז דאך א פרשה וואס בעצם לייענט מען נאך יעדן טאג, ווי ס׳איז אין דאווענען. און ווי ס׳ברענגט זיך אין ספרים, אז מ׳דארף עס לייענען בקבלה גדולה. ווייל דער ענין פון קריאת ים סוף, דאס איז נישט נאר א סיפור פון א נס וואס האט פאסירט מיט טויזנטער יארן צוריק, נאר דאס איז אן ענין עיקרי בעבודתם של ישראל. דאס איז אן ענין עיקרי וואס פון דעם דארף זיך יעדער איד יעדן טאג מתבונן זיין און זיך דערמאנען און איבערלערנען און לערנען זיך. ס׳שטייט אין ספרים, פון של״ה הקדוש, אז ווען מ׳לייענט קריאת ים סוף, זאל מען לייענען דאס בקבלה גדולה ובשמחה רבה, מיט א גרויסער חיות, מיט א גרויסער התלהבות. בשעת מ׳רעדט פון דעם ענין פון קריאת ים סוף, איז דאך דא די געשמאקע תורה מיט דער גאנצער סיפור ארום די תורה וואס ברענגט ארויס דעם עמק הענין פון קריאת ים סוף, פון דער שייכות ווי אזוי דאס איז נוגע צו אלע אידן, צו אלע דורות, בכל הזמנים. און דאס איז א תורה פון דעם הייליגן בעל שם טוב, וואס דער מעזריטשער מגיד האט דאס געהערט פון דעם בעל שם טוב. און פון דעם גאנצן סיפור ווי אזוי די תורה איז אריבערגעגאנגען מדור לדור. דער הייליגער מגיד האט דאס געהערט פון דעם בעל שם טוב אין יאר תקי״ז. דער רבי

08:19 דערציילט אין היום יום פון י״ז שבט בפרטיות, אלע זמנים מיט דיוק, ווי עס איז געווען. און דער בעל שם טוב האט געזאגט די תורה בקיצור אין יאר תקי״ז. דעמאלט איז דער מעזריטשער מגיד דארטן געווען, און שפעטער, א יאר נאך די הסתלקות פון דעם בעל שם טוב, אין תקכ״א, איז דער בעל שם טוב נתגלה געווארן צום מעזריטשער מגיד, און ער האט אים נאך אמאל איבערגעזאגט די זעלבע תורה מיט אלע הוספות, וואס עס איז געווען אין יאר תקכ״א. און שפעטער, אין יאר תקכ״ט, איז דער אלטער רבי געווען ביים מעזריטשער מגיד, און דעמאלט האט דער מעזריטשער מגיד דעם שבת בשלח נאך אמאל איבערגעחזרט די תורה, און ער האט דערציילט דעם אלטן רבי׳ן: „אזוי היינט איז ביי מיר געווען דער בעל שם טוב און האט איבערגעחזרט די תורה נאך אמאל מיט נאך א הוספה.“ און שפעטער איז די תורה איבערגעגאנגען נאך אמאל, פון דעם אלטן רבי׳ן, און דער אלטער רבי האט דאס איבערגעגעבן דעם צמח צדק, און מיט דעם איז עס איבערגעגאנגען פון די רבותינו נשיאינו ביז עס איז אנגעקומען צו אונז. וואס די תורה איז פאראן בקיצור אין אור תורה פון דעם מעזריטשער מגיד, וואס די תורה פון דעם בעל שם טוב מיט דעם גאנצן סיפור, ווי עס ברענגט זיך אין די רשימות. וואס די נקודה פון די תורה איז, וואס ער זאגט: דא שטייט דאך אין מדרש אויף „וישב הים לפנות בוקר“.

