פרשת בא - מיט וואס גרייט מען זיך צו די גאולה?

00:02 געהערט פון ר' יואל כהן, עליו השלום, דעם רבינס חוזר. ער האט דערציילט, ער איז געווען אנגעקומען אין די יארן תשי״א, גלייך נאך דער הסתלקות פון דעם רבי ריי״צ אין י׳ שבט תש״י. ער איז שפעטער געווארן דעם רבינס חוזר, חזר'ן דעם רבינס תורה, מאמרים און שיחות, א משפיע און תלמיד חכם אין אמעריקע, אין סעווענטי. האט ער דערציילט, אז יעמאלט, גלייך נאך דער הסתלקות פון דעם פריערדיקן רבי'ן, ווי באוואוסט, אין דער ערשטער תקופה, דאס ערשטע יאר פון י׳ שבט תש״י ביז י׳ שבט תשי״א, האט דער רבי נישט געוואלט הערן בכלל פון דעם ענין פון קבלת הנשיאות. חסידים האבן געבעטן, איינגערעדט, אז דער רבי זאל מקבל זיין אויף זיך די נשיאות, צו זיין רבי, האט ער נישט געוואלט בשום אופן. אבער אין דער זעלבער צייט, הגם ער האט נישט געוואלט מקבל זיין די נשיאות, אף על פי כן האט ער געוואלט מופתים. ס'זענען געווען גרויסע ענינים פון מופתים און עסקים פון מופתים וואס דער רבי האט געטאן אין יענער תקופה, וואס ס'איז נתגלה געווארן די גדלות פון רבי'ן. אחוץ פון די גדלות אין תורה וואס איז נתגלה געווארן דורך די פארברענגענס און די שיחות וואס דער רבי האט יעמאלט גערעדט אין יענער תקופה. איז געווען א מעשה וואס איז פארגעקומען ארום חודש תשרי תשי״א, וואס איז נאך געווען אין דער צייט וואס דער רבי האט נאך נישט געוואלט הערן בכלל פון קבלת הנשיאות. ס'איז געווען נאך חודש תשרי, איז געקומען צו גיין א איד. דער איד איז געווען א פארמעגליכער איד, דאס הייסט א איד, א גביר, וואס ער איז געווען ווייט פון קיום התורה והמצוות. און ער האט אבער געהאט א גרויסע

01:52 צרה ביי אים: ער האט געהאט א טאכטער וואס איז געווען זייער קראנק געווארן. עד כדי כך, האבן די דאקטוירים געזאגט אז דאס איז ממש א שאלה פון צייט און מען קען נישט העלפן. זיי האבן געזאגט אז ס'איז נישטא קיין זאך וואס צו טאן. אדער זי וועט ווערן געזונט בדרך נס, אדער, רחמנא ליצלן, א גאר אנדערער גזר דין: זי וועט נישט איבערלעבן די תקופה. און זיי האבן געגעבן ממש עטלעכע טעג. דער מצב איז געגאנגען און געווארן ערגער און ערגער, ביטערער און ביטערער. דער איד איז געווען ביי אלע דאקטוירים, און זיי האבן אלע אויפגעהויבן די הענט און געזאגט אז זיי קענען גארנישט טאן. און כאטש ער איז געווען א איד וואס איז געווען ווייט פון קיום התורה והמצוות, האט ער אנגעהויבן גיין צו כל מיני צדיקים און רבנים וואס זיינען דעמאלט געווען אין אמעריקע. און ער האט צוגעזאגט א גרויסן סכום געלט. אין יענע צייטן איז געווען א גרויסער סכום פון עטליכע טויזנט דאלאר וואס ער האט צוגעזאגט, אז דער וואס וועט אים צוזאגן אז זיין טאכטער וועט ווערן געזונט, וועט ער אים געבן דעם סכום פון די מעות. נו, אזוי איז ער אנגעקומען אין ליובאוויטש, איז אנגעקומען אין סעווענטי סעווענטי. ער איז שוין דורכגעגאנגען צו כמה וכמה, און זיי האבן אים נישט געקענט העלפן. ער האט געהערט אז דער פריערדיקער רבי, דער רבי ריי״צ, איז נסתלק געווארן. ער האט אבער געהערט א שמועה, דעם רבינס איידעם, דער יונגער איידעם, וואס מ'האט אים געזאגט אז ער איז א בעל מופת. נו, איז ער אנגעקומען און געבעטן אריינגיין, אז

03:19 ער וויל, ער וויל אריינגיין בעטן דעם רבי'ן א ברכה. האט מען אים צוגעשיקט צום מזכיר, ס'איז יעמאלט געווען הרב חדקוב עליו השלום, ער זאל בעטן אז ער זאל קענען אריינגיין צום רבי'ן. נו, דער האט געזאגט אז ער וועט פרעגן נאך דאווענען. דער רבי האט דעמאלט געדארפט גיין דאווענען, ס'איז געווען אין די יאר, דער רבי האט דעמאלט געדארפט צום עמוד. ער האט געווארט נאך מעריב. איז חדקוב אריין צום רבי'ן, און דער רבי האט געזאגט אז ער איז פארנומען, זאל ער קומען מארגן. דער איד איז אינגאנצן געווארן אין כעס. וואס הייסט? ס'קומט צו גיין א איד אזוי ווי ער, א גרויסער גביר, ער וויל געבן א סך געלט, און דער מצב פון זיין טאכטער איז אזא שמאלער מצב, א זייער איידעלער מצב, וואס איז אלץ קעגן הטבע. יעדער מינוט איז טייער. מען קען נישט וויסן וואס וועט זיין. די דאקטוירים האבן געזאגט אז איבערנאכט, רחמנא ליצלן, קען פאסירן דאס ערגסטע. און דא זאגט דער רבי אזוי: „קומען מארגן.“ אבער ס'איז נישט געווען וואס זיך צו בעטן. האט חדקוב אים געזאגט דעם רבי'נס מענה, און דער רבי האט געזאגט: „מארגן איז מארגן.“ נו, דער מענטש האט געזען אז ס'איז נישט דא מיט וועמען צו רעדן, און כאטש ער איז געווען זייער אויפגערעגט, איז ער אוועקגעגאנגען און צוריקגעקומען. אויף מארגן איז ער צוריקגעקומען. און דער פלא איז געווען, די דאקטוירים האבן אים געזאגט אז במשך דעם גאנצן נאכט איז דער מצב פון דער טאכטער, פון דעם מיידל, נישט

