לעבן חסידות · פרק 41 · 2022-09-06 · 39:17
פרשת כי תצא - די מלחמה פון עבודת התפילה - הרב אשר פרקש
תיאור הפרק
* אור החיים הקדוש פרשת כי תצא *בעל שם טוב על התורה כי תצא * לקוטי תורה מאמר ד״ה כי תצא * אור התורה להצמח צדק סוף פרשת שופטים * ד״ה ודברו השוטרים עטר״ת * התוועדות פרשת כי תצא תנש״א
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:01 בימיו של אדמו"ר הצמח צדק הייתה ברוסיה גזירה קשה, הגזירה הידועה שנקראה גזירת הקנטוניסטים. הקנטוניסטים היו חיילים יהודים שניקולאי יימח שמו, שהיה הצאר באותם ימים, גזר לקחת ילדים יהודים, ילדים צעירים, ולגייס אותם לצבא ברוסיה. מטרתו הייתה לקחת את הילדים כשהם צעירים, וכך לגרום להם לשכוח את התורה, את המצוות, את האמונה ואת היהדות. מטרתו הייתה ״להשכיחם תורתך ולהעבירם מחוקי רצונך״. כך הוא רצה לנתק, רחמנא ליצלן, יהודים מן היהדות. פשוט לקחו באכזריות גדולה ילדים יהודים מבתיהם, מחדריהם, כשהיו צעירים מאוד, וגייסו אותם לצבא. הם היו צריכים לשרת שם עשרים וחמש שנה. כפי שאתם מכירים מהסיפורים, היו שם ניסים רבים. זו הייתה גזירה קשה ונוראה, והילדים היהודים גילו מסירות נפש. אף שהיו ילדים קטנים, בכל זאת עמדו איתנים באמונתם וביהדותם, אף שלא ידעו הרבה, כי לקחו אותם מהבית כשהיו קטנים מאוד. מסירות הנפש האדירה שהייתה להם הייתה דבר ש... זה נמשך עוד כמה שנים, וכמובן, אחרי שנים רבות הגזירה התבטלה. הם ראו שאי אפשר, שאת הנשמה היהודית אי אפשר
00:01 אין די צייטן פון דעם רבי'ן צמח צדק איז געווען אין רוסלאנד א גרויסע גזירה, די באוואוסטע גזירה וואס האט געהייסן גזירת הקנטוניסטן. קנטוניסטן, דאס זענען געווען אידישע סאלדאטן וואס ניקולאי ימח שמו, וואס איז געווען דער צאר אין יענע צייטן, האט דעמאלט גוזר געווען אפצונעמען אידישע קינדער, יונגע קינדער, נעמען זיי אין צבא, אין ארמיי, אין רוסלאנד. זיין מטרה איז געווען, אז מ'נעמט די קינדער ווען זיי זענען יונג, און אזוי וועט מען זיי מאכן פארגעסן פון תורה, פון מצוות, פון אמונה, פון אידישקייט. און זיין מטרה איז געווען להשכיחם תורתך ולהעבירם מחוקי רצונך. אזוי האט ער געוואלט אפרייסן, רחמנא ליצלן, אידן פון אידישקייט. פשוט, מ'האט גענומען מיט א גרויסע אכזריות, ארויסגענומען די אידישע קינדער פון זייערע הייזער, פון זייערע שטיבער ווען זיי זענען געווען זייער יונג, און מ'האט זיי גענומען אין ארמיי, אין צבא, און זיי האבן דארט געדארפט זיין פינף־און־צוואנציק יאר. ווי איר ווייסט די סיפורים, ס'זענען געווען דא מערערע ניסים, א מורא'דיגע שווערע גזירה און א מסירות נפש וואס די אידישע קינדער האבן באוויזן. הגם זיי זענען געווען קליינע קינדער, און פון דעסטוועגן זענען זיי געשטאנען שטארק אין זייער אמונה, אין זייער אידישקייט, הגם זיי האבן נישט געוואוסט קיין סך, ווייל מ'האט זיי גענומען פון שטוב ווען זיי זענען געווען זייער קליין. די געוואלדיגע מסירות נפש וואס איז געווען ביי זיי, דאס איז געווען א זאך וואס... ס'האט גענומען נאך עטליכע יארן, און כמאלן די גזירה איז בטל געווארן נאך א סך יארן. זיי האבן געזען אז מ'קען נישט, אז מיט די אידישע נשמה קען מען זיך
01:39 לכופף, אי אפשר לנצח. זו הייתה תקופה קשה מאוד, ואדמו"ר הצמח צדק חי באותם ימים וניהל מערכה שלמה במסירות נפש, כדי להציל ולעזור ולעשות כל מה שאפשר, וכך להציל ילדים יהודים מן הגזירה. במשך השנים, כבר בשנותיו האחרונות של אדמו"ר הצמח צדק, גדלו קבוצות שלמות; היו כבר חיילים מבוגרים ששירתו שנים רבות בצבא. זה היה כבר בשנים המאוחרות יותר. פעם אחת, בחודש אלול, היה אדמו"ר הצמח צדק במוסקבה או בפטרבורג. על כל פנים, הוא היה בעיר הגדולה, ובהיותו שם סיפרו לו שיש בעיירה שנקראה קרונשטאדט, מחוץ לעיר, קבוצה של חיילים מן הקנטוניסטים. התאספו שם כמה מאות מחיילי הצבא, והם ביקשו מאוד שאדמו"ר הצמח צדק יבוא לבקר אותם, לראות אותם ולדבר אליהם דברי התעוררות ודברי חיזוק. אדמו"ר הצמח צדק הסכים ונסע לשם. הוא אמר שם חסידות, מאמר על הפסוק ״מחיתי כעב פשעיך״. המאמר הזה נאמר אז, והוא קיים ונדפס עד היום. אחר כך
01:39 נישט איינקערן, קען מען נישט מנצח זיין. אין יענע תקופה איז געווען גאר א שווערע תקופה, און דער רבי צמח צדק איז געווען אין יענע צייטן, און ער האט געפירט א גאנצע מערכה, במסירות נפש, אויף ראטעווען און העלפן און טאן וואס מ'קען, און אזוי ראטעווען אידישע קינדער פון דער גזירה. במשך די יארן, וואס איז שוין געווען מער די לעצטע יארן פונעם צמח צדק, זענען געוואקסן גאנצע קבוצות; ס'זענען געווען שוין עלטערע סאלדאטן וואס זענען שוין געווען א סך יארן אין צבא. ס'איז שוין געווען מער די שפעטערדיגע יארן. איז איין מאל, אין חודש אלול, איז דער צמח צדק געווען אין מאסקווע, אדער אין פעטערבורג, על כל פנים איז ער געווען אין דער גרויסער שטאט, און זייענדיג דארטן האט מען אים געזאגט אז ס'איז דארט א קבוצה פון די סאלדאטן, פון די קנטוניסטן, וואס געפינען זיך אין א שטעטל וואס האט געהייסן קראנשטאדט, וואס איז געווען א שטעטל מחוץ לעיר, און דארט האבן זיך צוזאמענגעקליבן עטליכע הונדערט פון די חיילים, פון די סאלדאטן פון דעם צבא, און זיי האבן שטארק געבעטן אז דער צמח צדק זאל קומען אויף א באזוך, אז דער צמח צדק זאל קומען זיי זען און רעדן צו זיי דברי התעוררות און דברי חיזוק. כמאלן איז דער צמח צדק מסכים געווארן און איז געפארן דארטן, און האט געזאגט דארטן חסידות, האט געזאגט א מאמר אויף דעם פסוק „מחסי כעוף פשעך“. דער מאמר איז געזאגט געווארן, אפילו שוין ס'איז דא, עד היום הזה איז דא דער מאמר אפגעדרוקט. שפעטער האבן
03:19 הם ביקשו מאדמו"ר הצמח צדק שיאמר להם כיצד צריך להתכונן לראש השנה. ואדמו"ר הצמח צדק הסביר שעניינו של ראש השנה הוא זמן ההכתרה, מה שנקרא קורונציה. כלומר, הכתרת המלך: ראש השנה הוא הזמן שבו מכתירים את הקדוש ברוך הוא למלך. כמו בצבא היום, כשמגיע הזמן להכתיר את המלך, עומדים ובאים לקבל את פני המלך. צריך להופיע בבגדים, במדי הצבא, מכובסים, נקיים ומצוחצחים. גם את הכפתורים צריך לצחצח — במדי הצבא הרוסי של אותם ימים היו כפתורי נחושת גדולים וכדומה — והיה צריך לשפשף אותם היטב כדי שיבריקו במיוחד. זה חלק מן ההכנה: איך מצחצחים, איך מנקים את הכפתורים? לוקחים דבר מיוחד [לא ברור] שהיה נהוג בימים ההם, מים וחול, מערבבים את החול במים ומשפשפים היטב את הכפתורים. כך הם מתנקים היטב ומקבלים ברק מיוחד. ואז עומדים לקבל את פני המלך. ואדמו"ר הצמח צדק הסביר להם שעל אחת כמה וכמה כשמדובר במלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא. קל וחומר, כשמגיע
03:19 זיי געבעטן דעם צמח צדק זאל זיי זאגן ווי אזוי מ'דארף זיך גרייטן אויף ראש השנה. און דער רבי, דער צמח צדק, האט געגעבן צו פארשטיין אז דער ענין פון ראש השנה איז דער זמן פון דער הכתרה, ווי מ'רופט דאס אן קאראנאציע, ווערט דאס גערופן. דאס הייסט די הכתרה, הכתרת המלך, אז ראש השנה איז דער זמן וואס מ'איז מכתיר דעם אויבערשטן פאר מלך. און ווי מ'איז היינט אין צבא, ווען ס'איז דער זמן וואס מ'איז מכתיר, שטעלט זיך אוועק, און מ'קומט מקבל זיין פני המלך, דארף מען זיך צושטעלן מיט בגדים, די בגדי הצבא, דארף מען דאס אויסוואשן, און מ'דארף דאס אויסרייניגן און אויספוצן, און מ'נעמט די קנעפלעך, יא, וואס האבן אין די אלטע צייטן די בגדי הצבא אין דעם רוסישן צבא געהאט אזעלכע גרויסע קנעפלעך פון קופער און אזעלכע זאכן, און דאס האט מען געדארפט שטארק אויסקראצן, אויסשייערן, ס'זאל זיין גאר מיט א ספעציעלן שיין. און ס'איז א גאנצע ווייניג טייל וואס מ'גרייט זיך צו: ווי אזוי שייערט מען? ווי אזוי רייניגט מען? די קנעפלעך, יא, דאס נעמט מען מיט א ספעציעלן [לא ברור] אין אלטע צייטן, מיט וואסער און מיט זאמד, חול, מישט דאס אויף מיט וואסער און מ'רייבט שטארק די קנעפלעך, און אזוי ווערט דאס שטארק ריין און באקומט א ספעציעלע ליכטיקייט, א ספעציעלן שיין. און אזוי שטעלט מען זיך אוועק מקבל זיין פני המלך. און דער צמח צדק גיט זיי צו פארשטיין אז על אחת כמה וכמה מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא. כל שכן וקל וחומר, אז ס'קומט זיך אין
05:00 ראש השנה, והעם היהודי, עבדי המלך, עומדים לפניו לקבל את פני המלך, ובאותו זמן ממליכים אותו למלך ישראל ולמלך על כל העולם — צריך להכין לבושים נקיים. הלבושים הם מחשבה, דיבור ומעשה, כפי שאדמו"ר הזקן כותב בתניא. המחשבה, הדיבור והמעשה צריכים להיות נקיים, וצריך לצחצח את הכפתורים. צריך לצחצח אותם בעפר ובחול, בחול ובמים. זה עניין העשייה, של אמירת תהילים, שהיא עניין של עשייה. כשמצרפים חסידות לעשייה, כמו עפר, כמו חול, והמים הם הדמעות. וכשאומרים קאַפּיטל תהילים בדמעות, בזה מכבסים את המדים, את הלבוש שבו עומדים לקבל את פני המלך. הייתה שם התעוררות עצומה, ואדמו"ר הצמח צדק דיבר. ואז קם אחד החיילים ואמר: רבי, אצלנו בצבא לימדו אותנו שכאשר הצבא יוצא לדרך ומתכונן לצאת למלחמה, צועדים במארש. צועדים במארש שמח, במארש של ניצחון. ואף שעדיין לא יצאו למלחמה, אלא רק יוצאים לדרך כדי להיכנס אליה, יוצאים לדרך במארש כזה
05:00 ראש השנה. און דער אידישער פאלק, די עבדי המלך, שטעלן זיך אויף אין פראנט, שטעלן זיך מקבל זיין פני המלך. און מ׳מאכט דעמאלט אויף מלך ישראל ומלך על כל העולם, דארף מען צוגרייטן ריינע לבושים. וואס די לבושים, דאס איז מחשבה, דיבור ומעשה, ווי דער אלטער רבי שרייבט אין תניא. די מחשבה, דיבור ומעשה זאלן זיין ריין, און מען דארף אויספוצן די קנעפלעך. דארף מען עס פוצן מיט ערד און זאמד, מיט זאמד און מיט וואסער. וואס דאס איז דער ענין פון עשייה, פון תהילים, וואס דאס איז דער ענין פון עשייה. ווען מען שטעלט צו חסידות אלס עשייה, אזוי ווי ערד, אזוי ווי זאמד, און די וואסער, דאס איז די טרערן. איז שוין, אז מען זאגט א קאפיטל תהילים מיט טרערן, מיט דעם וואשט מען אויס דעם מונדיר, ווערט דאס גערופן, דעם לבוש אויף צו שטיין לקבל זיין פני המלך. ס׳געווען א מורא׳דיגע התעוררות דארטן, און דער צמח צדק האט גערעדט. איז איינער פון די סאלדאטן, איינער פון די חיילים, זיך אויפגעשטעלט און געזאגט: רבי, ביי אונז אין צבא, אין ארמיי, האט מען אונז אויסגעלערנט, אז בשעת די צבא שטעלט זיך אויף וועג און גרייט זיך צו ארויסצוגיין אויף דער מלחמה, גייט מען מיט א מארש. מען גייט מיט א פריילעכן מארש, מיט א מארש פון נצחון. און דער זאך וואס מען גייט מיט א מארש פון נצחון, הגם מען איז נאך נישט ארויס צו דער מלחמה, מען שטעלט זיך אויף וועג כדי צו אריינגיין צו דער מלחמה, אבער מען שטעלט זיך אויף וועג מיט אזא מארש
06:33 של שמחה, מארש של ניצחון. וזה עצמו נותן את מצב הרוח, את האומץ ואת הכוח, כדי שאפשר יהיה לצאת למלחמה ולצאת ממנה מנצחים. אדמו"ר הצמח צדק התרגש מאוד מדבריו של אותו חייל, אותו איש פשוט. הוא אמר שהוא צודק: אכן צריך לקבל את פני המלך בשמחה רבה, בשמחה גדולה ועצומה, ועל ידה מנצחים במלחמה. אדמו"ר הצמח צדק קיבל מאוד את דבריו של האיש הפשוט, את המשל ואת הפתגם שאמר. כשחזר הביתה היה מלא התרגשות, וסיפר את הדברים למשפחתו, לבני ביתו, ובהמשך מסר אותם גם לחסידים. עד כדי כך, שבאותו חודש תשרי, כשאדמו"ר הצמח צדק חזר הביתה, אף שהייתה זו תקופה קשה של גזירות גדולות, הדברים ששמע מאותו איש פשוט הביאו לכך שהיה חג שמח מאוד, ראש השנה שמח, סדר סליחות ותשובה בשמחה, וגם השנה כולה הייתה שנה שמחה ומוצלחת. זהו הסיפור שאדמו"ר הריי"צ, הרבי החסידי, מספר ברשימותיו על אדמו"ר הצמח צדק ועל האופן שבו צריך להיות בראש השנה. והנקודה היא שכאשר יוצאים למלחמה, יוצאים מלכתחילה במארש של שמחה — וזהו עניין הניצחון במלחמה. וזה
06:33 פון שמחה, א מארש פון נצחון, און דאס אליין גיט דעם מצב רוח, דעם מוט, גיט דעם כח, אז מען זאל טאקע קענען גיין אויף דער מלחמה און ארויסגיין א מנצח. דער צמח צדק איז שטארק נתרגש געווארן פון דעם ווארט פון דעם סאלדאט, פון דעם איש פשוט. און ער האט געזאגט אז ער איז גערעכט, אז מען דארף טאקע מקבל זיין פני המלך בשמחה רבה, מיט א גרויסער, מורא׳דיגער שמחה, וואס דורך דעם איז מען מנצח די מלחמה. דער צמח צדק האט שטארק אויפגענומען דעם ווארט, דעם משל, דעם פתגם, דעם זאך וואס דער איש פשוט האט געזאגט. און בשעת ער איז צוריקגעקומען אהיים איז ער געווען מלא התרגשות, און ער האט דערציילט צו דער משפחה, בני בית, און שפעטער צו חסידים, האט ער איבערגעגעבן דעם ווארט. און עד כדי כך, אז יענעם תשרי, בשעת דער צמח צדק איז צוריקגעקומען אהיים, איז הגם ס׳געווען א שווערע תקופה מיט גרויסע גזירות, אבער דער ווארט וואס ער האט געהערט פון דעם איש פשוט האט געפירט אז ס׳זאל זיין גאר א פרייליכער יום טוב, א פרייליכער ראש השנה, א פרייליכער סדר סליחות, תשובה, און די גאנצע יאר איז געווען טאקע א הצלחה׳דיגער, א פרייליכער יאר. וואס דאס איז די סיפור וואס דער רבי ריי״צ, דער חסידישער רבי, דערציילט אין זיינע רשימות בנוגע דעם רבי׳ן, דעם צמח צדק, און בנוגע דעם ווי אזוי עס דארף זיין צו ראש השנה. וואס דער נקודה, יא, וואס דער ענין פון ארויסגיין אויף א מלחמה און דער נצחון אין מלחמה איז, אז מען גייט ארויס מלכתחילה מיט א מארש פון שמחה. און דאס
08:02 מה שעוזר לנו לנצח. העניין הזה נמצא בפרשת השבוע. בחסידות מבואר הפסוק ״כי תצא למלחמה על אויביך״. החסידות לומדת ממנו נקודה: כשהאדם יוצא למלחמה — מלחמת היצר, המלחמה עם העולם, עם הגוף, עם הנפש הבהמית ועם חלקו בעולם — הוא יוצא למלחמה עם כל הדברים האלה. זו המלחמה, ובפרט בזמן הגלות: המלחמה בחושך, בהעלם ובהסתר של הגלות, והכנת העולם לגאולה. צריך לדעת שכשנאמר ״כי תצא למלחמה״, הפרשה אומרת ״על אויביך״: על האדם לדעת שהוא עומד מעל אויביו וחזק מהם כבר ברגע שהוא יוצא, עוד לפני שהמלחמה התחילה. מיד ב״כי תצא״, ברגע שהוא יוצא למלחמה, הרי הוא ״על אויביך״: הוא עומד מעל האויב, המנגד, היצר והנפש הבהמית, וחזק מהם. עצם הידיעה שהוא ״על אויביך״ נותנת לו את הכוח לנצח, להתגבר ולנהל את המלחמה בהצלחה רבה. הפסוק ״כי תצא למלחמה על אויביך״ וכל המשך הפסוקים הם חלק ממה שהתורה מספרת לנו. תורה היא נצחית, והיא תורת חיים. כל סיפורי התורה, הלכות התורה והמצוות שבתורה מכילים הוראות לדרך חיים עבורנו. בפרט, כפי שנאמר גם במשנה הקדושה, שהפרשיות
08:02 איז וואס העלפט אונז ווערן מנצח. און דער ענין געפינט זיך, יא, אין דער היינטיגער סדרה. עס רעדט זיך ארום אין חסידות אויפן פסוק „כי תצא למלחמה על אויביך“. ווי חסידות לערנט פון „כי תצא למלחמה על אויביך“, איז דא א נקודה: אז בשעת „כי תצא למלחמה“, ער גייט ארויס למלחמה, אין מלחמת היצר, די מלחמה מיט דער וועלט, די מלחמה מיטן גוף, מיט נפש הבהמית און חלקו בעולם, און מלחמה פון דער וועלט און אלע זאכן. וואס דאס איז די מלחמה, בפרט בזמן הגלות, די מלחמה אויף חושך פון העלם והסתר פון גלות און גרייטן די וועלט צו דער גאולה. איז דאס דארף מען וויסן זיין, אז „כי תצא למלחמה“, זאגט די סדרה, „על אויביך“: אז ער דארף וויסן אז ער שטייט העכער, שטארקער פון אויביך, נאך גלייך ווען ער גייט ארויס, נאך נישט אנגעהויבן די מלחמה. נאך „כי תצא“, ווי נאר ער גייט ארויס למלחמה, איז „על אויביך“: ער שטייט העכער, שטארקער פון דעם אויב, פון דעם מנגד, פון דעם יצר, פון דעם נפש הבהמית. און דאס וואס ער ווייסט אז ער איז „על אויביך“, דאס אליין גיט אים דעם כח אז ער קען טאקע מנצח זיין, זיך מתגבר זיין, און דורכפירן די מלחמה בהצלחה רבה. ווען עס גייט אין פסוק „כי תצא למלחמה על אויביך“, און דער גאנצער המשך הפסוקים, איז דאס וואס די תורה ציילט נאך. תורה היא נצחית, און תורה איז א תורת חיים. תורה, אלע סיפורי התורה, הלכות התורה, מצוות שבתורה, האבן אין זיך הוראות דרך חיים פאר אונז. בפרט ווי ס׳שטייט אויך משנה הקודש, אז די פרשיות
09:41 שקוראים בתקופה מסוימת בשנה קשורות לאותה תקופה. כשאנחנו לומדים את ענייני פרשת כי תצא, יש להם שייכות לחודש אלול, שבו קוראים תמיד את הפרשה הזאת. באור החיים הקדוש על פרשת השבוע, על הפסוק ״כי תצא למלחמה״, מבוארים הפסוקים הראשונים של הפרשה. על כל פרשת אשת יפת תואר יש באור החיים שני ביאורים. תחילה הוא מבאר את העניין בכללותו: כיצד ייתכן כל העניין של אשת יפת תואר? כיצד ייתכן שהתורה תתיר אשת יפת תואר? זהו פשוטה של המצווה, כפי שהייתה בזמן מלחמה. האור החיים מבאר זאת באופן נפלא, ומביא את כל העניין של הניצוצות הגדולים והנעלים שנמצאים בנשמות, ושבעקבות חטא אדם הראשון נפלו לתוך הקליפות. היהודים שיצאו לצבא היו צדיקים גמורים, והם ראו ניצוצות גדולים ביצר. כשהיה ״וחשקת בה״, פירוש הדבר שהנשמה השפיעה עליו, וכו׳ וכו׳. האור החיים מבאר, כדרכו בקודש, את פרטי הפסוקים ואת הקשר שלהם לניצוצות הנעלים הנמצאים בזמן מלחמה. זהו העניין המסופר כאן בפרשה.
09:41 וואס מען ליינט אין א זמן השנה, האט עס א קשר מיט דעם זמן וואס מען ליינט דאס. אויב מען לערנט די ענינים פון פרשת כי תצא, האט עס א שייכות מיט דעם זמן פון חודש אלול, וואס איז אלע מאל אין דער צייט וואס מען ליינט די פרשה. איז דא זעט מען אין אור החיים הקדוש, אין דער היינטיקער פרשה, יא, אויפן פסוק „כי תצא למלחמה“. יא, וואס דער אור החיים הקדוש איז מבאר די פסוקים, די ערשטע פסוקים פון דער פרשה. און די גאנצע פרשה פון אשת יפת תואר, איז דא אין אור החיים צוויי ביאורים. ערשטנס איז ער מבאר דעם ענין בכלל וואס איז דא דערינען: ווי קומט עס, ווי קומט די גאנצע זאך פון אשת יפת תואר? ווי קומט עס אז די תורה זאל מתיר זיין אשת יפת תואר? די פשט פון דער מצוה, ווי ס׳איז געווען בזמן פון מלחמה. אה, יא, און דער אור החיים איז מבאר זייער געשמאק, ברענגט ער ארויס די גאנצע ענין וואס איז דא די ניצוצות, ניצוצות גדולים, ניצוצות נעלים, וואס געפינען זיך אין נשמות וואס פון חטא אדם הראשון זענען אריינגעפאלן אין קליפות. און די אידן וואס זענען געגאנגען לצבא, זענען געווען צדיקים גמורים. און זיי האבן געזען ניצוצות גדולים ביצר. און בשעת ס׳איז געווען דער „וחשקת בה“, דאס איז געווען אז דער נשמה האט אויף אים געווירקט, וכולי וכולי. ווי דער אור החיים איז מבאר, יא, כדרכו בקודש מבאר די פרטי הפסוקים, ווי אזוי דאס האט צו טון מיט די ניצוצות נעלים וואס געפינען זיך, יא, אין זמן פון מלחמה, וואס דאס איז געווען דער ענין פון דער פרשה וואס די
11:03 אבל אחר כך מביא האור החיים הקדוש פירוש שני. הוא מסביר ש״כי תצא למלחמה״ נאמר על ירידת הנשמה, ועל פי זה הוא מפרש את כל המשך הפסוקים. הרבי מדבר כאן אל נשמתו של כל יהודי. כל יהודי נמצא בעולם העליון, בעולם האצילות, בגן עדן. מדוע הנשמה באה לכאן למטה? הרי הנשמה הייתה גבוהה מאוד; היא הייתה ב[לא ברור], עמדה עם הקב״ה והייתה במדרגות הגבוהות ביותר. ״כי תצא״ — כשהנשמה יוצאת מהעולם העליון, יורדת לעולם התחתון ומתלבשת בגוף שיש בו יצר הרע ונפש בהמית, זו מלחמה. היא יוצאת למלחמה: המלחמה של תורה, של עבודת הבירורים, של הפיכת הגוף והנפש הבהמית והעולם, כדי לעשות מהעולם דירה לו יתברך. האור החיים הקדוש מבאר את כל המשך הפסוקים. ״כי תצא למלחמה על אויביך״ — צריך לדעת, הוא אומר, שהיצר הרע, העולם והנפש הבהמית הם אויב. זהו אויבו של האדם. כלומר, אסור לחשוב ש[לא ברור] המלחמה. אדם יכול להגיע למקום מסוים, להיות במקום מסוים, [לא ברור], להיכנס למלחמה ולחשוב שהוא יכול להפסיק בדרך ולהישאר כפי שהוא. אבל אין זה כך: זהו אויב. אם לא תנהל את המלחמה ותיטול בה חלק כל הזמן, הוא יהיה לך למכשול. זהו ״על אויביך״ — מול האויב. האויב אינו עומד בשקט. לא רק שהאדם עומד, אלא [לא ברור]. מה הוא רוצה? הוא רוצה לנצח את האדם. זהו סדר המלחמה. היצר הרע הוא האויב, הוא המנגד ממש. ו[לא ברור] בכל רגע, יצרו של אדם הוא בכל רגע. האם זו האמת או לא? וזהו [לא ברור], רחמנא ליצלן. לכן צריך לדעת שזהו עולם של מלחמה; צריך להשתתף בה כל הזמן ולזכור שזהו אויב. וממילא אסור להתרשל.
11:03 פרשה דא דערציילט. אבער דערנאך ברענגט דער אור החיים הקדוש א צווייטן פירוש. און ער גייט אריין אין דעם ענין אז „כי תצא למלחמה“ גייט אויף די ירידת הנשמה. און ער טייטשט דורך דעם דעם גאנצן המשך הפסוקים. אז דער רבי דא רעדט דא צו א נשמה פון יעדער אידן. וואס יעדער איד געפינט זיך אין עולם העליון, אין עולם האצילות, אין גן עדן. וואס די נשמה, פארוואס קומט זי דא למטה? די נשמה איז געווען גאר למעלה. יא, און ס׳איז געווען אין [לא ברור], וואס זי איז געשטאנען מיטן אויבערשטן, און ס׳איז געווען אין די העכסטע מדרגות. און „כי תצא“, בשעת די נשמה גייט ארויס פון עולם העליון, און ס׳קומט אראפ אין עולם התחתון, און זיך מתלבש אין א גוף מיט א יצר הרע און א נפש הבהמית, איז דאס א מלחמה. אז זי גייט ארויס צו מלחמה, דאס איז די מלחמה פון תורה, די מלחמה פון עבודת הבירורים, די מלחמה פון מהפך זיין דעם גוף און נפש הבהמית און די וועלט, און מאכן פון דער וועלט א דירה לו יתברך. און דער אור החיים, דער אור החיים הקדוש איז מבאר דעם גאנצן המשך הפסוקים. אז מען דארף וויסן, „כי תצא למלחמה על אויביך“, זאגט ער, אז „אויביך“ — מען דארף וויסן אז דער יצר הרע, די וועלט, די נפש הבהמית, דאס איז אן אויב. דאס איז א פיינט וואס דער מענטש האט. דאס הייסט, אין אנדערע ווערטער, מען טאר נישט מיינען אז [לא ברור] די מלחמה. דאס איז, אויב א מענטש גייט אין א פלאץ, ער איז אין א פלאץ, [לא ברור], קען ער זיך אריינלאזן אין מלחמה און מיינען אז ער קען אויפהערן דעם וועג און בלייבן ווי ער איז. אבער דאס איז נישט אזוי. דאס איז אן אויב. אויב דו וועסט נישט פירן און זיך משתתף זיין כסדר אין דער מלחמה, וועט עס זיין פאר דיר א מכשול. דאס איז „על אויביך“, אויפן אויב. דער אויב שטייט נישט שטיל. נישט נאר אז דער מענטש שטייט, נאר [לא ברור]. וואס וויל ער? ער וויל דעם מענטש מנצח זיין. און דאס איז דער סדר המלחמה. דער יצר הרע איז דער אויב. דער אויב איז דער מנגד, ממש. און [לא ברור] בכל רגע, יצרו של אדם איז בכל רגע. דאס איז אמת, אדער נישט? און דאס איז [לא ברור], רחמנא ליצלן. און אויף דעם דארף זיין די ידיעה אז ס׳איז א וועלט פון מלחמה; מען דארף זיך משתתף זיין די גאנצע צייט. געדענקען אז דאס איז אן אויב. און במילא טאר מען זיך נישט מתרשל זיין.
12:31 אסור להפסיק את העבודה ולהפסיק לעבוד כל הזמן. ואחר כך נמשך הפסוק: ״וראית בשביה אשת יפת תואר״. הכוונה היא לנשמה. כשאתה רואה את הנשמה — ״אשת יפת תואר״ היא היופי של הנשמה. היא חלק אלוקה, וזה היופי והעושר שיש בה. ואיך מגלים זאת? על ידי עבודת המלחמה. כך מגלים בתוכנו את הנשמה. ואחר כך הוא ממשיך. זהו הקשר בין העניין הזה לבין הזמן הזה: ״ובכתה את אביה ואת אמה ירח ימים״. זה מתייחס ל[לא ברור]. ומתי הוא זמן התשובה? זמן חשבון הנפש. ״ובכתה את אביה״ — זו עבודת התשובה. ״ובכתה את אביה ואת אמה ירח ימים״. ועל ידי זה — ״ולקחת לך לאשה״. זה גם [לא ברור] תשרי. זהו זמן הייחוד, שבו היא בייחוד עם הקב״ה. הם נעשים דבר אחד. זהו פירוש האור החיים הקדוש. ובהמשך אנחנו מוצאים שבחסידות מבוארות דרכי העבודה בפרטיות. זהו המאמר של הרבי [לא ברור] על ״כי תצא למלחמה על אויביך״, והרבי מבאר זאת.
12:31 מען טאר נישט אפשטעלן די עבודה און אויפהערן צו ארבעטן די גאנצע צייט. און דערנאך גייט ווייטער דער המשך הפסוקים: „וראית בשביה אשת יפת תואר“. אז דאס גייט אויף די נשמה. אז דו זעסט די נשמה, און די נשמה — דאס „אשת יפת תואר“ איז דער שיין פון דער נשמה. און זי איז א חלק אלוקה. און דאס איז די שיינקייט, די רייכקייט וואס זי האט. און ווי אזוי אנטפלעקט מען דאס? דאס איז דורך דער עבודה פון דער מלחמה. דאס אנטפלעקט אין זיך די נשמה. און דערנאך גייט ער ווייטער. דאס איז דער קשר צווישן דעם ענין און דעם זמן. „ובכתה את אביה ואת אמה ירח ימים“. דאס גייט אויף [לא ברור]. און ווען איז דער זמן התשובה? זמן חשבון הנפש. און ווען „ובכתה את אביה“ — דאס איז עבודת התשובה. „ובכתה את אביה ואת אמה ירח ימים“. און דורך דעם „ולקחת לך לאשה“. דאס איז אויך [לא ברור] תשרי. דאס איז דער זמן פון יחוד, אז זי איז ביחוד מיטן אויבערשטן. עס ווערט איין זאך. דאס איז דער אור החיים הקדוש. און מיר געפינען שפעטער אין חסידות מבואר די דרכי העבודה בפרטיות. דאס איז דער מאמר פון רבי׳ן [לא ברור], אויף „כי תצא למלחמה על אויביך“. און דער רבי מבאר דאס.
14:29 הרי רואים, כתוב בזוהר: ״שעת צלותא שעת קרבא״. עיקר זמן המלחמה הוא דווקא בזמן התפילה. ״כי תצא למלחמה על אויביך״ הוא בעיקר בזמן העבודה. זהו הזמן של עבודת התפילה. כשהאדם מתפלל, הוא רוצה שכוחות הנפש האלוקית יהיו בגילוי ויאירו בו: אהבת ה׳ ויראת ה׳. ואז רואים כיצד הצד השמאלי, הצד השני, הנפש הבהמית, מתעורר. ואז הוא זמן המלחמה: שעת צלותא שעת קרבא. ואדמו״ר הזקן מבאר בתניא. אדמו״ר הזקן אומר בתניא, פרק כ״ח, שכאשר נופלת מחשבה זרה באמצע התפילה — דבר שכיח אצל בני אדם — כשהאדם מבחין במחשבה זרה באמצע התפילה, הוא נשבר. הוא חושב שכל התפילה אינה שווה דבר. הנה הוא התפלל עכשיו, התבונן באלוקות, ומה נכנס לו לראש? מחשבות זרות, הרהורים רעים ובלבולים. לכאורה לא נשאר דבר מכל התפילה הזאת. הוא לא מסוגל להתפלל. אומר אדמו״ר הזקן שזו טעות גדולה. זה לא נכון. אילו הייתה זו נפש אחת שגם מתפללת וגם חושבת את המחשבה הזרה, הוא היה צודק: איך ייתכן שאותה נפש, באותה תנועה, גם קשורה לאלוקות וגם עולות בה מחשבות טמאות? מה קורה כאן? זה אכן היה בלבול. אבל זה לא כך. אדמו״ר הזקן מדגיש את היסוד של ליקוטי אמרים תניא, שבו הוא מבאר שלכל יהודי יש שתי נפשות. יש נפש מצד הקדושה, נפש אלוקית, חלק אלוקה ממעל ממש, שנמשכת לאלוקות. היא אינה רוצה דבר מלבד אלוקות; אינה רוצה אלא לעבוד את הקב״ה ולאהוב את
14:29 מען זעט דאך, עס שטייט אין זוהר: שעת צלותא שעת קרבא. דער עיקר זמן פון דער מלחמה איז דווקא בעיקר בזמן התפילה. און „כי תצא למלחמה על אויביך“ איז בעיקר בזמן העבודה. דאס איז דער זמן פון עבודת התפילה. אז בשעת דער מענטש דאוונט, דעמאלט וויל ער אז די כוחות פון דער נפש אלוקית זאלן זיין בגילוי און מאיר זיין: אהבת השם ויראת השם. און דעמאלט זעט מען ווי דער צד השמאלי, דער צד השני, די נפש הבהמית, וועקט זיך אויף. און דעמאלט איז דער זמן המלחמה. שעת צלותא שעת קרבא. און דער אלטער רבי מבאר אין תניא. דער רבי זאגט אין תניא, פרק כ״ח, אז בשעת עס פאלט אריין א מחשבה זרה אינמיטן דאווענען — דאס איז דאך שכיח ביי מענטשן — בשעת ער זעט א מחשבה זרה אינמיטן דאווענען, ווערט ער צובראכן. ער טראכט אז די תפילה כולה איז נישט שוה. ער האט יעצט געדאוונט, ער האט זיך מתבונן געווען אין אלקות, און וואס פאלט אריין? מחשבות זרות און הרהורים רעים און בלבולים. איז דאך לכאורה נישט געבליבן קיין זאך פון דעם דאווענען. ער קען נישט דאווענען. זאגט דער רבי, אז דאס איז א טעות גדול. דאס איז נישט ריכטיג. אויב עס וואלט געווען איין נפש וואס דאוונט און וואס טראכט די מחשבה זרה, דעמאלט וואלט ער געווען גערעכט: ווי קען זיין אז די זעלבע נפש, אין דער זעלבער תנועה, איז סיי פארבונדן מיט אלקות און סיי פאלט איר אריין מחשבות טמאות? וואס גייט דא פאר? דאס וואלט געווען א בלבול. אבער דאס איז נישט ריכטיג. דער אלטער רבי ברענגט ארויס דעם יסוד פון לקוטי אמרים תניא, וואס דער רבי מבאר, אז ביי יעדער איד איז דא צוויי נפשות. עס איז דא א נפש מצד הקדושה, נפש אלוקית, חלק אלוקה ממעל ממש, וואס ציט צו געטליכקייט. און קיין ענין וויל זי נישט מער ווי געטליכקייט; זי וויל נישט מער ווי דינען דעם אויבערשטן און ליב האבן דעם
16:28 הקב״ה, באהבת ה׳ וביראת ה׳. ובאמת, באותו זמן יש גם נפש שנייה, הנפש הבהמית. והנפש הבהמית רוצה בדיוק את ההפך: היא רוצה לבלבל את האדם בעבודתו. מכיוון ששתי הנפשות נלחמות זו בזו, דווקא בשעה שהנפש האלוקית מתגברת, והאדם רוצה להתמסר לעבודת ה׳ ולהימשך לאלוקות, אז, כפי שאומר אדמו״ר הזקן, מתעורר הצד השני, הצד השמאלי, הנפש הבהמית, ופותח במלחמה. הוא מכניס באדם כל מיני תאוות, כדי שלא יוכל להמשיך בתפילה. אבל העובדה שיש לו מחשבות זרות והרהורים רעים היא דווקא ראיה לכך שהוא מתפלל. אילו לא היה מתפלל ולא היה מתמסר לעבודת התפילה, הנפש הבהמית הייתה ישנה בשקט ולא הייתה מפריעה ומבלבלת. דווקא כשהיא רואה שהוא עומד עכשיו בתנועה אמיתית ורוצה להתמסר לעבודת התפילה, הדבר מעורר את הצד שכנגד. וזה מה שאומר הזוהר: ״שעת צלותא שעת קרבא״. זמן התפילה הוא זמן המלחמה. וכשיש מלחמה, צריך לדעת: אדמו״ר הזקן מביא כאן עוד מדברי הזוהר, שאומר שבכל יום יוצאת כרוז, כרוז מטעם המלך: מי שיוכל ״קטיל לחויא״ — מה הלשון? ״מאן דקטיל לחויא״ —
16:28 אויבערשטן, אהבת השם און יראת השם. און באמת, אין דער זעלבער צייט איז דא א צווייטע נפש, וואס דאס איז די נפש הבהמית. און די נפש הבהמית וויל גאר דעם היפך; זי וויל מבלבל זיין דעם מענטש אין זיין עבודה. וויבאלד די צוויי נפשות האבן מלחמה זו עם זו, איז דעמאלט, ווי דער אלטער רבי זאגט, אז דווקא בשעת די נפש אלוקית איז זיך מתגבר און ער וויל זיך אריינלייגן אין עבודת השם און ער וויל זיך צוציען צו געטליכקייט, איז דעמאלט דווקא וועקט זיך אויף דער צווייטער חלק, החלק השמאלי, די לינקע זייט, די נפש הבהמית, און זי הייבט אן א מלחמה. און זי ווארפט אריין אין מענטשן כל מיני תאוות, אז ער זאל נישט קענען ממשיך זיין מיטן דאווענען. איז אבער דאס וואס באמת איז דא מחשבות זרות און הרהורים רעים, איז דאס גאר אן ראיה אז ער דאוונט. ווען ער וואלט נישט געדאוונט און וואלט זיך נישט אריינגעלייגט אין עבודת התפילה, וואלט די נפש הבהמית געשלאפן שטילערהייט און וואלט נישט געשטערט און נישט געבלבלט. און דאס וואס ער זעט, אז ער שטייט איצטער אין דער תנועה האמיתית, וואס ער וויל זיך מוסר זיין אין עבודת התפילה, דאס איז מעורר דעם צד שכנגד. און דאס איז וואס דער זוהר זאגט: שעת צלותא שעת קרבא. דער זמן התפילה איז דער זמן פון דער מלחמה. און בשעת עס איז דא א מלחמה, דארף מען וויסן: דער אלטער רבי ברענגט דא נאך דעם זוהר, וואס דער זוהר זאגט, אז יעדן טאג גייט ארויס א כרוז, גייט ארויס א כרוז פון מלך: אז דער וואס וועט קענען קטיל לחויא — וואס זאגט דער לשון? „מאן דקטיל לחויא“ —
17:52 כן, הוא מביא שם בזוהר משל שלם על מלחמה, על בת מלך שנמצאת במצודה. היא מוקפת בחויא, בנחש שמקיף את הארמון ואינו מניח להיכנס אל בת המלך. כן, ויוצא כרוז ואומר: ״מאן דקטיל לחויא״ — מי שיהרוג את הנחש, את החויא, את הנחש הזה, יקבל את בת המלך. ״יהבין ליה ברתא דמלכא״. הוא יקבל את בת המלך. ואדמו״ר הזקן מפרש את המשל הזה בעבודת האדם. הוא מפרש שהעבודה כאן היא עבודת התפילה. והנשמה, הנפש האלוקית, היא בת המלך — ובפרט היחידה שבנפש, פנימיות הנשמה. כי לכל יהודי יש בתוכו חלק אלוקה ממעל ממש, ניצוץ אלוקי שנמצא שם. זו היחידה שבנפש, ״יחידה ליחדך״, פנימיות הלב, פנימיות הנשמה. וזוהי בת המלך. ״כל כבודה בת מלך פנימה״. היא נמצאת אצל כל יהודי, בפנימיות נפשו; שם נמצאת בת המלך. שם נמצאת הנשמה, שהיא חלק אלוקה ממעל ממש. יחידה, מלשון נקבה שמקבלת מיחיד. כלומר, בת המלך היא נשמתו של יהודי, שמקבלת, כבת, מיחידו של עולם, מהקב״ה. אבל היא נמצאת בשבי. היא נמצאת במצודה, מוקפת בנחש, והנחש רומז ל
17:52 יא, ער ברענגט דארט א גאנצן משל אין זוהר מיט א מלחמה, מיט א בת מלך וואס געפינט זיך אין א מצודה. זי געפינט זיך ארומגערינגלט מיט א חויא, מיט א נחש וואס רינגלט ארום דעם ארמון און ער לאזט נישט צו דער בת מלך אריינגיין. יא, און עס גייט ארויס א כרוז און זאגט: „מאן דקטיל לחויא“ — און דער וואס וועט הרג׳ענען דעם נחש, דעם חויא, ווער דעם שלאנג, וועט באקומען די בת מלך. „יהבין ליה ברתא דמלכא.“ ער וועט באקומען די בת מלך. און דער אלטער רבי טייטשט אויס דעם משל אין עבודת האדם. און ער טייטשט, אז דער ענין פון דער עבודה, דאס גייט אויף עבודת התפילה. און די נשמה, דאס איז די נפש אלוקית, דאס איז די בת מלך, ווי בפרט די יחידה שבנפש, די פנימיות הנשמה. וואס יעדער איד האט אין זיך א חלק אלוקה ממעל ממש, מיט א ניצוץ אלוקי וואס געפינט זיך דארטן, וואס דאס איז די יחידה שבנפש, יחידה ליחדך, די פנימיות הלב, פנימיות הנשמה. און דאס איז די בת מלך. „כל כבודה בת מלך פנימה.“ זי געפינט זיך ביי יעדער איד אין נפשו פנימה; געפינט זיך, יא, די בת מלך. געפינט זיך די נשמה וואס איז א חלק אלוקה ממעל ממש. יחידה, מלשון נקבה שמקבלת מיחיד. דאס הייסט, דער ענין פון בת מלך, וואס איז די נשמה פון א איד וואס איז מקבל, א בת, יא, פון דעם יחידו של עולם, פון דעם אויבערשטן. אבער זי געפינט זיך בשביה. זי געפינט זיך אין א מצודה, ארומגערינגלט מיט א נחש, וואס דער נחש גייט אויף
19:24 היצר הרע, הנפש הבהמית, נמשך מהנחש הקדמוני. עניינה של עבודת התפילה הוא שיהודי מתבונן בגדולת ה' בפסוקי דזמרה, בברכות קריאת שמע ובקריאת שמע; הוא מתבונן באחדות ה' ובכך שהקדוש ברוך הוא הוא החיים האמיתיים, ומדליק את האש, את אש האהבה לאלוקות ולקדוש ברוך הוא. ועל ידי זה הוא ״קטיל לחויא״. כך, בכל יום — ואדמו"ר הזקן אומר: יום יום — הוא שורף וממחה את הנחש דקליפה ואת הנחש בישא שבנפש הבהמית. ו״מאן דקטיל לחויא״ — על ידי שהורגים את הנפש הבהמית — ״יהבין ליה ברתא דמלכא״: מתגלה אצלו היחידה, פנימיות הנשמה. ולפי זה מבאר אדמו"ר הזקן את מה שנאמר בפסוקים בפרשה: ״כי תצא למלחמה״ — הכוונה לירידת הנשמה למטה. וכשהנשמה יורדת למטה, נאמר ״על אויביך״: כפי שאמרנו, עליו לדעת שבאמת הוא עומד מעל האויב. הם אינם שווים זה לזה, כי לנפש האלוקית יש כוחות חזקים הרבה יותר — כוחות אלוקיים, כוחות עצומים, כוחות נצחיים, כוחות מעצמות ומהות של הקדוש ברוך הוא, ״חלק אלוקה ממעל״. מה שאין כן הנפש הבהמית, היצר הרע: גם לו יש כוחות, כן, אבל כוחותיו אינם בערך כלל לכוחות
19:24 דער יצר הרע, דער נפש הבהמית, וואס ער נעמט זיך פון דעם נחש הקדמוני. איז דער ענין פון עבודת התפילה, אז א איד, דורך דעם וואס ער איז זיך מתבונן אין גדלות השם, אין פסוקי דזמרה, ברכות קריאת שמע, אין קריאת שמע, איז זיך מתבונן אין גדלות השם, אין אחדות השם, אין דעם אז דער רבונו של עולם איז החיים האמיתיים, און ער צינדט אן דעם פייער, דעם פייער פון ליבשאפט צו ג־טליכקייט, צום אויבערשטן, איז דורך דעם איז ער קטיל לחויא. דורך דעם, יעדער טאג — און דער אלטער רבי זאגט, אז יום יום, יעדער טאג, פארברענט ער און ער איז ממחה דעם נחש דקליפה און נחש בישא פון דער נפש הבהמית. און מאן דקטיל לחויא, דורך דעם וואס מ'הרג'עט דעם נפש הבהמית, יהבין ליה ברתא דמלכא, ווערט ביי אים נתגלה די יחידה, די פנימיות הנשמה. און לפי זה איז דער אלטער רבי מבאר דאס וואס שטייט אין די פסוקים אין דער סדרה: כי תצא למלחמה — גייט אויף ירידת הנשמה למטה. און בשעת די נשמה קומט אראפ למטה, איז „על אויביך“, ווי מ'האט געזאגט, דארף ער וויסן זיין אז באמת שטייט ער העכער פון דעם אויב. עס איז ניט די זעלבע זאך, שוה בשוה, ווייל דער נפש האלקית האט מער, האט מערערע שטארקע כוחות — כוחות אלקיים, כוחות עצומים, כוחות נצחיים, כוחות פון עצמות ומהות פון אויבערשטן, חלק אלוקה ממעל. מה שאין כן דער נפש הבהמית, יצר הרע, האט אויך כוחות, יא, אבער די כוחות זיינע זענען גאר ניט בערך צו די כוחות
20:55 של הנשמה. ולכן נאמר ״על אויביך״: אתה עומד מעל האויב כולו, חזק יותר מהנפש הבהמית ומהיצר הרע. והידיעה הזאת עצמה נותנת לו כוח. האדם יודע שעליו לגשת לעבודת התפילה בעוצמה, בגאווה, כן, באש ובהתלהבות. ואז, כשנאמר ״על אויביך״, נאמר גם ״ונתנו ה' אלקיך בידך״: מובטח לו והוא בטוח שהקדוש ברוך הוא ייתן אותו בידיו, שיוכל לנצח אותו ולהפוך אותו. לא רק לבטל את הנפש הבהמית, אלא להפוך את כל העניין — ״ושבית שביו״. הוא אף יכול להוציא את הניצוצות הנמצאים בנפש הבהמית ולהפוך אותם לקדושה, וזהו ״ושבית שביו״. ״שביו״ פירושו שמה שיש לנפש הבהמית הוא ניצוצות קדושה, שהם החיות שלה. על ידי עבודת התפילה לא רק שוברים את הנפש הבהמית, אלא אף הופכים אותה. מוציאים את ניצוצות הקדושה והופכים את החושך לאור בנפש הבהמית, עד שעושים ממנה שמש גדול. היא נהפכת ״מחשוכא לנהורא וממרירו למיתקא״, ונעשית מסורה לגמרי לקדוש ברוך הוא. וזה מה שנאמר בהמשך: ״וראית בשביה אשת יפת תואר״. אדמו"ר הזקן מפרש זאת, כפי שהבאנו מהאור החיים הקדוש, ש״אשת יפת תואר״ היא
20:55 פון די נשמה. און דערפאר זאגט מען „על אויביך“, אז דו שטייסט העכער און שטארקער פון דעם גאנצן אויב, פון דעם נפש הבהמית און פון דעם יצר הרע. און דאס אליין גיט אים כח, אז דער מענטש ווייסט אז זיין צוגאנג צו עבודת התפילה איז מיט א שטארקייט, מיט א שטאלץ, יא, מיט א פייער, מיט א ברען. און דעמאלט, „על אויביך“, איז, ווי עס שטייט, „ונתנו ה' אלקיך בידך“, איז ער מובטח, און ער איז בטוח אז דער אויבערשטער וועט אים געבן, „ה' אלקיך בידך“, אז ער וועט קענען אים מנצח זיין און איבערמאכן. ניט נאר מבטל זיין דעם נפש הבהמית, נאר איבערמאכן די גאנצע זאך, „ושבית שביו“. אף קען ער ארויסנעמען די ניצוצות וואס געפינען זיך אין דעם נפש הבהמית און דאס מהפך זיין לקדושה, וואס דאס איז דער „ושבית שביו“. „שביו“ מיינט אז דאס וואס דער נפש הבהמית האט, איז דאך אלץ ניצוצות קדושה, וואס דאס איז זיין חיות. איז דורך עבודת התפילה ניט נאר וואס מ'ברעכט דעם נפש הבהמית, נאר נאך מער, מ'איז אים גאר מהפך. מ'נעמט ארויס די ניצוצות קדושה און מ'איז מהפך די חושך לאור אין דעם נפש הבהמית, אז מ'איז מהפך און מ'מאכט פון דעם א שמש גדול. ער זאל ווערן נהפך מחשוכא לנהורא וממרירו למיתקא, ער זאל ווערן טאקע אינגאנצן איבערגעגעבן צום אויבערשטן. און דאס איז וואס שטייט ווייטער, „וראית בשביה אשת יפת תואר“. וואס דאס טייטשט דער אלטער רבי, ווי מ'האט געברענגט פון דעם אור החיים הקדוש, אז דאס איז דער „אשת יפת תואר“, דאס איז די
22:21 פנימיות הנשמה. ואדמו"ר הזקן מבאר כאן שבעבודת התפילה יש, כמו בכל עניין, שני עניינים. ובכללות, בעבודת ה' יש מה שנקרא בלשון החסידות חיצוניות הלב ופנימיות הלב. העבודה הקשורה לנפש, רוח ונשמה היא חיצוניות הלב, והיא עבודה על פי טעם ודעת. האדם מתבונן בגדולת ה', מתבונן על פי שכל ומבין איך הקדוש ברוך הוא הוא ״טעמו וראו כי טוב ה'״: כמה טוב הוא הקדוש ברוך הוא, ושהוא גם החיות, ״כי הוא חייך״, חיי החיים. ומתוך ההתבוננות בעושר וביופי של הטוב שבאלוקות מתעוררים בו עונג ואהבה לקדוש ברוך הוא. כל זה הוא עניין חיצוניות הלב, אהבה על פי טעם ודעת. אבל ישנו גם עניין פנימיות הלב. פנימיות הלב היא החיה־יחידה. זוהי ההתקשרות העצמית, ההתקשרות של יהודים לקדוש ברוך הוא, שלמעלה לגמרי מטעם ודעת. זוהי האהבה האמיתית והפנימית שיש בקבלה, ההתקשרות לאלוקות שיש ליהודי בנשמתו, עד שאינו רוצה ואינו יכול להינתק מאלוקות. זוהי האהבה העצמית האמיתית שבנשמה, וזוהי ״אשת יפת תואר״. ובעבודה, ב—
22:21 פנימיות הנשמה. און דער אלטער רבי איז מבאר דא, אז אין עבודת התפילה איז דא, ווי ביי יעדן ענין, צוויי ענינים. ובכללות איז דא אין עבודת השם, ווי עס ווערט גערופן בלשון החסידות, חיצוניות הלב און פנימיות הלב. דאס הייסט, די עבודה ווי דאס איז פארבונדן מיט נפש, רוח און נשמה — חיצוניות הלב — און דאס איז עבודה על פי טעם ודעת. דורך דעם וואס ער איז זיך מתבונן אין גדלות השם, ער איז זיך מתבונן על פי שכל און ער פארשטייט ווי דער אויבערשטער איז, אז „טעמו וראו כי טוב ה'“. ווי דער אויבערשטער איז גוט, און דער אויבערשטער איז אויך חיות און „כי הוא חייך“, חיי החיים. און דורך די התבוננות אין די רייכקייט און די שיינקייט פון גוטקייט, פון אלקות, ווערט ביי אים א געשמאק און א אהבה און א ליבשאפט צום אויבערשטן. וואס דאס איז אלץ דער ענין פון חיצוניות הלב, וואס דאס איז אהבה על פי טעם ודעת. איז דא אבער דער ענין פון פנימיות הלב. פנימיות הלב, דאס איז די חיה יחידה. דאס איז די התקשרות עצמית. דאס איז די התקשרות פון אידן צום אויבערשטן, וואס איז אינגאנצן העכער פון טעם ודעת. דאס איז די אמת'ע פנימיות'דיגע ליבשאפט וואס איז דא אין א קבלה, וואס א איד האט ביי זיך אין דער נשמה די התקשרות צו אלקות, וואס ער ניט וויל און ניט קען זיך אפרייסן פון ג־טליכקייט. וואס דאס איז די אמת'ע אהבה עצמית וואס איז דא אין דער נשמה, און דאס איז דער „אשת יפת תואר“. וואס אין עבודה, אין
23:41 וזה מה שמביא אדמו"ר הזקן: בכל יום, מראש חודש אלול ועד הושענא רבה, אומרים את המזמור ״לדוד ה' אורי וישעי״, מזמור כ״ז. ומה אומרים שם? ״לך אמר לבי בקשו פני, את פניך ה' אבקש״. עבודת חודש אלול וחודש תשרי נמצאת בפסוק הזה: ״בקשו פני״. יהודי, בתקופה של ראש השנה, צריך לגלות בעצמו את ״בקשו״ — לחפש, לחפש היטב ולגלות — את ״פני״, את הפנימיות שלו, פנימיות הלב, פנימיות הנשמה, שהיא היחידה שבנפש, הקשורה לקדוש ברוך הוא. היא מתעוררת בתקופה הזאת של השנה, ולכן אומרים ״בקשו פני״. חודש אלול, ימי הסליחות, ראש השנה, עשרת ימי תשובה, ובפרט יום הכיפורים, שהוא זמן היחידה, [לא ברור], ואחר כך עד הושענא רבה, שאז הוא הגמר [לא ברור] — כל אלה הם זמנים של ״בקשו פני, את פניך ה' אבקש״. ועל כך נאמר ״וראית בשביה אשת יפת תואר וחשקת בה ולקחת לך לאשה״, ו״ובכתה את אביה ואת אמה ירח ימים״. כל עניינם של חודשי אלול ותשרי הוא זמן של חתונה. הקדוש ברוך הוא וכנסת ישראל — מדברים על ״אני לדודי ודודי לי״, כלומר שהולכים אל דודי, אל הקדוש ברוך הוא, כמו כלה אל חתן. ואחר כך בא כל המשך הזמנים, מראש השנה דרך עשרת ימי תשובה ועד יום הכיפורים, שאז נעשה הייחוד. זוהי הפנימיות, היחידה של יהודים עם
23:41 דאס איז וואס דער אלטער רבי ברענגט, אז דאס זאגט מען יעדן טאג, פון ראש חודש אלול ביז הושענא רבה זאגט מען דעם קאפיטל, „לדוד ה׳ אורי וישעי“, קאפיטל כ״ז. וואס דארטן זאגט מען? „לך אמר לבי בקשו פני, את פניך ה׳ אבקש“. די עבודה פון חודש אלול און פון חודש תשרי איז אין דעם פסוק: „בקשו פני“. אז א איד אין די תקופה פון ראש השנה דארף ביי זיך מגלה זיין „בקשו“ — זוכן, אויסזוכן, מגלה זיין — „פני“, זיין פנימיות, די פנימיות הלב, פנימיות הנשמה, און דאס איז יחידה שבנפש דעם אויבערשטן. וואס עס ווערט נתעורר אין דער צייט פון יאר, דאס זאגט מען „בקשו פני“. חודש אלול, ימי הסליחות, ראש השנה, עשרת ימי תשובה, בפרט ביום הכיפורים, וואס דאס איז זמן היחידה, [לא ברור], און נאכדעם גייט עס ביז הושענא רבה, וואס דעמאלט איז דער גמר [לא ברור]. דאס אלץ זענען זמנים פון „בקשו פני, את פניך ה׳ אבקש“. און אויף דעם זאגט מען „וראית בשביה אשת יפת תואר וחשקת בה ולקחת לך לאשה“, און „ובכתה את אביה ואת אמה ירח ימים“. אז דער גאנצער ענין פון חודש אלול ותשרי איז דער זמן פון א חתונה. הקדוש ברוך הוא און כנסת ישראל — מען רעדט פון „אני לדודי ודודי לי“, וואס הייסט אז מען גייט צו דודי, צום אויבערשטן, ווי א כלה צו א חתן. און נאכדעם דער גאנצער המשך פון זמנים, פון ראש השנה, עשרת ימי תשובה, יום הכיפורים, וואס דעמאלט ווערט דער יחוד. דאס איז פנימיות, יחידה פון אידן מיט
25:15 יחיד, עם היחיד שלמעלה, עד שמגיעים לעניין של שמחת נישואין: השמחה הגדולה בישראל של חג הסוכות, שהיא החופה, ושמחת תורה, שהיא החתונה. והריקודים של שמחת תורה הם הריקודים של החתונה. כך מבואר בקבלה ובספרי חסידות. וכל חודש אלול ותשרי הוא זמן של [לא ברור] עם האשת יפת תואר, כאשר יהודי מתחבר עם הקדוש ברוך הוא, ומכך נעשית השמחה האמיתית של היהודים, ״ישמח ישראל בעושיו, ישמח ה׳ במעשיו״. וזהו ״ובכתה את אביה ואת אמה ירח ימים״. אדמו״ר הזקן אומר בלקוטי תורה על הפסוק הזה, ש״ובכתה את אביה ואת אמה ירח ימים״ מתייחס לחודש אלול. ובפירוש ״ירח ימים״, ובפירוש ״ובכתה״, הוא אומר שם חידוש: הבכייה הזאת היא בכייה של שמחה. על דרך מה שנאמר על רבי עקיבא. המדרש אומר שכאשר רבי עקיבא גילה את שיר השירים, העוסק בכך שכנסת ישראל והקדוש ברוך הוא הם כחתן וכלה, ירדו מעיניו דמעות בעקבות הגילויים של פנימיות התורה שהתגלו בשיר השירים. ועל דרך זה, כשיהודים מגיעים לחודש אלול ולחודש תשרי, אזי ״ובכתה״. זו אינה בכייה של עצבות, חס ושלום. זו גם אינה
25:15 יחיד, מיט דעם יחיד שלמעלה, ביז עס ווערט דער ענין פון שמחת נישואין, וואס דאס איז די שמחה גדולה בישראל פון חג הסוכות, וואס דאס איז די חופה, און שמחת תורה, וואס דאס איז די חתונה. און די ריקודים פון שמחת תורה, וואס דאס זענען די ריקודים פון דער חתונה. יא, וואס דאס ווערט אזוי מבואר אין קבלה, ספרי חסידות. און אזוי, דער גאנצער חודש אלול ותשרי, דאס איז א זמן פון [לא ברור] מיט דער אשת יפת תואר. יא, אז א איד פארבינדט זיך מיטן אויבערשטן, און דאס ווערט די אמת׳ע שמחה פון אידן, פון „ישמח ישראל בעושיו, ישמח ה׳ במעשיו“. און דאס איז „ובכתה את אביה ואת אמה ירח ימים“. זאגט דער אלטער רבי אין לקוטי תורה אויף דעם פסוק, אז „ובכתה את אביה ואת אמה ירח ימים“ גייט אויף חודש אלול. און דער טייטש פון „ירח ימים“, דער טייטש פון „ובכתה“, זאגט ער דארטן א חידוש, אז די בכיה איז א בכיה של שמחה. על דרך וואס עס שטייט ביי רבי עקיבא. זאגט דער מדרש, אז בשעה רבי עקיבא האט מגלה געווען שיר השירים, וואס רעדט זיך פון דעם ענין וואס כנסת ישראל און הקדוש ברוך הוא זענען ווי א חתן וכלה, שטייט אין מדרש אז רבי עקיבא, בשעה ער האט מגלה געווען שיר השירים, זענען אים געגאנגען טרערן פון די גילויים פון פנימיות התורה וואס איז מגלה געווארן אין שיר השירים. איז על דרך זה, אידן בשעה זיי קומען צו חודש אלול, חודש תשרי, איז דעמאלט „ובכתה“. דאס איז נישט קיין בכיה פון עצבות חס ושלום. דאס איז נישט קיין
26:42 בכייה של מרירות. זו בכייה של שמחה, בכייה שנובעת אצל יהודי מן הרגשות, מן הדבקות, מן האחדות. יהודי מתחבר עם הקדוש ברוך הוא, וזוהי השמחה האמיתית שיש בחודש אלול, שמחת ״אני לדודי ודודי לי״. כפי שהוא אומר בפסוק, שיהודי מתקרב אל הקדוש ברוך הוא באהבה. והדמעות הן דמעות של שמחה, ״ירח ימים״, ומזה נעשית אחר כך שמחת הנישואין וכו׳ וכו׳, עד לשמחת שמחת תורה, השמחה הגדולה בישראל של היהודים עם הקדוש ברוך הוא. זו ההוראה שהפרשה של היום נותנת לנו בנוגע לעבודה בזמן הזה, עבודת ״כי תצא למלחמה על אויביך״. כשמישהו יוצא למלחמה, וכשהוא מתחיל בעבודת התשובה ומתמודד עם היצר הרע, שהיה רוצה וכו׳ וכו׳, עליו לזכור ״על אויביך״: כבר ברגע שיוצאים למלחמה, ברגע שנעמדים, [לא ברור], ואחר כך המלחמה מסתיימת בניצחון. לא צריך לחכות עד שמחת תורה; אלא ״כי תצא״ — ברגע שאתה יוצא למלחמה, כבר צריך להיות מארש של ניצחון. לדעת שזהו, ש[לא ברור], שהוא מתחבר עם הקדוש ברוך הוא, ושכאשר הוא מתחבר, יש בתוכו, בפנימיותו, את הברכה, את האלוקה, והוא
26:42 בכיה אפילו נישט פון מרירות. דאס איז די בכיה של שמחה, די בכיה וואס א איד האט פון די רגשות, פון די דבקות, פון די אחדות. יא, וואס א איד פארבינדט זיך מיטן אויבערשטן, וואס דאס איז די אמת׳ע שמחה וואס זיי האבן אין חודש אלול פון „אני לדודי ודודי לי“. יא, ווי ער זאגט אין פסוק, אז א איד איז זיך מקרב צום אויבערשטן באהבה. און די דמעות, דאס איז דמעות של שמחה, „ירח ימים“, און פון דעם ווערט שפעטער די שמחת הנישואין וכולי וכולי, ביז צו דער שמחה פון שמחת תורה, די שמחה גדולה בישראל פון אידן מיטן אויבערשטן. איז דאס איז די הוראה וואס היינטיגע סדרה גיט אונז צו פארשטיין בנוגע דער עבודה אין דעם זמן, די עבודה פון „כי תצא למלחמה על אויביך“. אז בשעה מען גייט ארויס אויף דער מלחמה, און בשעה מען הייבט אן די עבודה פון תשובה, און מען קומט צו דעם יצר הרע, אז מען וואלט וכולי וכולי, דארף מען געדענקען אז „על אויביך“ — אז גלייך ווען מען גייט ארויס צו דער מלחמה, גלייך ווען מען שטעלט זיך אוועק, [לא ברור], נאכדעם ענדיגט זיך מיט ניצחון אויף דער מלחמה. יא, מען דארף נישט ווארטן ביז שמחת תורה, נאר „כי תצא“, ווי נאר דו גייסט ארויס אויף דער מלחמה, דארף שוין זיין א מארש פון ניצחון. וויסן, אז דאס איז, אז [לא ברור], אז ער פארבינדט זיך מיטן אויבערשטן, און אז ער, אז ער פארבינדט זיך, אז ער האט אין זיך, אין פנימיות, האט ער זיך דעם ברכה, דעם אלקה, און ער
28:02 בוודאי ינצח את הנפש הבהמית, בוודאי יוכל לנצח במלחמה ולהיעשות באמת דבר אחד עם הנפש האלוקית. אבל כאן מתעוררת השאלה. רש״י אומר על פרשתנו, על ״כי תצא למלחמה״: ״במלחמת הרשות הכתוב מדבר״. כאן מדובר במלחמת הרשות. והשאלה היא: איך אפשר לומר שזו מלחמת הרשות? לפי מה שביארנו, העניין של ״כי תצא למלחמה״ הוא המלחמה של הנפש האלוקית עם הנפש הבהמית, בפרט כשהאדם מרגיש את הדבר בעוצמה. אם כן, איך קוראים לזה ״במלחמת הרשות הכתוב מדבר״? זו מלחמת הרשות? זו מלחמת מצווה. מלחמה עם היצר הרע ועם הנפש הבהמית היא הרי מלחמת מצווה. מדוע היא נקראת מלחמת הרשות? את השאלה הזאת שואל אדמו״ר הצמח צדק. וגם אדמו״ר הרש״ב עוסק בכך; הם שואלים את השאלה הזאת ומתחילים לומר ביאור נעים ומעניין. הביאור הזה מיוסד על אותו פרק בתניא שדיברנו עליו קודם, פרק כ״ח בתניא. אדמו״ר הזקן אומר בפרק כ״ח בתניא את אותו הדבר. אדמו״ר הזקן אומר שכאשר מחשבות זרות מפריעות לו באמצע התפילה, מהי העצה? אדמו״ר הזקן אומר שצריך להסיח דעת מהן לגמרי ולדחות אותן. לדחות אותן בשתי ידיים ולהוסיף אומץ בחדווה יתירה בעבודת התפילה, ולא להתפעל כלל מהמחשבות הזרות. אלא פשוט לדחות אותן בשתי ידיים ולהמשיך להתפלל,
28:02 וועט ער זיכער מנצח זיין דעם נפש הבהמית, וועט ער זיכער קענען געווינען די מלחמה און ווערן טאקע איין זאך מיט נפש האלקית. אבער דא ווערט דאך נתעורר די שאלה. רש"י זאגט אויף אונזער פרשה, אויף „כי תצא למלחמה“, זאגט רש"י: „במלחמת הרשות הכתוב מדבר“. אז דא רעדט מען פון מלחמת הרשות. איז די שאלה דא: ווי זאגט מען דאס מלחמת הרשות? לפי וואס מ'האט מבאר געווען, אז דער ענין פון „כי תצא למלחמה“ גייט אויף די מלחמה פון דעם נפש האלקית מיטן נפש הבהמית, בפרט אין זיין מענטש פילט זיך די זאך שטארק. איז די שאלה, ווי רופט מען דאס אן „מלחמת הרשות הכתוב מדבר“? דאס איז מלחמת הרשות? דאס איז א מלחמת מצוה. א מלחמה מיט דעם יצר הרע און דעם נפש הבהמית איז דאך א מלחמת מצוה. וואס רופט זיך אן מלחמת הרשות? די שאלה פרעגט דער צמח צדק. און אויף דעם זעט דער רבי רש"ב, זיי פרעגן דא די שאלה און זיי הייבן אן זאגן א געשמאקן, אינטערעסאנטן ביאור. דער ביאור טאקע איז מיוסד אויף דעם זעלבן פרק תניא וואס מ'האט גערעדט פריער, פרק כ"ח אין תניא. דער אלטער רבי אין פרק כ"ח אין תניא זאגט די זעלבע זאך. דער אלטער רבי זאגט, אז בשעת ער ווערט איבערגעריסן מיט מחשבות זרות אינמיטן דאווענען, זאגט דער אלטער רבי, וואס איז די עצה? דער אלטער רבי זאגט אז מ'דארף מסיח דעת זיין ממנו לגמרי, און בדרך דחיה. יא. אז ער דוחה עס בשתי ידים און יוסיף אומץ בחדוה יתירה אין עבודת התפילה. און נישט נתפעל ווערן בכלל פון די מחשבות זרות. נאר פשוט דוחה זיין בשתי ידים און ממשיך זיין, יא, דאווענען, יא,
29:48 ו[לא ברור] לא בא לנהל ויכוחים או מלחמות עם הנפש הבהמית. צריך להסיח את הדעת לגמרי, להבין שכך דרכם של הנלחמים והנאבקים, כפי שדיברנו קודם. וממילא עליו להתחזק ולהמשיך להתפלל בחדווה יתירה, וכך צריך לנהוג עם המחשבות הזרות. ואם, כפי שאומר אדמו״ר הזקן, קשה לו משום שלבו וחשקו מתים בקרבו, אדמו״ר הזקן נותן עצה: ״ישפיל עצמו לפני ה׳״, ויבקש מהקדוש ברוך הוא במחשבתו, ויאמר לו שמכיוון שהוא ילדו של הקדוש ברוך הוא, ״למענו יעשה״. והקדוש ברוך הוא בוודאי יעזור לו, גם אם הוא [לא ברור] מהמחשבות הזרות. זו העצה שאדמו״ר הזקן נותן בפרק כ״ח להתמודדות עם מחשבות זרות. ואדמו״ר הזקן אומר שם: ״וגם אל יהי שוטה לעסוק בהעלאת המדות של המחשבה זרה״. שאדם לא יהיה שוטה ולא יחשוב שהוא יכול להעלות את המחשבה, את המידות של המחשבה הזרה. ״כי לא נאמרו דברים ההם אלא לצדיקים״. מה אומר כאן אדמו״ר הזקן? מבאר אדמו״ר הצמח צדק שבעבודת ה׳ יש עבודת הצדיקים ועבודת הבינונים. הרי על זה מדברים בכל ספר התניא. כשמדברים על צדיק, צדיק זיכך את הרע. צדיק הוא אדם שאדמו״ר הזקן אומר עליו בתניא שהוא הפך את
29:48 און דער [לא ברור] איז נישט אנקומען פירן וויכוחים און קיין מלחמות מיטן נפש הבהמית. מסיח דעת זיין לגמרי, פארשטיין אז דאס איז דער דרך הנלחמים והנאבקים, ווי גערעדט פריער. און במילא דארף ער זיך מחזק זיין און ממשיך זיין דאווענען בחדוה יתירה, און דאס איז דער סדר וואס מ'דארף זיך פירן מיט די מחשבות זרות. און אויב, אויב דער אלטער רבי זאגט אז עס טוט זיין שווער, ווייל עס איז טויט אים לבו וחשקו, גיט דער אלטער רבי אן עצה אז „ישפיל עצמו לפני ה'“, און בעטן זיך ביים אויבערשטן, יא, בעטן זיך ביים אויבערשטן מיט מחשבתו, און זאגן דעם אויבערשטן אז ער, וויבאלד ער איז דעם אויבערשטנס קינד, איז „למענו יעשה“, יא, און דער אויבערשטער וועט אים זיכער העלפן, אפילו ער איז [לא ברור] פון די מחשבות זרות. דאס זאגט דער אלטער רבי אין פרק כ"ח, עצה וואס זיך צו געבן מיט מחשבות זרות. און דער אלטער רבי זאגט דארטן: „וגם אל יהי שוטה לעסוק בהעלאת המדות של המחשבה זרה“. אז א מענטש זאל נישט זיין קיין שוטה, ער זאל נישט טראכטן אז ער קען, יא, מעלה זיין די מחשבה, די מדות פון דער מחשבה זרה. „כי לא נאמרו דברים ההם אלא לצדיקים“. וואס זאגט דער אלטער רבי דא? איז מבאר דער צמח צדק, אז דא אין עבודת השם איז דא עבודת הצדיקים און עבודת הבינונים. דאס איז דער גאנצער תניא, רעדט מען פון דעם. בשעת מ'רעדט וועגן א צדיק, א צדיק האט מזכך געווען דעם רע. א צדיק איז א מענטש וואס דער אלטער רבי זאגט אין תניא אז ער האט מהפך געווען די
31:18 כל המידות של נפשו הבהמית. ועבודתו היא שכאשר שולחים לו מלמעלה הרהור או מחשבה, הוא לוקח את הרע הזה. וכפי שהבעל שם טוב מביא כמה פעמים בכתר שם טוב, וגם המגיד ממעזריטש מביא זאת בספריו, וכן מובא בספרי תלמידי הבעל שם טוב: כשעולה באדם הרהור ומצטיירת אצלו מחשבה, עליו להתבונן כיצד יש במחשבה הזאת חיות אלוקית. יש בה ניצוץ שמחיה אותה. אפילו אם המחשבה קשורה למידת האהבה, לתאוות הקשורות באהבה, היא נובעת מן האהבה העליונה. או מחשבה שבאה ממידת הגבורה — היא נובעת מן הגבורה העליונה. עליו להתבונן בניצוץ האלוקי הזה. מדוע? מפני שאין דבר בעולם שיכול לחיות בלי ניצוץ אלוקי. וכשהוא מתבונן בכך שביסודו של דבר המחשבה הזאת נובעת מן האהבה העליונה, הוא מעלה בכך את הניצוץ מן הרע ומהפך אותו, ועל ידי זה הוא מעלה את הרע לקדושה ומהפך חשוכא לנהורא. זהו עניין בירור המחשבות הזרות, שיכול להיעשות על ידי עבודת הצדיקים. הבעל שם טוב הקדוש מביא שזהו גם סדר הדברים, וזהו העניין שבפסוק: ״כי תצא למלחמה על אויביך ונתנו ה׳ אלקיך בידך ושבית שביו״. אומר הבעל שם טוב: מה פירוש ״ושבית שביו״?
31:18 גאנצע זיינע מדות פון נפש הבהמית. און זיין עבודה איז אז ער נעמט דעם רע בשעת אז מלמעלה שיקט מען אים אריין אן ענין פון א הרהור, פון א מחשבה. און ווי דער בעל שם טוב ברענגט כמה פעמים אין כתר שם טוב, און אויך דאס ברענגט דער מעזריטשער מגיד אין זיינע ספרים, און נאך פון ספרי תלמידי הבעל שם טוב, אז בשעת ווען א מענטש פאלט אריין א הרהור און א מחשבה בילדערט זיך צו אים, דארף ער זיך מתבונן זיין ווי אזוי די מחשבה האט אין זיך א חיות אלקי. איז דא א ניצוץ וואס מחיה די מחשבה. אפילו די מחשבה איז פארבונדן מיט מדת האהבה, תאוות וואס זענען פארבונדן מיט אהבה, איז דאס נעמט זיך פון דער אהבה העליונה. אדער א מחשבה וואס קומט פון גבורה נעמט זיך פון די גבורה העליונה. זיך מתבונן זיין אין דעם ניצוץ אלקי. פארוואס? ווייל עס איז דא קיין זאך אין דער וועלט וואס קען לעבן אן א ניצוץ אלקי. און בשעת ער איז זיך מתבונן אז בעצם נעמט זיך דאס פון דער אהבה העליונה, איז דורך דעם איז ער מעלה דעם ניצוץ פון דעם רע און איז דאס מהפך, און על ידי זה איז ער מעלה דעם רע צו קדושה, און דאס מהפך חשוכא לנהורא. דאס איז דער ענין פון בירור המחשבות זרות, וואס קען זיין על ידי עבודה של צדיקים. וואס דער בעל שם הקדוש, יא, ברענגט אז דאס איז בעצם אויך דער סדר, יא, אז דאס איז דער ענין וואס מ'זאגט, יא: „כי תצא למלחמה על אויביך ונתנו ה' אלקיך בידך ושבית שביו“. זאגט דער בעל שם טוב, אז וואס איז פשט „ושבית שביו“?
32:42 שיש לקחת מן הנפש הבהמית, מן הרע, מן הקליפה, את שביו. שהרי הוא חי מניצוץ אלוקי שמחיה אותו. הוא לקח בשבי ניצוץ אלוקי, וממנו יש לרע חיות. כשיהודי מתבונן בזה, כפי שדיברנו קודם, הוא לוקח את שביו, מוציא מן הרע את הניצוץ שלו ומהפך אותו לקדושה. ומובא בספרים בשם תלמידי הבעל שם טוב פירוש נוסף בעניין ״ושבית שביו״: כשאדם מסתכל על היצר הרע, הוא לומד ממנו עצמו דרך בעבודת ה׳. זו הזריזות: כפי שמובא אצל אדמו״ר הריי״צ, כשהוא קם בבוקר היצר הרע כבר עומד ליד מיטתו ומתחיל לבלבל אותו. ממנו עצמו הוא לוקח את הזריזות לעבודתו. יש בזה כמה וכמה מדרגות, כאמור. אבל מה שאדמו״ר הזקן אומר כאן בתניא, [לא ברור], הוא שסדר העבודה הזה אינו סדר העבודה של הבינוני. אלה דברים השייכים לצדיקים. לצדיק יש המדרגה שלו, אבל עבודתו של הבינוני צריכה להיות בדרך מלחמה, וממילא אצלו צריך להיות, כפי שהוא אומר בפרק ח׳ בתניא, [לא ברור]. הוא צריך להתגבר.
32:42 אז מען זאל נעמען פון דעם נפש הבהמית, פון דעם רע, פון דער קליפה, זאל מען נעמען שביו. ווייל ער לעבט פון א ניצוץ אלוקי וואס איז אים מחיה. ער האט צוגענומען, גענומען א שבי, א ניצוץ אלוקי, און דורך דעם האט דער רע חיות. ווען א איד איז זיך מתבונן אין דעם, ווי מיר האבן גערעדט פריער, נעמט ער שביו, נעמט ער ארויס פון דעם רע זיין ניצוץ און איז דאס מהפך לקדושה. און מען ברענגט אין ספרים בשם תלמידי הבעל שם טוב נאך א פשט אין דעם ענין: ווען עס שטייט „ושבית שביו“, אז א מענטש קוקט זיך צו צום יצר הרע, נעמט ער פון אים אליין א דרך אין עבודת השם. דאס איז דער זריזות, וואס, ווי דער פריערדיקער רבי שטייט אויף אין דער פרי, דער יצר הרע שטייט ביי אים ביים בעט און ער הייבט שוין אן אים צו מבלבל זיין; איז פון אים אליין נעמט ער דעם זריזות פאר זיין עבודה. דאס איז אין דעם דא כמה וכמה מדרגות, כאמור. אבער דער אלטער רבי, וואס ער זאגט דא אין תניא, [לא ברור], אז דער סדר העבודה, דאס איז נישט דער סדר העבודה פון הבינוני. דאס זענען דברים השייכים לצדיקים. דער צדיק האט זיין מדרגה, אבער דער בינוני דארף זיין עבודה בדרך מלחמה, און ממילא ביי אים דארף זיין, ווי ער זאגט אין פרק ח׳ אין תניא, [לא ברור]. ער דארף זיך מתגבר זיין.
34:07 כפי שאמרנו קודם, ״ובכל דחייה ודחייה שמדחהו ממחשבתו, אתכפיא סטרא אחרא לתתא״, ועל ידי זה ״אסתלק יקרא דקודשא בריך הוא לעילא על כולא״. הנחת רוח הגדולה למעלה באה מכל תנועה של אתכפיא שהוא עושה. ולפי זה מבאר אדמו״ר הצמח צדק את המאמר: זהו העניין במה שאומרים שצריך לדעת ש״במלחמת הרשות הכתוב מדבר״. כשמשה רבינו מדבר כאן אל הנשמות של דורו, שהיו במדרגה גבוהה ביותר, כלפיהן כוונתו ב״ושבית שביו״ היא לעבודה בדרך אתהפכא: להוציא את הניצוץ ולהפוך אותו לקדושה. זו עבודת הצדיקים. אבל מכיוון שזו אכן מלחמת הרשות, היא אינה שייכת לכל אחד; הדברים נאמרו לאותן נשמות. ואילו מה שנדרש מכל יהודי, מה ששווה לכל נפש וזו עבודת הבינונים, הוא ״כי תצא למלחמה על אויביך״ כפשוטו, בדרך אתכפיא על כל פנים: להתגבר על המחשבות הזרות ועל ההרהורים הרעים ולהתחזק. ״ונתנו ה׳ אלוקיך בידך״ — ועל ידי זה יכול כל יהודי לממש את הכוונה העליונה, לזכך את הגוף ואת הנפש הבהמית, לשנות את העולם ולעשות ממנו דירה לו יתברך בתחתונים. זהו ביאורו של אדמו״ר הצמח צדק בעניין הזה.
34:07 ווי מען האט געזאגט פריער, „ובכל דחייה ודחייה שמדחהו ממחשבתו, אתכפיא סטרא אחרא לתתא“, און דורך דעם ווערט אסתלק יקרא דקודשא בריך הוא לעילא על כולא. די גרויסע נחת רוח למעלה וועט זיין פון יעדער תנועה פון אתכפיא וואס ער טוט. איז דא לפי זה מבאר דער צמח צדק אויף דעם מאמר. אז דאס איז דער ענין וואס מען זאגט, אז מען דארף וויסן אז אין „מלחמת הרשות הכתוב מדבר“. ווען משה רבינו רעדט דא צו די נשמות פון זיין דור, וואס זיי זענען געווען אויף א מדרגה גבוהה ביותר, צו זיי מיינט ער בזה „ושבית שביו“: די עבודה בדרך אתהפכא, ארויסנעמען דעם ניצוץ און מהפך זיין לקדושה. דאס איז עבודה של צדיקים. אבער וויבאלד אז דאס איז טאקע מלחמת הרשות, דאס איז נישט שייך צו יעדן איינעם; דאס איז געזאגט געווארן פאר די נשמות. אבער וואס מען מאנט ביי יעדער איד, וואס דאס איז שווה לכל נפש, וואס דאס איז עבודה של בינונים, דאס איז דער ענין פון „כי תצא למלחמה על אויביך“ כפשוטו, בדרך אתכפיא על כל פנים: זיך מתגבר זיין אויף די מחשבות זרות און אויף די הרהורים רעים און זיך מחזק זיין. „ונתנו ה׳ אלוקיך בידך“, און דורך דעם קען יעדער איד דורכפירן די כוונה עליונה, מזכך זיין דעם גוף און נפש הבהמית און איבערמאכן די וועלט, מאכן פון דער וועלט א דירה לו יתברך בתחתונים. דאס איז דער ביאור פון צמח צדק אויף דעם ענין.
35:33 ויש עוד נקודה מהרבי, שהרבי דיבר עליה בשנה האחרונה, תשנ״א. הרבי הוסיף ביאור נפלא בעניין ״במלחמת הרשות הכתוב מדבר״. הוא אמר כך: הדבר נכון בכל הדרגות, לא רק בעבודת הצדיקים בכלל, אלא אפילו כשמדברים על דרגות הבינונים. ומה שנאמר כאן ״כי תצא למלחמה על אויביך״ — ״במלחמת הרשות הכתוב מדבר״, הטעם לכך הוא שבאמת יהודי נמצא בעצם מעל העולם. יהודי נמצא מעל מלחמות. יהודי נמצא בעצם מעל כל העניינים. המציאות האמיתית של יהודי היא שהוא חלק אלוקה ממעל ממש. המציאות האמיתית של יהודי היא שהוא למעלה מכל סדר ההשתלשלות ומכל העולם, ומכל ענייני המלחמה, הקדושה והקליפה והטבע הרע. יהודי עומד למעלה מכל הדברים האלה. יתר על כן, כפי שנאמר במדרש, ״במי נמלך? בנשמותיהן של צדיקים״. והרבי אומר: ״נתאוה הקב״ה להיות לו דירה בתחתונים״, וכביכול ביקש רשות מן הנשמות שירדו לכאן למטה ויעשו מן העולם דירה לו יתברך. וממילא הנשמה יורדת לכאן למטה ועושה את עבודתה. לגביה זו ״מלחמת הרשות הכתוב מדבר״. בעצם, יהודי עומד למעלה מהכול. ובכן, מהי מלחמת הרשות ביחס למהותו האמיתית של יהודי? כל ירידת הנשמה למטה, וכל ההתעסקות עם העולם, עם יצרו ועם הנפש הבהמית, היא ״מלחמת הרשות הכתוב מדבר״. מכיוון שהקב״ה רוצה דירה בתחתונים, הנשמה ירדה לכאן למטה ועושה את עבודתה. כשיהודי יודע שבעצם מהותו הוא עומד למעלה מכל הדברים האלה, זה עצמו
35:33 איז דא פון רבי׳ן נאך א נקודה וואס דער רבי האט גערעדט אין דעם לעצטן יאר, תשנ״א. דער רבי האט צוגעגעבן אזא געשמאקן ווארט אין דעם ענין פון „במלחמת הרשות הכתוב מדבר“. און ער האט געזאגט אזא ווארט: דאס איז בפרט, אפילו מען רעדט אין אלע דרגות, נישט נאר עבודה של צדיקים בכלל, אפילו מען רעדט אין דרגות הבינונים. און ער האט געזאגט אז דאס וואס מען זאגט דא „כי תצא למלחמה על אויביך“ — „במלחמת הרשות הכתוב מדבר“, דער טעם הדבר איז ווייל באמת א איד איז בעצם העכער פון דער וועלט. א איד איז העכער פון מלחמות. א איד איז בעצם העכער פון אלע ענינים. המציאות האמיתית פון א איד איז אז ער איז א חלק אלוקה ממעל ממש. המציאות האמיתית פון א איד איז אז ער איז העכער פון דער גאנצער השתלשלות און פון דער גאנצער וועלט, און פון אלע ענינים פון מלחמה און קדושה און קליפה און טבע רע. דער איד שטייט העכער פון אלע זאכן. יתר על כן, ווי מען זאגט אין מדרש, „במי נמלך? בנשמותיהן של צדיקים“. און וויבאלד דער רבי זאגט, נתאוה הקב״ה להיות לו דירה בתחתונים, און דער רבי זאגט, גענומען כביכול רשות פון די נשמות, אז זיי זאלן אראפקומען דא למטה, אז זיי זאלן מאכן פון דער וועלט א דירה לו יתברך, און ממילא די נשמה קומט אראפ דא למטה און טוט איר עבודה. איז דאס ביי איר א מלחמת הרשות, „הכתוב מדבר“. בעצם שטייט דער איד העכער פון אלץ. נו, וואס איז מלחמת הרשות לגבי דעם אמיתיות מהות פון א איד? די גאנצע ירידה פון דער נשמה למטה, און די גאנצע התעסקות מיט דער וועלט, מיט יצרו און נפש הבהמית, איז מלחמת הרשות, „הכתוב מדבר“. וויבאלד דער אויבערשטער וויל האבן א דירה בתחתונים, איז די נשמה אראפגעקומען דא למטה און טוט איר עבודה. בשעת א איד ווייסט אז בעצם מהותו שטייט ער העכער פון אלע זאכן, דאס אליין
37:33 נותן כוח, שאף על פי שהוא עומד במלחמה, הוא עומד במנוחת הנפש, במנוחת הגוף ובביטחון גמור. הוא יודע בוודאות שיצליח במלחמה, והוא יודע בוודאות שעל ידי עבודתו תבוא הגאולה השלמה. לכן, גם בשעה שהוא עדיין נמצא בזמן הגלות, וגם בשעה שהוא עדיין עומד במלחמה, הוא נמצא בתנועת נפש של מנוחה גמורה ושל ביטחון גמור — תנועה של גאולה. וזה מה שתובעים מיהודים. כשעומדים עכשיו בסוף זמן הגלות, ומשיח עדיין לא בא, תובעים מיהודים שמצד אחד ישנו חושך הגלות, וישנה גבורת חושך הגלות. אבל היהודי יודע שבעצם מהותו זה אינו מקומו. בעצם מהותו הוא נמצא באור אחר; הוא שייך לאור שלמעלה מן החושך, למעלה מן הגלות, למעלה מעולם ההסתרים, למעלה מן הצמצומים. [לא ברור], וממילא הוא חי בפועל ממש, כבר עכשיו, בתנועה של ניסים ונפלאות, שמחה וטוב לבב. וזה מה שמוצאים בהמשך הפרשה: ״ולא אבה ה׳ אלוקיך לשמוע אל בלעם, ויהפוך ה׳ אלוקיך לך את הקללה לברכה״. לא רק ״ולא אבה״ — שמה שצריך להיעצר יתבטל — אלא ״ויהפוך״: הקללה תתהפך לברכה, ״כי אהבך ה׳ אלוקיך״. והרבי מביא בחסידות שזהו עניין עצמי: שהקדוש ברוך הוא אוהב יהודים, והדבר מתגלה בימים האלה. ועל ידי חודש הרחמים הזה באה לכל יהודי כתיבה וחתימה טובה ושנה טובה ומתוקה, ותיכף גם גאולה וישועה לכל אחד ואחד, בכל מקום שהוא.
37:33 גיט כח, אז אף על פי ער שטייט אין א מלחמה, שטייט ער במנוחת הנפש, במנוחת הגוף, מיט א בטחון גמור. ער ווייסט זיכער אז ער וועט דורכפירן די מלחמה, און ער ווייסט זיכער אז דורך זיין עבודה וועט קומען די גאולה השלמה. איז אפילו בשעת ער שטייט נאך אין זמן הגלות, און בשעת ער שטייט נאך אין מלחמה, שטייט ער בתנועת הנפש פון מנוחה גמורה, און בתנועת הנפש פון בטחון גמור, א גאולה׳דיקע תנועה. און דאס איז וואס מען פאדערט ביי אידן. בשעת מען שטייט יעצט אין סוף זמן הגלות, וואס משיח איז נאך נישט געקומען, פאדערט מען ביי אידן אז מצד אחד איז דא חושך הגלות, און גבורת חושך הגלות. אבער דער איד ווייסט אז בעצם מהותו איז דאס נישט זיין ארט. בעצם מהותו שטייט ער אין אן אנדער אור; ער באלאנגט צו דעם אור וואס איז העכער פון חושך, העכער פון גלות, העכער פון עולם ההסתרים, העכער פון צמצומים. [לא ברור], און ממילא לעבט ער בפועל ממש יעצט אין א תנועה פון ניסים ונפלאות, שמחה וטוב לבב. און דאס איז וואס מען טרעפט ווייטער אין המשך הפרשה: „ולא אבה ה׳ אלוקיך לשמוע אל בלעם, ויהפוך ה׳ אלוקיך לך את הקללה לברכה“. נישט נאר „ולא אבה“, אז וואס עס דארף זיך אפשטעלן וועט זיך בטל ווערן, נאר „ויהפוך“ — עס וועט זיך איבערקערן פון קללה לברכה, „כי אהבך ה׳ אלוקיך“. און דער רבי ברענגט אין חסידות אז דאס איז דער ענין עצמי, אז דער אויבערשטער האט ליב אידן, און דאס אנטפלעקט זיך אין די טעג. און דורך דעם חודש הרחמים קומט צו יעדער איד די כתיבה וחתימה טובה און א שנה טובה ומתוקה, און תיכף די גאולה וישועה לכל אחד ואחד בכל מקום שהוא.