09:39 לאיתנו. אז דער ים סוף, יא, איז צוריקגעגאנגען לאיתנו. וואס לאיתנו? ווי רש״י זאגט, לתקפו הראשון. נאך דעם גאנצן קריעת ים סוף, זענען אידן דורכגעגאנגען אינעם ים, און זיי האבן געזען דעם ים. זיי זענען געגאנגען ווי, ווי, כחומה, ביבשה. און אידן זענען דורכגעגאנגען דעם ים סוף. איז שפעטער געווען ״וישב הים לאיתנו״, לתקפו הראשון. און בשעת דער ים איז צוריקגעגאנגען לאיתנו, איז דעמאלט, אינמיטן, געווען די גאנצע זאך פון דעם מכה מצרים, ווען דער אויבערשטער האט אריינגעווארפן די מצרים, ״נער פרעה וחילו בים סוף״, אז די מצרים זענען אריינגעפאלן אינעם ים. אבער דער בעל שם טוב טייטשט: וואס איז דא דער ענין? וואס איז דא דער ענין פון ״וישב הים לאיתנו״? עס שטייט אין מדרש אז תנאי התנה הקדוש ברוך הוא מיטן ים. אז דער אויבערשטער האט געמאכט א תנאי מיטן ים: אויב ער וועט זיך עפענען פאר אידן, וועט ער בלייבן א ים; און אויב ער וועט זיך נישט עפענען פאר אידן, חס ושלום, וועט ער אויס ווערן ים. יא, דאס שטייט אין מדרש. און דאס איז דער טייטש ״לאיתנו״: אז ווי באלד ער האט געפאלגט און ער האט זיך געעפנט פאר אידן, איז ממילא צוריקגעגאנגען לאיתנו. דער בעל שם טוב האט געפרעגט: וואס איז דא געווען דער גרויסער נס, און וואס איז דא דער פשט? דער תנאי התנה הקדוש ברוך הוא מיטן ים — וואס

11:05 איז דא דער תנאי וואס דער אויבערשטער האט געמאכט מיטן ים סוף? האט דער בעל שם טוב געזאגט, אז ווי באלד די גאנצע מציאות פון דעם ים איז דאך דעם אויבערשטנס דבר ה׳, דעם אויבערשטנס ווערטער, וואס ער איז מהוה, מחיה ומקיים בכל רגע ורגע דעם ים סוף. און די גאנצע מציאות, וואס דער אויבערשטער איז מהוה, מחיה ומקיים דעם ים סוף בכל רגע ורגע, באופן פון יש מאין, איז דאך דאס כדי אז ער זאל אויספירן דעם רצון הצדיקים; כדי אז דער ים זאל אויספירן דעם רצון פון אידן, דעם רצון פון כנסת ישראל, פון נשמות ישראל, רצון הצדיקים. און דאס איז דער תנאי התנה הקדוש ברוך הוא מיטן ים, און אזוי איז עס מיט יעדער זאך אין דער וועלט, נישט נאר מיטן ים. אז די גאנצע מציאות פון יעדער נברא שבעולם ווערט באשאפן פון דעם אויבערשטן בכל רגע ורגע, מיטן תנאי אז ער זאל אויספירן רצון הצדיקים. ווען דער ים וועט, חס ושלום, נישט אויספירן, איז דעמאלט דער טייטש [לא ברור]. יא, אז אויב דער ים וועט נישט פאלגן, וועט ער אויס ווערן ים. דער טייטש איז, ער וועט אויס ווערן ים כאילו ער איז קיינמאל נישט געווען; נישט נאר מכאן ולהבא, נאר כאילו ער איז קיינמאל נישט געווען. ובפנים זה מובן על פי תורה של הבעל שם טוב הידוע. [לא ברור] על פי תורה של הבעל שם טוב הידוע, וזה הרי דער רבי מביא בתניא, אז די התהוות פון

12:28 יש מאין איז דאך בכל עת ובכל רגע ורגע; תמיד ווערט די וועלט באשאפן יש מאין מחדש. אבער דער חידוש פון יש מאין איז א פלא נפלא. ווייל די וועלט ווערט באנייט, די וועלט — עס איז א פלא נפלא. נאך יש להכיר, אז דער ים, ווי דער רבי זאגט אין תניא, אז אפילו ווען ער ווערט יש מאין, ווען דער ים פירט נישט דורך זיין כוונה, זיין רצון, דעם רצון פון די צדיקים, איז דאס דער ביטול פון ים. דאס איז א ביטול, ווי דער רבי זאגט אין תניא, כמו קודם ששת ימי בראשית ממש. און די גאנצע מציאות איז מער נישט ווי דער כח אלקי, און דער כח אלקי איז מיטן תנאי אז ער וועט אויספירן דעם רצון פון די צדיקים. אז בשעת ער פירט נישט דורך דעם תנאי, איז דאס דער ביטול פונעם ים; דאס איז כאילו ער איז בכלל נישט געווען אלס ים. און דאס איז דער טייטש ״לאיתנו״, לתקפו הראשון. דאס האט דער בעל שם טוב געזאגט. שפעטער האט ער צוגעגעבן: בשעת עס איז געווען די גאולה פון דעם בעל שם טוב, נאך זיין התעלות, האט ער צוגעגעבן נאך א הוספה צו דעם גאנצן ענין, און ער האט געזאגט אז אויף דעם ענין איז נאך דא דאס וואס די לשון... און די גמרא זאגט: ״עושין רצונו של מקום״. מען געפינט עס אין דער גמרא כמה פעמים. יא, די גמרא אין ברכות, די גמרא זאגט ״עושין רצונו של מקום״. וואס איז דער טייטש ״עושין רצונו של מקום״? די גמרא זאגט אויף דעם משל אז... עס איז דא כמה פעמים די לשון, אבער די גמרא זאגט אין ברכות: דאס וואס עס שטייט ״בכל מאדך״ — אין פרשה ראשונה שטייט ״בכל מאדך״, אין פרשה שנייה שטייט נישט ״בכל מאדך״. איז דאס ״עושין רצונו של מקום״, און דאס ״אין עושין רצונו של מקום״. בשעת ״אין עושין רצונו של מקום״, איז דאס...