04:42 געווארן, נישט ערגער, נישט בעסער. אזוי איז עס געווען דער מצב, וואס דאס גייט, איז ער געגאנגען נאך אראפ. דאס גייט ערגער און ערגער. יענע נאכט איז דער מצב געווען יציב, ווי מ'זאגט, סטייבל, געשטאנען אויף איין ארט. נו, נאך דעם דאווענען אין דער פרי איז ער אריינגעגאנגען צום רבי'ן און האט געזאגט דעם רבי'ן דעם גאנצן מצב, וואס עס שטעלט זיך פאר, דעם גאנצן ענין, און האט געזאגט דעם רבי'ן, ער איז שוין געווען ביי אלע דאקטוירים. ער האט שוין געזאגט דעם רבי'ן, ער איז געווען ביי אלע רבנים, אלע צדיקים, און ער איז גרייט צו געבן דעם און דעם סכום, דענק איך, האט ער געזאגט צען טויזנט דאלאר, וואס אין יענע צייט, אין די ימים ההם, אין תשי״א, איז דאס געווען א גרויסער, גרויסער סכום, אויף דעם ער זאל מבטיח זיין אז זיין טאכטער וועט זיין געזונט. האט אים דער רבי געזאגט אז עס איז יעצט אויך נישט נאר וועגן געלט. אז ער וויל פאר זיין טאכטער אז זי זאל זיין געזונט, דארף ער זיך אונטערנעמען אויף זיך עטליכע מצוות. און דער רבי האט אים דאן געזאגט אז ער זאל נעמען אויף זיך די מצוה פון הנחת תפילין, די מצוה פון כשרות און פון היטן שבת, אט די דריי מצוות. דער מענטש איז גאר נישט צופרידן געווארן. גלייך געזאגט, בשום אופן, ער איז נישט גרייט צו קיין אנדערע מצוות, און עס איז נישטא וואס צו רעדן. ער וויל, עס איז בעסער, ער וויל געבן די צדקה. דער רבי האט אים ווייטער געזאגט אז עס איז נישטא וואס צו רעדן, און ער האט געזאגט: „איך

06:04 קען געבן א גרעסערן סכום,“ און האט פרובירט מכפיל זיין און משולש זיין, געבן א גרעסערן סכום און א גרעסערן סכום. האט אים דער רבי געזאגט די ווערטער, אזוי ווי עס גייט פון ר' יחיאל [לא ברור]. האט דער רבי אים געזאגט: „דו ווילסט דאך וויסן וואס מ'זאגט למעלה, וואס מ'זאגט אין הימל? אין הימל ווארט מען אויף דיר אז דו זאלסט אויך אונטערנעמען די דריי ענינים. ביסטו גרייט זיך אונטערצונעמען די דריי ענינים, בין איך גרייט וואס צו רעדן, און אז נישט, איז נישטא אויך גארנישט וואס צו רעדן.“ דער איד האט געהערט די זעלבע ווערטער און אים האט אנגעכאפט א ציטער. ער האט געבעטן, ער וויל טראכטן וועגן דעם. ער איז ארויסגעגאנגען און צוריקגעקומען נאך א שיעור צייט און האט געזאגט, ער זאל נעמען זיך אונטער. און האט זיך טאקע אונטערגענומען, יא, פון, יא, און אים לייגן תפילין און היטן שבת און כשרות. עס איז געווען טאקע פאר אים זייער שווער, ער איז גאר נישט געווען רגיל אין דעם, צוליב דעם. אזוי האט ער זיך אויך גענומען די אלע זאכן. און אין א טאג האט זיך אנגעהויבן צו פארבעסערן, ממש מן הקצה אל הקצה. און די טאכטער איז געווארן בעסער און בעסער, און ממש מיט דעם נס, וואס אלע דאקטוירים האבן געזאגט: „פה אחד“, אז זיי האבן דאס אינגאנצן נישט פארשטאנען. ווער זעט, זי איז ארויסגעגאנגען אינגאנצן פון איר מצב, און זי איז געווארן בעסער און בעסער, און זי איז געווארן אינגאנצן געזונט. און דער איד איז געקומען צום רבי'ן און געוואלט געבן א קידוש, צו שטעלן א קידוש. דער רבי האט געזאגט אז ער איז נאך נישט גרייט. ער וויל זען אז

