לעבן חסידות · פרק 34 · 2022-07-18 · 28:53
הרב אשר פרקש - פרשת פנחס-מטות - מלחמת מדין: שנאת חינם און אהבת חינם
תיאור הפרק
מקורות: שיחת אחרון של פסח תרצ״ה לקוטי תורה ד״ה החלצו קונטרס החלצו לאדמו״ר הרש״ב נ״ע ד״ה החלצו תש״מ קדושת לוי פרשת בלק תפארת שלמה פרשת פנחס
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 בשנת תר"ג התקיימה אסיפה גדולה בפטרבורג, שבה השתתף אדמו"ר הצמח צדק, ויחד איתו היה גם רבי איצ'לה מוולוז'ין. הם היו אז מגדולי הרבנים ברוסיה, והממשלה רצתה להטיל כל מיני גזירות בענייני חינוך ובענייני יהדות. אדמו"ר הצמח צדק התייצב אז במסירות נפש עצומה כדי שלא לאפשר לממשלה להוציא את גזירותיה לפועל. באותם ימים היו המשכילים, שהייתה להם השפעה גדולה על ממשלת רוסיה, והם רצו להוציא לפועל כל מיני גזירות קשות: לשנות את החינוך, את העניינים הקשורים לרבנות ואת העניינים הקשורים לחינוך ילדי ישראל. אדמו"ר הצמח צדק שהה אז כמה חודשים בפטרבורג, וניהל מאבק נחרץ נגד הממשלה. באותה תקופה עצרו אותו וכלאו אותו כמה וכמה פעמים, כפי שמסופר. ובמסירות נפש עצומה הוא הצליח להביא לביטול הגזירות. מסופר שאדמו"ר הריי"צ סיפר בהתוועדות שרבי איצ'לה מוולוז'ין שאל אז את אדמו"ר הצמח צדק: כיצד היה יכול להיכנס למסירות נפש כזאת? על פי דרך הטבע, הממשלה הייתה עלולה, רחמנא ליצלן, להוציא לפועל פסק דין של מורד במלכות, שפירושו היפך החיים. הוא שאל את אדמו"ר הצמח צדק: מילא, אינך חושב על עצמך, אבל הרי יש לך תלמידים, יש לך חסידים; איך אתה משאיר את החסידים?
00:00 אין יאר תר״ג איז געווען א גרויסע אסיפה אין פעטערבורג, וואו דער צמח צדק איז געווען, און צוזאמען מיט אים איז אויך געווען רבי איצעלע וואלאזשינער. זיי זענען געווען דעמאלט פון די גרויסע רבנים אין רוסלאנד, און די ממשלה האט דעמאלט געוואלט מאכן כל מיני גזירות אין ענינים פון חינוך, ענינים פון אידישקייט. און דער צמח צדק האט זיך דעמאלט געשטעלט מיט א מורא׳דיגע מסירות נפש נישט צו לאזן די ממשלה דורכפירן אירע גזירות. דעמאלט זענען געווען די משכילים, וואס האבן געהאט א גרויסע השפעה אויף דער ממשלה אין רוסלאנד, און האבן געוואלט דורכפירן כל מיני שווערע גזירות: בייטן דעם חינוך, ענינים פארבונדן מיט רבנות, ענינים פארבונדן מיט חינוך פון אידישע קינדער. און דער צמח צדק איז דעמאלט געווען עטלעכע חדשים אין פעטערבורג, און ער האט שטארק געפירט א מערכה קעגן דער ממשלה. מען האט אים דעמאלט ארעסטירט, איינגעזעצט אין תפיסה כמה וכמה פעמים, ווי עס ווערט דערציילט. און ער האט מיט א מורא׳דיגע מסירות נפש דורכגעפירט צו מבטל זיין די גזירות. איז מען דערציילט, דער רבי ריי״צ האט דערציילט אין א פארברענגען, אז רבי איצעלע וואלאזשינער האט דעמאלט געפרעגט דעם צמח צדק: ווי אזוי האט ער זיך געקענט אריינלייגן אין אזא מסירות נפש? על פי דרך הטבע האט דאך די ממשלה געקענט, רחמנא ליצלן, דורכפירן דעם פסק פון א מורד במלכות, וואס דאס איז היפך החיים. האט ער געפרעגט דעם צמח צדק: מילא, דו טראכסט נישט וועגן זיך, אבער דו האסט דאך תלמידים, דו האסט דאך חסידים; ווי אזוי לאזסטו איבער די חסידים?
01:57 ואדמו"ר הצמח צדק השיב: יש לי על כך שתי תשובות, תירוץ והבטחה. התירוץ הראשון הוא שישנם הילדים — לאדמו"ר הצמח צדק היו כמה ילדים — ואם, רחמנא ליצלן, יעשו מה שיעשו, הילדים יהיו כאן. וההבטחה היא שהחסידים, באחדות שלהם, ינהיגו ויוציאו לפועל עד שיבוא משיח. כלומר, כוח האחדות שיש אצל חסידים ייתן להם את הכוח לעמוד בזה ולהמשיך לפעול עד ביאת משיח צדקנו. באותה התוועדות סיפר אדמו"ר הצמח צדק — או אדמו"ר הריי"צ, הרבי הקודם — גם סיפור נוסף שהיה אצל אדמו"ר הצמח צדק: היה זה בשמחת תורה [לא ברור], והגיע קהל גדול מאוד, עד שנאלצו לעמוד ברחוב והוציאו גם את הבימה לרחוב כדי שיוכלו לערוך הקפות. אדמו"ר הצמח צדק אמר אז לחיים ועלה על השולחן. ובהתוועדות של שמחת תורה הייתה שמחה גדולה. ובאחד הרגעים הוא עלה על השולחן ואמר: ״אלף, בית, גימל, דלת: אהבה, ברכה; גאווה, דלות — בגשמיות וברוחניות״. כלומר, כשיש אצל חסידים אהבה, תהיה ברכה; וחס ושלום להפך. זהו העניין, כוחה של האהבה, כוח האחדות.
01:57 און דער צמח צדק האט געענטפערט: איך האב אויף דעם צוויי ענטפערס, א תירוץ מיט א הבטחה. דער ערשטער תירוץ איז, ס׳איז דא די קינדער — דער צמח צדק האט געהאט עטלעכע קינדער — איז זיי, רחמנא ליצלן, וועלן דורכפירן וואס זיי וועלן, וואס זיי וועלן טאן, וועלן זיין די קינדער. און די הבטחה איז, אז חסידים מיט זייער אחדות וועלן פירן און דורכפירן ביז משיח וועט קומען. דאס הייסט, אז דער כח פון אחדות וואס איז דא ביי חסידים, דאס וועט געבן דעם כח צו קענען ביישטיין און קענען דורכפירן ביז ביאת משיח צדקנו. אין יענעם פארברענגען האט דער צמח צדק — אדער דער רבי ריי״צ, דער פריערדיקער רבי — אויך דערציילט נאך א סיפור וואס איז געווען ביים צמח צדק: עס איז געווען שמחת תורה [לא ברור], ס׳זענען געקומען צו גיין גאר א גרויסער עולם, און מען האט געדארפט שטיין אויפן גאס און האט ארויסגעפירט די בימה אלץ אויפן גאס כדי צו קענען פירן הקפות. דער צמח צדק האט דעמאלט גענומען לחיים און איז ארויפגעגאנגען אויפן טיש. און אין דעם שמחת־תורה׳דיגן פארברענגען איז געווען א גרויסע שמחה. און אין איינע פון די רגעים איז ער ארויפגעגאנגען אויפן טיש און האט געזאגט: „אלף, בית, גימל, דלת: אהבה, ברכה; גאוה, דלות — בגשמיות וברוחניות.“ דאס הייסט, אז בשעת ביי חסידים איז דא דער ענין פון אהבה, וועט זיין ברכה; חס ושלום להיפך. וואס דאס איז דער ענין, דער כח פון אהבה, כח האחדות.
