לעבן חסידות · פרק 27 · 2022-05-30 · 26:02
חג השבועות - דער טאג פון משה רבינו, דוד המלך און דער בעל שם טוב - הרב אשר פרקש
תיאור הפרק
מקורות: כתר שם טוב הוספות לקוטי שיחות חלק ח הוספות שבועות חלק יח חג השבועות
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:01 זהו סיפור על הבעל שם טוב. זה סיפור שאדמו"ר הריי"צ נהג להביא פעמים רבות בשבועות, י"ט באייר. שבועות הוא גם יום ההילולא של הבעל שם טוב הקדוש. פעם סיפר אדמו"ר הריי"צ את הסיפור ברבים. ובכלל, רבותינו נשיאינו נהגו לספר בשבועות את הסיפור הזה על הבעל שם טוב. הסיפור הוא, שפעם הגיע הבעל שם טוב לסלוצק. הזמינו אותו לחנוכת בית מדרש. הבעל שם טוב הגיע, קיבלו את פניו בכבוד גדול, וערכו מסיבה גדולה ושמחה גדולה. אז הביאו אבן שרצו לשלב בבניין בית המדרש, ושעדיין לא הוכנסה לבניין. הבעל שם טוב התיישב על האבן וסיפר את המעשה שהמדרש מספר על רבי חנינא בן דוסא. הוא רצה להביא מתנה לבית המקדש, לקח אבן ועמל עליה, אבל לא יכול היה להביא אותה לבדו. המדרש מספר שבאו אנשים ואמרו שהם רוצים לעזור לו, ובתוך זמן קצר כבר היו בירושלים. כשרצה לשלם להם, לא מצא אותם. הם היו מלאכים מן השמים. המדרש מספר שמי שנשאו את האבן אמרו לו שרק יניח עליה את אצבעו, ואת השאר הם ייקחו על עצמם. הבעל שם טוב סיפר את הסיפור ואמר עד כמה יקרה בעיני העליון אבן שמביאים לבניית בית מדרש, כמו האבן שרבי חנינא בן דוסא הביא לבית המקדש. אחר כך אמר הבעל שם טוב דברי תורה בשמחה גדולה. היו שם למדנים; סלוצק הייתה עיר מלאה למדנים. הם שאלו את הבעל שם טוב מה חידש בתורה. הרי תורה כבר למדנו קודם; כתוב ״כי לקח טוב נתתי לכם״, הקדוש ברוך הוא נתן תורה לעם, ותורה היא גם עניין של שכל.
00:01 דאס איז א סיפור פון בעל שם טוב. דאס איז א סיפור וואס דער רבי ריי״צ פלעגט אסאך ברענגען שבועות, י״ט באייר. שבועות איז דאך אויך דער יום ההילולא פון דעם הייליקן בעל שם טוב. און אמאל האט דער רבי, דער רבי ריי״צ, דערציילט דעם סיפור ברבים. אויך בכלל פלעגן רבותינו נשיאינו שבועות רעדן דעם סיפור פון בעל שם טוב. דער סיפור איז, אז דער בעל שם טוב איז אמאל אנגעקומען קיין סלוצק. מען האט אים איינגעלאדנט צו א חנוכת בית המדרש. דער בעל שם טוב איז אנגעקומען, מען האט אים מקבל פנים געווען מיט גרויס כבוד, און מען האט געמאכט א גרויסע מסיבה און א גרויסע שמחה. דאן האט מען געברענגט א שטיין וואס מען האט געוואלט אריינלייגן אין בית המדרש, און וואס איז נאך נישט געווען איינגעבויט אינעם בנין. דער בעל שם טוב האט זיך אוועקגעזעצט אויפן שטיין און דערציילט דעם מעשה וואס דער מדרש דערציילט וועגן רבי חנינא בן דוסא. ער האט געוואלט ברענגען א מתנה צום בית המקדש, האט ער גענומען א שטיין און געארבעט דערויף, אבער ער האט עס נישט געקענט אליין ברענגען. דער מדרש דערציילט, אז עס זענען געקומען מענטשן און געזאגט אז זיי ווילן אים העלפן, און אין א קורצער צייט זענען זיי שוין געווען אין ירושלים. ווען ער האט זיי געוואלט באצאלן, האט ער זיי נישט געפונען. דאס זענען געווען מלאכים פון הימל. דער מדרש דערציילט, אז די וואס האבן געטראגן דעם שטיין האבן אים געזאגט, ער זאל נאר צולייגן זיין פינגער, און דאס איבעריקע וועלן זיי נעמען אויף זיך. דער בעל שם טוב האט דערציילט דעם סיפור, און געזאגט ווי טייער עס איז בעיני העליון א שטיין וואס מען ברענגט צו בויען א בית מדרש, אזוי ווי דער שטיין וואס רבי חנינא בן דוסא האט געברענגט צום בית המקדש. דער בעל שם טוב האט דאן געזאגט תורה מיט א גרויסער שמחה. עס זענען דארט געווען לומדים; סלוצק איז געווען א שטאט פול מיט לומדים. האבן זיי געפרעגט דעם בעל שם טוב וואס ער האט מחדש געווען אין תורה. הרי תורה האבן מיר שוין פריער געלערנט; עס שטייט ״כי לקח טוב נתתי לכם״, דער אויבערשטער האט געגעבן תורה דעם פאלק, און תורה איז אויך א זאך פון שכל.
02:34 כך שאלו את הבעל שם טוב, והבעל שם טוב ענה: ״לא באתי כדי לחדד, באתי ללמד את הפשט הפשוט״. ועל הפסוק שהביאו אמר הבעל שם טוב: כתוב ״כי לקח טוב נתתי לכם, תורתי אל תעזובו״. לכאורה, מה אומר הפסוק? ״כי לקח טוב נתתי לכם״ מדבר על התורה. הקדוש ברוך הוא נתן לעם את התורה, ״נתתי לכם״. ו״נתתי לכם״ פירושו שהתורה ירדה למטה, כפי שהגמרא אומרת שהתורה אינה בשמים; התורה ניתנה כאן למטה, ״נתתי לכם״. אבל מצד ה״נתתי לכם״ יכול להיווצר מצב שבו רוצים ללמוד תורה וחושבים שזה רק ״לכם״, שמדובר רק בחידושים, ושוכחים, חס ושלום, את נותן התורה. הפסוק ממשיך: ״תורתי אל תעזובו״. ״תורתי״ הוא העניין של פנימיות התורה. פנימיות התורה מגלה את עניין ההשגחה הפרטית, את החיות האלוקית שנמצאת בכל דבר. זהו ״תורתי״: יהודי שמתקשר לפנימיות התורה ומאמין בהשגחה פרטית, יקיים את ״אל תעזובו״ — הוא לא יעזוב ולא ישכח את הקדוש ברוך הוא, אלא יראה אלוקות בכל דבר. וזהו הסיפור על הבעל שם טוב. מגיע חג השבועות, וזהו גם זמן יום ההילולא של הבעל שם טוב. אנו מוצאים שבשבועות ישנם בכלל שלושה צדיקים שיש להם קשר מיוחד לחג השבועות. עניינו של משה רבינו, כמובן, שקיבל תורה מסיני, וכל העניין של מתן תורה, חג השבועות, קשור למשה רבינו. אחר כך ישנו עניינו של דוד המלך. כתוב בירושלמי: ״דוד מת בעצרת״. כלומר, שבועות הוא יום ההילולא של דוד המלך. ואחר כך ישנו עניינו של הבעל שם טוב. הסתלקותו של הבעל שם טוב הייתה בחג השבועות. כידוע, יש בזה שקלא וטריא אם הבעל שם טוב הסתלק ביום הראשון של שבועות או ביום השני של שבועות.