14:05 דווקא מלאכתן נעשית על ידי עצמן, זאגט די גמרא. בשעה שעושין רצונו של מקום, מלאכתן נעשית על ידי אחרים. און וואס איז דער טייטש פון „עושין רצונו של מקום“? דער בעל שם טוב געטייטשט, זאגט דער מגיד, אז דער דיוק הלשוני איז „עושין רצונו של מקום“. דער צדיק עושה את רצון המקום, אבער נישט את דברי המקום. וואס איז דער טייטש? מיר געפינען אין דער גמרא אז ס׳איז דא דער ענין „הקדוש ברוך הוא גוזר וצדיק מבטל“. הקדוש ברוך הוא גוזר וצדיק מבטל. דאס הייסט, אז דער צדיק איז בכח מבטל זיין א גזירה וואס דער אויבערשטער האט גוזר געווען. און אויף דעם ברענגט די גמרא א ראיה. [לא ברור] דאס הייסט, דער כח פון דעם צדיק איז מבטל צו זיין גזירות פון הקדוש ברוך הוא. ווי קען דער צדיק מבטל זיין גזירות פון הקדוש ברוך הוא? דער אויבערשטער האט גוזר געווען, רחמנא ליצלן, אז עס זאל זיין אזוי און אזוי, און עס קומט דער צדיק און ענדערט דעם רצון פון הקדוש ברוך הוא. וואס איז דער פשט? דאס איז וואס דער בעל שם טוב האט מבאר געווען: „עושין רצונו של מקום“, און נישט „עושין דברו של מקום“. און ער האט עס מסביר געווען מיט א משל: אזוי ווי א טאטע מיט א קינד. דער טאטע לערנט מיטן קינד תורה, און דער טאטע זאגט דעם קינד א סברא אין תורה. קומט דער קינד, א קלוג קינד, און ער הערט וואס דער טאטע זאגט, און ער פרעגט א קשיא, און ער פרעגט אפ די גאנצע סברא וואס דער טאטע האט געזאגט. גייט דער קינד דען אנטקעגן דעם טאטן? עס איז דאך כמובן אז אויך—

16:01 פשוט, אז ביים טאטן איז דאס די גרעסטע שמחה, די גרעסטע תענוג, אז דער קינד פרעגט אפ און פרעגט. דאס איז די גרויסע חריפות פון דעם זון. דער טאטע האט געזאגט אז די סברא איז אזוי און אזוי, און דער קינד האט געזאגט אז די סברא איז להיפך, און ער האט אפגעפרעגט דעם טאטנס סברא. איז דאס טאקע היפך דברי פון דעם טאטן, אבער דאס איז רצונו. דאס איז דער גרעסטער תענוג וואס דער טאטע האט, אז דער קינד איז מחדש א נייע סברא און זאגט היפך פון דעם טאטן. דאס איז דער אמת׳ער רצון, דער אמת׳ער תענוג וואס דער טאטע האט. איז על דרך זה אויך, דער כח פון די צדיקים, וואס מען רופט זיי צדיקים, איז „עושין רצונו של מקום“. זיי האבן דעם כח צו טאן רצונו של מקום, אז דאס איז דעם אויבערשטנס רצון, אפילו אז עס איז נישט דברו. און דאס איז דער פשט אז דער אויבערשטער איז גוזר, אז דאס איז דברו, און דער צדיק איז מבטל, ווייל ער איז מגלה רצונו של הקדוש ברוך הוא. דער צדיק האט בכח אראפצוברענגען דעם עומק הרצון פון דעם אויבערשטן, און דורך דעם קען ער איבערמאכן די גזירות לטובה. דאס איז דער כח פון צדיקים. און על דרך זה איז אויך דאס וואס מען זאגט, וואס דאס איז די ביאור וואס דער בעל שם טוב האט געגעבן, וואס דאס איז דער פשט „תנאי התנה הקדוש ברוך הוא עם מעשה בראשית“: מיטן ים סוף, און על דרך זה מיט אלע דברים שבעולם. אז דער אויבערשטער האט געמאכט א תנאי מיט כל הדברים שבעולם, אז זיי זאלן טאן דעם רצון פון צדיקים. רצונו. און בשעת דער צדיק זאגט [לא ברור]—