07:26 ער וועט טאקע זיין שטארק אין זיינע החלטות, אז ער טאקע, טאקע איז אויך שטארק. עס איז נישט געווען נאר א [לא ברור] זאך, און ער וועט יעצט שטעלן א קידוש און מיט דעם וועט אויך זיין געענדיגט. און דער רבי האט געזאגט, ער וויל ווארטן א שיעור צייט. אזוי איז דער איד געגאנגען עטליכע חדשים, און אויף שבת פרשת ויגש, ט׳ טבת, יא, ווייל דער רבי פלעגט זיך נישט פארברענגען אויף א שבת וואס איז נישט געווען שבת מברכים ביי יענער צייט. אבער דער רבי, ער איז געקומען צום רבי'ן און ער האט געשטעלט א קידוש. און יענעם שבת האט דער רבי טאקע פארברענגט, א גאנצע פארברענגען, א זייער געשמאקע פארברענגען, וואס איז אויך געדרוקט אין תשי״א, אנטשולדיגט, שבת פרשת ויגש, ט׳ טבת, תשי״א. און דארטן טאקע, אין יענעם פארברענגען, דער רבי רעדט וועגן דעם אז ס'איז געשען א נס צו א בת, צו א טאכטער, און האט גערעדט א ענין פון א בת, וואס שטייט אין חז״ל: „בת תחילה סימן יפה לבנים“. און האט געטייטשט אז וואס איז דער ענין פון א בת. איז דאך א סדר אז בת איז דער ענין פון א מקבל, טאכטער, דער ענין פון זיין א מקבל. און האט אויסגעטייטשט אז דער ענין פון מקבל זיין איז דער ענין פון קבלת עול מלכות שמים. אז דאס איז דער פשט „בת תחילה סימן יפה לבנים“. ווען עס איז דא דער בת, מקבל, קבלת עול מלכות שמים תחילה, איז דעמאלט סימן יפה לבנים, די אלע זאכן וואס קומען שפעטער, אהבת השם, יראת

08:50 השם, וואס רופט זיך אין בונים התניא, איז דאס א סימן יופי. וואס הייסט דאס? דאס איז דער יסוד וואס האלט אויף דעם גאנצן בנין אין עבודת השם. און דער רבי האט גערעדט אין דעם און געזאגט, אז מיר דארפן מקבל זיין עול מצוות מיט קבלת עול מלכות שמים, באופן של עבדות, אין אן אופן פון קבלת עול, און דאס מאכט אז שפעטער זאלן זיין די אלע ברכות און די אלע המשכות און די אלע השפעות אין טבע החסד וואס דער אייבערשטער משפיע צו אידן בגשמיות וברוחניות. וואס אין היינטיגער סדרה געפינען מיר אין פרשת בא, געפינען מיר וואס די תורה דערציילט: ווען עס איז געקומען די צייט ארויסצוגיין פון מצרים, איז צווישן די זאכן וואס די תורה דערציילט אין דער פרשה פון ״החודש הזה לכם״, אז דער אייבערשטער זאגט צו משה רבינו: ״משכו וקחו לכם צאן״, אז אידן זאלן נעמען א קרבן פסח. און די תורה זאגט אז ״בעשור לחודש הזה״, דעם קרבן פסח האט מען געדארפט נעמען בעשור לחודש, דעם צענטן טאג פון חודש ניסן. און דערנאך שטייט ״והיה לכם למשמרת״, אז דער צאן, דער קרבן פסח, האט געדארפט זיין למשמרת פון דעם צענטן טאג ד׳ ימים. רש״י ברענגט אויף דעם א שאלה וואס ברענגט זיך אין מדרש. וואס דער מדרש פרעגט: פארוואס אין פסח מצרים האבן אידן זיך אנגעזאגט אז מען דארף נעמען דאס צען, פיר טעג פריער, בעשור לחודש? אין אלע קרבן פסח של דורות, פסח דורות, איז נישטא דער חיוב. אין פסח דורות איז דא אן ענין פון ביקור, מען דארף בודק זיין ס׳זאל נישט זיין קיין מום, איז א ביקור ד׳ ימים,