02:34 אזוי האבן זיי געפרעגט דעם בעל שם טוב, און דער בעל שם טוב האט געענטפערט: ״איך בין נישט געקומען כדי צו מחדד זיין, איך בין געקומען צו לערנען דעם פשוטן פשט.״ און אויף דעם פסוק וואס זיי האבן געברענגט האט דער בעל שם טוב געזאגט: עס שטייט ״כי לקח טוב נתתי לכם, תורתי אל תעזובו״. לכאורה, וואס זאגט דער פסוק? ״כי לקח טוב נתתי לכם״ גייט אויף תורה. דער אויבערשטער האט געגעבן דעם פאלק תורה, ״נתתי לכם״. און ״נתתי לכם״ מיינט אז די תורה איז אראפגעקומען למטה, ווי די גמרא זאגט אז תורה איז נישט אין הימל; די תורה איז געגעבן געווארן דא אונטן, ״נתתי לכם״. אבער מצד דעם ״נתתי לכם״ קען זיין א מצב אז מען וויל לערנען תורה און מען מיינט אז דאס איז בלויז ״לכם״, אז עס גייט נאר וועגן חידושים, און מען פארגעסט, חס ושלום, דעם נותן התורה. דער פסוק איז ממשיך: ״תורתי אל תעזובו״. ״תורתי״ איז דער ענין פון פנימיות התורה. פנימיות התורה אנטפלעקט דעם ענין פון השגחה פרטית, די חיות אלקית וואס געפינט זיך אין יעדן דבר. דאס איז ״תורתי״: אז א איד וואס פארבינדט זיך מיט פנימיות התורה און גלייבט אין השגחה פרטית, וועט מקיים זיין ״אל תעזובו״ — ער וועט נישט פארלאזן און פארגעסן דעם אויבערשטן, נאר זען אין יעדן דבר אלקות. און דאס איז דער סיפור פון בעל שם טוב. עס קומט חג השבועות, און דאס איז אויך דער זמן פונעם יום ההילולא פון בעל שם טוב. מיר געפינען ביי שבועות בכלל דריי צדיקים וואס האבן א באזונדערע שייכות צו חג השבועות. דער ענין פון משה רבינו, פארשטייט זיך, וואס משה האט מקבל געווען תורה מסיני, און דער גאנצער ענין פון מתן תורה, חג השבועות, איז פארבונדן מיט משה רבינו. דערנאך איז דא דער ענין פון דוד המלך. עס שטייט אין ירושלמי: ״דוד מת בעצרת״. דאס הייסט, שבועות איז דער יום ההילולא פון דוד המלך. און דערנאך איז דא דער ענין פון בעל שם טוב. די הסתלקות פון בעל שם טוב איז געווען חג השבועות. כידוע, אלע שקלא וטריא וואס איז דא אין דעם, צי דער בעל שם טוב איז נסתלק געווארן דעם ערשטן טאג שבועות אדער דעם צווייטן טאג שבועות.
05:06 ופשוט הוא, שהבעל שם טוב הסתלק ביום רביעי. [לא ברור] אבל על כל פנים, לשלושת הצדיקים האלה יש קשר מיוחד לזמן של חג השבועות, זמן מתן תורתנו. עלינו להבין מהו העניין כאן, מהו הלימוד מכך שדווקא לשלושת הצדיקים האלה יש קשר ליום הזה. השגחה פרטית — כל דבר, והרי הבעל שם טוב גילה שכל דבר הוא בהשגחה פרטית. אין דבר בעולם שקורה במקרה. הכול בהשגחה פרטית, מושגח מלמעלה. בפרט כשמדובר בעניינים הקשורים לצדיקים, הדבר הוא בהשגחה פרטית. ומה שאנו מוצאים שדווקא לשלושת הצדיקים האלה, משה רבינו, דוד המלך והבעל שם טוב, יש קשר מיוחד ליום של מתן תורה — מהו העניין בזה? יש על כך כמה וכמה ביאורים. נתעכב על כמה נקודות עיקריות בעניין הזה. הדבר הראשון שאנו מוצאים, הנקודה המשותפת לשלושתם — משה רבינו, דוד המלך והבעל שם טוב — הוא ששלושתם היו רועי צאן, כל אחד עם צאנו. אצל משה רבינו אנו מוצאים שכאשר הקדוש ברוך הוא רצה לבחור בו, כתוב במדרש שמשה היה רועה צאן. משה רבינו, בשנותיו הצעירות, היה רועה צאן. כשהלך עם הצאן, ראה הקדוש ברוך הוא כיצד ברח כבש קטן. משה רבינו רץ אחרי הכבש, נתן לו לשתות ונשא אותו על כתפיו, כפי שהמדרש מספר את הסיפור. אז אמר הקדוש ברוך הוא שמשה רבינו ינהיג את צאני.
05:06 און פשוט איז, אז דער בעל שם טוב איז נסתלק געווארן ביום רביעי. [לא ברור] אבער על כל פנים, די דריי צדיקים האבן א באזונדערע שייכות צו דעם זמן פון חג השבועות, זמן מתן תורתנו. מיר דארפן פארשטיין וואס איז דא דער ענין, וואס איז דער לימוד דערפון, אז דווקא די דריי צדיקים האבן א שייכות צו דעם טאג. השגחה פרטית — יעדער דבר, און דער בעל שם טוב האט דאך מגלה געווען אז יעדער דבר איז בהשגחה פרטית. עס איז נישטא קיין זאך אין דער וועלט וואס איז במקרה. אלץ איז בהשגחה פרטית, מושגח מלמעלה. בפרט ווען עס רעדט זיך וועגן ענינים וואס זענען פארבונדן מיט צדיקים, איז דאס בהשגחה פרטית. און דאס וואס מיר געפינען אז די דריי צדיקים, משה רבינו, דוד המלך און דער בעל שם טוב, האבן דווקא מיט דעם טאג פון מתן תורה א באזונדערע שייכות — וואס איז דער ענין דערפון? אויף דעם זענען דא כמה וכמה ביאורים. מיר וועלן זיך אפשטעלן אויף עטלעכע עיקר־נקודות אין דעם ענין. די ערשטע זאך וואס מיר געפינען, די נקודה המשותפת צווישן אלע דריי — משה רבינו, דוד המלך און דער בעל שם טוב — איז, אז אלע דריי זענען געווען רועי צאן, יעדער איינער מיט זיין צאן. ביי משה רבינו געפינען מיר, אז ווען דער אויבערשטער האט געוואלט אים אויסקלייבן, שטייט אין מדרש אז משה איז געווען א רועה צאן. משה רבינו, אין זיינע יונגע יארן, איז געווען א רועה צאן. בשעת ער איז געגאנגען מיט די שאף, האט דער אויבערשטער געזען ווי א קליין שעפעלע איז אנטלאפן. משה רבינו איז נאכגעלאפן דעם שעפעלע, האט אים געגעבן צו טרינקען און האט אים גענומען אויף זיינע פלייצעס, ווי דער מדרש דערציילט דעם סיפור. דאן האט דער אויבערשטער געזאגט, אז משה רבינו זאל פירן מיין צאן.