17:31 דאס איז דער רצון, איז דאס דער רצון. דאס איז נקבע געווארן אין פנימיות פון דער בריאה, אז די בריאה דארף פאלגן דעם רצון פון דעם צדיק. און דערפאר, בשעת די בריאה פאלגט דעם רצון פון צדיק, פירט זי דורך איר כוונה, אז דאס איז איר ענין, דעמאלט קומט זי צו איר תוקף. בשעת, חס ושלום, זי פירט עס נישט דורך, איז דעמאלט אויס איר גאנצע מציאות, וואס די מציאות איז, אז זי ווערט בטל כלא היה. שפעטער האט דער בעל שם טוב דאס צוגעגעבן, [לא ברור], דעם חילוק וואס איז צוגעקומען שפעטער, האט מען איבערגעגעבן צום אלטן רבי, אין די יאר [לא ברור], און דער אלטער רבי איז געקומען. אז דאס איז אויך דא א ביאור אין דעם סיפור וואס די גמרא חולין דערציילט וועגן ר׳ פנחס בן יאיר. און ער דערציילט, די גמרא זאגט דא אז ר׳ פנחס בן יאיר איז געגאנגען פאר פדיון שבויים, און ער גייט מיט דער גאנצער פמליא. און בשעת זיי זענען אנגעקומען צו א טייך, גינאי, אזוי האט געהייסן דער טייך, גינאי נהרא, און ער האט געוואלט אריבערגיין. אבער דער טייך האט אים נישט געוואלט לאזן דורכגיין דעם וואסער. און ר׳ פנחס בן יאיר האט זיך געיאגט, האט ער געזאגט: „גינאי נהרא, חלוק לי מימיך“ — שפאלט דעם טייך. האט דער טייך געזאגט: „וואס הייסט? דו גייסט דאך לעשות רצון קונך. דו גייסט טאן א מצוה פון פדיון שבויים, זייער שיין, וואס איז טאקע רצונו של מקום,“

18:56 אבער איך טו דעם רצונו של מקום. דער אויבערשטער האט מיר באשאפן, איך זאל זיין א נהר, און איך דארף דורכפירן דעם אויבערשטנס רצון. אבער ר' פנחס בן יאיר האט געענטפערט: אויב דו וועסט זיך נישט שפאלטן פאר מיר, גוזר אני עליך שלא יעברו בך מים לעולם, אז דו וועסט מער נישט זיין קיין נהר. און דעמאלט האט זיך געעפנט דער טייך, און ר' פנחס בן יאיר מיט דער גאנצער פמליא האבן דורכגעגאנגען דעם נהר און געקענט העלפן יענע אידן וואס האבן געדארפט א פדיון שבויים. פרעגט דער צמח צדק: די טענה פון דעם נהר איז דאך די ריכטיגע טענה, וואו איז דער ענטפער? דער נהר טענה'ט דאך די ריכטיגע טענה: אני נבראתי, און דו האסט מיך באשאפן. דער אויבערשטער האט דיך באשאפן לעשות רצונו; איך דארף אויך טון דעם רצון. מיינט דער אויבערשטער אז דער רצון פון מיר איז צו זיין א נהר, וואס איז דער ענטפער? וואס איז דאס „גוזר אני עליך שלא יעברו בך מים לעולם“? אבער זאגט דער צמח צדק, אין המשך פון דער תורה פונעם בעל שם טוב, אז דאס איז דער דיוק „שלא יעברו בך מים לעולם“. על פי וואס מיר האבן געזאגט: וויבאלד אז מלכתחילה, די בריאה פון דעם ים איז דא געווען פונעם אויבערשטן בכל רגע ורגע, און אין דער בריאה פון דעם ים איז אריינגעשטעלט געווארן אז ער דארף דורכפירן דעם רצון פון די צדיקים. דאס

20:13 איז אריינגעשטעלט געווארן אין דעם טבע פון דער בריאה פון יעדער זאך שבעולם, און אויך פון דעם נהר. און דערפאר, בשעה וואס ער פירט נישט דורך דעם רצון הצדיקים, איז דעמאלט דאס מעולם כאילו ס'איז נישט געווען קיין נהר. וואס לכאורה, וואס איז דא דער הסבר? דאס איז אלץ געווען די תורה וואס דער בעל שם טוב און דער מגיד, דער אלטער רבי — שפעטער איז דאס נתגלה געווארן, ווי ס'איז שוין אין המשך חסידות, ווי אין דעם יאר, איך זאג, תר״א — איז דעמאלט דער בעל שם טוב און דער מגיד און דער אלטער רבי זיינען נתגלה געווארן צום צמח צדק און זיך אים איבערגעזאגט די תורה מיט נאך פרטים וכולי, ווי מ'הערט דעם סיפור. וואס לכאורה איז נישט פארשטאנדיק: וואס איז דער ענין פון „תנאי התנה הקדוש ברוך הוא“? וואס דארף מען מאכן א תנאי? לכאורה, דער אויבערשטער איז דאך אל יכול, און דער אויבערשטער באשאפט די וועלט. און דער פונקט וואס ער באשאפט די וועלט, קען ער מאכן ניסים, ער קען טון וואס ער וויל. וואס איז דער ענין וואס דער אויבערשטער דארף מאכן א תנאי, כלומר, אז אויב די וועלט וועט זיך נישט צושפאלטן, וועט ער ווערן אויס? וואס איז דער ענין מיט דעם? קומט די צייט, וועט עס ווערן. ס'איז דא אין כמה ביאורים — דער רמב״ם רעדט מען געדענק איך אמאל וועגן דעם — אז ס'איז דא אין דעם גאנצן הסבר, אז וויבאלד עס איז „אין כל חדש תחת השמש“, איז די אלע ניסים דארפן זיך אריינגעשטעלט ווערן בעולם. ס'איז דא ביאורים אין דעם אין כמה ספרים, אין כמה אופנים. אבער לפי תורת הבעל שם טוב, תורת החסידות, איז

21:41 אין דעם ביאור גאר א טיפער ביאור און גאר א רייכער ביאור, און א יסודות'דיגער ביאור אין כלל וכלל דעם ענין פון התהוות הבריאה און בריאת העולם. און דאס איז, אז דער גאנצער ענין פון בריאת העולם, ווי מ'האט גערעדט פריער, איז דאך בכל רגע ורגע נישא געווארן יש מאין פון דעם אויבערשטן. אז רש״י זאגט דאך, אז דער גאנצער ענין פון בריאת העולם איז: „בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ“. זאגט דא רש״י: „בראשית — בשביל התורה, בשביל ישראל“. אז די גאנצע בריאה איז באשאפן געווארן כדי א איד זאל דורך תורה מאכן אז די וועלט זאל ווערן א ליכטיגע וועלט, אריינברענגען דעם אויבערשטן אין וועלט. „בראשית — בשביל התורה, בשביל ישראל“: אז די וועלט איז באשאפן געווארן כדי א איד זאל קענען מקיים זיין תורה ומצוות. און דורך דעם וואס א איד איז מקיים תורה ומצוות, איז ער מגלה דעם אויבערשטן, ברענגט אריין דעם אויבערשטן אין דער וועלט. און דאס איז די כוונת הבריאה מלכתחילה. און בלשון הידוע, איך זע, דאס ברענגט מען אלע מאל פון דעם מדרש, אז „נתאוה הקדוש ברוך הוא להיות לו דירה בתחתונים“. אז דער אויבערשטער וויל אז די וועלט, די נידעריגע וועלט, גשמיות'דיגע וועלט, זאל ווערן א דירה פארן אויבערשטן, זאל ווערן א דירה לעצמות, א דירה פון דעם אויבערשטן. און דער ענין אז די וועלט זאל ווערן א דירה פון דעם אויבערשטן, דאס איז אז א איד דורך זיין עבודה איז מגלה אז די גאנצע מציאות הבריאה איז אלקות. כדי אז ס'זאל נתגלה ווערן אז די גאנצע מציאות הבריאה איז אלקות, איז דאס דער ענין וואס חסידות איז מסביר, אז די יסודות פון וועלט,

23:11 די בריאה פון וועלט איז נישט אז דער אויבערשטער באשאפט די וועלט, און נאך דעם וואס דער אויבערשטער באשאפט די וועלט איז די וועלט געווארן א מציאות, ווי ס׳הערט זיך אין פשט. ניין, ווי דער בעל שם טוב האט מגלה געווען, אז די התהוות הבריאה, די בריאת העולם, איז בכל רגע ורגע ממש. „לעולם ה׳ דברך נצב בשמים“. אז דער דיבור פון דעם אויבערשטן, דער דבר ה׳, דער דיבור פון דעם אויבערשטן וואס באשאפט די וועלט, איז דער דיבור אין אן אופן אז ער מהווה ומחיה ומקיים בכל רגע ורגע יש מאין ממש. וואס דערפאר די גאנצע מציאות הבריאה, ווי דער אלטער רבי זאגט אין תניא, „אילו ניתנה רשות לעין לראות“ — וואס מען זאל נישט זען דעם יש, נאר זען דעם כח אלקי וואס באשאפט דעם יש — אז דאס איז איין גאנצע מציאות, דער כח אלקי; איז דאך קיין שום זאך. און דאס איז דער וועג פון [לא ברור] מגלה זיין ג-טליכקייט אין דער וועלט דורך דעם וועג פון תורה ומצוות. אבער דער ענין, דאס איז דאך אלץ דער כח אלקי וואס איז מתלבש אין דער בריאה. דאס איז דאך אלץ „בראשית ברא אלקים“. דאס איז דער דבר ה׳, דער דיבור פון דעם אויבערשטן וואס איז נצטמצם געווארן און אראפגעגאנגען מדרגה למדרגה כדי צו מאכן דעם טבע פון בריאה. אלקים, וואס איז בגימטריא טבע, דאס האט צו טאן מיט טבע העולם. אבער ס׳איז דאך דא די כוונה האמיתית, ס׳איז דאך ממשיך זיין אין וועלט, אריינברענגען אין די וועלט נישט נאר די מדרגה המצומצמת פון ג-טליכקייט, דער דיבור, שם אלקים. די כוונה פארוואס דער אויבערשטער באשאפט א איד אין אזא

24:33 וועלט, איז דאך צו מגלה זיין שם הוי׳. צו מגלה זיין דעם כח אלקי וואס איז העכער פון וועלט. יא, מגלה זיין דעם בלי גבול פון דעם אויבערשטן, דעם אין סוף, דעם כח העצמות. וואס דער ענין קומט ארויס בעיקר דורך א נס. אך ס׳איז דאך א נס, א נס איז א גילוי אלקות, ס׳איז מתגלה ענינים וואס זענען העכער פון וועלט, איז דעמאלט ווערט נתגלה שם הוי׳. אבער אויב דער נס איז אין אן אופן, אז דער נס קומט פון אן אור וואס איז העכער פון וועלט, און דער נס צוברעכט וועלט — ווי מיר האבן געזאגט, דער אויבערשטער האט געוואלט באשאפן די וועלט מיט דעם שם אלקים, בריאת העולם, טבע, דאס איז די וועלט. און בשעת עס קומט צו גיין אזא, ווי קריעת ים סוף, יציאת מצרים, און דא פלוצלינג אין וועלט א נס, און דער נס איז א זאך וואס קומט פון א העכערן אור און דאס צוברעכט די וועלט — איז דאס נישט אן ענין פון וועלט גופא. דאס האט נישט צו טאן מיט דער מציאות העולם. די כוונה איז דאך „בראשית בשביל התורה, בשביל ישראל“, אז וועלט מצד עצמה, די מציאות פון וועלט, זאל ווערן דורכגענומען מיט ג-טליכקייט. און מיט וועלכן ענין אין ג-טליכקייט? מיט דעם ענין פון ג-טליכקייט וואס איז העכער פון וועלט, מיט שם הוי׳, מיט דער מדרגה פון נס, למעלה מהטבע. ווי אזוי דאס ווערט? אט דאס האט דער בעל שם טוב [לא ברור]. „תנאי התנה הקב״ה בעולמו“, דער אויבערשטער האט אריינגעשטעלט א תנאי. דאס הייסט, אז נישט נאר אז עס

25:52 קומט צו גיין א נס וואס האט נישט קיין שייכות צו וועלט. בשעת דער אויבערשטער האט באשאפן די וועלט מיט דעם דיבור און געזאגט „יהי רקיע“, זאל זיין וואסער, זאל זיין אן ערד, זאל זיין א שטיין, זאל זיין א מציאות פון טבע — האט דער אויבערשטער, בשעת מעשה, ווען ער האט באשאפן דעם טבע, אריינגעשטעלט א תנאי אין דעם טבע, אז בשעת עס וועט דארפן זיין א נס, ווייל דער צדיק וועט קומען און זיין רצון, יא, דער רצון הצדיק איז אז דא זאל ווערן א גילוי אלקות וואס איז העכער פון וועלט, יא, איז דער רצון וואס איז העכער פון דעם דיבור, יא, „רצונם ולא דברם“. אז בשעת עס וועט נתגלה ווערן דער רצון הצדיק, רצונם של ישראל, איז דעמאלט אז טבע גופא זאל [לא ברור] אין דעם ענין פון א מעלה, זאל דאס ווערן אן ענין אין טבע גופא. ווי אזוי ווערט דאס אין וועלט גופא, אז וועלט [לא ברור] דעם ענין פון נס? אט דאס איז דער ענין פון תנאי. תנאי איז דאך דער פשט, ווי מיר זעען אין הלכה, אז בשעת א מענטש איז מקדש על תנאי, איז אויב דער תנאי פירט זיך נישט דורך, דער גאנצער ענין פירט זיך נישט דורך. דאס הייסט, אז תנאי, דאס איז נוגע אין דעם מהות פון דער זאך. תנאי איז דער טייטש, אז בשעת דו מאכסט א תנאי אויף דער זאך, איז אן דעם תנאי, די גאנצע מציאות וואלט נישט געקומען למציאות. איז ממילא קומט אויס, אז בשעת דער אויבערשטער האט אריינגעשטעלט דעם ענין פון „תנאי התנה הקב״ה בעולמו“, תנאי התנה

27:04 הקב״ה אין, אין, אין דעם ים. און אלץ, דער בעל שם טוב זאגט, אין יעדן פרט אין בריאה, איז דער תכלית, אז דאס איז תנאי, אז דאס איז אין דעם תנאי דער גאנצער קיום המציאות. איז כל זמן ער פירט נישט דורך דעם תנאי, איז ער א נברא. וואס הייסט, ער איז א נברא? א נברא איז א באשעפעניש, אבער ס׳איז טבע. טבע איז א זאך וואס האט א מדידה והגבלה, ס׳האט שינויים, ס׳איז הווה ונפסד, ער ווערט שוואכער און שוואכער ביז ער ווערט אויס מציאות. אז ער איז מוגבל ומדוד, אז דאס איז א שוואכע מציאות. בשעת אבער ער פירט דורך רצונו של מקום, און דאס איז רצון הצדיקים, בשביל התורה, בשביל ישראל, וואס דער אויבערשטער איז נצחי און תורה איז אמת, איז נצחי, און ישראל איז א חלק אלוקה ממעל ממש, זיי זיינען נצחיים, איז דעמאלט ווערט אריינגעגעבן אין וועלט אן ענין של נצחיות. דער נצחיות פון ג־טלעכקייט, אז וועלט איז געווארן א כלי צו דעם למעלה מהטבע. און דאס איז וואס דער מדרש זאגט: ״וישב הים לפנות בוקר לאיתנו״ — לתנאו. אז דער תנאי, דער קיום התנאי, בשעת דער ים סוף האט מקיים געווען דעם תנאי און רצון הצדיקים, איז דעמאלט געווארן לאיתנו, דעמאלט איז אריינגעקומען גבורה [לא ברור] אין דעם ים, תוקף בלתי מוגבל. און [לא ברור] פון די בריאה איז תוקף בכל רגע ורגע [לא ברור]. אבער [לא ברור] די מציאות הטבע. טבע איז א זאך וואס ווערט נבלה, שוואכער און שוואכער. פון וואס ווערט עס?

28:33 מציאות? [לא ברור] גשמיות, אפילו בשעה [לא ברור], דאס איז א מציאות. דאס איז נישט קיין מציאות אמיתית, דאס איז א מציאות [לא ברור]. אבער מכח רצון הצדיקים ווערט אין זיי אריינגעגעבן א תוקף, א תוקף און בלי־גבולדיקער תוקף אין מציאות. [לא ברור] די טבע. [לא ברור] דער כוונה האמיתית פון דעם וואס הקב״ה וויל א דירה בתחתונים. אז למה די גשמיות? די דירה מוז זיין א דירה לעצמו, נישט נאר א דירה [לא ברור] עליונים, נאר א דירה וואו ער איז בעצמו, דער אויבערשטער אליין איז בעצמו. [לא ברור] ״וראו כל בשר יחדיו״. אז [לא ברור] מציאות עם גדלות. און [לא ברור] אין יסוד פון צדיקים [לא ברור]. הרי מען זאגט אין מאמר [לא ברור]. [לא ברור] די סיפורים פון דעם בעל שם טוב, דעם מגיד און דעם אדמו״ר. דאס מאל [לא ברור] הרי מען זאגט אין דעם מאמר שבת בשלח, און עס דערציילט א גאנצע סיפור, און [לא ברור] ברוך הוא [לא ברור]. הרי מען [לא ברור] אז אפילו [לא ברור] דער מגיד [לא ברור]. יעדער קען דאס טון, [לא ברור], אז ער [לא ברור] מיט רצונו של מקום. אף־על־פי כן משנה זיין טבע, דאס איז נישט נאר פאר גרויסע צדיקים. און דאס זאגן איז יעדער איד. יעדער האט אין זיך דעם כח. און דעמאלט גייט דאס דרינגען [לא ברור] פון תורה פון דעם מעזריטשער מגיד. אז

30:19 [לא ברור] צום הקב״ה, און דאס איז שם הברית. יעדער איינער קען דאס טון, אז מען [לא ברור] וואס דער אויבערשטער וויל. רבונו של עולם, [לא ברור] דעם מאמר. אז אין די צייטן, בשעת מען לערנט תורה, דעמאלט [לא ברור] זייער שטארק אז מען זאל לערנען תורה. און [לא ברור] נתניה [לא ברור] פון דעם בעל שם טוב. איז דעמאלט [לא ברור] יעדער איינער [לא ברור], וממילא קען יעדער איינער דורך זיין הנהגה. דאס [לא ברור] פון רבי חיים בן יואל. דעמאלט [לא ברור] דעם סיפור רבי חיים בן יואל. יעדער וואס גייט טון א מצוה, איז בשעת א איד גייט טון א מצוה און ער גייט מיט דעם תוקף, אז די גאנצע וועלט איז באשאפן געווארן בשביל התורה, בשביל ישראל, און ער גייט יעצט טון פדיון שבויים. ער איז אפילו נישט קיין גרויסער צדיק, נישט קיין [לא ברור], א איש פשוט. אבער ער גייט מיט דעם [לא ברור], מיט דעם צוגעבונדנקייט, מיט דעם תוקף, אז די גאנצע וועלט איז באשאפן געווארן כדי לעשות רצון הצדיקים. קען יעדער איד [לא ברור] טון דעם ענין. אז [לא ברור] טבע [לא ברור]. דאס איז קריעת ים סוף, [לא ברור] פון טבע, עולם [לא ברור]. אז ער קען דורכפירן דעם רצון אלוקים און טון די מצוה, די זאך וואס ער דארף טון. און [לא ברור]. [לא ברור] בשעת [לא ברור] יעקב [לא ברור]. וואס מיינט בפשטות? [לא ברור] בשעת מען לערנט תורה מיט א איד, מקרב א איד צו אידישקייט, [לא ברור], מקרב א איד צו תורה ומצוות, און מען [לא ברור]

31:59 [לא ברור]. און אין די צייטן [לא ברור]. [לא ברור]. ובשעת מסירת נפש [לא ברור] תורה און אידן. ווען א איד איז פשוט [לא ברור] און ער מקרב צו תורה און צו מצוות, איז, ווי די גמרא זאגט, אז דער הקדוש ברוך הוא מבטל פאר אים [לא ברור], די סדר השתלשלות, דעם טבע, כדי אז א איד זאל קענען [לא ברור]. און דער ענין איז וואס מיר זאגן, אז ווי ס'שטייט אין פרשת שירה, פרשת קריעת ים סוף, איז דאס אן ענין וואס איז איבערגעגעבן געווארן לכל אחד ואחד מישראל, אז דורך דעם וואס מ'איז צוגעבונדן צו די צדיקים, און מ'גייט בדרכם פון די רבותינו נשיאינו, וואס בפרט שטייען מיר דאך איצט אין גרויסע טעג, פארבונדן מיט י' שבט, די הסתלקות והילולא פון פריערדיקן רבי'ן, און די קבלת הנשיאות פון דעם רבי'ן. און איצט קומען די גרויסע טעג פון חמשה עשר בשבט, ראש השנה לאילנות, און ס'ברענגט זיך אין ספרים, אז ראש השנה לאילנות איז פארבונדן מיט אילנא דחיי, אז עס גייט אויף די צדיקים. [לא ברור] אז מ'קען זיין אין טבע העולם, און אז א איד אין וועלט [לא ברור], אז מ'איז מקושר צו די צדיקים, איז רצונו של מקום. און מיט דעם זאלן מיר זוכה זיין בקרוב בימינו צו דער גאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו.