לעבן חסידות · פרק 35 · 2022-07-25 · 33:31
פרשת מסעי - וואס לערנט אונז פרשת מסעי? - הרב אשר פרקש
תיאור הפרק
תורת הבעש״ט דגל מחנה אפרים פרשת מסעי לקוטי תורה פרשת מסעי לקוטי שיחות חלק יח שיחה א, חלק כג שיחה א מאמר אלה מסעי תשמא
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:02 היה חסיד בשם ר' זושא וילימובסקי. לר' זושא וילימובסקי היו קוראים ״הפרטיזן״. מי היה החסיד הזה? לפני המלחמה הוא למד בישיבה בברנוביץ' אצל ר' אלחנן וסרמן. אחר כך, כשהחלה המלחמה, הוא ברח ליער והיה עם הפרטיזנים. הוא ניצל, הציל את חייו. אחרי המלחמה נסע לארץ ישראל. כשהגיע לארץ ישראל התחיל ללמוד שם חסידות חב"ד, התקרב לחסידות והתקרב לרבי מליובאוויטש. הפעם הראשונה שבה הגיע לרבי הייתה בחודש תשרי תשכ"ב. כשהיה אצל הרבי, הרבי קרא לו ״הפרטיזן״. הרבי אמר: ״מה עניינו של פרטיזן? זהו אדם שעבודתו אולי אינה מסודרת דווקא, והוא עוסק בכל דבר; אבל כל דבר, קטן או גדול, נעשה אצלו בהתמסרות ובמסירות נפש הגדולות ביותר. כשמדובר בהבאת המשיח, ונשארו עוד כמה פעולות שצריך לעשות כדי להביא את המשיח, אין זמן להכניס את עצמו לסדר מסודר, אבל הכול נעשה מתוך כוונה עליונה. וזהו תפקידו של הפרטיזן: לעסוק בכל העניינים״. וכידוע, ר' זושא היה יהודי שהתמסר לכך בכל נפשו. הוא היה
00:02 ס'איז געווען א חסיד וואס האט געהייסן ר' זושא וילימובסקי. ר' זושא וילימובסקי פלעגט מען רופן דער פארטיזאן. ווער איז דער חסיד געווען? ער איז פאר דער מלחמה געווען פון די תלמידים אין באראנאוויטש, פון ר' אלחנן וואסערמאן. און שפעטער, ווען ס'האט זיך אנגעהויבן די מלחמה, איז ער אנטלאפן, ער איז געווען אין וואלד און ער איז געווען מיט די פארטיזאנען. ער האט זיך געראטעוועט, געראטעוועט זיין לעבן. און נאך דער מלחמה איז ער געפארן קיין ארץ ישראל. קומענדיק אין ארץ ישראל, האט ער דארטן אנגעהויבן לערנען חסידות חב"ד, און איז מקורב געווארן צו חסידות און מקורב געווארן צום ליובאוויטשער רבי'ן. די ערשטע מאל וואס ער איז געקומען צום רבי'ן, דאס איז געווען אין חודש תשרי תשכ"ב. זייענדיק ביים רבי'ן, האט דער רבי אים גערופן דער פארטיזאן. דער רבי האט געזאגט: „וואס איז דער ענין פון א פארטיזאן? דאס איז א מענטש וואס זיין ארבעט איז אפשר נישט דוקא מסודר, און ער פארנעמט זיך מיט יעדער זאך, אבער יעדע קליינע זאך, א גרויסע זאך, דאס איז אלץ ביי אים מיט דער גרעסטער איבערגעגעבנקייט און מסירות נפש. ווען ס'קומט צו דעם ברענגען משיח, וואס ס'זענען געבליבן נאך עטלעכע פעולות וואס מ'דארף טאן פאר ברענגען משיח, איז נישטא קיין צייט זיך אריינצושטעלן אין א סדר מסודר, אבער דאס איז אלץ מיט א כוונה עליונה. און דאס איז דער תפקיד פון דעם פארטיזאן, וואס ער דארף זיך פארנעמען מיט אלע ענינים.“ און ווי באוואוסט איז ר' זושא געווען א איד וואס האט זיך מיט זיין נפש איבערגעגעבן. ער איז געווען א
01:47 איש של הרבי בארץ ישראל, ומתוך כך פעל בכל העניינים שהיו קשורים לחינוך וליהדות ולעניינים אחרים. בפעם הראשונה שהיה אצל הרבי, בהתוועדות, הרבי קרא לו באמצע ההתוועדות ונתן לו ״לחיים״ מהגביע הקדוש שלו. הוא גם נתן לו מזונות מהמזונות שהיו לפני הרבי על השולחן. כשר' זושא היה צריך לחזור למקומו — זה היה בבית הכנסת ב־770, והיה שם קהל גדול מאוד וצפיפות רבה, ולא היה קל לחזור למקום שבו עמד — הרבי אמר לו בחיוך: ״עכשיו תיזהר כשאתה חוזר״. זו דרך צרה. תיזהר איך אתה הולך, אבל אני אשגיח עליך. אני אסתכל עליך ואשגיח עליך כשאתה חוזר למקומך. ר' זושא שמע את המילים האלה, ושמע בהן משמעות אחרת לגמרי, אף שהמשמעות הפשוטה הייתה מובנת. בפשטות, הוא שמע שהרבי מדבר על המצב הגשמי כפשוטו: זו דרך צרה, אנשים נדחפים, אפשר ליפול. הדבר מובן למי שיודע איך המקום נראה, עם כל כך הרבה חסידים והדוחק. אבל ר' זושא שמע כאן עניינים אחרים לגמרי. הוא שמע שהרבי מדבר אליו על
01:47 רבי'נס מענטש אין ארץ ישראל, און מיט דעם האט ער געטאן אין אלע ענינים וואס זענען געווען פארבונדן מיט חינוך און מיט אידישקייט און מיט אנדערע ענינים. זייענדיק די ערשטע מאל ביים רבי'ן, ביי א פארברענגען, האט דער רבי אים צוגערופן אינמיטן פארברענגען און האט אים געגעבן לחיים פון זיין אייגענעם הייליגן בעכער. און ער האט אים געגעבן מזונות פון די מזונות וואס זענען געווען פארן רבי'ן ביים טיש. ווען ר' זושא האט געדארפט גיין צוריק צו זיין פלאץ, ווייל ס'איז געווען אין 770, אין שול, איז געווען גאר א גרויסער עולם און ס'איז געווען א סך שטופעניש, און ס'איז נישט געווען גרינג צו גיין צוריק אין דעם פלאץ וואו ער האט דארט געשטאנען. און מיט א שמייכל האט אים דער רבי געזאגט: „איצט גיב אכטונג ווען דו גייסט צוריק.“ און ס'איז, ס'איז, ס'איז א שמאלער וועג. גיב אכטונג ווי דו גייסט, אבער איך וועל דיר אכטונג געבן. איך וועל קוקן אויף דיר, איך וועל דיר אכטונג געבן ווי דו גייסט צוריק צו דיין פלאץ. ר' זושא האט געהערט די ווערטער, האט ער געהערט אין דעם אן אנדער ווארט אינגאנצן, וואס איז געווען פארשטענדלעך בפשטות. ער האט געהערט בפשטות ווי דער רבי רעדט בגשמיות פשוט. ס'איז א שמאלער וועג, מענטשן שטופן זיך, מ'קען פאלן, אה? וואס איז פארשטענדלעך פאר די וואס ווייסן ווי אזוי ס'קוקט דארט אויס, אזויפיל חסידים און מ'שטופט זיך. אבער פונדעסטוועגן האט ר' זושא געהערט אינגאנצן אנדערע ענינים דא. ער האט געהערט אז דער רבי רעדט צו אים וועגן
03:29 דרך חייו כולה, כי ר' זושא אמר שהוא חי כל חייו עם המילים האלה. אלה היו מהמילים הראשונות ששמע מהרבי, שהרבי אמר לו באופן אישי, ואיתן הוא חי כל חייו. הדרך שבה הולכים בחיים, דרכי החיים שכל אחד צריך ללכת בהן ולמלא את שליחותו, למלא את הכוונה העליונה ואת השליחות שלשמה ירדה הנשמה למטה — הרי ״כל הדרכים בחזקת סכנה״, וצריך להישמר. ועל כך אמר לו הרבי: ״אני אשגיח עליך״. זאת אומרת שיש צדיק שנותן לנו את הכוח ומשגיח עלינו, כדי שהדרך שבה הולכים בעולם תהיה דווקא בדרך הנכונה, ושלא ניפול, חס ושלום, לצדדים. פרשת השבוע נקראת פרשת מסעי. בפרשת מסעי נאמר: ״אלה מסעי בני ישראל אשר יצאו מארץ מצרים״. שם נאמר: ״ויכתב משה את מוצאיהם למסעיהם״, ואחר כך נאמר: ״ואלה מסעיהם למוצאיהם״. בפרשת מסעי התורה מונה את ארבעים ושניים המסעות, את כל המסעות שעברו בני ישראל מאז שיצאו ממצרים ועד שהגיעו לארץ ישראל. ידוע שהמפרשים שואלים כאן שאלות רבות. ראשית, מהי בכלל המטרה? רש"י שואל, וכל המפרשים שואלים: מהי המטרה בכך שהתורה מספרת שוב וחוזרת על מ"ב המסעות? ו
03:29 לגבי זיין מהלך א גאנץ לעבן, ווייל ר' זושא האט געזאגט, ער האט א גאנץ לעבן געלעבט מיט דעם ווארט. דאס איז געווען פון די ערשטע ווערטער וואס ער האט געהערט פון רבי'ן, וואס דער רבי האט אים געזאגט אויף א פערזענליכן אופן, און מיט דעם האט ער געלעבט א גאנץ לעבן. אז די וועג וואס מ'גייט אין לעבן, דרכי חיים, וואס יעדער איינער דארף גיין בדרכי חיים און ממלא זיין זיין שליחות, און ממלא זיין די כוונה עליונה, ממלא זיין די שליחות וואס אויף דעם איז די נשמה געקומען דא למטה, איז אזוי, כל הדרכים בחזקת סכנה, און מ'דארף זיין אויפגעהיט. און אויף דעם האט אים דער רבי געזאגט: „איך וועל דיר אכטונג געבן.“ דאס הייסט אז ס'איז דא דער צדיק וואס ער גיט אונז די כח און ער גיט אונז אכטונג, אז די וועג וואס מ'גייט אויף דער וועלט זאל זיין דוקא אויף דעם ריכטיגן אופן, און מ'זאל נישט חס ושלום פאלן אויף די זייטן. היינטיגע סדרה ווערט אנגערופן פרשת מסעי. אין פרשת מסעי שטייט: „אלה מסעי בני ישראל אשר יצאו מארץ מצרים“. דארטן שטייט: „ויכתב משה את מוצאיהם למסעיהם“. און דערנאך שטייט: „ואלה מסעיהם למוצאיהם“. וואס אין פרשת מסעי, ווי די תורה רעכנט דא אויס צוויי און פערציג מסעות, אלע מסעות וואס זיי האבן דורכגעגאנגען פון ווען זיי זענען ארויסגעגאנגען פון מצרים ביז זיי זענען געקומען אין ארץ ישראל. איז דאך ידוע וואס די מפרשים פרעגן א סך שאלות דא. ערשטנס, בכלל וואס איז די מטרה? רש"י פרעגט, און אלע מפרשים פרעגן, וואס איז די גאנצע מטרה וואס די תורה דערציילט איבער, חזר'ן די מ"ב מסעות? און
05:03 עושים מזה סיפור שלם וסדר שלם: ״ויכתב משה את מוצאיהם למסעיהם ואת מסעיהם למוצאיהם״. מה עניינו של כל ה״ויכתב משה״ הזה? מה העניין שבכך? אחר כך ישנה השאלה: למה זה נקרא ״מסעי״, בלשון רבים? ״אלה מסעי בני ישראל אשר יצאו מארץ מצרים״. לכאורה היה רק מסע אחד ויחיד שבו יצאו ממצרים. את השאלה הזאת שואל אדמו"ר הזקן. גם מפרשים אחרים שואלים אותה עוד קודם לכן, אבל אדמו"ר הזקן שואל בלקוטי תורה: למה קוראים לכל המסעות האלה ״מסעי בני ישראל אשר יצאו מארץ מצרים״? לכאורה היציאה ממצרים הייתה רק במסע הראשון. אחר כך כבר היו נסיעות ממקומות אחרים. נסעו ממקום אחד למקום אחר, ומשם למקום שלישי. ממצרים יצאו במסע הראשון, ובכל זאת כל המסעות נקראים ״אשר יצאו מארץ מצרים״. אחר כך ישנה השאלה בכלל: למה קוראים לזה ״מסעי״? לכאורה מ"ב המקומות, ארבעים ושניים המקומות שבהם חנו, הם החניות, לא המסעות. ובכל זאת נאמר: ״אלה מסעי בני ישראל אשר יצאו מארץ מצרים״. זאת אומרת שהחניות נקראות מסעות. כפי ששמתי לב, רש"י בסוף פרשת פקודי מביא שכיוון שחונים ואחר כך נוסעים, גם החניות נקראות מסעות. אבל על כל
05:03 מ׳מאכט פון אים א גאנצע מעשה און א גאנצן סדר: ״ויכתב משה את מוצאיהם למסעיהם ואת מסעיהם למוצאיהם״. וואס איז דא דער גאנצער ״ויכתב משה״? וואס איז דער ענין שבה? דערנאך איז דא די שאלה: פארוואס ווערט עס אנגערופן ״מסעי״, לשון רבים? ״אלה מסעי בני ישראל אשר יצאו מארץ מצרים״. לכאורה איז נאר געווען מער נישט ווי איין און איינציקער מסע וואס מ׳איז ארויס פון מצרים. די שאלה פרעגט דער אלטער רבי. אה, דאס פרעגן אנדערע מפרשים נאך פריער, יא, אבער דער אלטער רבי אין לקוטי תורה פרעגט ער די שאלה: פארוואס רופט מען אן די אלע מסעות ״מסעי בני ישראל אשר יצאו מארץ מצרים״? וואס לכאורה די יציאה פון מצרים איז געווען מער נישט ווי דער ערשטער מסע. שפעטער האט דאך שוין געווען נסיעות פון אנדערע ערטער. מ׳איז געפארן פון דעם פלאץ צו דעם פלאץ, פון דעם פלאץ צום דריטן פלאץ. פון מצרים איז מען ארויסגעגאנגען ביים ערשטן מסע, און פונדעסטוועגן ווערן אלע מסעות אנגערופן ״אשר יצאו מארץ מצרים״. דערנאך איז דא די שאלה בכלל: פארוואס ווערט עס אנגערופן ״מסעי״? לכאורה די מ״ב, די צוויי־און־פערציג ערטער וואס מ׳האט גערוט, דאס זענען די חניות, דאס זענען נישט די מסעות. און פונדעסטוועגן רופט מען אן, יא, ״אלה מסעי בני ישראל אשר יצאו מארץ מצרים״. דאס הייסט אז די חניות ווערן אנגערופן מסעות, ווי רש״י, איך האב באמערקט, אין פרשת פקודי, סוף פרשת פקודי, רש״י ברענגט דארטן אז וויבאלד מ׳מאכט חניות און פארט זיי, ווערן די חניות אנגערופן מסעות אויך. אבער על כל
06:31 מעניין שהתורה קוראת כאן לחניות בשם ״מסעות״; לכאורה המילה המתאימה יותר הייתה ״חניות״. אחר כך צריך להבין את מה שנאמר ״ויכתב משה״. קודם כול, מדוע התורה מדגישה ״ויכתב משה״? הרי משה כתב את כל התורה. התורה הייתה יכולה לפתוח מיד ב״אלה מסעי״ ולמנות את המסעות. מה העניין בהדגשה ״ויכתב משה את מוצאיהם למסעיהם״, שמשה רבינו כתב זאת? עוד נאמר ״ביד משה ואהרן״. התורה מדגישה שהנסיעות היו ביד משה ואהרן. מה משמעות ההדגשה הזאת? וכאן התורה גם אומרת ״ויכתב משה״, שמשה כתב את המסעות. ואחר כך ישנה השאלה: מדוע נאמר תחילה ״ויכתב משה את מוצאיהם למסעיהם״? קודם ״מוצאיהם״ ואחר כך ״מסעיהם״, ובסיום נאמר ״ואלה מסעיהם למוצאיהם״ — קודם ״מסעיהם״ ואחר כך ״מוצאיהם״. נקודת הביאור מבוססת על תורת הבעל שם טוב, המובאת ב״דגל מחנה אפרים״, נכדו של הבעל שם טוב. הוא כותב ״שמעתי מזקני״, מה ששמע מסבו, מהבעל שם טוב הקדוש: עניין מסעי בני ישראל שייך לכל נשמה. אצל כל יהודי ישנו עניין המסעות. במשך כל ימי חייו, מהרגע שהוא יוצא מבטן אמו ועד שהוא מגיע לארץ החיים, כפי הלשון שהוא אומר שם, [לא ברור] ארץ החיים — כל הדברים האלה, הם
06:31 פנים איז אינטערעסאנט אז די תורה רופט דאן די חניות בשם מסע; לכאורה דער בעסערער ווארט וואלט געווען חניות. דערנאך דארף מען פארשטיין וואס ער זאגט ״ויכתב משה״. ערשטנס בכלל, פארוואס די תורה איז מדגיש ״ויכתב משה״? די תורה, די גאנצע תורה האט דאך געשריבן משה. האט ער דאך געקענט שטעלן תיכף ״אלה מסעי״ און גלייך דא ציילן די מסעות. וואס איז דער ענין וואס די תורה איז מדגיש ״ויכתב משה את מוצאיהם למסעיהם״, אז משה רבינו האט געשריבן? ווייטער שטייט נאך ״ביד משה ואהרן״. די תורה איז מדגיש אז די נסיעות איז געווען ביד משה ואהרן. וואס איז די הדגשה אז עס איז ביד משה ואהרן? און דא די תורה אויך זאגט ״ויכתב משה״, משה שרייבט די מסעות. און דערנאך איז דא די שאלה: פארוואס ער זאגט פריער ״ויכתב משה את מוצאיהם למסעיהם״? פריער זאגט ער מוצאיהם, דערנאך מסעיהם, און ער פירט אויס ״ואלה מסעיהם למוצאיהם״. זאגט ער פריער מסעיהם און דערנאך מוצאיהם. וואס דער נקודת הביאור איז מיוסד אויף דער תורה פון בעל שם טוב, און ס׳ברענגט זיך אין דגל מחנה אפרים, בעל שם טוב׳ס אייניקל. ברענגט ער ״שמעתי מזקני״, וואס ער האט געהערט פון דעם זיידן, פון דעם הייליגן בעל שם טוב, אז דער ענין פון מסעי בני ישראל, דאס גייט אויף יעדער נשמה. אז ביי יעדער איד איז דא דער ענין פון מסעי. אז א איד במשך כל ימי חייו, פון דער רגע וואס ער גייט ארויס פון בטן אמו ביז ער קומט דאן צו ארץ החיים, ווי ער זאגט דארטן דעם לשון. [לא ברור] ארץ החיים, איז די אלע זאכן, דאס
08:01 המסעות. אלו העליות שיהודי עובר מיום ליום, משנה לשנה ומזמן לזמן; הוא עובר את מ״ב המסעות. והוא מביא שהצדיקים יודעים מהם המסעות שעליהם לעבור, ויודעים היכן הם עומדים בכל מסע. והוא מביא שם עוד מספר ״תולדות יעקב יוסף״, ששמע מהבעל שם טוב: בעת הנסיעה הידועה, הנסיעה הקדושה שבה נסע הבעל שם טוב לארץ ישראל, כשהתרחש בטורקיה כל המאורע ההוא והספינה נשברה, והוא היה מר ומדוכא מאוד, התגלה אליו מורו הידוע, אחיה השילוני, ואמר לו: ״מדוע אתה שבור?״ הוא גילה לו באיזה מסע הוא נמצא ואילו עניינים עוברים באותו מסע, וזה הרגיע אותו. כך הוא אצל הצדיקים הגדולים. אבל אף על פי כן, הוא אומר, עניין המסעות קיים גם אצל כל יהודי. והוא אומר שם שעניין המסעות קשור לבחירה החופשית של יהודי: הוא יכול לבחור כיצד יהיו מסעותיו. מצד משה רבינו, ״ויכתב משה״ — משה רבינו נותן לו כוח שהמסעות של יהודי יהיו כולם קודש. כלומר, כשמשה רבינו כותב את המסעות, הוא כותב אותם כפי שהם בשורשם למעלה, ושם כל המסעות הם קודש. ולכאורה נשאלת השאלה, הרי חלק גדול מהמסעות שבני ישראל עברו היו מסעות בלתי רצויים.
08:01 איז די מסעות, דאס איז די עליות וואס א איד גייט מיום ליום, משנה לשנה, מזמן לזמן, גייט ער דורך די מ״ב מסעות. און ער ברענגט אז די צדיקים ווייסן וואו זיינען די מסעות וואס זיי דארפן דורכגיין, און זיי ווייסן וואו זיי שטייען, יעדן מסע. און ווי ער ברענגט דארט נאך, וואס ער ברענגט פון תולדות יעקב יוסף, וואס האט געהערט פון בעל שם טוב, אז בשעה שהיה געווען אין די באוואוסטע נסיעה, די נסיעה הקדושה וואס דער בעל שם טוב איז געפארן קיין ארץ ישראל, און בשעה שהיה געווען דארטן די גאנצע פאסירונג אין טורקיה, וואס האט זיך צובראכן די שיף און ער איז געווען זייער פארביטערט און זייער צובראכן, איז אים נתגלה געווארן מורו הידוע, וואס דער מורו הידוע איז געווען אחיה השילוני, און האט אים געזאגט: ״פארוואס ביסטו צובראכן?״ און האט אים מגלה געווען אין וועלכן מסע ער געפינט זיך און וועלכע ענינים וואס מ׳גייט דורך אין דעם מסע, וואס דאס האט אים בארואיגט. וואס דאס איז ביי צדיקים הגדולים. אבער פונדעסטוועגן, זאגט ער, אויך יא, ביי יעדער אידן איז פאראן דער ענין המסעות. און ער זאגט דארטן, יא, אז דער ענין המסעות איז די בחירה חופשית ביי אידן. ער קען זיך קלייבן ווי אזוי דאס זאל זיין. מצד משה רבינו, ״ויכתב משה״, משה רבינו גיט אים כח אז ביי אידן זאלן זיין די מסעות, זאל זיין כולו קודש. דאס הייסט, ווי משה רבינו שרייבט די מסעות, שרייבט ער זיי באופן ווי די מסעות זיינען בשורשם למעלה, וואס דאס איז אלע מסעות קודש. וואס לכאורה ווערט דאך די שאלה, ווייל די מסעות וואס אידן זיינען געגאנגען, אז א גרויסער חלק
09:25 ובכלל, בכל חיי האדם יש מסעות: מסעות של עלייה ומסעות של ירידה; מסעות שבהם יהודי עומד בקטנות המוחין, במצב של קטנות, במצב של ירידה, ומסעות שבהם הוא עומד במצב של עלייה. כך היו גם מסעות בני ישראל: היו מסעות טובים יותר והיו מסעות קשים. אבל איך ייתכן ש״ויכתב משה״ מלכתחילה? על כך אומר הבעל שם טוב הקדוש, שמצד משה רבינו, מצד ״ויכתב משה״, כל המסעות הם קודש. כולם היו עניינים נעלים למעלה. כל מה שנגע לבני ישראל אז, כשעברו במדבר העמים את מ״ב המסעות, היה מצד הקב״ה, כביכול, עניין של קדושה. והוא מביא לכך דוגמה: קברות התאוה, ״ויחנו בקברות התאוה״. פירוש השם ״קברות התאוה״ הוא לכאורה עניין בלתי רצוי. הרי אנחנו יודעים שבקברות התאוה היה ״כי שם קברו את העם המתאוים״. אבל הוא אומר שכפי שהעניין הוא למעלה, המשמעות הפוכה בדיוק: ״קברות התאוה״ פירושו לקבור את התאוות. בני ישראל התעלו למדרגת החכמה, וכשהתעלו למדרגת החכמה, שהיא מדרגה גבוהה יותר בגדלות, על ידי זה ״קברו את העם המתאוים״. זהו ״קברות התאוה״: כאשר יהודי מגיע למדרגת החכמה ולכוח של
09:25 פון זיי האט דאך געווען מסעות בלתי רצויים. וואס בכלל, כל חיי האדם איז דא מסעות, סיי מסעות פון עליה, סיי מסעות פון ירידה, סיי מסעות וואס א איד שטייט אין קדמות עמכם, אין א מצב פון קדמות, אין א מצב פון ירידה, און סיי מסעות ביי אידן וואס ער שטייט אין א מצב פון עליה. וואס דאס איז געווען די מסעות פון אידן, וואס איז געווען בעסערע מסעות און שווערע. אבער ווי קען דאס זיין מלכתחילה? „ויכתב משה“ — איז אויף דעם זאגט דער הייליגער בעל שם טוב, אז ווי דער ענין איז מצד משה רבינו, „ויכתב משה“, איז אלע מסעות כולו קודש. אלע זאכן זיינען געווען ענינים נעלים למעלה. וואס אלץ איז געווען נוגע ביי אידן דעמאלט, בשעה שאידן זיינען דורכגעגאנגען במדבר העמים די מ״ב מסעות, ווי דער ענין איז מצד דעם אויבערשטן כביכול, איז דאס אלץ געווען ענינים פון קדושה. און ער ברענגט די דוגמא דערפון, ברענגט ער אז למשל, דער ענין פון קברות התאוה, יא, „ויחנו בקברות התאוה“, וואס דער טייטש פון קברות התאוה איז אן ענין בלתי רצוי. מיר ווייסן דאך אז אין קברות התאוה איז געווען „כי שם קברו את העם המתאוים“. זאגט ער, ווי דער ענין איז מצד למעלה, איז פונקט פארקערט. קברות התאוה — דער טייטש איז באגראבן די תאוות. יא, אז אידן זיינען נתעלה געווארן צו א מדרגה של חכמה, און בשעה שאידן זיינען נתעלה געווארן צו א מדרגה של חכמה, וואס דאס איז א העכערע מדרגה אין גדלות, איז דורך דעם איז „קברו את העם המתאוים“. איז דעמאלט איז קברות התאוה, וואו בשעה א איד קומט צו דער מדרגה של חכמה און קיין כח פון
10:56 ביטול לקב״ה, הוא קובר את התאוות. כל תאוות העולם הזה נקברות אצלו לגמרי, ואין להן שום ערך ושום חשיבות. כך הוא העניין למעלה. אבל כאן למטה יש ״ובחרת בחיים״, ויש שתי דרכים. הוא יכול לבחור בחיים, והוא יכול לבחור, חס ושלום, בהפך. וזאת הייתה הירידה והנפילה: במקום שהדבר יהיה למעליותא, הוא היה, רחמנא ליצלן, לגריעותא. במקום שב״קברו את העם המתאוים״ יקברו את התאוות, התאוות קברו אותם, והם נכשלו אז בתאוות הבשר, כפי שהתורה מספרת לנו. כל המסעות, כפי שענייניהם הם למעלה, הם עניינים נעלים וישרים. כשהם יורדים למטה, הדבר תלוי באדם: האם הוא הופך אותם, חס ושלום, לדבר בלתי רצוי, או להפך — לטוב. וכמובן, הבעל שם טוב מלמד שירידה היא לצורך עלייה. לכן גם אם הייתה בחיים תקופה של נפילה, והיו מסעות בלתי רצויים, הרי שעל ידי עבודת התשובה נעשית הירידה לצורך עלייה. כשמהפכים זדונות לזכויות, גם המסעות הבלתי רצויים נכללים בכך, ובסופו של דבר כולם נעשים מסעות למעליותא, שמרוממים את היהודי ולוקחים אותו גבוה יותר ויותר. לפי זה יוצא שכל פרשת המסעות היא [לא ברור].
10:56 ביטול צום אויבערשטן, ער באגראבט די תאוות, וואו אלע עניני תאוות עולם הזה ווערן ביי אים אינגאנצן באגראבן און קיין שום ערך און קיין שום חשיבות. וואס דאס איז דער ענין וואס איז למעלה. אבער וואס? זייענדיג דא למטה איז פאראן „ובחרת בחיים“, איז פאראן די צוויי דרכים. ער קען בוחר זיין בחיים, ער קען בוחר זיין חס ושלום להיפך. און דאס איז געווען די ירידה און די נפילה, אז אנשטאט ס׳זאל זיין למעליותא, איז דאס געווען רחמנא ליצלן לגריעותא, אז „קברו את העם המתאוים“ — אז די תאוות זאלן באגראבן, אנשטאט זיי זאלן באגראבן די תאוות, אז די תאוות באגראבן זיי אין ענינים וואס זיינען דורכגעפאלן דעמאלט מיט די תאוות צו בשר, ווי די תורה דערציילט אונז. און אלע די מסעות, ווי די ענינים שטייען למעלה, זיינען זיי ענינים נעלים וישרים; זיי קומען אראפ למטה, אז דאס ווענדט זיך אין דעם אדם ווי ער מאכט דאס, חס ושלום בלתי רצוי, אדער חס ושלום להיפך, אדער להיפך, עיקר לטוב. און כמובן, דער בעל שם טוב ווייסט אז ירידה לצורך עליה, איז ווידער, אפילו ס׳איז געווען דא אמאל א זמן אין לעבן, איז געווען א זמן וואס איז געווען א נפילה און ס׳זענען געווען מסעות בלתי רצויים, איז דורך די עבודת התשובה איז דעמאלט ירידה לצורך עליה. און מהפך זדונות לזכיות, איז דעמאלט אפילו די מסעות בלתי רצויים ווערן נכלל, און אלע ווערן סוף כל סוף מסעות למעליותא וואס הייבן אויף אידן און נעמען אים העכער און העכער. וואס לפי זה קומט אויס אז די גאנצע פרשת המסעות איז א [לא ברור].
12:21 [לא ברור] בחיי היום־יום. וממילא, המילה ״מסעי״ באה לומר שיהודי צריך להיות כל הזמן בתנועה. ההוראה והלקח שהתורה מלמדת אותנו בשם הפרשה ובתוכנה — ״מסעי״ — הם שיהודי צריך להיות כל הזמן בתנועה. אני זוכר מה שאדמו״ר הצמח צדק אומר בחסידות, על יסוד מאמר חז״ל: ״האי עלמא דאזלינן מיניה כבי הילולא דמיא״. העולם הזה, ״דאזלינן מיניה״, שאנחנו הולכים ממנו, הוא ״כבי הילולא דמיא״ — כמו חתונה. כשאדם הולך לחתונה, הוא מנצל את ההזדמנות ואוכל שם כפי שהוא יודע שיתאפשר לו. המשל הזה מובא בחסידות. מה כוונת מאמר חז״ל? ״האי עלמא״, העולם שלנו, העולם הזה הגשמי; ״דאזלינן״ מלשון הליכה: בעולם הזה יהודי נעשה ״מהלך״. הנשמה, כשהיא למעלה, היא ״עומד״. הנשמה למעלה, בגן עדן, נהנית מזיו השכינה; היא נמצאת בעולם גבוה מאוד. הנשמה למעלה קדושה מאוד ונעלית מאוד. מה יכול להיות גבוה מזה? אבל היא בבחינת ״עומדים״. הנשמה למעלה נמצאת בעמידה, עומדת במדרגה אחת. ואגב, יש עליות גם למעלה, אבל אלו עליות בסדר והדרגה, ולכן הן נקראות עמידה. זו אינה עלייה אמיתית מן הקצה אל הקצה, עלייה שלא בערך. מה שאין כן כשהנשמה יורדת לכאן למטה,
12:21 [לא ברור] אין חיי היום־יום. און ממילא פון דעם ווארט מסעי, דאס איז אז דאס ווארט מסעי קומט זאגן אז א איד דארף זיין אין איין גאנג. די הוראה און די לקח וואס די תורה זאגט אונז, וואס איז דער נאמען פון דער פרשה און דער תוכן פון דער פרשה — מסעי — אז א איד דארף זיין אין איין גאנג. איך געדענק וואס דער צמח צדק זאגט אין חסידות, מיוסד אויף מאמר חז״ל: „האי עלמא דאזלינן מיניה כבי הילולא דמיא.“ דער עולם, דאזלינן מיניה, יא, וואס מיר גייען פון דער וועלט, יא, איז כבי הילולא דמיא, אז ס׳איז ווי א חתונה. כל חתונה וואס מ׳טוט אהין אריין כאפן, א מענטש גייט אויף א חתונה, כאפט אריין און עסט וואס ער ווייסט וואס ער גייט זיך אנדעקן. דער משל וואס ברענגט זיך אין חסידות, וואס איז דער כוונה פון דעם מאמר חז״ל? „האי עלמא“, אונזער וועלט, דער עולם הזה הגשמי, „דאזלינן“, דאזלינן מלשון מהלכין, אז א איד דורך דער וועלט ווערט ער א מהלך. אז די נשמה וואס זי שטייט למעלה איז א עומד. די נשמה למעלה אין גן עדן, נהנה מזיו השכינה, זי געפינט זיך אין גאר א הויכער עולם. די נשמה למעלה איז גאר הייליג, גאר געהויבן. וואס קען זיין העכער פון דעם? אבער עומדין. די נשמה למעלה איז אין אן עמידה. זי שטייט אין איין מדרגה. און אגב אז עס איז דא עליות למעלה אויך, אבער די עליות זיינען עליות בסדר והדרגה, וואס דערפאר ווערט אנגערופן עמידה. דאס איז נישט קיין אמת׳ע עליה מן הקצה לקצה, עליה שלא בערך. מה שאין כן דורך דעם וואס די נשמה קומט אראפ דא למטה,
13:55 דווקא דרך השלב הזה של הנשמה, הירידה לכאן למטה בגוף, שהיא ירידה מאיגרא רמא לבירא עמיקתא. בשביל הנשמה זו ירידה עצומה, ירידה עצומה מעומק רום לעומק תחת. אומרים שכאן למטה, בעולם הזה הגשמי, על ידי עבודתה בתורה ובמצוות גשמיות, מתקיים בנשמה ״דאזלינן מיניה״. על ידי הירידה לעולם הזה היא נעשית ״מהלך״, ולאו דווקא בסדר והדרגה. היא יכולה להיות מהלך בשעתא חדא וברגעא חדא, מן הקצה אל הקצה. אדם יכול לדלג מעל מדרגות. וגם זה מרומז במילה ״מסעי״. את ״מסעי״ אפשר לפרש גם מלשון היסח הדעת. מעניין מאוד שבבבלי מופיע הלשון ״היסח הדעת״, ״מסיח דעת״, אבל בירושלמי כתוב ״מסיע דעת״, ״הסיע דעת״, ״יסיעו עצמם״. זהו לשון של התנתקות. ״היסח הדעת״ פירושו להסיר את הדעת; ״הסיע דעת״ בלשון הירושלמי פירושו אותו הדבר. כלומר, את ״מסעי״ אפשר לפרש לא רק מלשון נסיעה, אלא גם מלשון התנתקות. ״מסעי בני ישראל״: אדם מתנתק ממצבו, מהמקום שבו הוא עומד, ומדלג מן הקצה אל הקצה. ואדמו״ר הזקן מבאר בלקוטי תורה בכמה מקומות את המעלה הגדולה שיש דווקא בעולם הזה הגשמי. בעלמא דאתי, כיוון ששם הכול עולם הבא ועולם מסודר, אי אפשר לדלג. אדם רוצה לעשות תשובה, רוצה לקפוץ — לא, יש סדר והדרגה. [לא ברור]
13:55 דווקא דורך די שלב פון דער נשמה, די ירידה דא למטה בגוף, וואס איז א ירידה מאיגרא רמא לבירא עמיקתא. די נשמה איז כאן א געוואלדיגע ירידה, א געוואלדיגע ירידה פון עמק רום צו עמק תחת. זאגט מען אז דא למטה, אין עולם הזה הגשמי, איז די נשמה דורך דער עבודה פון תורה ומצוות גשמיים דא למטה, דאזלינן מיניה. דורך דער ירידה אין עולם הזה ווערט ער א מהלך, און א מהלך נישט דווקא בסדר והדרגה. נו, ער איז א מהלך בשעתא חדא וברגעא חדא, מן הקצה לקצה. קען א מענטש שפרינגען בדילוג איבער מדרגות. וואס דאס איז מרומז אויך אין דעם ווארט מסעי. מסעי איז דער טייטש מלשון היסח הדעת. מיר געפינען, זייער אינטערעסאנט, אז אין בבלי שטייט דער לשון היסח הדעת, מסיח דעת. אבער אין ירושלמי שטייט מסיע דעת. הסיע דעת, יסיעו עצמם. וואס דאס איז א לשון פון זיך אוועקרייסן. אז אויב מ׳פארשטייט היסח הדעת, מיינט עס אוועקנעמען דעם דעת; הסיע דעת אין לשון הירושלמי איז דער זעלבער טייטש. דאס הייסט אז מסעי קען מען טייטשן אויך נישט נאר פארן, נאר אויך מלשון זיך אוועקרייסן. מסעי בני ישראל: א מענטש רייסט זיך אפ פון זיין מצב וואו ער איז עומד, און ער שפרינגט אריבער מן הקצה לקצה. און דער אלטער רבי מבאר אין לקוטי תורה בכמה מקומות די גרויסע עילוי וואס איז דא דווקא דורך עולם הזה הגשמי. אין עלמא דאתי, וויבאלד אז דארטן איז אלץ עולם הבא און עולם מסודר, קען מען נישט שפרינגען. א מענטש וויל תשובה טאן, ער וויל שפרינגען — ניין, ס׳איז דא סדר והדרגה. [לא ברור]
15:37 בסדר והדרגה. לכן הם נקראים ״עומדים״. דווקא בעולם הזה הגשמי, שעליו מביא אדמו״ר הזקן בכמה מקומות שזהו העניין של סובב כל עלמין. כלומר, זה עולם שאינו נתון בסדר והדרגה; זהו עניין של בלי גבול, יש מאין. וממילא יהודי יכול לעשות קפיצה בשעתא חדא וברגעא חדא, בכוח התשובה, וללכת מן הקצה אל הקצה. ואחר כך אומרים: ״דאזלינן מיניה כבי הילולא״. הילולא היא השמחה הגדולה ביותר, שנובעת מהבלי גבול שנמשך בחתונה, מכוח האין־סוף. כל מצווה שיהודי עושה בעולם היא הילולא; זו חתונה, שמחה גדולה ביותר. וממילא, כאן נאמר ״אלה מסעי בני ישראל״. ״מסעי״ בלשון רבים. מה התורה רוצה לומר בדיוק הזה, ״מסעי״ בלשון רבים? שכל מסע, כל יום שיהודי חי, הוא צריך לצאת מארץ מצרים. אתמול הוא עסק בתורה ובמצוות, אתמול הוא עבד את הקב״ה; היה לו מסע, יציאה, הוא התנתק מן הקצה אל הקצה ויצא מההגבלות שלו. עבודת ה׳ שלו באותו יום הייתה מסע, יציאה ממצרים. אבל היום, אם אצלך היום יהיה בדיוק כמו אתמול, זה לא היה מסע; נשארת תקוע בגלות, כי מה שאתה נמצא בו היום הוא עדיין מצרים. וזה מה שנאמר על כל המסעות, ״מסעי״ בלשון רבים, ״אשר יצאו מארץ מצרים״. זו יציאת מצרים אחת ממושכת.
15:37 בסדר והדרגה. דערפאר ווערן זיי אנגערופן עומדים. דווקא אין עולם הזה הגשמי, וואס אין עולם הזה הגשמי איז דאס, ווי דער אלטער רבי ברענגט בכמה מקומות, אז דאס איז דער ענין פון סובב כל עלמין. דאס הייסט אז ס׳איז אן עולם וואס איז נישט אין קיין סדר והדרגה. דאס איז אן ענין פון בלי גבול, יש מאין. און במילא קען א איד גיין א שפרונג בשעתא חדא וברגעא חדא, בכוח התשובה, וואס ער קען גיין מן הקצה לקצה. און נאך דעם זאגט מען: דאזלינן מיניה כבי הילולא. א הילולא, דאס איז די שמחה הכי גדולה וואס נעמט זיך מצד דעם בלי גבול וואס ווערט נמשך, דער כוח האין־סוף, אין א חתונה. יעדע מצוה וואס א איד טוט אין דער וועלט איז דאס א הילולא; דאס איז א חתונה, א שמחה גדולה ביותר. און במילא, דא זאגט מען ״אלה מסעי בני ישראל״. מסעי לשון רבים. וואס וויל די תורה זאגן מיט דעם דיוק, מסעי לשון רבים? דאס הייסט אז יעדער מסע, יעדער טאג וואס א איד לעבט, דארף ער ארויסגיין פון ארץ מצרים. נעכטן האט ער געטאן תורה ומצוות, נעכטן האט ער געדינט דעם אויבערשטן; איז ביי אים געווען א מסע, א יציאה, זיך אויסגעריסן מן הקצה לקצה, אז ער איז ארויסגעגאנגען פון זיינע הגבלות. אז ער האט געדינט דעם אויבערשטן היינט, פון דעם מסע איז דאס געווען א יציאה ממצרים. אבער היינט, אויב ביי דיר היינט וועט זיין פונקט אזוי ווי נעכטן, איז דאס נישט געווען קיין מסע; דו ביסט געבליבן שטעקן אין גלות, ווייל דאס וואס איז דיר היינט איז נאך מצרים. און דאס איז וואס מען זאגט אז אלע מסעות ווערן אנגערופן מסעי לשון רבים, ״אשר יצאו מארץ מצרים״. דאס איז איין לענגערע יציאת מצרים.
17:12 כל מסע, כל יום ביחס ליום שלפניו, הוא יציאה ממצרים, מהמְצָרים והגבולים של היום הקודם. אם אצלי מחר יהיה כמו היום, והיום יהיה כמו אתמול, הרי זה עדיין מצרים, מדידה והגבלה. מצרים זה לא רק, חס ושלום, קליפה וענייני העולם הזה. מצרים יכול להיות גם בקדושה; פירושו מְצָרים וגבולים דקדושה. כשאני עובד את הקב״ה היום כמו אתמול, ואתמול כמו שלשום. כפי שאדמו״ר הזקן אומר בתניא על ״אשר לא עבדו״: אדם שלמד מאה פעמים והדבר נעשה אצלו להרגל, עדיין אינו מספיק ״עובד אלקים״. מהו ״עובד אלקים״? הפעם המאה ואחת, כשהוא יוצא מההרגל שלו. לצאת מהמדידות וההגבלות, לצאת מההרגל — זה מה שהופך את הדבר למסע, לנסיעה. ולכן ״מסעי״ בלשון רבים: בכל יום צריך לצאת מארץ מצרים. איך ניגשים לזה, איך מתקדמים עוד בעניין הזה? ויודעים שזהו סדר החיים: להמשיך ולצאת מהמְצָרים והגבולים. אם מתבוננים בפרשה, בואו נדבר על המסע הראשון ועל המסע האחרון. המסע הראשון מתחיל ברעמסס: ״ויסעו מרעמסס״. מה פירוש ״ויסעו מרעמסס״? יש פירוש נפלא שהרבי מפרש, על יסוד תורת האריז״ל. יש מאמר של האריז״ל ש
17:12 יעדער מסע, יעדער טאג לגבי דעם טאג שלפני זה, איז דער טאג היינט שוין ארויס פון מצרים, מצרים וגבולים. עס שטייט אין דער מדידה והגבלה: אויב ביי מיר מארגן וועט זיין אזוי ווי היינט, און היינט וועט זיין אזוי ווי נעכטן, איז דאס נאך מצרים. מצרים, דאס איז נישט נאר, חס ושלום, קליפה, עניני עולם הזה. מצרים קען זיין קדושה אויך; ס׳איז דער טייטש מצרים וגבולים דקדושה. דאס וואס איך דין דעם אויבערשטן היינט אזוי ווי נעכטן, נעכטן אזוי ווי אייערנעכטן. ווי דער אלטער רבי זאגט אין תניא, ״אשר לא עבדו״, אז א מענטש וואס האט אמאל געלערנט מאה פעמים און דאס איז געווארן זיין רגילות, איז ער נישט גענוג אן עובד אלקים. וואס איז דאס אן עובד אלקים? די פעם המאה ואחת, ער גייט ארויס פון זיין רגילות. ארויסגיין פון די מדידות והגבלות, ארויסגיין פון דעם רגילות — דאס איז וואס מאכט אז ער ווערט א מסע, אז ער ווערט א נסיעה. און דערפאר, דאס מסעי לשון רבים: יעדער טאג דארף זיין א ארויסגיין פון ארץ מצרים. ווי אזוי שטעלט זיך אוועק, ווי אזוי גייט מען נאך מער ווייטער אין דעם ענין? און מען ווייסט אז דאס איז דער סדר החיים, נאך ארויסגיין פון די מצרים וגבולים. איז, אז מען קוקט אריין אין דער פרשה, לאמיר רעדן וועגן דעם ערשטן מסע און וועגן דעם לעצטן מסע. דער ערשטער מסע ווערט אנגערופן רעמסס: ״ויסעו מרעמסס״. וואס איז דער טייטש ״ויסעו מרעמסס״? איז פאראן א געשמאקער טייטש וואס דער רבי טייטשט, מיוסד על תורת האר״י ז״ל. אז ס׳איז דא א ווארט פון האר״י ז״ל וואס
18:41 יש עוד עניין, עניין אחר. הרבי מפרש שרעמסס קשורה לפיתום ורעמסס שבמצרים. מדוע נקראו כך שני המקומות האלה, ערי המסכנות שבהן עבדו בני ישראל במצרים — פיתום ורעמסס? אומר הרבי שפיתום הוא מלשון ״פי תהום״, ורעמסס הוא מלשון ״רע מסס״. ״פי תהום״, הוא אומר, זה הפה, שהפה הוא [לא ברור] תהום. כשאדם אינו שומר על פיו, על מה שהוא מדבר, [לא ברור] דברים האסורים, לשון הרע, רכילות, ליצנות וכיוצא בזה. ועל דרך זה בענייני אכילה: כשהוא אינו נזהר במה שהוא אוכל, זהו ״פי תהום״. ועל דרך זה רעמסס — ״רע מסס״. ״מסס״ הוא איבר, מן האיברים הפנימיים שבהם נמצאים כלי העיכול, שהמאכלים עוברים בהם, בני המעיים שמקבלים את המאכל. וזהו שנאמר ״רעמסס״: עניין תאוות האכילה, כשהוא אוכל דברים שממלאים את תאוותו. ממילא, לפי זה, ״ויסעו מרעמסס״ פירושו שהנסיעה הראשונה ביציאה מן המְצָרים והגבולים האישיים, מחומריות הגוף והנפש הבהמית, היא לצאת מעניין רעמסס. ההתחלה בעבודה החסידית היא אפוא בעניין תאוות האכילה ובכוחה של תאוות האכילה. זה מה שגורם, כלשון שהוא מביא, ״מלי כריסיה זני בישי״. שעל ידי הכוח הזה של התאוות, האדם
18:41 האבן נאך אן ענין, דאס איז אן יורצייט אחר. דער רבי טייטשט אז רעמסס רעדט וועגן פיתום ורעמסס במצרים. פארוואס האבן געהייסן די צוויי ערטער, די ערי מסכנות וואס די אידן האבן געארבעט אין מצרים, פיתום ורעמסס? זאגט דער רבי אז פיתום איז מלשון פי תהום. רעמסס איז מלשון רע מסס. פי תהום, זאגט ער, דאס איז די מויל, וואס די מויל, דער פה, דאס איז א [לא ברור] תהום. אז א מענטש גיט נישט אכט אויף די מויל, נישט וואס ער רעדט, [לא ברור] דברים האסורים, לשון הרע, רכילות, לצנות וכיוצא בזה. און על דרך זה ענינים וואס ער עסט, ער גיט זיך נישט אכט, איז דאס א פי תהום. און על דרך זה רעמסס, רע מסס. דער ענין פון מסס, דאס איז א אבר, און די אברים הפנימיים וואס דארטן איז די כלי עיכול, וואס די מאכלים גייען אדורך, וואס דארטן, די בני מעיים, וואס זיי נעמען דעם מאכל. און דאס איז וואס מען זאגט רעמסס, דאס הייסט אז דער ענין פון תאוות האכילה, וואס ער עסט ענינים וואס עס ממלא תאוות. איז ממילא דא טייטשט לפי זה ״ויסעו מרעמסס״, אז די ערשטע נסיעה פון ארויסגיין פון די אייגענע מצרים וגבולים, פון חומריות, פון גוף ונפש הבהמית, איז זיך ארויסציען פון דעם ענין פון רעמסס. איז דער התחלה חסידיש אז דער ענין פון תאוות האכילה, און דער כח אין תאוות האכילה. דאס איז וואס מאכט, ווי דער לשון, ער ברענגט זיך דעם לשון פון זה, ״מלי כריסיה זני בישי״. אז דורך דעם, דעם, דעם כח אין תאוות, אז דאס מאכט דעם מענטשן אז
20:21 נעשה שקוע לגמרי בענייני הלעומת־זה, בענייני מצרים, כמו שנאמר: ״זכרנו את הדגה אשר נאכל במצרים חנם״ — כפי שהם אומרים, ״חנם״. וכשרוצים לצאת ממצרים, העבודה הראשונה צריכה להיות ״ויסעו מרעמסס״: לצאת מעניין תאוות האכילה, כדי שיוכל להיכנס לדרך עבודת השם. וכך הולכים מדרגה לדרגה ביציאת מצרים. יש ביאור נפלא של הרבי בנוגע למסעות הראשונים, ביאור נפלא שמיוסד על רש״י הראשון בפרשה של היום. בתחילת הפרשה, בנוגע למסעות, רש״י מביא משל. מה העניין בכך שמשה רבינו כותב שוב את המסעות? רש״י כותב שזה בדומה למלך שהלך עם בנו, בן המלך, וכשסיימו את כל המסעות, הוא חוזר איתו ומספר לו מה אירע. הוא אומר לו: ״כאן ישננו, כאן הוקרנו, וכאן חששת את ראשך״. זה המשל שהוא מביא. מה הם שלושת הדברים האלה? כל דבר כאן מדויק אצל רש״י; המקור הוא במדרש, רש״י לוקח זאת מן המדרש, ואף על פי כן הדברים מדויקים. מה הם שלושת הדברים: ״כאן ישננו, כאן הוקרנו, וכאן חששת את ראשך״? ראשית, על פי פשוטו של מקרא, יש פירוש נפלא לשלושת הדברים. שלושת המסעות הראשונים היו מרעמסס לסוכות, אחר כך לאיתם, ואחר כך המסע לפי החירות. בשלושת המסעות האלה היה כך: במסע הראשון,
20:21 ער ווערט אינגאנצן פארברענט אין די ענינים פון דעם לעומת זה, פון דעם מצרים, יא, אז ״זכרנו את הדגה אשר נאכל במצרים חנם״, ווי זיי זאגן, ״חנם״. און בשעת מען וויל ארויסגיין פון מצרים, דארף זיין די ערשטע עבודה פון, יא, ״ויסעו מרעמסס״, ארויסגיין פון דעם ענין פון תאוות האכילה, כדי אז ער זאל קענען, אה, זיך ארייננעמען אין דעם דרך עבודת השם. און אזוי גייט מען מדרגא לדרגא אין יציאת מצרים. ס׳איז פאראן א מורא׳דיגע ביאור פון רבי׳ן בנוגע די ערשטע מסעות. א מורא׳דיגע ביאור וואס איז מיוסד אויף דעם ערשטן רש״י אין היינטיקער פרשה. בשעת די פרשה הייבט אן, רש״י ברענגט, בנוגע די מסעות, רש״י ברענגט דעם משל. וואס איז דער ענין וואס משה רבינו שרייבט די מסעות נאך אמאל? שרייבט רש״י, אז דאס איז על דרך ווי א מלך וואס ער איז געגאנגען מיט זיין זון, מיטן בן מלך, און בשעת זיי האבן געענדיגט די גאנצע מסעות, חזר׳ט ער מיט אים און ער דערציילט אים וואס איז געווען. און ער זאגט אים: ״כאן ישננו, כאן הוקרנו, וכאן חששת את ראשך״. אזוי ברענגט ער, דאס איז דער משל. וואס, וואס זענען די דריי זאכן? ס׳איז יעדער זאך, רש״י איז מדייק, דער מדרש, ס׳איז בעצם, ער נעמט עס דא פון מדרש, דאך מדייק. יא, וואס זענען די דריי זאכן? ״כאן ישננו, כאן הוקרנו, וכאן חששת את ראשך״. איז ערשטנס, פשוט על פי פשט, א מורא׳דיגע טייטש על פי פשט די דריי זאכן. די ערשטע דריי מסעות וואס איז דארטן געווען, דאס איז געווען פון רעמסס צו סוכות. דערנאך איז געווען צו איתם. און דערנאך איז געווען דער מסע פון פי החירות. אין די דריי מסעות איז געווען אזוי, דער ערשטער
22:07 מרעמסס לסוכות, הם שכבו שם לישון. היה לילה, ולכן ״ישננו״ כפשוטו. אחר כך, כשהגיעו לאיתם, נוספו אז ענני הכבוד, כפי שכתוב בפסוק. עד אז לא היו להם ענני הכבוד, וממילא הרגישו את חום השמש. כשהגיעו ענני הכבוד, היה ״הוקרנו״: הם ציננו אותם, כי ענני הכבוד חסמו את השמש. אחר כך, במסע השלישי, בפי החירות, הם התחילו לטעון, כפי שמסופר בפרשת בשלח, שהם רוצים לחזור למצרים. הם התחילו לפחד, וזהו ״חששת את ראשך״ — התעוררו אצלם ספקות והם חשבו לחזור למצרים. זהו אפוא פירוש ״חששת את ראשך״: הראש כואב. כלומר, הם התחילו להשתמש בראש ולחשוב שאולי לא עשו את הדבר הנכון. אלה שלושת העניינים על פי פשוטו של מקרא, ומזה מבינים גם את כל שאר המסעות שרש״י מתכוון אליהם. אבל יש עוד פירוש נפלא שפירש הרבי. הוא אומר שם שכל זה מתפרש בעבודת האדם בנפשו. כשמדברים על עניין המסעות, ישנו המסע של הנשמה, שמתחיל בירידתה לעולם. ירידת הנשמה למטה, כפי שדיברנו קודם, היא עניין המסעות. ובזה יש שני דברים: יש ירידת הנשמה מלמעלה למטה, מאיגרא רמא לבירא עמיקתא. ״נשמה שנתת בי טהורה היא״ — הנשמה כפי שהיא נמצאת
22:07 מסע פון רעמסס צו סוכות, האבן זיי זיך דארטן געלייגט שלאפן, ס׳איז געווען א נאכט, איז געווען ״ישננו״, כפשוטו. דערנאך, דא אנגעקומען אין, אה, איתם, איז דעמאלט, ווי עס שטייט אין פסוק, איז דעמאלט צוגעקומען די ענני הכבוד. ביז דעמאלט האבן זיי נישט געהאט די ענני הכבוד. איז ממילא געווען די היץ פון די זון. אז עס זענען געקומען די ענני הכבוד, איז ממילא ״הוקרנו״. האט זיי אפגעקילט, אז די ענני הכבוד האבן נישט געלאזט די שמש. דערנאך, די דריטע מסע אין פי החירות, דארט איז געווען וואס זיי האבן אנגעהויבן טענה׳ן, ווי עס שטייט אין דער פרשה בשלח, יא, אז זיי האבן געוואלט גיין צוריק קיין מצרים. זיי האבן אנגעהויבן מורא האבן, איז דארט געווען די ״חששת את ראשך״, אז עס זענען געווען ביי זיי ספיקות און זיי האבן געטראכט צוריקצוגיין קיין מצרים. איז ממילא דאס איז דער טייטש ״חששת את ראשך״, דער קאפ טוט וויי. דאס הייסט אז זיי האבן אנגעהויבן נוצן דעם קאפ און אנגעהויבן טראכטן, אפשר האבן זיי געטאן נישט די ריכטיגע זאך. דאס איז על פשוטו של מקרא די דריי ענינים. און פון דעם פארשטייט מען די אלע איבריגע מסעות וואס רש״י מיינט. אבער ס׳איז פאראן נאך א מורא׳דיגע טייטש ווי דער רבי האט געטייטשט, איז דארטן זאגט ער, דאס איז אלץ אויסגעטייטשט אין עבודה בנפש האדם. בשעת מען רעדט ענין המסעות, איז דאך דא די מסע פון די נשמה, אנגעהויבן פון ווי א נשמה קומט אראפ אויף דער וועלט. איז ירידת הנשמה למטה, ווי מען האט פריער גערעדט, דאס איז דער ענין המסעות. אין דעם איז דא צוויי זאכן. ס׳איז דא ווי די נשמה קומט אראפ מלמעלה למטה, מאיגרא רמא לבירא עמיקתא, ״נשמה שנתת בי טהורה היא״, די נשמה ווי די שטייט אין
23:38 באצילות, ו״אתה בראתה, אתה יצרתה, אתה נפחתה״. הנשמה יורדת מדרגה לדרגה עד שהיא מתלבשת בגוף. זו ירידת הנשמה, המסע מלמעלה למטה. אחר כך ישנו המסע שבו יהודי עובד את הקב״ה, מתחיל וממשיך בנסיעה, כפי שדיברנו קודם — נסיעה דקדושה, שבה הוא עולה מדרגה לדרגה, מחיל אל חיל. זו העלייה שבאה על ידי הירידה. ובעצם, אלה שני העניינים הכתובים כאן בפסוק: ״ויכתוב משה את מוצאיהם למסעיהם״. ״מוצאיהם״ — מוצא הוא מקור, כמו ״מוצא מים״. זו הנשמה כפי שהיא טהורה למעלה. ״למסעיהם״ — הנשמה יורדת למסעה כאן למטה. אחר כך נאמר ״ואלה מסעיהם למוצאיהם״: הנשמה הולכת מלמטה למעלה, עולה ״למוצאיהם״, בחזרה למקור הנשמה. וכמובן, ״למוצאיהם״ אינו אותו ״מוצאיהם״. ״ירידה צורך עלייה״ פירושו שהעלייה היא שלא בערך למצב הנשמה לפני ירידתה. אבל מהו עניינה של ירידת הנשמה לעולם? בירידת הנשמה למטה יש שלושה עניינים: [לא ברור], וזהו המסע מרעמסס לסוכות. אחר כך יש [לא ברור], מסוכות לאיתם. ואחר כך יש חופש הרצון. מה פירוש הדבר? מיד נסביר. כל עניין הירידה שהקב״ה מוריד את הנשמה למטה מתחיל בירידה הראשונה. הראשונה
23:38 אצילות, און אתה בראתה, אתה יצרתה, אתה נפחתה. די נשמה גייט אראפ מדרגא לדרגא ביז זי איז זיך מתלבש אין גוף. דאס איז די ירידת הנשמה, דאס איז די מסע מלמעלה למטה. און דערנאך איז דא וואס א איד דינט דעם אויבערשטן, און ער הייבט אן און ער פירט די מסע, ווי מען האט גערעדט פריער, יא, די נסיעה דקדושה, וואס ער פארט מדרגא לדרגא, מחיל אל חיל. און דאס איז די עלייה וואס קומט דורך די ירידה. וואס בעצם דאס זענען די צוויי ענינים וואס שטייט אין פסוק דא: ״ויכתוב משה את מוצאיהם למסעיהם״. יא, מוצאיהם, מוצא איז א מקור, מוצא, מוצא מלשון מוצא מים, מקור. דאס איז ווי די נשמה איז למעלה טהורה. ולמסעיהם, די נשמה גייט אראפ צו איר נסיעה דא, דא, דא אונטן. דערנאך איז דא ״ואלה מסעיהם למוצאיהם״. דאס הייסט, ווי די נשמה גייט מלמטה למעלה, גייט ארויף למוצאיהם, צוריק צום מקור הנשמה. און כמובן אז למוצאיהם איז ניט די זעלבע מוצאיהם. יא, ירידה צורך עלייה איז דאס אז די עלייה איז שלא בערך לגבי די ירידה וואס איז געווען פריער, לגבי ווי די נשמה איז געווען פאר די ירידה. אבער וואס איז דער ענין וואס די נשמה גייט אראפ אין וועלט? די ירידת הנשמה למטה, אויף דעם איז דא דריי ענינים. [לא ברור], וואס דאס איז די נסיעה פון רעמסס צו סוכות. דערנאך איז דא [לא ברור], פון סוכות לאיתם. און דערנאך איז דא חופש הרצון. וואס איז דאס באדייט? מען וועט עס גלייך מבאר זיין. בשעת דער אויבערשטער, דער גאנצער ענין פון די ירידה, וואס די ירידת הנשמה למטה, וואס הייבט זיך אן פון דער ערשטער ירידה. דער ערשטער
25:17 ירידה שהקב"ה עצמו עשה, כשהוא צמצם והעלים את אורו. הרי האור היה גדול. מובן ששורש כל הירידות מתחיל במה שהקב"ה עצמו עשה: בתחילה, לפני בריאת העולם, היה אור אין סוף ממלא את כל המציאות, הוא לבדו, הוא ושמו בלבד. וכדי שיוכל להיות עולם, היה צמצום. ״בתחילה עלה במחשבה לברוא את העולם במידת הדין״. מידת הדין, שם אלוקים — ״בראשית ברא אלוקים״ — היא הצמצום. הקב"ה הסתיר את האור כדי שיוכל להיות עולם. כשהאור של הקב"ה מאיר בעוצמה בעולם, הכול בטל במציאות. לכן הדבר הראשון היה החושך. זו הכוונה ב״בתחילה חשיכה״: החושך שבו הקב"ה העלים והסתיר את אורו. אבל אחר כך, כפי שאומר המדרש, ״ראה שאין העולם מתקיים, שיתף עמו מידת הרחמים״. במידת הדין לבדה, בצמצום בלבד, העולם אינו יכול להתקיים. לכן היה צריך שיהיו גם חסד ורחמים — ״שיתף עמו מידת הרחמים״. המדרש בבראשית מביא על כך משל למלך שהיו לו כוסות זכוכית, והוא אמר: ״איזה מים אשים בהן? אם אשים מים חמים, הזכוכית תתפוצץ. אלו כוסות דקות, כוסות קריסטל דקות מאוד; אם אשים מים חמים, הן יתפוצצו. אם אשים מים קרים, הן יתלכלכו. המים הקרים נדבקים, והכוס תתכסה לכלוך, היא
25:17 ירידה וואס דער אויבערשטער אליין האט געמאכט, וואס ער האט געמאכט א צמצום און ער האט מעלים געווען און מצמצם געווען זיין דעם אור. יא, אור היה גדול. פארשטייט זיך אז דער שורש פון אלע ירידות הייבט זיך אן פון דעם וואס דער אויבערשטער אליין איז געווען. אז בתחילה, פאר די בריאת עולם, איז געווען אור אין סוף ממלא כל המציאות, הוא לבדו. הוא ושמו בלבד. און כדי עס זאל קענען זיין א וועלט איז געווען א צמצום. בתחילה עלה במחשבה לברוא את העולם במידת הדין. וואס מידת הדין, שם אלקים, ״בראשית ברא אלקים״, דאס איז די צמצום. וואס דער אויבערשטער האט באהאלטן דעם אור כדי עס זאל קענען זיין א וועלט. ווען עס איז דער אור פון אויבערשטן לייכט אין שטארק אין וועלט, איז אלץ בטל במציאות. איז געווען די ערשטע זאך דער חושך. דאס איז דער ״בתחילה חשיכה״, דער חושך וואס דער אויבערשטער האט מעלים געווען און פארשטעלט אויף זיין ליכטיקייט. אבער דערנאך, ווי דער מדרש זאגט, ראה שאין העולם מתקיים, שיתף עמו מידת הרחמים. מיט מידת הדין אליין, נאר צמצום, די וועלט קען נישט, קען נישט באשטיין. דערפאר האט געדארפט זיין אויך חסד, רחמים, שיתף מידת הרחמים. דער מדרש אין בראשית ברענגט אויף דעם א משל, משל למלך. וואס האט געהאט כוסות און האט געהאט א גלאז און האט געזאגט: ״וועלכע וואסער זאל איך לייגן דא? וועל איך לייגן הייסע וואסער, וועט פלאצן דער גלאז. ס׳זענען דינע גלעזער, זייער דינע קריסטלישע גלעזער. וועל איך לייגן הייסע וואסער, וועט דאס פלאצן. איך וועל לייגן קאלטע וואסער, וועט דאס ווערן שמוציג. קאלטע וואסער קלעבט זיך אן, זי וועט פארקלעבט, זי
26:49 תתלכלך״. לכן הוא אמר: ״אערב את מידת הדין עם מידת הרחמים״. מה פירוש הדבר? החום הוא דין, גבורות. הוא חם, רותח; זה עניינה של מידת הדין. החסדים הם עניין של קרירות, של מים קרים. ולכן זה מה שהוא אומר: בתחילה מידת הדין, ואחר כך ״שיתף עמו מידת הרחמים״. עכשיו נחזור לעניין לפי זה. ביציאת מצרים, כידוע, הדבר הראשון בירידה של הנשמה לעולם הזה, בירידת הנשמה למטה, הוא [לא ברור]. העניין של [לא ברור], שינה, הוא עניין של העלם וצמצום. בפשטות, כשהאדם ישן, הנשמה אינה [לא ברור]. זהו עניין של ירידה וצמצום, עניין של העלם. בגוף נשארים בקושי החושים, כמו שאומרים, מעט חיות. זהו [לא ברור], זה הצמצום, זה ההעלם. זו הירידה הראשונה. אבל אחר כך הוא אומר [לא ברור], ״שיתף עמו מידת הרחמים״. הרי הקב"ה אינו רוצה שתהיה לאדם רק ירידה. הוא רוצה שיהיו לאדם גם מידת החסד, גילוי ואור, כדי שיוכל להיות דרכם חיים. צריך להיות גם עניין של מידת הרחמים. וזהו [לא ברור]. דיברנו על הקרירות, על המים הקרים, על מידת החסד שמתערבת בגבורות. אחר כך הוא אומר: חופש הרצון. צריכה להיות בחירה חופשית. כשיש מידת הדין ומידת הרחמים, יכול להיות חופש הרצון; אדם יכול
26:49 וועט שמוציג״. דערפאר האט ער געזאגט: ״איך וועל מישן מידת הדין עם מידת הרחמים״. וואס איז דער טייטש? הייסע איז דין, גבורות. זי איז הייס, קאכעדיג. דאס איז דער ענין פון מידת הדין. חסדים איז דער ענין פון צונען, קאלט. ענין פון חסד, וואסער. און ממילא דאס איז וואס ער זאגט: בתחילה מידת הדין, דערנאך שיתף מידת הרחמים. קוק, גייען צוריק צו דעם לפי זה. ווען יציאת מצרים, וואס מען ווייסט, די ערשטע זאך, די ירידה וואס די נשמה גייט אראפ דא למטה אויף דער וועלט, איז ירידת הנשמה למטה, איז די ערשטע זאך [לא ברור]. דער ענין פון [לא ברור], שינה, איז אן ענין פון העלם, צמצום. ווי פשוט, א מענטש שלאפט, איז די נשמה ווערט נישט [לא ברור]. איז דאס אן ענין פון ירידה און צמצום, אן ענין פון העלם. זי בלייבט איבער דער גוף, קוים די חושים, ווי מען זאגט, א ביסל חיות. איז דאס [לא ברור], דאס איז דער צמצום, דאס איז דער העלם. דאס איז די ערשטע ירידה. דערנאך אבער זאגט ער [לא ברור], שיתף עם מידת הרחמים. דער אויבערשטער וויל דאך נישט אז דער מענטש זאל האבן נאר א ירידה. ער וויל דאך אז דער מענטש זאל האבן מידת החסד, זאל זיין גילוי, זאל זיין ליכטיקייט, אז ער קען בערך זיין דורך דעם חיים. דארף זיין אויך אן ענין פון מידת הרחמים. איז דאס איז דער [לא ברור]. מען האט געזאגט צונען, דער, דער, דער קאלטע וואסער, דער מידת החסד וואס מישט אויס מיט די גבורות. דערנאך זאגט ער חופש הרצון. עס דארף זיין בחירה חופשית. דורך דעם וואס עס איז דא מידת הדין און מידת הרחמים, קען זיין א חופש הרצון, קען א מענטש
28:19 לעמוד בפני בחירה, והוא צריך לבחור דרך. מצד אחד הוא רואה עולם, ורואה את תאוות העולם הזה, ורואה גשמיות, ורואה [לא ברור], והוא מסופק. הוא צריך להחליט, ובחירתו צריכה להיות ״ובחרת בחיים״ — שהחיים האמיתיים הם רק באלוקות. וזהו [לא ברור] בעבודת האדם. וכפי שאמרנו, תכלית כל הירידה היא להגיע לעלייה הגדולה ביותר. וזה מה שאומרים, שכל עניין המסעות הוא ״ויכתוב משה את מוצאיהם למסעיהם״, ו״מסעיהם למוצאיהם״. יש ירידת הנשמות מלמעלה למטה, אבל התכלית היא שהנשמות יתעלו למדרגות הגבוהות ביותר, עד לבחינת ירדן ירחו. ירדן ירחו היא תכלית כל המסעות; זה המסע האחרון. ירדן ירחו מורה על גילוי המשיח. כידוע, על משיח נאמר בפסוק ״והריחו ביראת ה׳״. על משיח הרי נאמר: ״ונחה עליו רוח ה׳, רוח חכמה ובינה, רוח עצה וגבורה, רוח דעת ויראת ה׳, והריחו ביראת ה׳״. אצל משיח יהיה העניין של ״מורח ודאין״, כפי שאומרת הגמרא בסנהדרין. עניין הריח מורה על יראת שמים. כמו שאומרים ביידיש, ״זה לא מריח טוב״, נכון? הריח הוא תחושה שלמעלה מהשכל, של מה שמסתתר מתחת לפני השטח. לאדם שיש בו יראת שמים יש חוש
28:19 האבן איינע פון בחירה, און ער דארף קלייבן א דרך. פון איין זייט זעט ער עולם, און ער זעט תאוות עולם הזה, און ער זעט גשמיות, און ער זעט [לא ברור], און ער איז מסופק. און ער דארף זיך מחליט זיין אויף דעם, און זיין בחירה זיין „ובחרת בחיים“, אז אמת'ע לעבעדיקייט איז נאר אין ג־טליכקייט. און דאס איז [לא ברור] אין עבודת האדם. און ווי מיר האבן געזאגט, אז דער תכלית פון דער גאנצער ירידה איז כדי צו קומען צו דער גרעסטער עלייה, און דאס איז וואס מען זאגט, אז דער גאנצער ענין המסעות איז „ויכתוב משה את מוצאיהם למסעיהם“, און „מסעיהם למוצאיהם“. ס'איז דא די ירידת הנשמות מלמעלה למטה, אבער דער תכלית איז אז די נשמות זאלן זיך דערהייבן צו די העכסטע מדרגות, ביז צו דער בחינה פון ירדן ירחו. ירדן ירחו, דאס איז דער תכלית פון אלע, פון אלע, פון אלע מסעות; דאס איז דער לעצטער מסע. ירדן ירחו באווייזט אויף גילוי המשיח. ידוע, וועגן משיח, וואס מען זאגט, שטייט אין פסוק „והריחו ביראת ה׳“. משיח'ן שטייט דאך „ונחה עליו רוח ה׳, רוח חכמה ובינה, רוח עצה וגבורה, רוח דעת ויראת ה׳, והריחו ביראת ה׳“. וואו משיח'ן וועט זיין דער ענין פון „מורח ודאין“, ווי די גמרא זאגט אין סנהדרין. אז ווען ס'וועט זיין דער ענין פון ריח, ריח באווייזט אויף יראת שמים. ווי מען זאגט אויף אידיש, „עס שמעקט נישט גוט“, יא? דער שמעק, דאס איז דער געפיל וואס איז העכער פון שכל, פון אונטער וואס ס'איז. א מענטש וואס האט אין אים די יראת שמים, האט ער א חוש
29:51 הריח; הוא חש ומרגיש, וכשהוא אינו מרגיש בטוח, הוא יכול לחוש ממה צריך להישמר. זו שלמות העבודה ביראת שמים, כשהיא עומדת במדרגת הריח, שהיא כבר מדרגתו של משיח. כפי שדיברנו קודם, שלפי הבעל שם טוב בכל יהודי יש ״משיח אשר בקרבו״, וכאן עליו לגלות מהו ירדן ירחו. ועל פי זה מובן הסדר המיוחד של הפרשה שלנו, שנותנת לנו דרך בעבודת השם. זה מה שנאמר בפרשה: ״ויכתוב משה״; ונאמר בה ״אלה מסעי בני ישראל אשר יצאו מארץ מצרים ביד משה ואהרן״. משה ואהרן הם שני הצדיקים שעליהם נאמר בזוהר: ״משה שושבינא דמלכא, אהרן שושבינא דמטרוניתא״. משה רבינו בא מן המלך, מן הקב"ה, ומביא את הקב"ה אל העולם באמצעות התורה. אהרן הכהן הוא עניין העלייה מלמטה למעלה, ״שושבינא דמטרוניתא״ — של המלכה, כנסת ישראל; הוא מעלה את כנסת ישראל באמצעות התפילה. ״ויכתוב משה״ — זו נתינת הכוח ליהודי לעשות את עבודתו בעולם, לעבור את המסע, לדעת לאן לנסוע ואיך לנסוע, ולהיות מסוגל לנסוע [לא ברור]. כך הוא יוכל לעבור את העולם הזה ולממש את הכוונה העליונה, שירידת הנשמות תביא לעלייה. וזה נעשה על ידי ״ויכתוב משה״: משה רבינו, ועל דרך זה ״אתפשטותא דמשה בכל דור ודור״. הוא
29:51 הריח, וואס ער שפירט און פילט; ער פילט זיך נישט זיכער, קען ער שפירן וואס איז די זאך וואס מען דארף זיך אפהיטן. דאס איז דער שלימות העבודה אין יראת שמים, בשעת ס'שטייט אין דער מדרגה פון ריח, וואס דאס איז שוין די מדרגה פון משיח. ווי מיר האבן גערעדט פריער, אז דער בעל שם טוב, אז ביי יעדן אידן איז דא דער משיח אשר בקרבו, וואו דא דארף ער מגלה זיין וואס איז דער ירדן ירחו. וואס על פי זה איז פארשטאנדיק די איינציגע סדר, די היינטיגע פרשה וואס גיט אונז א דרך אין עבודת השם, און דאס איז וואס די פרשה זאגט: „ויכתוב משה“; און עס קומט „אלה מסעי בני ישראל אשר יצאו מארץ מצרים ביד משה ואהרן“. משה ואהרן, וואס דאס איז די צוויי צדיקים, ווי ס'שטייט אין זוהר: משה שושבינא דמלכא, אהרן שושבינא דמטרוניתא. משה רבינו קומט פון דעם מלך, פון דעם אויבערשטן, און ברענגט דעם אויבערשטן אין עולם דורך תורה. אהרן הכהן, דאס איז דער ענין פון עלייה מלמטה למעלה, שושבינא דמטרוניתא, די מלכה כנסת ישראל; ער הייבט אויף כנסת ישראל דורך תפילה. „ויכתוב משה“, אז דער נתינת כח, דער איד זאל קענען טאן זיין עבודה אין דער עולם, און ער זאל קענען דורכפירן די נסיעה, ער זאל וויסן וואו צו פארן, ווי צו פארן, און ער זאל קענען פארן [לא ברור]. ער זאל טאקע דורכגיין דעם עולם הזה און דורכפירן די כוונה עליונה, אז די ירידת הנשמות זאל צוקומען צו דער עלייה. און דאס איז דורך „ויכתוב משה“. משה רבינו, און על דרך זה איז אתפשטותא דמשה בכל דור ודור. ער
31:17 הוא הכותב, הוא זה שכותב ומספר, והוא נותן לנו את הכוח לגלות את הפנימיות בכל מסע. כך שאפילו מסעות שהיו בהם דברים רעים, אפשר להפוך אותם, להפוך את העוונות לזכויות ואת הכול למעלות, עד שייצאו מהם הדברים הגדולים ביותר. זו גם נתינת הכוח של משה רבינו ב״ויכתוב״. ו״ויכתוב״ הוא גם [לא ברור], ״חותמו של הקדוש ברוך הוא אמת״, שכך אכן יימשך הדבר בפועל ממש בעולם הזה הגשמי, כדי שיהודי יוכל לעבור את מסעותיו. וכל זה בכוחו ובנתינת הכוח של משה רבינו, משה רבינו שבכל דור ודור, שנותן לנו את הדרך הנכונה כיצד לעבוד את הקדוש ברוך הוא. ועד לדורנו זה: כשם שעניין המסעות קיים בחיי הפרט, כך הוא קיים גם בחיי הכלל של עם ישראל. דורנו זה, הדור האחרון, הוא הדור של ירדן ירחו. זהו הדור של ירחו, ״והריחו ביראת ה׳״, שבו אפשר לחוש את הריח. כבר מרגישים את ריחו של משיח. ובאמצעות חוש הריח השייך לכך, כבר מריחים כל הזמן אותות של זמן הגאולה. זה הזמן שיהודי יכוון ויכין את עצמו ל״והריחו ביראת ה׳״ האמיתי, ליראת שמים אמיתית, ויוכל לחוש מה עליו לעשות וכיצד עליו לעבוד את הקדוש ברוך הוא, ואכן להכין את עצמו לקבל את הדרך החדשה.
31:17 איז כותב, ער איז דער וואס שרייבט, און ער דערציילט, און ער גיט אונז דעם כח אויף מגלה זיין די פנימיות אין יעדן מסע. אז אפילו מסעות וואס קען זיין וואס איז געווען שלעכט ביי אים, קען מען דאס מהפך זיין, די עוונות לזכויות, מהפך זיין דאס אלע למעלות, אז עס זאל ארויסקומען פון דעם די גרעסטע זאכן. דאס איז אויך דער נתינת כח וואס משה רבינו „ויכתוב“. און „ויכתוב“ איז אויך [לא ברור], „חותמו של הקדוש ברוך הוא אמת“, אז עס טאקע אזוי נמשך ווערט בפועל ממש אין עולם הזה הגשמי, אז דער איד זאל קענען דורכפירן זיינע מסעות. און דאס בכח און נתינת כח פון דעם משה רבינו, דעם משה רבינו שבכל דור ודור, וואס ער גיט אונז דעם ריכטיגן דרך ווי אזוי צו דינען דעם אויבערשטן. און ביז בדורנו זה, וואס בשעת ס'געפינט זיך אין אונזער דור, וואס בכללות דער ענין פון מסעות, אז ווי ס'איז דא אין חיי הפרט, איז דא אויך אין חיי הכלל פון עם ישראל, איז דורנו זה, וואס איז דער לעצטער דור, איז דאס דער דור פון ירדן ירחו. דאס איז דער דור וואס איז דער דור פון ירחו, „והריחו ביראת ה׳“, וואס מען קען פילן דעם ריח. מען פילט שוין דעם ריח משיח. און דורך דעם חוש הריח וואס איז שייך צו דעם, שמעקט מען שוין אלעמאל אותות פון זמן הגאולה. איז דאס דער זמן וואס דער איד זאל זיך ריכטן, זיך צוריכטן צו דעם אמת'ן „והריחו ביראת ה׳“, דעם יראת שמים אמיתית, און קענען פילן וואס מען דארף טאן און ווי מען דארף דינען דעם אויבערשטן, און זיך טאקע צוריכטן, מקבל זיין דעם דרך חדש.
32:46 וזה גם הקשר לכך שתמיד לומדים את פרשת מסעי בזמן הזה, בחודש מנחם אב, חודש מנחם אב המבושם. על כל פנים, בזמן הזה, שהוא [לא ברור] בין המצרים, וזהו זמן השמחה השייכת לגאולה. ובזמן בין המצרים, זמן של ירידה, רחמנא ליצלן, יהודי יכול בכוח התורה ובכוח התקשרותו למשה רבינו, ״ויכתוב משה״, להפוך את העוונות לזכויות, ולהפוך ל״ימי מילואים״ [לא ברור], ״לששון ולשמחה ולמועדים טובים״. שנזכה אכן שבמנחם אב הקדוש ברוך הוא ינחמנו במנחם, שנזכה כבר לנחמה בשלמות, ״ונחם ציון ובני ירושלים״.
32:46 און דאס איז דער קשר אויך מיט דעם זמן וואס מען שטענדיק לערנט פרשת מסעי אין דעם זמן פון חודש מנחם אב, און דעם מבושם חודש מנחם אב. על כל פנים אין דעם זמן וואס איז [לא ברור] בין המצרים, און דאס איז דער זמן פון די שמחה השייכה לגאולה. און דער זמן פון בין המצרים, נאך א זמן פון ירידה רחמנא ליצלן, ווען אן איד בכח התורה ובכח התקשרותו צו משה רבינו, „ויכתוב משה“, קען מהפך זיין די עוונות לזכויות, און מהפך זיין „לימי מלואים“ [לא ברור], „לששון ולשמחה ולמועדים טובים“. מען זאל טאקע זוכה זיין אז דער מנחם אב, אז דער אויבערשטער ינחמנו בהמנחם, מען זאל זוכה זיין שוין די נחמה בשלימות, „ונחם ציון ובני ירושלים“.