10:24 אבער מען דארף נישט קויפן דעם קרבן פסח ד׳ ימים פריער. קענסט קויפן ווען דו ווילסט. משא״כ ביים קרבן פסח איז געווען א ציווי מיוחד, אז מען דארף נעמען דעם קרבן פסח ״בעשור לחודש הזה והיה לכם למשמרת״, מען דארף עס האלטן למשמרת. פרעגט רש״י: וואס איז דער ענין וואס דווקא ביי פסח מצרים האבן אידן געדארפט דאס האלטן ד׳ ימים קודם? און רש״י ברענגט אויף דעם א זייער געשמאקן מדרש. ״היה רבי מתיא בן חרש אומר״. רבי מתיא בן חרש האט געזאגט, און ער ברענגט א פסוק: ״ואעבור עליך ואראך והנה עתך עת דודים״. דער אייבערשטער איז געקומען צו גיין, א פסוק אין יחזקאל. ידוע, יחזקאל הנביא איז מתאר אין קאפיטל ט״ז אין יחזקאל, איז ער מתאר דעם גאנצן ענין פון גאולת מצרים, גאולת מצרים, דורך דעם ענין פון עיבור ולידה, לידת עם ישראל, ״ביום הולדת אותך״. און ער שטעלט עס פאר מיט א ציור פון א קינד וואס גייט ארויס פון בטן אמו. און דארטן שטייט: ״ואעבור עליך ואראך והנה עתך עת דודים״, עס איז געקומען די צייט פון דער גאולה. און ער זאגט דארט: ״הגיעה שבועה שנשבעתי לאברהם שאגאל את בניו״, עס איז געקומען די צייט וואס דער אייבערשטער האט אונטערגענומען מקיים צו זיין די שבועה, וואס ער האט צוגעזאגט אברהם אז ער וועט ארויסנעמען אידן פון מצרים. אבער ״לא היו בידם מצוות״, זיי האבן נישט געהאט קיין מצוות, זיי זענען געווען ריין נackt, אן קיין מצוות. ״ואת ערום ועריה״, וואס זאגט דארט דער פסוק, אידן זענען געווען אין א מצב פון ״ואת ערום ועריה״, אן קיין שום מצוה להתעסק בהם. ״לא היו בידם מצוות להתעסק בהם כדי שיגאלו״. ״ונתן להם שתי מצוות״. אז דער אייבערשטער האט געגעבן צוויי מצוות, די מצוה פון פסח, דם פסח ודם מילה. יעצט, זיי האבן געגעבן די צוויי מצוות, די בלוט פון פסח און די בלוט פון מילה, ״שמלו באותו הלילה״. זיי זאלן זיך מל׳ן יענע נאכט. און רש״י ממשיך ווייטער, און רש״י זאגט אז ״לפי שהיו שטופים בעבודה זרה״, אידן זענען דעמאלט געווען נישט נאר אן מצוות, זיי זענען געווען שטוף בעבודה זרה, און דערפאר ״אמר להם משכו וקחו לכם״, ״משכו ידיכם מעבודה זרה וקחו לכם צאן של מצוה״. יא? ציט זיך די הענט, גייט אוועק, ווערט אפגעריסן ווייטער פון עבודה זרה, און נעמט אויף זיך א מצוה. וואס דאס איז דער רש״י. א געשמאקער רש״י, א געשמאקער מדרש, אבער אלע מפרשים שטעלן זיך דא לכאורה: וואו איז דער ענטפער אויף דער שאלה? דער מדרש פון רבי מתיא בן חרש איז שלא מן הענין, מן השאלה. רש״י שטעלט זיך מיט א קשיא, די קשיא פון רש״י איז פארוואס האבן אידן אין קרבן פסח דמצרים געדארפט ארבעה ימים, בעשור לחודש. וואו איז דא דער ענטפער? א געשמאקער מדרש, אז זיי זענען געווען ערום ועריה, לא היו בידם מצוות, און וואס זיי האבן געדארפט ארומנעמען מיט מצוות, דערפאר האט ער זיי געגעבן דם פסח און דם מילה. יא? זייער פיין, זייער געשמאק, אבער וואו איז דער ענטפער אויף דער שאלה וואס דערפאר דארף זיין נאר ארבעה ימים קודם? אין פשוטו של רש״י, אלע מפרשים פרעגן דאס. און עס זענען דא טאקע ענטפערס פון כמה וכמה פון די מפרשים וואס מען ברענגט. יא? עס ברענגט זיך דא, די מפרשים ענטפערן, רבי [לא ברור] בעל התשב״ץ ור״י [לא ברור], וואס זיי ווילן זאגן אז דער טייטש איז געווען

11:59 [לא ברור]

13:37 טאקע פארבונדן מיט ברית מילה. ווייל דאמאלט ביים צוזאמען דם פסח און דם מילה. און דער טעם ביי ברית מילה, ווייסן מיר דאך, אז נאך המילה נעמט דריי טעג ביז מ׳קומט צו זיך. שלישי למילה, ווי עס שטייט „ויהי ביום השלישי בהיותם כואבים“, ווי מיר האבן געלערנט אין דער פריערדיגער פרשה, אין פרשת וישלח. אז נאך המילה נעמט דריי טעג וואס איז דער ווייטאג פון דער ברית מילה. איז במילא, על פי הטבע, האט מען נישט געקענט ארויסקומען פון מצרים גלייך נאך המילה. מען האט געדארפט מאכן די ברית און געדארפט ווארטן דריי טעג. איז במילא בעשור לחודש איז געווען דער ציווי אויף ברית מילה, און די ברית מילה איז געווען בשעת הלילה, ווי עס זאגט, דאס איז געווען ליל י״א ניסן, איז געווען די ברית מילה. אזוי שטייט טאקע אין כמה מדרשים אז די ברית מילה איז געווען י״א ניסן, דעם זעלבן טאג ווי ס׳איז געווען די ברית מילה בשעת׳ן אריינגיין אין ארץ ישראל מיט יהושע בן נון. אז די כניסה לארץ ישראל איז געווען בעשירי בניסן. און אפמאל שטייט אז ס׳איז געווען אין גלגל, וואס מען האט געדארפט מאכן די ברית מילה, וואס די אלע וואס זענען נישט גע׳מל׳ט געווארן אין מדבר, איז געווען בעצם היום הזה, י״א ניסן. אזוי שטייט טאקע אין מדרשים, אז ס׳איז געווען טאקע דער זעלבער טאג ווי ס׳איז געווען די ברית מילה אין מצרים. שפעטער האבן זיי געדארפט ווארטן דריי טעג, ביז דאמאלט. ווייל דאמאלט, נאך ברית מילה, האט מען געדארפט ווארטן. דערפאר האט מען גענומען דעם קרבן פסח צוזאמען מיט ברית מילה, כדי די צוויי מצוות זאלן זיין צוזאמען. דאס איז אן ענטפער, שטייט אין מפרשים. אבער אין רש״י איז נישט משמע אזוי. אין רש״י, אין פשוטו של רש״י,