07:31 הרועה של עם ישראל. בדומה לזה מוצאים בנוגע לדוד המלך: ״ויבחר בדוד עבדו״, נאמר בתהלים, בפרק ע״ח. הקדוש ברוך הוא בחר בדוד המלך כשראה כיצד הוא נהג בצאן. הוא נתן לקטנים, חילק לכל אחד לפי עניינו — לקטנים ולצעירים — ובמדרש מסופר בפרט כיצד דוד המלך נהג. והקדוש ברוך הוא אמר שכפי שהוא נוהג בצאן, כך יהיה הרועה של צאן ישראל וינהיג את עם ישראל. בדומה לזה מוצאים אצל הבעל שם טוב הקדוש. הוא היה עוזר למלמד, וזה היה כשעדיין היה צדיק נסתר. אז הוא נהג לקחת את הילדים לחדר ולהחזיר אותם מהחדר. הוא נהג להכין אותם, לנשק אותם ולתת להם את מה שהיו צריכים, ועשה הכול כדי שהילדים ילכו לחדר בחיות ובשמחה. זה היה בדוגמת העניין של רעיית הצאן, ומכך נעשה אחר כך הבעל שם טוב הקדוש, מייסד תורת החסידות. וזו נקודה עיקרית, שקשורה גם לזמן של מתן תורה. אצל עם ישראל נוצר דבר חדש [לא ברור] כשמגיע חג השבועות. ובספרי חסידות של תלמידי הבעל שם טוב נאמר שבכל שנה, כשמגיע חג השבועות, כל הדברים חוזרים ומתרחשים מחדש: נמשכת המשכה חדשה, חיות חדשה, אור חדש; בכל שנה בחג השבועות נמשך העניין של מתן תורה.
07:31 הרועה של עם ישראל. על דרך זה מוצאים בהנוגע לדוד המלך: „ויבחר בדוד עבדו“, שטייט אין תהלים, פרק ע״ח. אז דער הקדוש ברוך הוא האט אויסגעקליבן דוד המלך, בשעת ער האט געזען ווי דוד המלך האט זיך באנומען מיט די צאן. ער האט געגעבן פאר די קליינע, ער האט צעטיילט פאר יעדן לויט זיין אופן, די קליינע, די בחורים, און עס שטייט אין מדרש בפרט ווי דוד המלך האט זיך באנומען. און דער הקדוש ברוך הוא האט געזאגט, אז אזוי ווי ער באנומט זיך מיט די צאן, זאל ער זיין דער רועה פון צאן ישראל, פירן דעם עם ישראל. על דרך זה, בדוגמא לזה, געפינט מען ביים הייליגן בעל שם טוב. ער איז געווען א באהעלפער, און דאס איז געווען, ווען ער איז נאך געווען א צדיק נסתר. דעמאלט פלעגט ער זיין א באהעלפער, און ער פלעגט נעמען די קינדער אין חדר, נעמען זיי צוריק פון חדר, און ער פלעגט זיי צוגרייטן, ער פלעגט זיי קושן, און ער האט זיי געגעבן וואס זיי האבן געדארפט, און ער האט געטון אלע זאכן כדי אז די קינדער זאלן מיט א חיות און מיט א שמחה גיין אין חדר. און דאס איז געווען בדוגמא דעם ענין פון רועה צאן, און פון דעם איז געווארן שפעטער דער הייליגער בעל שם טוב, דער מייסד פון תורת החסידות. און דאס איז אן עיקר׳דיגע נקודה, פארבונדן אויך מיט דעם זמן פון מתן תורה. אידישן פאלק, שָׁפְט זיך א נייער [לא ברור] ווען עס קומט חג השבועות. און עס שטייט אין חסידישע ספרים פון תלמידי הבעל שם טוב, אז יעדעס יאר, בשעת עס קומט חג השבועות, איז דעמאלט חוזר זיך איבער אלע זאכן פון דאס ניי: עס ווערט א נייע המשכה, א נייע חיות, א נייע אור, וואס יעדעס יאר חג השבועות ווערט נמשך דער ענין פון מתן תורה.
09:22 עם כל הדברים כפי שהיו בפעם הראשונה. לכן צריך לקחת את ההוראה שלומדים משלושת הצדיקים — ממשה רבינו, מדוד המלך ומהבעל שם טוב — כיצד יהודי צריך לנהוג. אחת ההוראות שלומדים מכך היא בעניין החינוך, ובעניין של הקדשת עצמנו אפילו ליהודים פשוטים או לילדים קטנים. כי פעמים רבות, כשמדובר בתורה, אדם חושב: אני עסוק בלימוד, אני צריך ללמוד גמרא, ללמוד תורה, ללמוד דברים עמוקים; למה שאבלה את זמני בדברים קטנים, שאעסוק בילדים קטנים — קטנים בגיל או קטנים בדעת — שאתעסק בדברים של מה בכך, בדברים שלוקחים זמן, כשבאותו זמן אני יכול לשבת וללמוד דף גמרא, לחדש חידושים בתוספות, לחדש חידושים בהלכה וללמוד בעיון, כל אחד לפי מדרגתו? להקדיש מהזמן שלי, ללכת לעשות טובה ליהודי בגשמיות או ברוחניות, ללכת ללמד ילד אל״ף־בי״ת, אל״ף־בי״ת כפשוטו או אל״ף־בי״ת של יהדות — הלקח שלומדים משלושת הצדיקים הוא שזה כל היסוד: להקדיש את עצמנו ולעסוק בדברים הפשוטים. ודווקא בדברים הפשוטים, שעל כך הרבי עומד, ניכר רועה ישראל אמיתי, מנהיג ישראל אמיתי: כיצד עליו לעסוק בצרכים של כל יהודי ולתת
09:22 מיט אלע זאכן ווי עס איז געווען בפעם הראשונה. איז דארף מען נעמען די הוראה וואס מען לערנט פון די דריי צדיקים, פון משה רבינו, דוד המלך און בעל שם טוב, ווי אזוי א איד דארף זיך פירן. איינע פון די הוראות וואס מען לערנט פון דעם איז אין דעם ענין פון חינוך, און דעם ענין פון זיך אפגעבן, אפילו, צו פאר פשוט׳ע אידן, אדער צו קליינע קינדער. וואס אסאך מאל מיינט מען דאך, בשעת עס קומט תורה, איז תורה דאך — א מענטש זאגט: איך בין פארנומען לערנען, איך דארף לערנען גמרא, איך דארף לערנען תורה, איך דארף לערנען טיפע זאכן; וואס זאל איך פארטרייבן צייט מיט קלייניקייטן, זיך פארנעמען מיט קליינע קינדער, קליינע קינדער אין גיל, אדער קליינע קינדער בדעת, זיך פארנעמען מיט נארישקייטן, זיך פארנעמען מיט זאכן וואס נעמען אוועק די צייט, בשעת איך קען דאך אין די צייט זיצן און לערנען א בלאט גמרא, אויפטון חידושים אין תוספות, אויפטון חידושים אין הלכה, און לערנען בעיון, כל אחד לפי מדרגתו. אפגעבן די אייגענע צייט, אפגיין טון א טובה א אידן בגשמיות אדער ברוחניות, אפגיין לערנען מיט א קינד אלף־בית, אלף־בית כפשוטו אדער אלף־בית פון אידישקייט — איז דער לקח וואס מען לערנט ארויס פון די דריי צדיקים, אז דאס איז דער גאנצער יסוד, זיך אפגעבן און זיך פארנעמען מיט די דברים הפשוטים. און דווקא די דברים הפשוטים, וואס דער רבי שטעלט זיך ביי דעם, אז דאס איז אן אמת׳ער רועה ישראל, אן אמת׳ער מנהיג ישראל: ווי ער דארף זיך פארנעמען מיט די צרכים פון יעדן אידן, און געבן
10:54 לו את מה שהוא צריך. זהו לקח שאפשר להפיק משלושת הצדיקים. אבל בואו נעמיק עוד, במיוחד בקשר לעניין של מתן תורה. אחד העניינים העיקריים של מתן תורה קשור לשיחה שהרבי אמר באחת מהתוועדויות חג השבועות. הסדר אצל הרבי בהתוועדויות של שבועות היה שביום השני של שבועות — בחוץ לארץ הרי יש שני ימים טובים — לקראת סוף היום, לפני השקיעה, היו נוטלים ידיים לסעודה עם התוועדות. ההתוועדות הייתה נמשכת אל תוך הלילה, עד מאוחר בלילה, הרבה אחרי קריאת שמע שעל המיטה, ולעיתים אפילו עד לפנות בוקר. בכל התוועדות, אחד הדברים שהרבי נהג לדבר עליהם במשך שעות רבות היה שלושת הצדיקים. בכל פעם ביאור אחר, עניין אחר. נדבר על נקודה אחת שאפשר להפיק, שהרבי דיבר עליה פעם בהתוועדות, נקודה נוספת שמוצאים: נקודה משותפת לשלושתם, הקשורה במיוחד למתן תורה. ומצד אחד זו נקודה משותפת, ומצד שני לכל אחד מהם יש החידוש שלו, מה שהוא פעל. כשבני ישראל באו למתן תורה, הרי נאמר בחומש שבראש חודש סיון הגיעו בני ישראל להר סיני, ובשני בסיון אמר משה רבינו,
10:54 אים וואס ער דארף. וואס איז א לקח וואס מען קען ארויסנעמען פון די דריי צדיקים. אבער לאמיר נאך אריינגיין בעומק, ספעציעל בקשר מיט דעם ענין פון מתן תורה. און איינע פון די ענינים עיקריים פון מתן תורה איז פארבונדן מיט די שיחה וואס דער רבי האט גערעדט אין איינע פון די שבועות־פארברענגענס. דער סדר פלעגט זיין ביים רבי׳ן אין די פארברענגענס פון שבועות, אז דעם צווייטן טאג שבועות — חוץ לארץ איז דאך צוויי טעג יום טוב — דעם צווייטן טאג שבועות, אין סוף טאג פאר דער שקיעה, פלעגט מען זיך וואשן, עס איז געווען א סעודה מיט א פארברענגען, וואס די פארברענגען איז אריינגעגאנגען אין דער נאכט, שפעט ביינאכט, שפעט נאך קריאת שמע שעל המטה, ביז גאר שפעט, אמאל ביז פארטאג אפילו. איז אין יעדע פארברענגען פלעגט זיין איינע פון די זאכן וואס דער רבי פלעגט רעדן, כמה וכמה שעות, וועגן די דריי צדיקים. יעדעס מאל אן אנדער ביאור, אן אנדער ענין. וועט מען רעדן איין נקודה וואס מען קען ארויסנעמען, וואס דער רבי האט גערעדט אמאל אין א פארברענגען, א מערערע נקודה וואס מען געפינט: א נקודה משותפת פון די דריי, פארבונדן מיט מתן תורה ספעציעל. און נאך, פון איין זייט א נקודה משותפת, און פון דער צווייטער זייט האט יעדער איינער זיין חידוש, זיין אויפטו וואס ער האט אויפגעטון. ווען אידן זענען געקומען צו מתן תורה, שטייט דאך אין חומש אז ראש חודש סיון זענען אידן אנגעקומען צום הר סיני, און בשני בסיון האט משה רבינו געזאגט,
12:33 הקדוש ברוך הוא אמר לבני ישראל: ״כֹּה תֹאמַר לְבֵית יַעֲקֹב וְתַגֵּיד לִבְנֵי יִשְׂרָאֵל, אַתֶּם רְאִיתֶם״, ובהמשך הפסוק נאמר: ״וְאַתֶּם תִּהְיוּ לִי מַמְלֶכֶת כֹּהֲנִים״. הקדוש ברוך הוא אומר לבני ישראל: אתם ממלכת כהנים, וכפי שרש״י אומר, כהנים — שרים. בני ישראל נעשו מלכים ושרים. מה התחדש במתן תורה? בני ישראל נעשו מלכים על העולם. מה פירוש מלכים? מה פירוש שרים? איך זה קשור לעניין של מתן תורה? מהו עניינו של מלך? בפשטות, מלך הוא אדם שאימתו מוטלת על כולם, כפי שאומרת הגמרא. המלך אומר, והדברים נעשים. מלך אינו כפוף, אינו משועבד לכל השעבודים הללו. להפך, הוא זה שמוציא ומכניס, הוא זה שמחליט, הוא זה שקובע את הדברים בתוקף, וכפי שהוא אומר, כך נעשה. זהו עניינו של מלך. זהו עניינה של מלכות: היא מתבטאת בתוקף, בהתנשאות. כך גם המלך נקרא נשיא — נשיא מלשון התנשאות. הוא נישא ומרומם, ועומד בהתנשאות ובהתרוממות מעל כל ענייני המדינה, והוא זה שמנהיג את המדינה. מה משמעות העניין של ״ממלכת כהנים״ אצל בני ישראל? שיהודי הוא מלך ונשיא ושר. שיהודי מנהיג את
12:33 דער אויבערשטער האט געזאגט צו אידן: „כֹּה תֹאמַר לְבֵית יַעֲקֹב וְתַגֵּיד לִבְנֵי יִשְׂרָאֵל, אַתֶּם רְאִיתֶם“, און ס׳שטייט ווייטער אין פסוק: „וְאַתֶּם תִּהְיוּ לִי מַמְלֶכֶת כֹּהֲנִים“. דער אויבערשטער זאגט אידן: איר זענט ממלכת כהנים, און ווי רש״י זאגט, כהנים — שרים. אידן זיינען געווארן מלכים און שרים. וואס האט זיך אויפגעטאן אין מתן תורה? אידן זיינען געווארן מלכים אויף דער וועלט. וואס איז דער טייטש מלכים? וואס איז דער טייטש שרים? וואס איז דאס פארבונדן מיט דעם ענין פון מתן תורה? וואס איז דער אינהאלט פון א מלך? דער פשוט איז, א מלך איז א מענטש וואס אימתו מוטלת על כולם, ווי די גמרא זאגט. דער מלך זאגט, און די זאכן פירן זיך דורך. א מלך איז נישט אונטערגעווארפן, ער איז נישט משועבד צו די אלע שעבודים. פארקערט, ער איז דער וואס איז מוציא און מכניס, ער איז דער וואס איז מחליט, ער איז דער וואס שטעלט אוועק די זאכן בתוקף, און ווי ער זאגט, אזוי ווערט עס. דאס איז דער אינהאלט פון א מלך. דאס איז דער אינהאלט: א מלכות באווייזט זיך דורך תוקף, דורך התנשאות. אזוי אויך ווערט דער מלך אנגערופן נשיא. נשיא מלשון התנשאות. אזוי איז ער מנושא ומרומם, און ער שטייט אין א התנשאות און התרוממות העכער פון די אלע זאכן פון דער מדינה, און ער איז דער וואס פירט אן מיט דער מדינה. וואס מיינט עס ביי אידן, דער אינהאלט פון ממלכת כהנים? אז א איד איז א מלך און א נשיא און א שר. אז א איד פירט אן מיט דער
14:05 העולם. יהודי יודע שאין לו ממה להתפעל, שאין לו מה לחשבן ושאין לו ממה לפחד ממה שהטבע אומר וממה שהעולם אומר. כשמדובר בלימוד תורה ובקיום מצוות, היהודי יודע שהוא בעל הבית, שהוא מלך. אימתו מוטלת על כולם, הוא המלך. ״מאן מלכי? רבנן״, כלשון הכתוב. זאת אומרת שהיהודי, בכוח התורה, מנהיג את העולם, וטבע העולם בטל. טבע העולם נמסר בידיו. ״אם בחוקותי תלכו, ונתתי גשמיכם בעיתם״ — כל טבע העולם משועבד, כפי שמובא בספרים, לעניין של ״בחוקותי תלכו״, לכך שהיהודי מקיים תורה ומצוות. והתוכן הזה התחדש במתן תורה: ״ממלכת כהנים״, ורש״י מפרש: שרים. יהודים נעשו שרים ומלכים. כפי שהמגיד ממעזריטש מבאר על הפסוק ״ואתם תהיו לי ממלכת כהנים״, שאתם אלה שממשיכים מלכים ושרים. היהודים הם אלה שמנהיגים את כל הדברים האלה, הם מנהיגים את טבע העולם ואת הנהגות העולם. זה מה שהתחדש במתן תורה. אבל כשהיהודי נמצא בעולם, הוא עלול לחשוב: יפה מאוד, טוב מאוד, כל זה נכון מצד הנשמה. כל זה נכון מצד הנשמה שלי, שאני חלק אלוקה ממעל ממש, יש לי שייכות עם הקדוש ברוך הוא, וממילא אני למעלה מן הטבע. אבל הנשמה הרי ירדה לכאן למטה.
14:05 וועלט. א איד ווייסט אז ער האט נישט וואס צו נתפעל ווערן, האט נישט וואס צו רעכענען, האט נישט וואס צו מורא האבן פון וואס טבע זאגט, וואס וועלט זאגט. ווען עס קומט צו גיין צו תורה ומצוות, ווען עס קומט צו גיין צו לערנען תורה, מקיים זיין מצוות, ווייסט דער איד אז ער איז א בעל־הבית, ער איז א מלך. אימתו מוטלת על כולם, ער איז דער מלך. „מאן מלכי? רבנן“, ווי ס׳שטייט דער לשון. דאס הייסט אז דער איד, בכח התורה, פירט אן מיט דער וועלט, און דער טבע העולם איז בטל. טבע העולם איז איבערגעגעבן. „אִם בְּחֻקֹּתַי תֵּלֵכוּ, וְנָתַתִּי גִשְׁמֵיכֶם בְּעִתָּם“ — אז דער גאנצער טבע העולם איז משועבד, ווי ס׳ברענגט זיך אפ אין ספרים, צו דעם ענין פון „בחקותי תלכו“, צו דעם וואס דער איד איז מקיים תורה ומצוות. און דער אינהאלט איז נתחדש געווארן אין מתן תורה: ממלכת כהנים, און רש״י טייטשט שרים. אידן זיינען געווארן שרים און מלכים. ווי דער מעזריטשער מגיד ברענגט אויף דעם פסוק „ואתם תהיו לי ממלכת כהנים“, אז איר זענט די וואס זיינען ממשיך מלכים און שרים. אז אידן זיינען די וואס פירן אן מיט די אלע זאכן, זיי פירן אן מיט טבע העולם, זיי פירן אן מיט הנהגות העולם. וואס האט זיך אויפגעטאן אין מתן תורה? אבער ווען דער איד געפינט זיך אויף דער וועלט, קען ער דאך טראכטן: זייער שיין, זייער גוט, דאס איז אלץ ריכטיג מצד הנשמה, דאס איז אלץ ריכטיג מצד מיין נשמה, וואס איך, א חלק אלוקה ממעל ממש, האב א שייכות מיט דעם אויבערשטן, און במילא בין איך העכער פון טבע. אבער די נשמה דאך איז אראפגעקומען דא למטה.
15:33 הנשמה הרי התלבשה בעולם. אנחנו נמצאים בעולם, ובפרט בעולם של גלות, עולם שבו [לא ברור], ואנחנו נתונים לשעבוד של אומות העולם כשאנחנו נמצאים בגלות. ״דינא דמלכותא דינא״, כמו שהגמרא אומרת. וממילא היהודי היה שואל: איך אפשר בעולם, במצב שבו אנחנו נמצאים בפועל, להיות מלך? כשאנחנו מסתכלים סביבנו בעולם, אנחנו לא רואים שכך הם כל הדברים האלה. איך אפשר לפעול זאת? לשם כך הקדוש ברוך הוא העמיד בכל דור ודור צדיקים. הצדיקים נקראים נשיאי ישראל, נשיא מלשון התנשאות. הקדוש ברוך הוא העמיד בכל דור ודור צדיק, נשיא, רבי, שהוא נשיא מלשון התנשאות. הוא מביא התנשאות. הצדיק עצמו הרי מרומם, והוא מביא, הוא יוצר התנשאות בעם ישראל. הוא מרומם יהודים. כן, כל נשיא בדורו, הצדיק בדורו, מרומם יהודים למעלה מן הטבע, למעלה מן העולם. והוא פועל שלא נפחד ולא נתפעל מכל ענייני העולם, ושנוכל אכן להיות מלכים בכל הנוגע לענייני יהדות ומצוות, ולהכיר בכך שהטבע בטל ליהודי. זה מה שהיה בכללות אצל השלושה, שלושת הנשיאים,
15:33 די נשמה דאך האט זיך אנגעטאן אין וועלט. מיר געפינען זיך אין א וועלט, בפרט א וועלט פון גלות, א וועלט וואס דארטן [לא ברור], און איז אונטערגעווארפן לשעבוד פון אומות העולם, ווען מיר געפינען זיך אין גלות. „דינא דמלכותא דינא“, ווי די גמרא זאגט. און במילא וואלט דער איד געפרעגט: ווי קען דאס אין וועלט, אין דעם מצב ווי מיר געפינען זיך בפרט ממש, ווי קענען מיר דאס דורכפירן, זיין א מלך? ווען מיר קוקן ארום זיך אויף דער וועלט, זעען מיר נישט די אלע זאכן ווי ס׳איז אזוי. ווי אזוי קענען מיר דאס דורכפירן? איז אויף דעם האט דער אויבערשטער, דער קדוש ברוך הוא, בכל דור ודור אריינגעשטעלט צדיקים. די צדיקים ווערן אנגערופן נשיאי ישראל, נשיא מלשון התנשאות. דער אויבערשטער האט אריינגעשטעלט בכל דור ודור א צדיק, א נשיא, א רבי, וואס ער איז א נשיא מלשון התנשאות. ער ברענגט אריין התנשאות. ער אליין, דער צדיק, איז דאך מנושא. און ער ברענגט, ער מאכט התנשאות אין עם ישראל. ער הייבט אויף אידן. יא, יעדער נשיא בדורו, דער צדיק בדורו, ער הייבט אויף אידן העכער פון טבע, העכער פון וועלט. און ער מאכט אז מיר זאלן נישט האבן מורא, נישט נתפעל ווערן פון די אלע עניני העולם, און קענען זיין טאקע מלכים ווען עס קומט צו די ענינים פון אידישקייט און מצוות, און אנערקענען אז טבע איז בטל צו א איד. וואס דאס איז געווען בכללות ביי די דריי, די דריי נשיאים,
17:06 שלושת המלכים שעליהם אנחנו מדברים כאן: משה רבינו, דוד המלך והבעל שם טוב. כל אחד מהם היה מלך ונשיא מסוג מיוחד. אמנם היו נשיאים בכל דור ודור, משום שיש ״אתפשטותא דמשה בכל דרא ודרא״. אבל מה שמיוחד בשלושתם הוא עניין הרוממות והנשיאות: כל אחד מהם היה ראשון, מיוחד, חידוש חדש בעניינו. אצל משה רבינו זה פשוט. משה רבינו מלך היה. משה רבינו היה הנשיא הראשון, נשיא ישראל הראשון, רועה ישראל הראשון, מנהיג ישראל שהוציא את היהודים מן הגלות ונתן להם את התורה. משה רבינו היה הראשון בזה. אחר כך ישנו העניין של מלכי בית דוד. כפי שהרמב״ם כותב, מלכי בית דוד הם עניין מיוחד במלכות. המלכות ניתנה למלכי בית דוד, ודוד המלך היה הראשון בהם. הוא היה הראשון מבין המלכים האמיתיים. אמנם לפניו היה שאול המלך, אבל זו הייתה מלכות שלא התקיימה. והמלכות האמיתית, שעליה אנחנו אומרים ״דוד מלך ישראל חי וקיים״, היא עניינו של דוד המלך, עניין המלכות של מלכי בית דוד, שתימשך עד ביאת משיח צדקנו. אחר כך ישנו הבעל שם טוב, שהיה הראשון בגילוי תורת החסידות, כהכנה
17:06 די דריי מלכים וואס מיר רעדן דא, משה רבינו, דוד המלך און דער בעל שם טוב, וואס יעדער איינער איז געווען אַ מלך און אַ נשיא בסוג מיוחד. טאקע זענען געווען נשיאים אין יעדער דור ודור, דורך דעם וואס ס'איז דא אתפשטותא דמשה בכל דרא ודרא. אבער וואס מ'געפינט ספעציעל ביי די דריי, איז דער ענין פון רוממות און נשיאות: יעדער איינער איז געווען אַ ראשון, אַ ספעציעלער, אַ נייער חידוש אין זיין ענין, אין זיין זאך. משה רבינו, דאס איז פשוט. משה רבינו מלך היה. משה רבינו איז געווען דער ערשטער נשיא, דער ערשטער נשיא ישראל, דער ערשטער רועה ישראל, מנהיג ישראל, וואס האט ארויסגענומען אידן פון גלות און געגעבן תורה צו אידן. דאס איז משה רבינו דער ערשטער. דערנאך איז דא דער ענין פון מלכי בית דוד. ווי דער רמב"ם שרייבט, מלכי בית דוד, אַ ספעציעלער ענין אין מלכות. וואס מלכות איז געגעבן געווארן צו מלכי בית דוד, און אין דעם איז דוד המלך געווען דער ערשטער. ער איז געווען דער ערשטער פון די מלכים האמיתיים. טאקע פאר אים איז געווען שאול המלך, אבער דאס איז געווען אַ מלכות וואס איז נישט געגאנגען קיין קיום. און די מלכות אמיתית, וואס מיר זאגן „דוד מלך ישראל חי וקיים“, דאס איז דער ענין פון דוד המלך, וואס דאס איז דער ענין המלכות פון מלכי בית דוד, וואס דאס וועט זיין אַ מלכות ביז ביאת משיח צדקנו. דערנאך איז דא דער בעל שם טוב, וואס ער איז געווען דער ערשטער אין גילוי תורת החסידות, אלס הכנה צו
18:31 לביאת משיח צדקנו. כידוע, ה״יפוצו מעיינותיך חוצה״, שהבעל שם טוב קיבל ממלך המשיח: לפני ביאת המשיח, בזמן הגלות ובחושך הגלות, בסוף זמן הגלות, בעקבתא דמשיחא, הוריד הקדוש ברוך הוא לעולם את נשמת הבעל שם טוב, כדי להאיר ולהביא את החסידות. שעל ידי החסידות, שהיא ״יפוצו מעיינותיך חוצה״, מכינים ל״קאתי מר דא מלכא משיחא״. הרי השלושה האלה היו ראשונים, כל אחד בסוגו ובעניינו. ואצל שלושתם אכן הייתה הנהגה באופן של נשיאות ורוממות, למעלה מדרך הטבע לגמרי. אצל משה רבינו, כפי שכתוב בחומש, כשהנהיג את היהודים במדבר ארבעים שנה, הכול היה למעלה מדרך הטבע בכל הפרטים: המן, בארה של מרים, ענני הכבוד וכל סיפורי התורה שאנחנו רואים אצל משה רבינו. זו הייתה הנהגה בדרך נס, שבה היהודים היו לגמרי למעלה מן הטבע ולמעלה מכל העניינים. אצל דוד המלך היו כל המלחמות שהוא ניהל, והוא פעל עד שנעשה שלום. השלום היה הדבר שהוא הביא בימיו, והדבר התחיל אצל דוד המלך: ״וה׳ הניח לו מכל אויביו מסביב״. אחר כך הדבר הגיע לשלמות אצל שלמה המלך, עד שבנו את בית המקדש, שדוד המלך עשה את
18:31 ביאת משיח צדקנו. כידוע, דער „יפוצו מעינותיך חוצה“, וואס דער בעל שם טוב האט מקבל געווען פון מלך המשיח, אז ס'גייט קומען פאר ביאת משיח, אין זמן הגלות און חושך הגלות, אין סוף זמן הגלות, עקבתא דמשיחא, האט דער אויבערשטער אראפגעברענגט די נשמה פון בעל שם טוב אויף דער וועלט, צו מאכן ליכטיג און אריינברענגען חסידות. וואס דורך חסידות, דאס איז דער „יפוצו מעינותיך חוצה“, אלס הכנה צו דעם „קאתי מר דא מלכא משיחא“. איז די דריי זענען דריי וואס זענען געווען ראשונים, יעדער איינער אין זיין סוג, אין זיין ענין. און ביי די דריי האט מען געפונען טאקע אז ס'איז געווען די הנהגה באופן פון נשיאות ורוממות, למעלה מדרך הטבע לגמרי. ביי משה רבינו, ווי ס'שטייט אין חומש, וואס ער האט געפירט אידן אין מדבר ארבעים שנה, דאס אלץ איז געווען באופן שלמעלה מדרך הטבע אין אלע פרטים, פון מן, און בארה של מרים, און די ענני הכבוד, און די אלע סיפורי התורה וואס מיר זען ביי משה רבינו. די הנהגה באופן של נס, וואס אידן זענען געווען אינגאנצן העכער פון טבע און העכער פון אלע ענינים. ביי דוד המלך איז געווען די אלע מלחמות וואס דוד המלך האט געפירט, און ער האט דורכגעפירט ביז אז ס'איז געווארן שלום, וואס שלום איז אלץ וואס ער האט געברענגט בימיו, וואס האט זיך אנגעהויבן ביי דוד המלך, „וה' הניח לו מכל אויביו מסביב“. שפעטער איז דאס דורכגעפירט געווארן בשלימות ביי שלמה המלך, ביז מ'האט געבויט דעם בית המקדש, וואס דוד המלך האט געמאכט די
19:58 יסודות, ומשם נמשך הדבר אחר כך אצל שלמה המלך, בבניין בית המקדש, שאז היה [לא ברור], ובפועל ממש כל העולם היה בטל כלפי היהודים. זו הייתה הנהגה שלמעלה מדרך הטבע. ואחר כך, אצל הבעל שם טוב, הרי כולנו יודעים שהנהגתו הייתה באופן שלמעלה מדרך הטבע לגמרי. [לא ברור] סיפורי הנהגתו של הבעל שם טוב. זהו [לא ברור] למעלה מדרך הטבע, וכך נמשך הדבר על ידי הבעל שם טוב, שבאמת הייתה הנהגה למעלה מדרך הטבע. אצל שלושתם אנו מוצאים את עניין המלכות, הרוממות והנשיאות. וזה מה ששלושתם פעלו אצל יהודים: שיהודי יֵדע את ערכו, על ידי הצדיקים נשיאי ישראל שבכל דור, ושגם הוא יהיה נשיא ומלך, ״ממלכת כהנים״, בכל העניינים הקשורים ליהדות ולהנהגה בעולם. זהו העניין הכללי אצל שלושתם. אבל לכל אחד יש עניין מיוחד שהוא פעל באופן מיוחד, המדרגה והעניין שלו, וזאת בזמן מיוחד. משה רבינו היה מלך ונשיא במדבר. במדבר היו היהודים מחוץ לדרך הטבע, והנהגתם הייתה מנותקת לגמרי מן העולם. ובמציאות ההיא, במדבר, במקום שהוא כולו [לא ברור], עמדו היהודים בהנהגה שלמעלה מדרך הטבע בכוחו של משה. אצל דוד המלך הייתה הנהגה אחרת. היהודים נכנסו לארץ ישראל, ושם הייתה ההנהגה [לא ברור] בדרך הטבע. כי