03:43 כשנמצאים יחד באהבה ובאחדות, זהו המקור לכל הברכות. אנחנו נמצאים כעת בימי בין המצרים, שלושת השבועות, ואנחנו יודעים מה אומרת הגמרא: חורבן בית המקדש היה בעוון שנאת חינם. וממילא מובן שגם התיקון, הגאולה שתבוא על ידי משיח צדקנו, הוא באמצעות אהבת חינם. כאשר אצל יהודים בכלל ואצל חסידים בפרט יהיו אהבה, אחדות ותחושת משפחה, על ידי כך נזכה לגאולה השלמה. בפרט כשאנחנו נמצאים בזמן הזה, בזמן של בין המצרים, זהו זמן שבו אנחנו צריכים לחזק בכל עניין, ביתר שאת וביתר עוז, את אהבת החינם, היפך שנאת החינם. אנו מוצאים בגמרא ביומא ששנאת חינם הייתה הסיבה לחורבן בית המקדש, וכך גם בסיפור הידוע של קמצא ובר קמצא, המובא בגמרא בגיטין. שם רואים שבגלל שנאת חינם, רחמנא ליצלן, אירע חורבן בית המקדש; ולהפך, על ידי אהבת חינם נבנה את בית המקדש. ולכן מוצאים בהשגחה פרטית, כפי שכותב השל"ה הקדוש, שפרשת השבוע שאנו קוראים קשורה תמיד לזמן שבו קוראים אותה. [לא ברור] לפעול עם…
03:43 אז בשעת מען איז צוזאמען מיט אהבה און אחדות, איז דאס דער מקור אויף אלע ברכות. מיר געפינען זיך דאך אין די טעג פון בין המצרים, די דריי וואכן, וואס מיר ווייסן דאך וואס די גמרא זאגט: דער חורבן בית המקדש איז געווען בעוון דעם ענין פון שנאת חינם. און ממילא פארשטייט מען, אז אויך דער תיקון, די גאולה וואס וועט קומען על ידי משיח צדקנו, איז דורך דעם ענין פון אהבת חינם. אז דורך דעם וואס ביי אידן בכלל און חסידים בפרט וועט זיין דער ענין פון אהבה ואחדות ומשפחה, דורך דעם וועט מען זוכה זיין צו דער גאולה שלמה. בפרט ווי מיר געפינען זיך אין דעם זמן, אין דעם זמן פון בין המצרים, איז דאס א זמן וואס מיר דארפן ביי יעדן ענין מחזק זיין ביתר שאת וביתר עוז דעם ענין פון אהבת חינם, היפך דעם ענין פון שנאת חינם. וואס מיר געפינען אין דער גמרא אין יומא, אז שנאת חינם איז געווען די סיבה פון חורבן בית המקדש, און דאס איז אויך, ווי עס שטייט אין דער גמרא אין גיטין, דער סיפור הידוע פון קמצא ובר קמצא. אז דארטן זעט מען אז דורך דעם ענין פון שנאת חינם, רחמנא ליצלן, איז געווארן חורבן בית המקדש; ולהיפך, דורך אהבת חינם וועט מען בויען דעם בית המקדש. וואס דערפאר געפינט מען בהשגחה פרטית, ווי דער של״ה הקדוש שרייבט, אז די פרשת השבוע וואס מיר לייענען איז אלע מאל פארבונדן מיט דעם זמן. [לא ברור] אויפצוטאן מיט…
05:21 בפרשה לומדים על מלחמת מדין. הן בפרשת פנחס והן בפרשת מטות התורה מספרת באריכות על עניינה של מלחמת מדין. ״צרור את המדינים״, כפי שנאמר בפרשת פנחס, ואחר כך התורה מספרת בפרשת מטות את פרטי הסיפור של מלחמת מדין. ועד כדי כך רואים בתורה את חשיבותה של מלחמת מדין, שמשה רבינו הכניס את כל נשמתו לעניין הזה. הקב"ה אומר למשה רבינו: ״נקום נקמת בני ישראל מאת המדינים, אחר תאסף אל עמיך״. כלומר, בעקבות מלחמת מדין יתקיים ״תאסף אל עמיך״. זאת אומרת, שעל ידי מלחמת מדין הגיע משה רבינו לשלמות נשמתו בעולם הזה הגשמי, בחיים חיותו בעלמא דין. ובכך השלים את כל שליחותו. מכאן מובן שמלחמת מדין הייתה עניין נעלה ויסודי. היא הייתה קשורה למשה רבינו, והייתה קשורה לשלמות נשמתו בעולם. ולכן, ״החלצו מאתכם אנשים לצבא״ — משה רבינו ביקש שיהיה ״החלצו מאתכם״, שמכל השבטים יצאו יהודים, עד כדי כך שזו הייתה המלחמה היחידה שאליה יצאו מכל השבטים, כולל גם שבט לוי. ״אלף למטה״ יצאו למלחמה. עניינה של מלחמת מדין מבואר ב־
05:21 אין די פרשה לערנט מען דעם ענין פון מלחמת מדין. סיי אין פרשת פנחס, סיי אין פרשת מטות, דערציילט די תורה באריכות וואס דאס איז געווען דער ענין פון מלחמת מדין. „צרור את המדינים“, ווי עס שטייט אין פרשת פנחס, און דערנאך דערציילט די תורה אין פרשת מטות די פרטי הסיפור פון מלחמת מדין. און עד כדי כך זעט מען אין תורה דעם ענין פון מלחמת מדין, אז משה רבינו האט זיך אריינגעלייגט מיט דער גאנצער נשמה אין דעם ענין פון מלחמת מדין. דער אויבערשטער זאגט צו משה רבינו: „נקום נקמת בני ישראל מאת המדינים, אחר תאסף אל עמיך.“ דאס הייסט, אז דורך דער מלחמת מדין וועט זיין „תאסף אל עמיך“. דאס הייסט, אז דורך דער מלחמת מדין איז משה רבינו צוגעקומען צו שלימות, וואס דאס איז זיין נשמה אין עולם הזה הגשמי, בחיים חיותו בעלמא דין. און מיט דעם האט ער דורכגעפירט זיין גאנצע שליחות. פון דעם פארשטייט מען, אז מלחמת מדין איז געווען אן ענין נעלה ויסודי. דאס איז געווען פארבונדן מיט משה רבינו, און דאס איז געווען פארבונדן מיט שלימות נשמתו בעולם. און דערפאר, „החלצו מאתכם אנשים לצבא“, האט משה רבינו געבעטן אז עס זאל זיין „החלצו מאתכם“, אז פון אלע שבטים זאלן גיין אידן, עד כדי כך אז דאס איז געווען די איינציקע מלחמה וואס עס זענען געגאנגען פון אלע שבטים, כולל אויך שבט לוי. „אלף למטה“ זענען געגאנגען אויף דער מלחמה. דער ענין פון מלחמת מדין איז מבואר אין
06:59 תורת החסידות, שזה קשור לתיקון שנאת חינם ולאהבת חינם, כפי שמובא בסוגיה. ועל כך האריז״ל מאריך גם הוא, ש״מדין״ הוא מלשון מדון ומריבה, וזוהי קליפת מדין. כידוע, כשמדברים בתורה על אומות העולם, הרי כפי שמובא בחז״ל ובספרי חסידות, כל אחת מהאומות קשורה למידות רעות המצויות באדם. כל דבר שנמצא בעולם נמצא גם בלבו של אדם. וכשם שיש שבעה עממים, כך יש שבעה עממים אצל כל יהודי. שבעת העממים הם שבע המידות הרעות. אלו מידות רעות שכפי שמובא בתניא ומתבאר באריכות, קיימות אצל כל אחד, ועליו לתקן אותן ולהפוך אותן. זהו כיבוש שבעת העממים. כשמגיעים למדין, מבואר שמדין איננה אחת משבע האומות. אדרבה, המלחמה בה הייתה עוד לפני הכניסה לארץ ישראל, ובכל זאת היה צורך במלחמת מדין. רואים שמשה רבינו התמסר לכך בכל נשמתו. למה? כי מדין היא המכה של כל המידות הרעות, וזהו עניין שנאת חינם. מדין היא מלשון מדון ומריבה, ומדון ומריבה הם עניין
06:59 תורת החסידות, אז דאס איז פארבונדן מיט דעם ענין פון תיקון שנאת חינם און דעם ענין פון אהבת חינם, וואס ער ברענגט זיך אין דער סוגיא. און אויף דעם ברענגט עס דער אריז״ל אויך באריכות, אז דער ענין פון מדין איז — מדין איז מלשון מדון ומריבה, וואס דאס איז די קליפה פון מדין. כידוע, ווען מען רעדט וועגן די אומות העולם אין תורה, איז, ווי עס שטייט אין חז״ל און אין חסידישע ספרים, אז יעדערע פון די אומות העולם איז פארבונדן מיט די מדות רעות וואס זענען דא ביים מענטשן. אז יעדע זאך וואס געפינט זיך בעולם, געפינט זיך בלבו של אדם. איז אזוי ווי עס איז דא דער ענין פון שבעה אומות, איז דא דער ענין פון שבעה אומות ביי יעדן איד. שבעה אומות, דאס זענען די שבעה מדות רעות. עס זענען מדות רעות וואס, ווי עס שטייט אין תניא און עס ווערט מבואר באריכות, ביי יעדן איינעם זענען פאראן די מדות רעות, וואס דאס דארף ער מתקן זיין, מהפך זיין, וואס דאס איז דער כיבוש פון די שבעה עממין. ווען עס קומט צו דעם ענין פון מדין, איז מבואר אז מדין איז נישט איינע פון די שבעה אומות. אדרבה, דאס איז געווען נאך פאר דעם אריינגיין אין ארץ ישראל. און פונדעסטוועגן דארף געווען זיין די מלחמה פון מדין. זעט מען, אז משה רבינו האט זיך אריינגעלייגט דערין מיט דער גאנצער נשמה. פארוואס? ווייל מדין איז די מכה פון אלע מדות רעות, און דאס איז דער ענין פון שנאת חינם. מדין איז מלשון מדון ומריבה, און מדון ומריבה איז דער ענין
08:30 של שנאת חינם. וזוהי המכה של כל המידות הרעות. ידוע אצל חסידים שזהו אחד המאמרים של אדמו״ר הזקן שנדפסו בליקוטי תורה לפרשה הזאת, בליקוטי תורה פרשת מטות, המאמר ״החלצו מאתכם״. וזה [לא ברור] של קליפת מדין, של כל עניין מדין בעבודת השם. ידוע אצל חסידים, ומובא ב״היום יום״, שאצל רבותינו נשיאינו, נשיאי חב״ד, היה סדר שלקחו מאמר וחזרו עליו מדי כמה שנים. לכל רבי היה מאמר שהיה המאמר שלו, שעליו חזר מדי כמה שנים. המאמר שהיה המאמר של אדמו״ר הריי״צ, שעליו חזר מדי כמה שנים, היה המאמר ״החלצו״. וזה [לא ברור] אהבת חינם, כנגד עניין שנאת חינם. המאמר הזה הוא היסוד של כל העניין, שהוא אחד היסודות של הבעל שם טוב. כידוע, אצל הבעל שם טוב זה היה אחד מיסודותיו, אחד העניינים העיקריים שלימד, דרש ופעל למענם: שתהיה אהבת ישראל אמיתית, אהבת חינם אמיתית, חיבה אמיתית, אהבה אמיתית. [לא ברור] האדמו״ר דיבר על כך במאמר ״החלצו״. ומסופר בשיחות — אדמו״ר הריי״צ מספר בשיחות — שעוד בשנים הראשונות, בחיי המגיד ממעזריטש, נסע אדמו״ר הזקן לעיירות. הוא נסע לעיירות כדי להפיץ חסידות, להכיר לאנשים את דרכי החסידות וללמד חסידות. והוא מספר שזה היה באחת השנים הראשונות, עוד
08:30 פון שנאת חינם. און דאס איז די מכה פון אלע מדות רעות. עס איז באוואוסט ביי חסידים, אז דאס איז איינע פון די מאמרים פונעם אדמו״ר הזקן וואס איז געדרוקט אין ליקוטי תורה פון דער דאזיקער פרשה, אין ליקוטי תורה פרשת מטות, דער מאמר „החלצו מאתכם“. און דאס [לא ברור] פון דער קליפה פון מדין, פון דעם גאנצן ענין פון מדין, אין עבודת השם. עס איז באוואוסט ביי חסידים, און מען ברענגט דאס אין „היום יום“, אז דער ענין פון — אז ביי רבותינו נשיאינו, נשיאי חב״ד, איז געווען דער סדר אז מען האט גענומען דעם מאמר, און דעם מאמר האט מען איבערגעחזרט יעדע עטליכע יאר. עס איז געווען א מאמר — יעדער רבי האט געהאט א מאמר וואס איז געווען זיין מאמר, וואס אויף דעם האט ער זיך איבערגעחזרט יעדע עטליכע יאר. דער מאמר וואס איז געווען דער מאמר פונעם פריערדיקן רבי׳ן, וואס ער האט איבערגעחזרט יעדע עטליכע יאר, איז געווען דער מאמר „החלצו“. און דאס [לא ברור] אהבת חינם, קעגן דעם ענין פון שנאת חינם. דער מאמר איז דער יסוד פון דעם גאנצן ענין, וואס דאס איז איינע פון די יסודות פונעם בעל שם טוב. כידוע, אז ביים בעל שם טוב איז דאס געווען איינע פון זיינע יסודות, איינע פון די עיקר ענינים, וואס ער האט געלערנט, געמאנט און געארבעט אויף דעם ענין: צו האבן אן אמת׳ע אהבת ישראל, אן אמת׳ע אהבת חינם, צו האבן אן אמת׳ע ליבשאפט, אן אמת׳ע אהבה. [לא ברור] דער אדמו״ר האט גערעדט וועגן דעם אין דעם מאמר „החלצו“. און עס ווערט דערציילט אין די שיחות — דער רבי ריי״צ דערציילט אין די שיחות — אז נאך אין די ערשטע יארן, נאך בחייו פונעם מעזריטשער מגיד, איז דער אדמו״ר הזקן געפארן אין שטעטלעך. ער איז געפארן אין שטעטלעך צו פארשפרייטן חסידות, צו באקענען מיט דרכי החסידות, צו לערנען חסידות. און ער דערציילט, אז דאס איז געווען אין איינע פון די ערשטע יארן, נאך
10:36 בחיי המגיד ממעזריטש, כשאדמו״ר הזקן נסע לעיר אחת. בעיר ההיא היו מחלוקות בין בעלי הבתים לרב, וכל מיני עניינים שהתרחשו בקהילה. זו הייתה קהילה של בני תורה ותלמידי חכמים גדולים, אבל היו ביניהם מחלוקות גדולות על הנהגת הקהילה. ואדמו״ר הזקן אמר אז דבר תורה, כדרכו בקודש — כידוע, בשנים הראשונות נהג אדמו״ר הזקן לומר תורות קצרות. אלו היו תורות קצרות, מועט המחזיק את המרובה, תורות חריפות שכמו שנהגו לומר, הבערו את העולם; כלומר, בדברי התורה האלה הוא נגע בלבבות ושינה אנשים. אדמו״ר הזקן אמר אז דבר תורה על מאמר חז״ל בגמרא יומא: ״ראשונים שנתגלה עוונם נתגלה קיצם; אחרונים שלא נתגלה עוונם לא נתגלה קיצם״. כלומר, בבית ראשון ידעו מה הייתה הסיבה לחורבן בית ראשון. הגמרא אומרת שהיו אלו שלוש העבירות: עבודה זרה, גילוי עריות ושפיכות דמים. אבל הגמרא אומרת: ״ויתר הקב״ה על עבודה זרה, גילוי עריות ושפיכות דמים, ולא ויתר על מאסה של תורה״. היו דברים שהיו הטעם והסיבה שהביאו לחורבן בית המקדש הראשון. נתגלה עוונם, וממילא נתגלה קיצם, וידעו מה צריך לתקן. אבל אחרונים, שלא נתגלה עוונם — לא יודעים מה הייתה הסיבה — ממילא לא נתגלה קיצם. איך יודעים כמה זמן צריך לעבור עד הקץ, עד הגאולה מן הגלות האחרונה, הגלות של חורבן בית שני? שאל אדמו״ר הזקן: מה זאת אומרת? הרי אנחנו יודעים שחורבן בית שני היה בגלל שנאת חינם. אם כך, הרי כן נתגלה עוונם? השיב אדמו״ר הזקן,
10:36 בחיי המגיד, איז דער אלטער רבי געפארן אין א שטאט, און אין דער שטאט זענען געווען ענינים פון מחלוקות, די בעלי בתים מיטן רב, און כל מיני ענינים וואס זענען פארגעקומען אין דער קהילה. ס׳איז געווען א קהילה פון בני תורה און גרויסע תלמידי חכמים, אבער צווישן זיי זענען געווען גרויסע מחלוקות וועגן דער הנהגת הקהילה. און דער אלטער רבי האט דעמאלט געזאגט, כדרכו בקודש — כידוע, אין די ערשטע יארן פלעגט דער אלטער רבי זאגן קורצע תורות. עס זענען געווען קורצע תורות, מועט המחזיק את המרובה, חריפע תורות, וואס, ווי מען פלעגט זאגן, האבן געברענט די וועלט; דאס הייסט, מיט דער תורה האט ער געשטאכן אין הארצן און געענדערט מענטשן. און דער אלטער רבי האט דעמאלט געזאגט א תורה אויף דעם מאמר חז״ל אין דער גמרא יומא: „ראשונים שנתגלה עוונם נתגלה קיצם; אחרונים שלא נתגלה עוונם לא נתגלה קיצם.“ דאס הייסט, ביים בית ראשון האט מען געוואוסט וואס איז געווען דער טעם פארוואס עס איז געקומען צום חורבן בית ראשון. די גמרא זאגט אז דאס איז געווען די דריי עבירות: עבודה זרה, גילוי עריות און שפיכות דמים. אבער די גמרא זאגט: „ויתר הקב״ה על עבודה זרה, גילוי עריות ושפיכות דמים, ולא ויתר על מאסה של תורה.“ עס זענען געווען זאכן וואס זענען געווען דער טעם און די סיבה וואס האבן געברענגט צום חורבן בית המקדש הראשון. נתגלה עוונם, ממילא נתגלה קיצם, און מען האט געוואוסט וואס מען דארף מתקן זיין. אבער אחרונים, שלא נתגלה עוונם — מען ווייסט נישט וואס איז געווען די סיבה — ממילא לא נתגלה קיצם. ווי ווייסט מען ווי לאנג עס דארף זיין ביזן קץ, ביז דער גאולה פון דעם גלות האחרון, פון דעם גלות פונעם חורבן בית שני? האט דער אלטער רבי געפרעגט: וואס הייסט? מיר ווייסן דאך אז דער חורבן בית שני איז געווען צוליב דעם ענין פון שנאת חינם. איז אויב אזוי דאך יא נתגלה עוונם? האט דער אלטער רבי געענטפערט, אז
12:34 שהפירוש הוא ששנאת חינם היא סוג של חטא שבו ״לא נתגלה עוונם״. אנחנו יודעים שסיבת חורבן בית שני הייתה קשורה לשנאת חינם, אבל שנאת חינם היא סוג כזה של עניין שאינו מתגלה. האדם אינו תופס שזו עבירה אצלו. עבודה זרה, גילוי עריות, שפיכות דמים, ביטול תורה — אדם יודע, רואה ומרגיש שהוא אינו נוהג כשורה, שהוא עושה דבר שאינו טוב כלל, דבר אסור. ממילא הוא יודע שעליו לתקן זאת; הוא יודע מה עליו לתקן ויודע שעליו לעשות תשובה. אבל בעניין של שנאת חינם, האדם מלמד זכות על עצמו. הוא טוען שבעצם זה לא דבר רע, שהוא לא עושה כלום. נו, כלום — מה הפירוש של שנאת חינם? הוא לא יכול לסבול את הזולת. כן. וזה עצמו כל העניין. כן. מה רע בזה? הוא לא עושה דבר רע. רק זה שהוא לא אוהב את האחר, שהוא לא יכול לסבול אותו, ושהוא לא יכול להסתדר איתו [לא ברור] — הוא לא עושה דבר רע. ממילא ״לא נתגלה עוונם״. זהו עניין אחד שנקרא בלשון החסידות ״דקות הרע״. ומכיוון שזו דקות הרע, כי זה דבר שאדם מלמד בו זכות על עצמו, והוא חושב ש
12:34 דער פשט איז: שנאת חינם, דאס איז אזא סארט חטא וואס לא נתגלה עוונם. מיר ווייסן אז דער טעם פונעם חורבן בית שני איז געווען פארבונדן מיט שנאת חינם, אבער שנאת חינם איז אזא סארט מדרגה, אזא סארט ענין, וואס לא נתגלה. דער מענטש כאפט זיך נישט אז דאס איז ביי אים אן עבירה. עבודה זרה, גילוי עריות, שפיכות דמים, ביטול תורה — א מענטש ווייסט, א מענטש זעט, א מענטש פילט אז ער טוט נישט ריכטיג. ער טוט א זאך וואס איז גאר, וואס איז אין גאנצן נישט גוט, א פארבאטענע זאך. איז ממילא ווייסט ער אז ער דארף דאס מתקן זיין; ער ווייסט וואס ער דארף מתקן זיין, ער ווייסט אז ער דארף תשובה טאן. אבער דער ענין פון שנאת חינם איז דאך, א מענטש איז מלמד זכות אויף זיך. ער טענה׳ט אז בעצם איז דאס נישט קיין שלעכטע זאך, ער טוט גארנישט. נו, גארנישט — וואס איז דער טייטש פון שנאת חינם? ער קען נישט פארטראגן יענעם. יא. און דאס אליין איז די גאנצע זאך. יא. וואס איז שלעכט? ער טוט נישט קיין שלעכטע זאך. נאר דאס וואס ער האט נישט ליב דעם אנדערן, דאס וואס ער קען נישט פארטראגן דעם אנדערן, און ער קען זיך נישט צוזאמען מיט אים [לא ברור] — ער טוט נישט קיין שלעכטע זאך. איז ממילא לא נתגלה עוונם. דאס איז איין ענין וואס ווערט אנגערופן אין לשון החסידות „דקות הרע“. און וויבאלד דאס איז דקות הרע, ווייל דאס איז אזא זאך וואס א מענטש איז זיך מלמד זכות, און ער טראכט אז
13:49 הוא אינו עושה דבר רע, וטוען שאין בו שום עבירה וכו׳ — הדבר אינו מתגלה אצלו [לא ברור], וממילא ״לא נתגלה עוונם״. וכיוון ש״לא נתגלה עוונם״, ממילא ״לא נתגלה קיצם״. זו אריכות הגלות. כיוון שהגלות הארוכה קשורה לעניינים כאלה של רע בנפש, שקשה כל כך לגלות אותם ולהבחין בהם, ממילא קשה יותר לברר אותם ולתקן אותם. זו הייתה הנקודה בתוכן המאמר שאדמו״ר הזקן אמר אז, ובאמצעותו חולל מהפך גדול בעיר והביא לכך שישרור בה שלום. ומאוחר יותר באזור, אדמו״ר הזקן אמר את המאמר ״החלצו״, שהוא המאמר שנדפס בלקוטי תורה. זהו מאמר ארוך יותר, ושם מבואר העניין בפרטים רבים. את העניין שבמאמר הזה מוצאים אחר כך אצל רבותינו נשיאינו, שהיו מדברים עליו, מרחיבים בו ומעוררים את החסידים לנהוג באהבת חינם כנגד שנאת חינם. באשר לאדמו״ר הרש״ב, ידוע ששנת תרנ״ט הייתה אצלו שנה מיוחדת מאוד. בתשרי תרנ״ט, ואף בשנה שלפניה, הייתה התקופה שבה ישיבת תומכי תמימים בליובאוויטש החלה לפעול. ייסודה של ישיבת תומכי תמימים בליובאוויטש היה
13:49 ער טוט נישט קיין שלעכטע זאך, און טענה׳ט זיך אז אין אים איז נישט קיין עבירה, און, און, און, וכו׳ — קומט עס נישט ביי אים [לא ברור], און ממילא לא נתגלה עוונם. און וויבאלד לא נתגלה עוונם, ממילא לא נתגלה קיצם. דאס איז דער אריכות הגלות. וויבאלד דער גלות הארוך איז פארבונדן מיט אזעלכע ענינים פון רע אין נפש, וואס איז אזוי שווער דאס מגלה צו זיין און זיך כאפן אויף דעם, איז ממילא איז דאס שווערער צו מברר זיין און צו מתקן זיין. דאס איז געווען די נקודה פונעם תוכן פונעם מאמר וואס דער אלטער רבי האט דעמאלט געזאגט, וואס מיט דעם האט ער געמאכט א גרויסן מהפך אין שטאט און געברענגט אז עס זאל ווערן שלום דארטן. און שפעטער די געגנט — דער אלטער רבי האט גערעדט דעם מאמר „איך הולצו“, וואס דאס איז דער מאמר וואס איז געדרוקט אין לקוטי תורה. עס איז שוין א לענגערער מאמר, וואס דארטן ווערט עס מבואר אין ענינים בריבוי פרטים. און דעם מאמר געפינט מען שפעטער ביי רבותינו נשיאינו, ווי זיי פלעגן רעדן דעם ענין און ארומרעדן און מעורר זיין, וואס חסידים — דער ענין זאל זיין אהבת חינם אנטקעגן דעם ענין פון שנאת חינם. וואס איז געווען ביים רבי׳ן רש״ב, איז ידוע אז ביים רבי׳ן רש״ב איז געווען דאס יאר תרנ״ט. תרנ״ט איז געווען גאר א מערקווירדיק יאר. צום תשרי תרנ״ט, און אפילו אכטער יאר, איז געווען דעמאלט די תקופה וואס די ישיבה תומכי תמימים אין ליובאוויטש איז אויפגעגאנגען. די יסוד פון תומכי תמימים אין ליובאוויטש, די ישיבה, איז
15:11 שנה קודם לכן. שנת תרנ״ח הייתה השנה הראשונה לייסוד תומכי תמימים, אבל אז הייתה הישיבה בעיירה מחוץ לליובאוויטש. לקראת תשרי, בסוף אלול תרנ״ח ובתשרי תרנ״ט, הגיעו התמימים, ואז נוסדה הישיבה בליובאוויטש. ובשמחת תורה נתן אדמו״ר הרש״ב לישיבה את שמה. עד אז עדיין לא היה לישיבה שם, והוא אמר אז ששמה יהיה תומכי תמימים. בקשר להקפות הוא דיבר אז על ״תומכי תמימים הושיעה נא״: עניין ההקפות קשור בתומכי תמימים. אז אמר ששמה של הישיבה יהיה תומכי תמימים, ושהתלמידים הלומדים בישיבה ומתנהגים בה, ברוך ה׳, ייקראו תמימים. ובשמחת תורה אמר אדמו״ר הרש״ב את המאמר ״החלצו״. וכפי שסיפר אדמו״ר הריי״צ על אותו שמחת תורה, כך היה סיפור הדברים: הייתה התוועדות, ובמהלכה הבחין אדמו״ר הרש״ב בכוס שהייתה מונחת על השולחן, כוס לאמירת לחיים. הוא ראה שאחד החסידים לקח ושטף את הכוס לפני שמזגו לו בה לחיים. אדמו״ר הרש״ב חש שדבר זה הוא פתח להיעדר אהבה, להיעדר אחדות ולהיעדר אהבת החינם שצריכה להיות בין חסידים.
15:11 געווען א יאר פריער. במשך דעם יאר תרנ"ח איז געווען די ערשטע יאר פון יסוד תומכי תמימים. אבער דאס איז געווען אין א שטעטל ארויס פון ליובאוויטש. אויף תשרי, סוף אלול תרנ"ח, תשרי תרנ"ט, זענען אנגעקומען די תמימים, און דעמאלט איז געווען דער יסוד הישיבה אין ליובאוויטש. און דעמאלט, אין שמחת תורה, האט דער רבי רש"ב ארויסגערופן דעם נאמען. די ישיבה האט נאך ניט געהאט קיין נאמען, און ער האט דעמאלט געזאגט אז די ישיבה וועט הייסן תומכי תמימים. האט ער דעמאלט, במשך, בקשר צו די הקפות, גערעדט פון „תומכי תמימים הושיעה נא“. אז דער ענין פון די הקפות איז פארבונדן מיט תומכי תמימים, און דעמאלט געזאגט אז די ישיבה וועט הייסן תומכי תמימים, און די תלמידים וואס לערנען אין דער ישיבה און פירן זיך ברוך ה׳ וועלן הייסן תמימים. און אין שמחת תורה האט דער רבי רש"ב געזאגט דעם מאמר „החלצו“. און ווי דער רבי ריי"צ האט דערציילט פון יענעם שמחת תורה, וואס איז געווען דער סיפור הדברים: עס איז געווען א פארברענגען, און אין יענעם פארברענגען האט דער רבי רש"ב געפילט, געזען, אז עס איז געווען א גלעזל וואס איז געלעגן אויפן טיש, א גלעזל צו זאגן לחיים. האט ער געזען ווי איינער פון די חסידים איז געגאנגען און אפגעוואשן דעם גלעזל פאר דעם וואס ער האט דערויף געגאסן לחיים. און ביים רבי רש"ב איז דאס געווען אן ענין וואס ער האט געפילט, אז דאס איז א פתח, וואס איז א העדר פון אהבה, א העדר פון אחדות, א העדר פון אהבת חינם וואס דארף זיין ביי חסידים.
16:41 זו הייתה הסיבה שעוררה את הדבר וגרמה לו; היו גם עניינים נוספים. באותם ימים, בשמחת תורה, הוא אמר פעם אחת את המאמר ״החלצו״. אחר כך, בשבת פרשת נח, הייתה התוועדות, מסיבה עם המשפחה, ואז חזר על המאמר פעם נוספת, עם פרטים נוספים. גם זה היה קשור לעניין שהיה אז, שהיה צורך לפעול בו בענייני אהבת חינם. המאמר ״החלצו״ הוא מאמר ארוך יותר, שאדמו״ר הרש״ב כתב באריכות גדולה. הוא מבאר בו באריכות ובפרטיות את עניינה של קליפת מדין. שם הוא מבאר את כל עניין קליפת מדין, את העניינים שמדובר עליהם בפרשה. הוא מביא את מה שדיברנו עליו קודם: ראשית, מה שמוצאים במלחמת מדין, שעל ידה הגיעה מדרגתו של משה רבינו לשלמותה. באמצעותה הוא הגיע לשלמות נשמתו, וזהו עניין מה שנאמר לו, ״אחר תאסף אל עמיך״: בכך השלים את תכלית ירידת נשמתו למטה. רואים אפוא שבמלחמת מדין יש עניין נעלה יותר, ושהוא קשור דווקא למשה רבינו. ועוד מוצאים שבמלחמת מדין נאמר ״החלצו״. ״החלצו״ משמע כולכם, אף שבפועל נבחרו למלחמה רק אלף למטה. ואף על פי כן,
16:41 און דאס איז געווען די סיבה המעוררת וואס האט גורם געווען; עס זענען געווען נאך ענינים. שפעטער האט ער געזאגט, אין זעלבע צייט, אין זעלבע טעג, שמחת תורה, האט ער געזאגט איינמאל דעם מאמר „החלצו“. און שפעטער, שבת פרשת נח, איז געווען א פארברענגען, א מסיבה מיט דער משפחה, און האט דעמאלט איבערגעחזרט נאך אמאל דעם מאמר מיט נאך פרטים. דאס איז געווען אויך פארבונדן מיט אן ענין וואס איז דעמאלט געווען, וואס האט געדארפט אויפטאן אין ענינים פון אהבת חינם. און אין יענעם מאמר, דעם מאמר „החלצו“, דאס איז א מערנדער מאמר, וואס דער רבי רש"ב האט געשריבן באריכות גדולה. און ער מבארט דארט אין דעם מאמר באריכות ובפרטיות דעם ענין, ווי אזוי די קליפה פון מדין. דארט איז ער מבאר דעם גאנצן ענין פון קליפת מדין, וואס דאס זענען די ענינים וואס רעדן זיך אין דער סדרה. וואס ער ברענגט, וואס מיר האבן גערעדט פריער: ערשטנס, וואס מען געפינט ביי מדין, אז דאס איז געווען שלימות מדריגתו של משה רבינו. אז דורך דעם איז ער צוגעקומען צו שלימות נשמתו, וואס דאס איז געווען דער ענין וואס ער האט געזאגט, „אחר תאסף אל עמיך“. אז דורך דעם האט ער משלים געווען תכלית ירידת נשמתו למטה. זעט מען נאך א מערנדער ענין אין מלחמת מדין, און מען זעט אז דאס איז אן ענין פארבונדן דווקא מיט משה רבינו. און דאן נאך געפינט מען אז אין דעם, ביי מלחמת מדין, שטייט „החלצו“. „החלצו“ משמע כולכם, הגם בפועל איז געווען נאר אלף למטה, אז עס זענען געגאנגען די אויסגעקליבענע. און פון דעסטוועגן אבער דער
18:06 הלשון היא ״החלצו״, כולם יחד. כלומר, הציווי עצמו מופנה לכל היהודים, אף שבפועל נבחרו אלף למטה לצאת למלחמה. ויש עוד כמה וכמה פרטים: רואים שהתורה מאריכה בפרטי פרטים ובחשבונות על כל מה שהתרחש במלחמה. עוד מוצאים בעניין המלחמה, שהקב״ה אמר למשה רבינו ״נקום נקמת בני ישראל״, ואילו משה רבינו, כשדיבר אל בני ישראל, אמר שיש לנקום ״נקמת ה׳״ במדין. על כך הוא שואל במאמר: האם זו ״נקמת בני ישראל״ או ״נקמת ה׳״? לכאורה, לפי סיפור הדברים, זו הייתה נקמת בני ישראל. הרי המדינים רצו לגרום להם עוגמת נפש; זה היה מעשה מדין — הם רצו להרע ליהודים. ובכל זאת, הקב״ה אמר ״נקמת בני ישראל״ ומשה אמר ״נקמת ה׳״. והוא מביא על כך את לשון הפסוק, ״כל הנוגע בהם נוגע בבבת עינו״. כשפוגעים ביהודי, חס ושלום, פוגעים גם בקב״ה, כביכול. ״כל הנוגע״ — ממילא, כשאומרים ״נקמת בני ישראל״, זו בעצם ״נקמת ה׳״; זה אותו הדבר. אבל כאן רואים דבר נפלא: הקב״ה עמד לימינם של בני ישראל.
18:06 לשון איז „החלצו“, אלע צוזאמען. דאס הייסט אז דער עצם באפעל איז צו אלע אידן, הגם בפועל איז געווען די אלף למטה וואס מען האט אויסגעקליבן צו פירן די מלחמה. און נאך כמה וכמה פרטים, וואס מען זעט די תורה איז מאריך אין פרטי פרטים מיט חשבונות, מיט אלע ענינים ווי עס איז פארגעקומען די מלחמה. וואס מען געפינט אויך ביי דער מלחמה, וואס עס שטייט, אז דער אויבערשטער האט געזאגט צו משה רבינו „נקום נקמת בני ישראל“. און משה רבינו האט גערעדט צו אידן, האט ער געזאגט אז מען דארף נעמען „נקמת ה׳“, נקמת השם אין מדין. וואס דאס איז די שאלה וואס ער פרעגט אין דעם מאמר: דאס איז „נקמת בני ישראל“ און „נקמת ה׳“? אין לכאורה, דער סיפור הדברים, דאס איז געווען א נקמת בני ישראל. די מדינים האבן דאך געוואלט, זיי האבן געוואלט גורם זיין אן עגמת נפש, און דאס איז געווען די מעשה פון מדין. זיי האבן געוואלט מאכן שלעכט צו אידן. פון דעסטוועגן, דער אויבערשטער האט געזאגט „נקמת בני ישראל“ און משה האט געזאגט „נקמת ה׳“. און ער ברענגט אויף דעם דעם לשון „כל הנוגע בהם“. דער לשון הפסוק: „כל הנוגע בהם נוגע בבבת עינו“. אז בשעת א איד, מען טשעפעט זיך, און בשעת מען טשעפעט זיך מיט א אידן חס ושלום, טשעפעט מען זיך אויך מיטן אויבערשטן חס ושלום, כביכול. „כל הנוגע“ — במילא, בשעת מען זאגט „נקמת בני ישראל“, דאס איז בעצם „נקמת ה׳“; דאס איז די זעלבע זאך. אבער דא זעט מען א דבר נפלא, אז דער אויבערשטער האט זיך אנגענומען פאר אידן.
19:27 ״נקמת בני ישראל״ — זו האהבה העצמית שיש לקב״ה ליהודים. הרי אנו ממשיכים כעת לפרשיות העוסקות במדין. כל הסיפור של מדין מתחיל מבלעם, שהייתה לו שנאה עצמית ליהודים. זו הייתה הסיבה שהוא הלך [לא ברור] אל מה שרצה לעשות, רחמנא ליצלן. ודווקא באמצעות בלעם גילה הקב״ה את אהבתו העצמית, בברכות, בברכות הנעלות יותר: ״ולא אבה ה׳ אלקיך לשמוע אל בלעם, ויהפך ה׳ אלקיך לך את הקללה לברכה, כי אהבך ה׳ אלקיך״. הקב״ה הפך את הקללות לברכות. ורואים [לא ברור] בלעם, שבא ממדין ורצה להביא לידי פירוד, לידי עניין שהוא חס ושלום ההפך.
19:27 „נקמת בני ישראל“. וואס דאס איז די אהבה עצמית וואס דער אויבערשטער האט צו אידן. וואס מען גייט דאך איצט בהמשך צו די פרשיות מדין. דער גאנצער סיפור פון מדין הייבט זיך דאך אן פון בלעם, וואס ביי בלעם איז געווען די שנאה עצמית צו אידן, וואס דאס איז געווען די סיבה וואס ער איז געגאנגען [לא ברור] צו, רחמנא ליצלן, וואס ער האט געוואלט טאן. און דער אויבערשטער האט דווקא דורך בלעם מגלה געווען זיין אהבה עצמית, וואס דאס זענען די ברכות, די מערנדער ברכות: „ולא אבה ה׳ אלקיך לשמוע אל בלעם, ויהפך ה׳ אלקיך לך את הקללה לברכה, כי אהבך ה׳ אלקיך“. אז דער אויבערשטער האט איבערגעמאכט די קללות צו ברכות, און זעט מען [לא ברור] בלעם, און וואס ער איז געקומען צו גיין פון מדין, און וואס ער האט געוואלט ארויסברענגען אן ענין פון פירוד, אן ענין פון חס ושלום היפך.
20:15 כן, הוא רצה לעשות עין הרע וכו', וזה היה כל עניינו של מדין, של בלעם: הוא רצה לקטרג ולעורר מריבה בין הקב"ה ליהודים, בין יהודים לקב"ה ובין יהודים לבין עצמם, רחמנא ליצלן. ולא זו בלבד שלא הצליח לפעול זאת, אלא אדרבה, על ידי כך התגלו ביתר שאת הקרבה והאהבה העצמית האמיתית, כפי שנאמר בפרשת בלעם בכל הברכות והעניינים הנפלאים שבה, ״מה טובו אהליך יעקב משכנותיך ישראל״. הוא רצה להביא לידי ההפך, ודווקא על ידי כך הביא לידי גילוי ״מה טובו אהליך יעקב״ אצל יהודים, ״לא הביט און ביעקב ולא ראה עמל בישראל״ וכו' וכו'. וממילא, זה הביאור בדברי הקב"ה למשה: ״נקום נקמת בני ישראל״. מה שאין כן משה רבינו, שנחלץ למען כבודו של הקב"ה ואמר: ״נקום נקמת ה' במדין״. כפי שמובא כאן מהקדוש [לא ברור], שאומר דבר נפלא: בלק ובלעם, שהיו שונאי ישראל האמיתיים, היו הלעומת־זה של משה ואהרן. מובא בהערה [לא ברור] מאדמו"ר הצמח צדק, ומביא ה[לא ברור], שבלעם היה הלעומת־זה של משה רבינו. כידוע מה שמובא במדרש, וגם בגמרא בעבודה זרה, שמשה רבינו היה הנביא — ״ולא קם נביא בישראל״ — אבל באומות העולם היה בלעם. כלומר, בלעם הוא הלעומת־זה, ההפך
20:15 יא, וואס ער האט געוואלט מאכן אן עין הרע וכו', און דאס איז געווען דער גאנצער ענין פון מדין, פון בלעם, וואס האט געוואלט מקטרג זיין און ארויסברענגען אן ענין פון מריבה צווישן דעם אויבערשטן און אידן, אידן מיט דעם אויבערשטן און אידן צווישן זיך, רחמנא ליצלן. און ניט נאר האט ער ניט געקענט פועל'ן, נאר אדרבה, דורך דעם האט ער ארויסגעברענגט מער די קירבה, די אמת'ע אהבה עצמית, וואס עס שטייט אין פרשת בלעם, די אלע ברכות און די אלע מורא'דיגע ענינים פון „מה טובו אהליך יעקב משכנותיך ישראל“. ער האט געוואלט ארויסברענגען דעם היפך. יא, דורך דעם האט ער ארויסגעברענגט „מה טובו אהליך יעקב“ ביי אידן, „לא הביט און ביעקב ולא ראה עמל בישראל“ וכו' וכו'. אז במילא, דאס איז דער ביאור וואס דער אויבערשטער רעדט מיט משה'ן: „נקום נקמת בני ישראל“. מה שאין כן משה רבינו נעמט זיך אן פאר דעם אויבערשטנ'ס כבוד, און זאגט: „נקום נקמת ה' במדין“. ווי עס ברענגט זיך דא אראפ פון דעם הייליגן [לא ברור], וואס זאגט דעם מורא'דיגן ווארט, אז בנוגע בלק און בלעם, יא, וואס זיי זענען געווען די אמת'ע שונאי ישראל, ברענגט זיך אראפ אז בלק און בלעם, דאס איז דער לעומת זה פון משה און אהרן. עס ברענגט זיך אראפ אין הערה [לא ברור] פון דעם צמח צדק, ברענגט דער [לא ברור], אז בלעם איז געווען דער לעומת זה פון משה רבינו. כידוע ווי עס ברענגט זיך אין מדרש, יא, אין דער גמרא אין עבודה זרה, אז משה רבינו איז געווען דער נביא, „ולא קם נביא בישראל“, אבער באומות העולם איז געווען דער ענין פון בלעם. יא, דאס הייסט אז בלעם איז דער לעומת זה, דער היפך
21:49 ממשה. כל עניינו של משה היה דעת, דעת דקדושה; הוא היה רעיא מהימנא, שהמשיך דעת בעם ישראל. ובלעם היה ״יודע דעת עליון״, ולקח את הדעת אל הלעומת־זה. וכפי שאדמו"ר הריי"צ מבאר באחד המאמרים, למשה רבינו הייתה עין טובה, שראתה רק טוב בכל יהודי. הדעת שלו הייתה לראות רק טוב בקב"ה וטוב בכל יהודי. הוא יצר קשר בין יהודים לקב"ה. זה היה עניינו של משה רבינו: בעין טובה הוא ראה בכל דבר רק את הטוב שביהודים. ובלעם היה ההפך: מקטרג בעל עין רעה, כפי שנאמר במשנה בפרקי אבות. בלעם היה אפוא הלעומת־זה, ההפך ממשה רבינו. ובלק היה הלעומת־זה של אהרן הכהן. [לא ברור] אהרן הוא [לא ברור]. בלק היה הלעומת־זה של אהרן הכהן. על כל פנים, הקדוש [לא ברור] כותב: מהו העניין? נאמר על משה ואהרן שמשה הוא שושבינא דמלכא, ואהרן הוא שושבינא דמטרוניתא. כלומר, משה רבינו הוא ה[לא ברור] מצד החתן; החתן הוא הקב"ה. אהרן הכהן הוא ה[לא ברור] מצד הכלה. שושבינא דמטרוניתא — הוא הולך, משום שהוא [לא ברור] מצד הכלה, מצד כנסת ישראל. והכוונה היא שמשה רבינו נחלץ כל הזמן למען כבודו של הקב"ה, ואהרן הכהן נחלץ למען כבודם של
21:49 פון משה, וואס משה איז געווען כל ענינו דעת, דעת דקדושה, רעיא מהימנא, וואס ער איז ממשיך געווען דעת אין עם ישראל. און בלעם איז געווען „יודע דעת עליון“, האט גענומען דעם דעת אין דעם לעומת זה. און ווי דער רבי ריי"צ איז מבאר אין איינעם פון די מאמרים, אז ביי משה רבינו איז געווען עין טובה, וואס האט געזען נאר גוט אין יעדער אידן. זיין דעת איז געווען אז ער האט געזען נאר גוט אין דעם אויבערשטן און גוט אין יעדער אידן. ער האט געמאכט א קשר צווישן אידן מיט דעם אויבערשטן. דאס איז געווען דער ענין פון משה רבינו: מיט אן עין טובה האט ער געזען אין יעדער זאך נאר גוט ביי אידן. און בלעם איז געווען דער היפך, וואס איז געווען א מקטרג, וואס האט געהאט אן עין רעה, ווי עס שטייט אין משנה פרקי אבות. איז דער בלעם געווען דער לעומת זה, דער היפך פון משה רבינו. און בלק איז געווען דער לעומת זה פון אהרן הכהן. [לא ברור] אהרן איז [לא ברור]. בלק איז געווען דער לעומת זה פון אהרן הכהן. על כל פנים, דאס שרייבט דער הייליגער [לא ברור], אז וואס איז דער ענין? עס שטייט בנוגע משה ואהרן, אז משה איז שושבינא דמלכא, אהרן איז שושבינא דמטרוניתא. דאס הייסט אז משה רבינו, ער איז דער [לא ברור] מצד החתן. החתן זה הקב"ה. אהרן הכהן איז דער [לא ברור] מצד הכלה. שושבינא דמטרוניתא, ער גייט, ווייל ער איז [לא ברור] מצד הכלה, מצד כנסת ישראל. און דאס מיינט אז משה רבינו נעמט זיך אן פאר דעם כבוד פון דעם אויבערשטן די גאנצע צייט, און אהרן הכהן נעמט זיך אן פאר דעם כבוד פון
23:16 היהודים. כן, אהרן הכהן הוא ״אוהב את הבריות ומקרבן לתורה״; הוא זה שמחפש כל הזמן את זכותן של ישראל. משה רבינו נחלץ למען כבודו של הקב"ה, וזה מה שרואים כאן בפרשת בלעם: הקב"ה אמר ״נקום נקמת בני ישראל״, ומשה רבינו בא ואמר ״נקום נקמת ה'״, משום שהוא נחלץ למען כבודו של הקב"ה. ויחד עם זאת, הקב"ה אוהב יהודים — ״כל הנוגע בהם כנוגע בבבת עינו״ — ואת זה ראו כאן במלחמת מדין. מדוע משה רבינו בא כאן? זה היה עניינו, עד כדי כך שעל ידי זה הגיעה נשמתו לשלמותה; כך היה לו העניין הזה. ועל כך מבאר, שעניינו של משה רבינו הוא ״אחד״. עניינו של משה רבינו הוא לגלות את אחדות ה'. זה היה עיקר עניינו: על ידי התורה המשיך את עניין ה״אחד״. ״כל התורה ניתנה לעשות שלום בעולם״, כפי שהגמרא אומרת, ״בפמליא של מעלה ובפמליא של מטה״. כל עניינה של התורה הוא לעשות שלום בעולם. וכפי שהרמב"ם מביא זאת [לא ברור]. כן, [לא ברור], שכל התורה כולה עניינה לא רק לעשות שלום בעולם — עניין השלום, עניין האחדות. כל עניינו של משה רבינו, שהביא תורה לעולם, היה לעשות שלום בעולם, להביא אחדות בין ישראל לקב"ה, בין
23:16 אידן. יא, אהרן הכהן איז „אוהב את הבריות ומקרבן לתורה“, ער איז דער וואס ער זוכט, און די גאנצע צייט איז ער ביי זכותן של ישראל. ביי משה רבינו איז ער, ער נעמט זיך אן פאר דעם אויבערשטנ'ס כבוד, און דאס איז וואס מען זעט דא אין דער פרשה פון בלעם, אז דער אויבערשטער האט געזאגט „נקום נקמת בני ישראל“, און משה רבינו איז געקומען זאגן „נקום נקמת ה'“, יא, וואס ער נעמט זיך אן פאר דעם אויבערשטנ'ס כבוד. אבער ביחד מיט דעם וואס דער אויבערשטער האט ליב אידן, „כל הנוגע בהם כנוגע בבבת עינו“, און דאס האט מען געזען דא אין דער מלחמה פון מדין. פארוואס דא קומט משה רבינו? דאס איז געווען זיין ענין, עד כדי כך אז עס איז צוגעקומען צו שלימות נשמתו, דורך דעם האט ער דעם ענין. איז אויף דעם מבאר, אז בעוד אז משה רבינו איז ענינו אחד. משה רבינו איז ענינו צו מגלה זיין דעם אחדות ה'. דאס איז געווען עיקר ענינו פון משה רבינו, וואס משה רבינו, דורך תורה, האט ער ממשיך געווען דעם ענין פון אחד. „כל התורה ניתנה לעשות שלום בעולם“, ווי די גמרא זאגט, „בפמליא של מעלה ובפמליא של מטה“. דער גאנצער ענין פון תורה איז דא געקומען לעשות שלום בעולם. און ווי דער רמב"ם ברענגט דאס אראפ [לא ברור]. יא, [לא ברור], אז כל התורה כולה איז ניט נאר לעשות שלום בעולם, וואס דער ענין השלום, יא, דער ענין האחדות. וואס דאס האט משה רבינו, זיין גאנצער ענין, וואס ער האט געברענגט תורה אויף דער וועלט, איז געווען לעשות שלום בעולם, ברענגען אחדות בין ישראל לקב"ה, בין
24:44 הקב"ה לעולמו. וממילא, זה היה כל עניינו. כי זה עניינו של ״הוי' אחד״: להכניס לעולם את אחדות הוי', את האחדות של הבעל שם טוב. ומדין מנגד לשם הוי', כי מדין הוא הלעומת־זה, ההפך מעניין אחדות הוי'. לכן הם מבקשים לעורר מריבה ומחלוקת, בניגוד לכל העניין של אהבת ישראל. ובאה הפרשה ואומרת לנו עד כמה הדבר נוגע: משה רבינו, רבן של ישראל, ידע שעל ידי כך תהיה הסתלקותו. ומשה רבינו הרי רצה לחיות; הוא עשה כל התלוי בו. כידוע, משה רבינו לא [לא ברור] היה. כי זו אחת הסיבות לכך ש[לא ברור] שלו. מובא בספרים מדוע [לא ברור] שלו, כן, בכמה וכמה [לא ברור]. למשה רבינו היה צער; הוא לא רצה להסתלק מן העולם, הוא רצה להישאר. כי אצל משה רבינו היה העניין של קיום מצוות בגשמיות, נשמה בגוף, וכו' וכו'. וממילא, מה שומעים מכך? שמשה רבינו ידע שבעקבות מלחמת מדין תהיה הסתלקותו, ובכל זאת [לא ברור]. כן, כפי שנאמר במדרש, זו הייתה מסירות נפש של משה רבינו, כדי להשריש ביהודים את עניין אהבת חינם. כדי להשריש ביהודים את העניין שיהודי צריך להיות ההפך ממדין, ממריבה; צריך להיות עניין של אהבת חינם. שיהודי אחד צריך לאהוב
24:44 הקב"ה לעולמו. און במילא דאס איז זיין גאנצער ענין געווען. ווארום דאס איז דער ענין פון הוי' אחד: דעם אחדות הוי' אריינברענגען, דעם אחדות פון דעם בעש"ט אויף דער וועלט. און מדין איז מנגד הוי'. ווארום מדין, מדין איז דא לעומת זה, דער היפך פון דעם ענין פון אחדות הוי'. יא, דערפאר זוכן זיי צו מאכן מריבה, מחלוקת, נגד דעם גאנצן ענין פון אהבת ישראל. איז במילא קומט צו גיין די פרשה און זאגט אונז ווי פיל עס איז נוגע. אז משה רבינו, רבן של ישראל, משה רבינו האט דאך געוואוסט אז דורך דעם וועט זיין די הסתלקות פון אים. און משה רבינו האט דאך געוואלט לעבן. משה רבינו האט דאך געטאן כל התלוי בו. ווי עס איז ידוע אז משה רבינו איז ניט [לא ברור] געווען. ווארום דאס איז איינע פון די סיבות פארוואס זיין [לא ברור]. עס ברענגט זיך אין ספרים פארוואס זיין [לא ברור], יא, בכמה וכמה [לא ברור]. איז ביי משה רבינו געווען א צער; ער האט נישט געוואלט אוועק פון דער וועלט, ער האט געוואלט בלייבן. ווארום ביי משה רבינו איז געווען דער ענין פון קיום מצוות בגשמיות, נשמה בגוף, וכו' וכו'. איז במילא, וואס הערט מען? אז משה רבינו האט געוואוסט אז דורך מלחמת מדין וועט זיין די הסתלקות פון אים, און דאך [לא ברור]. יא, ווי עס שטייט אין מדרש, דאס איז געווען מסירות נפש פון משה רבינו, כדי איינצופלאנצן ביי אידן דעם ענין פון אהבת חינם. כדי איינצופלאנצן ביי אידן דעם ענין אז א איד זאל זיין דער היפך פון מדין, מריבה; עס דארף זיין דער ענין פון אהבת חינם. אז איין איד דארף ליב האבן
26:11 את היהודי השני, וגם להיות קשור ליהודי השני ולהרגיש אותו. שיהיה זה העניין האמיתי של אהבת ישראל ואחדות ישראל. על כך מסר משה רבינו את נפשו, ולשם כך אמר ״החלצו״ — שכל אחד ייכנס למלחמה, ו״אלף למטה״, שזה היה [לא ברור]. כך יש לנו את הכוחות של משה רבינו לגלות ולהמשיך, ולהביא אחדות בתוך עם ישראל. וכשיש כאן את העניין האמיתי של אחדות ישראל, ממילא אפשר להיות מוכנים ולהיכנס לארץ ישראל. שכן מלחמת מדין, שעליה אנו קוראים בפרשיות הללו, הייתה המלחמה האחרונה לפני הכניסה לארץ ישראל. כפי שאנו מוצאים בפרשת פנחס, בפרשת מטות ובפרשת מסעי, בפרשיות [לא ברור], כיצד בני ישראל מתכוננים בשלמות, כדי שעל ידי העניין האמיתי של אהבת ישראל ואחדות ישראל יהיו כלים ראויים להיכנס לארץ ישראל. ועל דרך זה, כשאנו נמצאים בימי בין המצרים, מובא בספרים של תלמידי הבעל שם טוב שאלו הם [לא ברור] ימים שבהם יהודי יכול להתקשר, להתחבר, כן, ולהתרומם מן הגלות. כן, על ידי שאנו מתחברים באהבת ישראל ואחדות ישראל. על כך מלמדת אותנו פרשת השבוע, שעל ידי ״החלצו מאתכם״, על ידי כך שכל אחד
26:11 דעם צווייטן אידן, און אויך מקושר זיין מיטן צווייטן אידן, און פילן דעם צווייטן אידן. עס זאל זיין דער אמת'ער ענין פון אהבת ישראל ואחדות ישראל. אויף דעם האט זיך משה רבינו מוסר נפש געווען. און אויף דעם האט ער גענומען דעם „החלצו“. אז יעדער איינער זאל זיך אריינווארפן אין דער מלחמה. און „אלף למטה“, וואס דאס איז געווען [לא ברור]. אזוי האט מען די כוחות פון משה רבינו אויף מגלה זיין און ממשיך זיין, אריינברענגען אחדות צווישן עם ישראל. און בשעה אז דא איז דער אמת'ער ענין פון אחדות ישראל, איז במילא קען מען זיין גרייט און קען מען אריינגיין אין ארץ ישראל. ווארום דאס וואס מיר געפינען אין די פרשיות, וואס דאס איז מלחמת מדין, איז געווען די אחרונה, אז מ'זאל קענען שפעטער אריינגיין אין ארץ ישראל. ווי מיר געפינען אין פרשת פנחס, אין פרשת מטות, אין פרשת מסעי, די פרשיות [לא ברור], ווי אזוי אידן גרייטן זיך בשלימות, אז דורך דעם אמת'ן ענין פון אהבת ישראל ואחדות ישראל וועלן זיי זיין כלים ראויים אויף צו קענען אריינגיין אין ארץ ישראל. און על דרך זה, בשעה אז מיר געפינען זיך אין די טעג פון בין המצרים, וואס עס ברענגט זיך אין ספרים פון תלמידי הבעל שם טוב, דאס איז [לא ברור] טעג וואס א איד דעמאלט קען זיך מקשר זיין, זיך פארבינדן, יא, און זיך אויפהייבן פון גלות. יא, דורך דעם וואס מיר פארבינדן זיך מיט אהבת ישראל ואחדות ישראל. אויף דעם לערנט אונז די פרשה פון די וואך, אז דורך דעם „החלצו מאתכם“, אז דורך דעם וואס יעדער איינער
27:32 יחזק בעצמו את עניין אהבת ישראל. וכפי שאמר אדמו״ר הזקן בתורה הידועה, ש״ואהבת לרעך כמוך״ הוא הכלי ל״ואהבת את ה׳ אלקיך״. שעל ידי אהבת ישראל מגיעים לעניין האמיתי של אהבת ה׳, לאהבה, ולשלוש האהבות, כפי שגילה הבעל שם טוב: יש שלוש אהבות — אהבת ישראל, אהבת ה׳ ואהבת התורה, וכולא חד. כן, [לא ברור]. ועל ידי כל שלוש האהבות הללו נהיה כלי מחזיק ברכה, בקרוב בימינו אמן. ונזכה שבימים אלו ״יהפכו ימים אלו לששון ולשמחה ולמועדים טובים״. ונזכה אכן לגאולה השלמה ולבניין בית המקדש השלישי. שאז יהיו כל היהודים יחד, ״ואתם הדבקים בה׳ אלקיכם חיים כולכם היום״. יהיו כל היהודים יחד, כדי שנוכל להיכנס לארץ ישראל ולבנות את בית המקדש השלישי, ואז יהיה ״ברכנו אבינו כולנו כאחד״. שהרבי יברך את כל היהודים יחד, כולנו כאחד, בברכות האמיתיות, בברכות הגדולות ביותר, ברכה על גבי ברכה, בברכות הגדולות ביותר בכל העניינים, בבני חיי ומזוני רוויחי. שאכן ״יהפכו ימים אלו לששון ולשמחה ולמועדים טובים״, ותהיה גאולה שלמה במהרה בימינו אמן.
27:32 וועט מחזק זיין ביי זיך דעם ענין פון אהבת ישראל. און ווי דער אלטער רבי האט געזאגט, די תורה הידועה, אז „ואהבת לרעך כמוך“ איז דער כלי צו „ואהבת את ה' אלקיך“. אז דורך אהבת ישראל קומט מען צו דעם אמת'ן ענין פון אהבת השם, צו די אהבה, און די ג' אהבות, ווי דער בעל שם טוב האט מגלה געווען. אז עס זענען דא די שלוש אהבות: אהבת ישראל, אהבת השם און אהבת התורה, און כולא חד. יא, [לא ברור]. און דורך די אלע ג' אהבות וועט מען זיין א כלי מחזיק ברכה בקרוב בימינו אמן. און מיר זאלן זוכה זיין, אז בימים אלו זאל זיין „יהפכו ימים אלו לששון ולשמחה ולמועדים טובים“. און מ'זאל זוכה זיין טאקע צו דער גאולה שלימה, צו דעם בנין בית המקדש השלישי. וואס דעמאלט וועלן אלע אידן צוזאמען זיין „ואתם הדבקים בה' אלקיכם חיים כולכם היום“. וועלן אלע אידן צוזאמען זיין, אז מ'זאל קענען אריינגיין אין ארץ ישראל און בויען דעם דריטן בית המקדש און זיין דעמאלט „ברכנו אבינו כולנו כאחד“. וואס דער רבי זאל בענטשן אלע אידן צוזאמען, כולנו כאחד, מיט די אמת'ע ברכות, מיט די גרעסטע ברכות, איבער ברכה, די גרעסטע ברכות אין אלע ענינים, אין בני חיי ומזוני רויחי. זאל טאקע זיין „יהפכו ימים אלו לששון ולשמחה ולמועדים טובים“, און זיין א גאולה שלימה במהרה בימינו אמן.