15:03 איז משמע אז „בשעת הלילה“, דאס איז נישט געווען די נאכט פון ליל י״א ניסן. אז „ויהי הלילה“ מיינט מען די נאכט פון ערב פסח. יא? ווי רש״י זאגט, דם פסח און דם מילה. וואס דם פסח מיינט שחיטת הפסח, נישט דעם נעמען דעם קרבן פסח. דעם קרבן פסח נעמען נארמאל טאקע בעשירי, אבער עס איז נישט געווען קיין דם. דער דם פסח איז אלץ געווען ערב פסח, און דאמאלט איז געווען די ברית מילה. און ווי ס׳שטייט טאקע אין כמה וכמה מדרשים, יא, אין מדרש רבה, און נאך כמה מדרשים, פרקי דרבי אליעזר, אז עס איז גאר געווען אין ערב פסח די ברית מילה. איז במילא, און דאס איז משמע פשוטו של רש״י, איז הדרה קשיא, על כל פנים לשיטת רש״י, וואס איז דא די מעשה, וואס איז דא דער ענטפער? רש״י ברענגט א קשיא: פארוואס איז פסח מצרים גענומען געווארן ארבעה ימים? וואו איז דא דער ענטפער פון רבי מתיא בן חרש? און נאך כמה קשיות וואס קומען דא פאר. במילא אין רש״י, מען דארף פארברענגען אין אלע פרטי ענינים. מיר גייען גלייך צו דער נקודה, ס׳איז א ביאור וואס דער רבי האט פארברענגט אין שבת פרשת בא, יו״ד שבט תשי״ז. דאס איז דער טאג פון דעם יום ההילולא פון דעם רבי ריי״צ און דער יום פון הסתלקות הנשיאות פון רבינו. און דער רבי, דער גייט אריין אין אט דעם רש״י, יא, זייער א רייכע שיחה, און מסביר אין פשט אין רש״י טאקע. מיט צוגעבן נאך א שאלה, וואס מען וועט צוגיין צו כמה שאלות, אבער על כל פנים איין שאלה, אן אינטערעסאנטע

16:28 שאלה איז, יא, וואס דוקא איז פון רש״י: ער ברענגט נישט די נעמען פון תנאים ואמוראים, נאר אויב זיי טוען א לימוד מיוחד, א טעם מיוחד. איז ממילא, ווער די שאלה: וואס ברענגט ער „היה רבי מתיא בן חרש אומר“, נישט סתם ברענגט רבי מתיא בן חרש? ער ברענגט רבי מתיא בן חרש מיט א ספעציעלן נוסח: „היה רבי מתיא בן חרש אומר“. אפשר זאגט ער, וואס הייסט, ער וויל עפעס זאגן? גלייך וואס ער פארברענגט אין נאמען. מיר שטעלן זיך נישט אויף אלע נעמען. מיר פרעגן: מיר קוקן דא אריין אין מדרש, זעט מען אז א האלבער פון דעם מדרש איז גאר נישט די ווערטער פון רבי מתיא בן חרש. דער צווייטער האלבער פון דעם מדרש, וואס רש״י ברענגט, איז די ווערטער פון רבי אליעזר הקפר. און רבי אליעזר הקפר, רש״י ברענגט אים נישט. ער ברענגט נאר רבי מתיא בן חרש, און דעם המשך, אבער ברענגט ער די ווערטער פון רבי אליעזר הקפר אן זאגן אז עס זאגט רבי אליעזר הקפר. וואס דאס איז, איז נאך א ביאור. וואס דער נקודת הביאור אין כל זה, וואס דא קומט צו דער זייער רייכער זאך אין דעם גאנצן ענין פון יציאת מצרים. ווי בשעת זיי האבן געדארפט ארויסגיין פון מצרים, און דער אויבערשטער האט געהייסן משה רבינו אז אידן זאלן מאכן א קרבן פסח. יא, וואס איז דער ענין פון ברענגען א קרבן פסח? איז אין דער תורה נישט קלאר, וואס איז דא דער גאנצער ענין? וואס איז געווען די סיבה וואס אידן זיינען געווען אנגעזאגט אז פאר, פאר, פאר ארויסגיין פון מצרים דארף מען זיי ברענגען נאך [לא ברור]

17:47 קרבן פסח. דער פשט פון פסח איז מלשון „ופסח ה׳ על הפתח“. דער אויבערשטער האט געזאגט, אז זיי זאלן לייגן די בלוט, כדי אז ער זאל קענען זען די שטיבער פון די אידן. אבער דאס איז לכאורה אן ענין פרטי, פארבונדן מיט דער בלוט וואס מען האט געלייגט אויף די פסח־טירן. אבער וואס איז דער טעם הכללי פון דעם גאנצן ענין פון קרבן פסח? אויף דעם ברענגט רש״י רבי מתיא בן חרש. רבי מתיא בן חרש קומט און זאגט, אז ווי ס׳איז, דו רעדסט דא נישט סתם אן ענין פרטי; דו רעדסט פון אן ענין כללי, ווי עס איז: ווען אידן האבן געהאלטן ביים ארויסגיין פון מצרים, זענען זיי געקומען אין דער צייט פון דער גאולה. און די צייט פון דער גאולה, גאולת מצרים, דאס איז געווען א גאולה כללית. און ווי דער פסוק זאגט, „תעבדון את האלקים על ההר הזה“: דער גאנצער מטרה פון יציאת מצרים איז, אז אידן זאלן ווערן א אידיש פאלק, א פאלק פון „תעבדון“, א פאלק וואס דינט דעם אויבערשטן. און כדי זיי זאלן קענען זיין גרייט אויף מתן תורה, „על ההר הזה“, איז אויף דעם זאגט ער, אז אידן זענען געווען אין א מצב פון „ערום ועריה“. אידן זענען געווען אין א מצב וואס ביי זיי האט געפעלט, כדי זיי זאלן קענען זיין גרייט צו קענען מקבל זיין תורה. וואס איז געווען וואס ביי אידן האט געפעלט? ביי אידן האבן געפעלט צוויי ענינים: איין ענין פארבונדן מיט סור מרע, און דער צווייטער ענין איז פארבונדן מיט עשה טוב. אין דעם ענין פון סור מרע, אידן זענען געווען אין מצרים, זענען זיי

19:10 געווען אין א מצב פון טומאה. און דער לשון פון רש״י, דער לשון פון רבי מתיא בן חרש: „שטופים בעבודה זרה“. אידן זענען געווען ביי „וירעו אותנו המצרים“. אידן זענען געווען ארומגערינגלט מיט מצרים, און מצרים — „וירעו אותנו המצרים“. זיי האבן דא אריינגעברענגט, ווי דער רבי ריי״צ טייטשט „וירעו אותנו המצרים“, אז דער רע פון מצרים האט זיך אנגעקלעבט ביי אידן. און דאס האט געפעלט, אז אידן זענען געווען אין א מצב פון „שטופים בעבודה זרה“. נישט סתם עבודה זרה, נאר „שטופים בעבודה זרה“. דאס הייסט, אז אלע זאכן וואס זיי האבן געטאן, א גאנצע זאך, זיי זענען געווארן צוגעבונדן צו עבודה זרה. עבודה זרה איז געווארן א דבר שוטף. ווי א זאך נעמט מען אן — שטופים בעבודה זרה. דאס איז אן ענין וואס מ׳דארף נאך טאן. ס׳איז דאך אויך די זאך פון עשה טוב: מ׳דארף זיין גרייט אויף קבלת התורה. דארף מען דאך האבן עפעס א שייכות צו קענען מקבל זיין תורה, מתן תורה, און דאס איז די תנועה פון עשה טוב. במילא, זאגט ער, צוויי ענינים, צוויי מצוות, און צוויי מצוות כלליות: איין ענין, אן ענין כללי, איז סור מרע ביי אידן. זיי זענען געווען שטופים בעבודה זרה, נישט סתם עבודה זרה, נאר שטופים בעבודה זרה. און מצד שני דארף מען צוגרייטן אידן צו דעם ענין פון מתן תורה. איז אויף דעם דווקא, דאס וואס רבי מתיא בן חרש זאגט, נתן להם שתי מצוות. איז הלאה,

20:33 בפשטות פרעגט זיך די שאלה: וואס איז דער ענין פון שתי מצוות? מיט וואס האט דאס א שייכות? אויב דאס איז איין מצוה, „ואת ערום ועריה“ — דארף מען אים אנקליידן. א מענטש איז נאקעט, דארף מען אים אנטאן א בגד, „כסה ערום וכסותו“. טוט מען אים אן א בגד, איין בגד. וואס דארף מען דא צוויי בגדים? אויב מען דארף אים אנטאן איין בגד, וואס נאך צוויי? דאס זענען דאך לכאורה בגדים. נו, דער ענין איז, ווי דער מהר״ל מפראג זאגט דא, דער גור אריה על התורה ברענגט דא א טייטש אין רש״י, אז די צוויי ענינים זענען: איינס, אז אידן זאלן זיין עבדי השם, און דאס צווייטע, עס זאל זיין דער ענין פון עבודת השם. דאס וואס דער מענטש זאל ווערן עבד השם, דאס איז דורך ברית מילה. ברית מילה, דאס איז ביי זיך אליין איינגעקריצט, חתום, אן עבד השם. דאס איז אין דעם גברא, אין דעם מענטשן. דערנאך דארף זיין די פעולה פון עבודת השם, וואס דאס איז „משכו וקחו לכם“, קום פסח ותמשכו מעבודה זרה. איז דאס דער ענין פון עבדי השם ועבודת השם; אזוי טייטשט דער מהר״ל מפראג. אבער בהמשך צו וואס מיר האבן גערעדט פריער, אין דער הסברה פון רש״י, קומט דא זייער רייך דער ביאור וואס מ׳קען טייטשן דא: אז די צוויי ענינים זענען געווען צוויי ענינים כלליים און עיקריים, כדי ארויסצונעמען די אידן פון גלות מצרים און צוגרייטן זיי צו קבלת התורה. וואס זענען געווען די צוויי ענינים? איז דער ערשטער ענין געווען קרבן פסח. קרבן פסח לפי זה איז דער ענין פון סור מרע, „שטופים בעבודה זרה“. פסח איז געווען פון כבשים ועזים, וואס דאס איז געווען עבודה זרה של מצרים. מצרים זענען געווען שטוף, דאס איז