19:58 יסודות, און פון דארטן איז דאס שפעטער נמשך געווארן ביי שלמה המלך אין דעם בנין בית המקדש, וואס דעמאלט איז געווען [לא ברור], ובפועל ממש וואס די גאנצע וועלט איז געווען בטל צו אידן. איז דאס געווען שלמעלה מדרך הטבע. און דערנאך ביים בעל שם טוב, ווייסן מיר דאך אלע, אז זיין הנהגה איז געווען באופן שלמעלה מדרך הטבע לגמרי. [לא ברור] מעשיות הבעל שם טוב'ס הנהגה. דאס איז [לא ברור] למעלה מדרך הטבע, דאס האט זיך געצויגן דורך דעם בעל שם טוב, אז באמת איז געווען אַ הנהגה למעלה מדרך הטבע. אז מיר געפינען ביי די דריי דעם ענין פון מלכות, פון רוממות און נשיאות. וזהו וואס די דריי האבן געפירט ביי אידן: דעם ענין אז אַ איד זאל וויסן זיין ערך, דורך די צדיקים נשיאי ישראל פון יעדן דור, אף צו זיין אַ נשיא און אַ מלך, „ממלכת כהנים“, אין אלע ענינים פארבונדן מיט אידישקייט, מיט הנהגה בעולם. דאס איז בכללות ביי די דריי. אבער יעדער איינער האט זיין ענין מיוחד, וואס ער האט דורכגעפירט באופן מיוחד, זיין מדרגה, זיין ענין, איז דאס אין אַ זמן מיוחד. משה רבינו, ער איז געווען אַ מלך און אַ נשיא אין מדבר. וואס אין מדבר זענען אידן געווען מחוץ לדרך הטבע, זייער הנהגה אינגאנצן אפגעזונדערט פון עולם. און אין יענער מציאות, אין מדבר, אין אַן ארט וואס איז אינגאנצן [לא ברור], זענען אידן געשטאנען אין אַ הנהגה למעלה מדרך הטבע בכחו של משה. דוד המלך איז געווען אַן אנדערע הנהגה. אידן זענען אריין אין ארץ ישראל, און דארטן איז געווען די הנהגה [לא ברור] בדרך הטבע. כי
21:35 כשנמצאים בעולם ובטבע העולם, בעולם שיש בו עניינים טבעיים, וצריכים לעסוק בענייני הטבע, לעבוד כדי להשיג את המאכל, המשקה ושאר הצרכים — לא תמיד נמצאים במדבר עם המן — אפשר לחשוב שכאשר נמצאים בתוך טבע העולם, נמצאים בעולם וצריכים לעסוק בענייני דרך ארץ, אז משועבדים לטבע העולם. בא דוד המלך ומגלה אצל היהודים שגם כאשר נמצאים בהנהגה טבעית, לא מתפעלים מן העולם, וההנהגה בתוך העולם היא למעלה מדרך הטבע. יהודי אינו מתחפש; הוא עומד מעל העולם, והוא מלך בתוך טבע העולם עצמו. ואת העניין הזה חידש דוד המלך. זו הייתה, בסופו של דבר, תקופה בארץ ישראל, ״ארץ אשר עיני ה׳ אלקיך בה מראשית השנה ועד אחרית שנה״. היה גילוי אלוקות, והיה בית המקדש. אחר כך באה תקופתו של הבעל שם טוב, תקופה של חשכת הגלות בחוץ לארץ. ובתוך חשכת הגלות עצמה היו אלה מן הזמנים הקשים ביותר של ימי הביניים, זמנים קשים ביותר של חשכת הגלות ושל ניסיונות העולם הזה. ולהיות מלך בזמן הזה של חשכת הגלות — כאן עמד הבעל שם טוב וגילה אצל יהודים את עניין האמונה, גילה אצלם שמחה, וגילה אצלם שאין להתפעל מן הטבע ואין לפחד מטבע העולם,
21:35 געפינט זיך אין עולם און אין טבע העולם, אין א עולם וואס דארטן געפינען זיך ענינים פון טבע, און מען דארף זיין משועבד צו טבע, מען דארף ארבעטן, וואס אכלך ושתך וצרכך, נישט אלץ איז מען אין מדבר מיט דעם מן. איז ער קען דאך מיינען אז בשעת מען געפינט זיך אין טבע העולם, מען געפינט זיך אין עולם, און מען דארף זיין עוסק בעניני דרך ארץ, איז דעמאלט איז מען דאך משועבד צו טבע העולם. קומט צו גיין דוד המלך און ער מגלה ביי אידן, אז אפילו בשעת מען געפינט זיך אין הנהגה של טבע, ווערט מען נישט נתפעל פון עולם, און די הנהגה של עולם איז למעלה מדרך הטבע. אן איד פארשטעלט זיך נישט, שטייט העכער פון עולם, זיין א קעניג אין טבע העולם אליין. און דער ענין האט מחדש געווען דוד המלך. דעמאלט איז געקומען א זמן, דאס איז געווען א זמן סוף כל סוף אין ארץ ישראל, ארץ אשר עיני ה׳ אלקיך בה מראשית השנה ועד אחרית שנה. און ס׳איז געווען גילוי אלקות, געווען בית המקדש. שפעטער איז געקומען די תקופה פון בעל שם טוב, וואס איז געווען א זמן חשכת הגלות אין חוץ לארץ. און חשכת הגלות גופא, דאס איז געווען אין די שווערסטע זמנים מימי הביניים, שווערסטע זמנים פון חשכת הגלות, פון נסיונות עולם הזה. און זיין א קעניג אין דעם זמן פון חשכת הגלות איז געשטאנען דער בעל שם טוב, און האט מגלה געווען, האט מגלה געווען ביי אידן דעם ענין אמונה, מגלה געווען ביי אידן שמחה, מגלה געווען ביי אידן דעם ענין, אז מען דארף נישט נתפעל ווערן און דערשרעקן זיך פון טבע, מען דארף נישט דערשרעקן זיך פון טבע העולם,
22:58 אפילו בזמנים של חושך כפול ומכופל. זאת על ידי שהבעל שם טוב גילה את עניין ההשגחה הפרטית, וגילה את עניין החיות האלוקית שנמצאת בכל דבר ובכל פרט. הבעל שם טוב גילה את עניין ״לעולם ה׳ דברך נצב בשמים״, ואדמו"ר הזקן מביא בתניא שבכל רגע ורגע העולם מתחדש. וכל פרט בעולם, אפילו בדומם, בצומח ובחי, וכל דבר שמתרחש בעולם — הכול הוא בהשגחה פרטית מאת הקב"ה. וכל יהודי נושא בתוכו נשמה, ״חלק אלוקה ממעל ממש״. כל העניינים האלה שגילה הבעל שם טוב נתנו את הכוח שגם כשנמצאים בחושך הכפול ומכופל הגדול ביותר, יהודי אינו משועבד לטבע ואינו משועבד לחושך העולם; הוא עומד מעל העולם, ועל ידי כך מאיר את העולם וחי חיים של גאולה — להיות מלך בזמן הגלות. וזוהי ה״ממלכת כהנים״ שחג השבועות מביא עמו. ומזמן לזמן עליו לזכור שחג השבועות בכל שנה ושנה הוא יום מיוחד: ״ואתם תהיו לי ממלכת כהנים וגוי קדוש״. יהודי צריך לדעת שהוא מלך, וכשהולכים בכוחם של משה רבינו, דוד המלך והבעל שם טוב, יהודי עומד מעל העולם, מעל הטבע ומעל הגלות. ולכן מוצאים כאן את שלושת העניינים של גאולה. כי משה רבינו היה
22:58 אפילו אין זמנים פון חושך כפול ומכופל. איז דורך דעם וואס דער בעל שם טוב האט מגלה געווען דעם ענין פון השגחה פרטית, מגלה געווען דעם ענין פון חיות אלקי וואס געפינט זיך אין יעדער זאך און יעדער פרט. דער בעל שם טוב האט מגלה געווען דעם ענין פון לעולם ה׳ דברך נצב בשמים, און דער אלטער רבי ברענגט אין תניא, אז בכל רגע ורגע איז דער סדר עולם זיך מחדש. און אז יעדער פרט בעולם, אפילו דומם, צומח, חי, און יעדער זאך וואס טוט זיך אין עולם, דאס איז אלץ השגחה פרטית פון אויבערשטן. און אז יעדער איד טראגט אין זיך א נשמה, חלק אלוקה ממעל ממש. און די אלע ענינים וואס דער בעל שם טוב האט מגלה געווען, און מיט דעם האט ער געגעבן דעם כח, אז אפילו בשעת מען געפינט זיך אין גרעסטן חושך כפול ומכופל, איז א איד נישט משועבד צו טבע, נישט משועבד צום חושך העולם, מען שטייט העכער פון עולם, און דורך דעם מאכט ער ליכטיג דעם עולם און ער לעבט א לעבן פון גאולה, זיין א קעניג אין דעם זמן פון גלות. און דאס איז די ממלכת כהנים וואס קומט צו גיין חג השבועות. און מזמן צו זמן זאל ער וויסן זיין, אז חג השבועות בכל שנה ושנה איז א יום מיוחד: ״ואתם תהיו לי ממלכת כהנים וגוי קדוש״. אז א איד זאל וויסן זיין אז ער איז א מלך, און מען גייט בכחו פון משה רבינו, ובכחו פון דוד המלך, ובכחו פון דעם בעל שם טוב, איז מיט דעם א איד שטייט העכער פון עולם, העכער פון טבע, העכער פון גלות. און דערפאר געפינט מען דא די דריי ענינים פון גאולה. ווייל משה רבינו איז דא געווען
24:21 הגואל הראשון, ובלשון המדרש: משה גואל ראשון וגואל אחרון. דוד המלך הוא הראשון למלכי בית דוד, שהרי מלך המשיח הוא משיח בן דוד, ״את צמח דוד עבדך מהרה תצמיח״, והכוונה היא למלך המשיח. ועניינו של הבעל שם טוב, כפי שדיברנו, הוא ״יפוצו מעינותיך חוצה״, שהיא ההקדמה וההכנה ל״אתי מר דא מלכא משיחא״. שלושתם הכינו את העולם להיות עולם של גאולה, עולם של משיח. ולכן מוצאים כאן, בדרך הרמז, כפי שהרבי דיבר בהתוועדות של חג השבועות, רמז בלשון הרמב"ם בהלכות תשובה: ״הבטיחה תורה שסוף ישראל לעשות תשובה בסוף גלותן ומיד הן נגאלין״. המילה ״מיד״ היא ראשי תיבות: מ׳ — משה, י׳ — ישראל, ד׳ — דוד. ״מיד הן נגאלין״: בכוחם ובזכותם. כשבחג השבועות לומדים, הולכים בדרכיהם ומקבלים את הכוח משלושת המלכים — ממשה רבינו, מדוד המלך ומהבעל שם טוב — צריכים להיות בטוחים שאכן בקרוב ממש, מן ה״מיד״ הזה יהיה ״מיד הן נגאלין״, בגאולה האמיתית והשלימה. ושאצל כל יהודי תהיה קבלת התורה בשמחה ובפנימיות. ויחד עם זה, להיות בטוחים גם בעניין התורה של משיח, ״תורה חדשה מאתי תצא״, כלשון המדרש, ובכך להיות בטוחים שנקבל
24:21 דער גואל ראשון, און מיט דעם לשון המדרש: משה גואל ראשון וגואל אחרון. דוד המלך איז דא דער ראשון מלכי בית דוד, ווייל מלך המשיח איז דאך משיח בן דוד, ״את צמח דוד עבדך מהרה תצמיח״, וואס דאס גייט אויף מלך המשיח. און דער ענין פון בעל שם טוב, וואס מ׳האט גערעדט אז ״יפוצו מעינותיך חוצה״, אז דאס איז די הקדמה און הכנה צו דעם ״אתי מר דא מלכא משיחא״, וואס אלע דריי איז געווען די הכנה צו דעם ענין פון, אה, צוגרייטן וועלט צו א וועלט פון גאולה, א וועלט פון משיח. און דערפאר געפינט מען דא בדרך הרמז, און דער רבי האט גערעדט אין א שבועות׳דיגן פארברענגען, אז אין דעם דרך הרמז, אין דעם לשון הרמב״ם, וואס דער רמב״ם זאגט אין הלכות תשובה, אז ״הבטיחה תורה שסוף ישראל לעשות תשובה בסוף גלותן ומיד הן נגאלין״. אז דער לשון ״מיד״ איז ראשי תיבות: מ׳ איז משה, י׳ איז ישראל, ד׳ איז דוד. אז ״מיד הן נגאלין״, אז בכחם און בזכותם, אז אין חג השבועות לערנט מען זיך, מען גייט אין די וועגן און מען נעמט דעם כח פון די דריי מלכים, פון משה רבינו, פון דוד המלך, פון דעם בעל שם טוב, דארף מען טאקע זיכער זיין אז בקרוב ממש פון ״מיד״ זאל זיין דער ״מיד הן נגאלין״ אין די גאולה האמיתית והשלימה. און דאס זאל טאקע זיין ביי יעדן אידן די קבלת התורה בשמחה ובפנימיות. און מיט דאס זיכער זיין אויך דעם ענין פון תורה של משיח, די ״תורה חדשה מאתי תצא״ וואס שטייט אין דעם לשון המדרש, מיט דאס זיכער זיין צו
25:49 את התורה, ואת התורה של פנימיות התורה, התורה של משיח, ״כי לקח טוב נתתי לכם״ — התורה היא תמיד כך. ושיהיה לכל אחד חג שמח וקבלת התורה בשמחה ובפנימיות.
25:49 מקבל זיין תורה און די תורה פון פנימיות התורה, תורה של משיח, ״כי לקח טוב נתתי לכם״, תורה איז אלץ אזוי. און ס׳זאל זיין ביי יעדן איינעם א פריילעכן יום טוב און קבלת התורה בשמחה ובפנימיות.