22:07 געווען דער ענין, דער ענין פון עבודה זרה, וואס זיי האבן געמאכט פון צאן, וואס מען האט געברענגט פיר טעג פריער. אז דאס איז געווען יראתם, דאס איז געווען די עבודה זרה של מצרים. אלא במילא, אידן זיינען געווען שטופים בעבודה זרה, דאס איז וואס איז געווען דער ענין. האט מען געדארפט זיי אפרייסן פון דער עבודה זרה פון מצרים. דאס איז מצד אחד. לאידך גיסא, האט מען געדארפט אויך א ענין חיובי, וואס איז דער ענין פון ברית מילה. ברית מילה איז דער ענין פון א ברית מיטן אייבערשטן, זיך צובינדן צום אייבערשטן און דערמיט קענען מקבל זיין תורה. וואס כמובן, ברית מילה איז אן ענין עיקרי, וואס דאס איז די ברית און די קשר פון אידן מיטן אייבערשטן. צוריק צו דער נקודה פון קרבן פסח. לפי זה איז אויך מבואר דער טעם וואס רש״י זאגט דא בשם רבי מתיא בן חרש. מפני מה הקדים לקיחתו ארבעה ימים? פארוואס אין קרבן פסח מצרים דווקא האט מען געדארפט נעמען דעם קרבן פסח פיר טעג פריער, פון עשירי בחודש, און האלטן עס אין שטוב, און ערשט פיר טעג נאכדעם מאכן דעם פסח? אויף דעם איז דער ביאור. וויבאלד אז די גאנצע מטרה פון יציאת מצרים, פון קרבן פסח, איז געווען כדי ארויסצונעמען אידן פון מצרים, „משכו ידיכם מעבודה זרה“, אפרייסן זיך פון עבודה זרה, אפרייסן זיך פון דעם וואס זיי זיינען געווען שטופים בעבודה זרה. און אויף זיי ארויסצונעמען פון דעם שטופים בעבודה זרה, אויף דעם איז נישט גענוג איין מאל אין איין טאג נעמען דעם קרבן פסח, שחט׳ן און גלייך, אפילו על פי מינוט. וואס איז במוחש? אז

23:36 בשעה אז א מענטש נעמט א זאך און ער טוט עס איין מאל, גלייך אויפאמאל, איז נאך נישט קיין ראיה אז ער איז באמת דווקא צוגעבונדן. די גמרא זאגט בנוגע חנניה מישאל ועזריה: אילמלא נגדוה לחנניה מישאל ועזריה, וואלט מען נישט געוווסט וואס עס וואלט געווען מיט זיי. דאס הייסט, אז אפילו ווען עס וואלטן געווען יסורים וואס דאס וואלט זיך געצויגן משך זמן, לאו דווקא וואלטן זיי געקענט פארטראגן די יסורים. על דרך זה, א מענטש נעמט אויף זיך א החלטה טובה אויף א מינוט; מען וואלט געזאגט, נעמען דעם קרבן פסח און שחט׳ן עס גלייך. וואלטן זיי עס געטאן גלייך, וואלט דאס נישט געווען קיין ראיה אז דאס איז דווקא געווארן איינגעקריצט, אז דאס איז געווארן בפנימיות, אז דאס איז געווארן חוקק דער גאנצער ענין. עס קען זיין, עס איז געווען איינמאל אזוי. דערפאר דארף די זאך זיין פיר טעג. און דאס איז דער ענין פון „מפני מה הקדים לקיחתו ארבעה ימים“: זיין פיר טעג מיט דעם קרבן פסח און זיך קענען פיר טעג איבערטראכטן וואס גייט דא פאר, וואס וויל דער אייבערשטער פון זיי, און וואס איז זייער שטארקע החלטה אז זיי רייסן זיך אפ פון דער עבודה זרה פון מצרים. און דאס האט רש״י אפגעלערנט פריער. רש״י דארף זיך נישט מארן פון זיך; רש״י האט שוין געזאגט פריער. רש״י האט געזאגט פריער ביי עקידת יצחק, אז בשעת דער אייבערשטער האט געהייסן אברהם אבינו גיין צו דער עקידה, און גלייך אויף מארגן אינדערפרי, „וישכם אברהם בבקר“, איז ער געגאנגען צו דער עקידה, האט ער געדארפט ווארטן שלשה ימים. ערשט ביום השלישי האט ער געזען דעם בארג.

24:56 יא, און רש״י זאגט: פארוואס האט דאס פאסירט, אז עס האט גענומען אזויפיל טעג? כדי ער זאל האבן צייט זיך איבערצוטראכטן. און דאס איז טאקע געווען דער נסיון אין עקידה. ווען דער אייבערשטער וואלט אים געזאגט, „נעם דיין זון צו דער עקידה“, און גלייך מיט דעם וואלט דער אייבערשטער אים געזאגט, גלייך נעם דיין זון, טראכט נישט, און ערשט מארגן קוקט ער זיך אום וואס ער האט געטאן, ווער ווייסט וואס פאר א חרטה עס וואלט געווען. דער אייבערשטער האט אים געזאגט, און ערשט דעם טאג דערויף איז ער אויפגעשטאנען, „בבקר“, און נאכדעם דריי טעג פון גיין. איז דאס געווען פיר טעג. פיר טעג נעמט מען אז דער מענטש זאל האבן זיך אינגאנצן איבערגעלייגט, אזוי לערנט מען פון רש״י, פון עקידת יצחק. איז פון דעם פארשטייט מען דא אויך, און דאס איז וואס רש״י זאגט: „מפני מה הקדים לקיחתו ארבעה ימים“ דווקא בפסח מצרים? מבאר רבי מתיא בן חרש, אז עס האט זיי געפעלט צוויי מצוות כדי צו מאכן אידן גרייט, זיי זאלן נישט זיין ערום ועריה, חס ושלום. האט מען זיך געדארפט אוועקגיין פון דער טומאת מצרים, און דאס איז געווען דורך קרבן פסח. און מען האט זיך געדארפט צוגרייטן צו קבלת התורה דורך ברית מילה, אז זיי זאלן זיין גרייט פאר קבלת התורה. דער ענין דארף טאקע זיין פיר טעג, לקיחתו ארבעה ימים, וואו דווקא עס ליגט אין די ארבעה ימים, און ערשט נאכדעם מאכט מען די שחיטה. און דאס וואס רבי מתיא בן חרש? ווייל רבי מתיא בן חרש, זאגט די גמרא, אז ביי אים איז געווען די ישיבה, איז געווען אין רומי. רבי מתיא בן חרש איז געווען

26:24 פון די תנאים וואס אין דער זעלבער צייט וואס רבי עקיבא איז געווען, ווי די גמרא זאגט אין בבא בתרא, איז געווען די ישיבה אין לוד, און ס׳איז געווען ישיבות אין ארץ ישראל. רבי מתיא בן חרש, וואו האט ער געבויט זיין ישיבה? דווקא ברומי. און זיין ישיבה איז געווען דער גרעסטער בית מדרש, ווי די גמרא זאגט אין סנהדרין: „הלך אחר רבי מתיא בן חרש לרומי“, ביי „צדק צדק תרדוף“. ס׳איז געווען דער גרעסטער בית מדרש בימיו. וואו איז ער געווען? אין רומי. זייענדיק אין רומי, וואו דארטן געפינען זיך אידן, נעבעך, אין גלות צווישן גויים, איז „היה רבי מתיא בן חרש אומר“ — פלעגט ער כסדר זאגן. דאס איז דא די לשון „היה“, אז דאס איז ביי אים געווען א פסוק וואס ער האט חוזר געווען כמה וכמה פעמים. ווייל אין דעם האט ער זיך געקאכט: אז בשעת מ׳געפינט זיך אין גלות רומי, און דאס איז דער איצטיקער גלות, און אידן געפינען זיך אין „ערום ועריה“, און מ׳טרעפט אידן, רחמנא ליצלן, אין דעם מצב פון גלות, אין רומי, דארף מען וויסן אז מ׳דארף מאכן זיכער אז א איד זאל נישט זיין, רחמנא ליצלן, אין דעם מצב פון „ערום ועריה“. דארף מען געפינען צוויי מצוות. אז מ׳טרעפט דא א איד אין גאס, דארף ער זיין צוגעגרייט צו דער גאולה, און מאכן זיכער אז ביי אים זאל זיין א מצוה פון סור מרע, א מצוה פון עשה טוב, אים צובינדן מיט א מצוה צום אויבערשטן. און פון דער מצוה — מצוה גוררת מצוה — וועט ער שוין קומען צו מאכן נאך א מצוה און נאך א מצוה, און אזוי וועט ער ארויסגיין פון זיין גלות פנימי.

27:42 און דאס איז דער לימוד פון רש״י, וואס לערנט דאס אידן ווי אזוי ס׳דארף זיין, וואס ער לערנט פון רבי מתיא בן חרש: ווי אזוי איז געווען בפסח מצרים. און פון דעם לערנט מען אויך, ווען עס גייט וועגן אונזער גלות, וואס הייבט זיך אן פון גלות רומי, וואס אויף דעם דארף זיין די הנהגה פון אידן. און ווי דער רבי האט דעמאלט גערעדט, וואס איז געווען אויף דער [לא ברור] פון י׳ שבט, האט ער א שייכות געהאט מיט דעם יארצייט פון דעם רבי׳ן ריי״צ, וואס ביי אים איז געווען אויך א ישיבה אין רומי. וואו דער רבי ריי״צ איז געווען: ער איז געווען אין רוסלאנד, שפעטער איז ער ארויסגעגאנגען, געווען אין פוילן, שפעטער איז ער געפארן קיין אמעריקע. און זייענדיק אין אמעריקע, וואס אמעריקע אין יענער צייט איז געווען א שווערער גלות און א ביטערער גלות, ברוחניות, מיט אלע ענינים פאר אידן, און זייענדיק דארטן, האט ער געמאכט א ישיבה אין רומי. און דארטן האט ער אוועקגעשטעלט די אידישקייט, דער יסוד פון דעם פארשפרייטן אידישקייט אויף דער גאנצער וועלט מיט דער מסירת נפש. חסידים דארפן ארויסגיין אויפן גאס און אויפזוכן נאך אידן, און זיי העלפן לייגן תפילין, און [לא ברור] מיט מצוות און לערנען מיט זיי תורה. און דורך איין און איינציקער מצוה, אדער דורך צוויי מצוות, ברענגט מען ביי דעם איד אז ער זאל זיין גרייט. און פון איין לבוש צו נאך א לבוש, און מצוות, ארויסגיין פון זיין גלות פנימי. און דורך דעם וועלן מיר זיכער זיין פארן ארויסגיין פון דעם גלות, און מאכן זיכער אז קיין איין און איינציקער יחיד זאל נישט בלייבן אין גלות.

28:59 דאס איז אונזער תכלית וואס מיר לערנען ארויס פון די טעג, פון [לא ברור]: אז נישט נאר טראכטן וועגן זיך, נאר טראכטן וועגן נאך אידן און נאך אידן. אז נאך א איד זאל לייגן תפילין, און נאך א איד זאל קלאפן א מזוזה, און נאך א איד זאל עסן כשר, און נאך א איד זאל היטן שבת. וואס דורך די אלע ענינים וועט זיין „ואתם תלוקטו לאחד אחד בני ישראל“, און [לא ברור] וואס עס שטייט אין אונזער פרשה: ארויסגיין פון מצרים, ארויסגיין פון גלות, צו דער גאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו.