לעבן חסידות · פרק 20 · 2022-04-14 · 5:40:49

התוועדות לכבוד י״א ניסן הרב אשר פרקש שנת תשפ״ב - אידיש

תיאור הפרק

השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה

תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.

00:00 דובר 1 לחיים, לחיים. נו, אנחנו נמצאים היום בימים מאירים. בכלל, על חודש ניסן, על החודש כולו, כתוב בספרים הקדושים ש[לא ברור]. ״החודש הזה לכם ראש חדשים״. מובא בשם השל״ה הקדוש שהפירוש של ״החודש הזה לכם ראש חדשים״ הוא שהחודש כולו הוא ראש חודש. בכל שלושים הימים ישנו הגילוי של ראש חודש. זה כאילו מועד, זמן מיוחד. לכן אין אומרים תחנון במשך כל החודש. זהו זמן של גאולה. כל יום הוא בעצם התוועדות; צריך להתוועד בכל יום ובכל לילה. השאלה היא: למה לא מתוועדים? פעם, בתחילת התוועדות של הרבי — בכלל, כך היה הסדר בהתוועדויות: בשיחה הראשונה הרבי היה נותן ביאור, למה? מה הסיבה להתוועדות הזאת? לא רק בשיחה הראשונה; לפעמים בשתי השיחות הראשונות הרבי היה מסביר את הטעם להתוועדות: מה מיוחד בשבת הזאת, מה מיוחד ביום הזה, מהי מעלתו של היום, [לא ברור], מהו הדבר הראשון ומהו הדבר השני. פעם הרבי אמר שבעצם, מה השאלה למה מתוועדים? השאלה יכולה להיות הפוכה: למה לא מתוועדים? אפילו שיש ביאורים והסברים למה מתוועדים. אבל על כל פנים, אנחנו נמצאים בחודש ניסן. כל לילה וכל יום בחודש ניסן הם ״החודש הזה לכם ראש חדשים״,

00:00 דובר 1 לחיים, לחיים. נו, מיר געפינען זיך דא היינט אין ליכטיגע טעג. בכלל, חודש ניסן, דער גאנצער חודש, שטייט דאך אין די ספרים הקדושים, אז [לא ברור]. חודש הזה לכם ראש חדשים. דאס ברענגט זיך בשם השל״ה הקדוש, אז די טייטש פון „החודש הזה לכם ראש חדשים“ איז אז דער גאנצער חודש איז ראש חודש. אלע דרייסיק טעג האבן דעם גילוי פון ראש חודש. ס׳איז כאילו א מועד, א זמן. דערפאר זאגט מען א גאנצן חודש נישט קיין תחנון. ס׳איז א זמן פון גאולה. יעדער טאג איז בעצם א פארברענגען; מ׳דארף פארברענגען יעדער טאג, יעדער נאכט. ס׳איז דא א שאלה: פארוואס פארברענגט מען נישט? אמאל ביי פארברענגען פון רבי׳ן, אנהייב דעם פארברענגען — בכלל פלעגט דאך זיין דער סדר ביי די פארברענגען, אז אין דער ערשטער שיחה פלעגט דער רבי געבן א ביאור: פארוואס? וואס איז די סיבה פון דעם פארברענגען? נישט נאר אין דער ערשטער; אמאל אין די ערשטע צוויי שיחות פלעגט דער רבי מסביר זיין דעם טעם פון דעם פארברענגען. וואס איז דער שבת, וואס איז דער טאג, וואס איז די גרויסקייט פון דעם טאג, [לא ברור], וואס איז די ערשטע זאך, וואס איז די צווייטע זאך. אמאל האט דער רבי געזאגט, אז בעצם, וואס איז די שאלה פארוואס מען פארברענגט? די שאלה קען זיין פארקערט: פארוואס פארברענגט מען נישט? אפילו ביאורים און הסברים פארוואס מען פארברענגט. אבער על כל פנים, מיר געפינען זיך אין חודש ניסן. יעדער נאכט און יעדער טאג אין חודש ניסן איז „החודש הזה לכם ראש חדשים“,

01:41 דובר 1 זמן, חודש של גאולה. [לא ברור] חודש של גאולה. כל חודש ניסן הוא זמן של גאולה, זמן של ימים מאירים ונעלים, זמן של התחדשות. ממילא צריך להתחבר אל הימים האלה, צריך להתעורר לחיים יחד איתם. זהו כל העניין שמבואר בחסידות, ש״חודש״, כפי שמובא בחסידות, הוא מלשון התחדשות. וזה העניין של חודש ניסן: זמן של התחדשות. צריכה להיות התחדשות; צריך להתחדש, צריך להתרענן. זהו אכן הטעם לכך שקראנו את פרשת החודש, ושמתחילים את חודש ניסן. בשבת שלפני ניסן — השנה היא הייתה ראש חודש ניסן — קוראים את פרשת החודש, ״החודש הזה לכם״. זהו עניין ההתחדשות: שכל אחד מתחדש. זהו עניין הגאולה. גאולה פירושה שמתעוררים ומתרעננים, שמתחדשים. גלות פירושה שנרדמים. עניין הגלות הוא שנעשים ההפך. ״אני ישנה״ בגלות — נרדמים, שוקעים. ״מצות אנשים מלומדה״; כבר מתרגלים לטבע. והטבע הרי, כלשון החסידות, הוא ״הווה ונפסד״. עניין הטבע הוא שמזמן לזמן הוא נחלש יותר ויותר. ואכן, במאמרים של פרשת החודש, ״החודש הזה לכם״, מובא — יש ב

01:41 דובר 1 א זמן, א חודש של גאולה. [לא ברור] חודש של גאולה. דער גאנצער חודש ניסן איז א זמן פון גאולה, א זמן פון ליכטיגע, העכערע טעג, א זמן פון התחדשות. ממילא דארף מען זיך צובינדן, מען דארף זיך אויפלעבן מיט די טעג. דאס איז דא דער גאנצער ענין וואס שטייט אין חסידות, אז „חודש“ ברענגט זיך אין חסידות, אז חודש איז מלשון התחדשות. און דאס איז דער ענין פון חודש ניסן: א זמן פון התחדשות. עס דארף זיין א התחדשות, מען דארף זיך באנייען, מען דארף זיך אויפפרישן. דאס איז טאקע דער טעם פארוואס מען האט אויפגעזאגט פרשת החודש, און מען הייבט אן חודש ניסן. שבת פאר ניסן — דאס יאר איז געווען ראש חודש ניסן — ליינט מען פרשת החודש, „החודש הזה לכם“. דאס איז דער ענין פון התחדשות: אז יעדער ווערט באנייט. דאס איז דער ענין פון גאולה. גאולה איז: מען ווערט אויפגעפרישט, מען ווערט באנייט. גלות איז: מען ווערט פארשלאפן. דער ענין פון גלות איז אז מען ווערט פארקערט. „אני ישנה“ בגלות — מען ווערט פארשלאפן, מען ווערט פארטרונקען. מצות אנשים מלומדה; מען ווערט שוין איינגעוואוינט אין טבע. און טבע איז דאך, ווי דער לשון חסידות, „הוה ונפסד“. דער ענין פון טבע איז אז מזמן לזמן ווערט ער שוואכער און שוואכער. טאקע ברענגט זיך אין די מאמרים פון פרשת החודש, „החודש הזה לכם“ — עס איז דא אין

03:25 דובר 1 ס״ו ״החודש הזה לכם״. במאמרים של הרבי הוא מדבר על כך, וגם בשיחות. זה מובא בכל מאמרי החסידות; ״החודש הזה לכם״ מובא כבר אצל אדמו״ר הצמח צדק. בפרט, רבותינו נשיאינו מביאים זאת מספר העקדה, עקדת יצחק. הוא היה מגדולי ישראל, חכם ספרדי. הוא מבאר שיש שני אופנים שבהם ניכרת גדלות הבריאה: יש גדלות הבריאה בנס, ויש גדלות הבריאה בטבע. חודש תשרי קשור לגדלות הבריאה בטבע, וחודש ניסן — לגדלות הבריאה בנס. במאמרים מבואר על כך שהטבע מצד עצמו — עניינו של הטבע הוא שינויים. הטבע הוא שינויים. ומצד עצמו, עניינו של הטבע הוא שהוא עולה ויורד. דברים נחלשים, דברים נשחקים, דברים מתייבשים. ״תינוק משנולד מתחיל ליבש״ — מובא בחסידות בשם רבי חיים — ״תינוק משנולד מתחיל ליבש״. הכול נעשה מבוגר יותר, חלש יותר ופחות. וכאן מתרחש עניין של נצחיות: יש נצחיות בעולם, נצחיות בנבראים. ״צבא השמים קיימים באיש, צבא הארץ קיימים במין״, ״חזקים כיום הבראם״. זה אכן לא דבר רגיל. זה דבר שנובע מכוח האין־סוף. זה בא רק על ידי עניינו של ניסן. ניסן הוא ניסים. זה עניין נעלה הרבה יותר. מה פירוש הדבר בפרט? מובא בחסידות ש...

03:25 דובר 1 ס״ו, „החודש הזה לכם“. אין רבי׳ס מאמרים זאגט ער וועגן דעם, אין שיחות אויך. עס ווערט געברענגט אין אלע מאמרי חסידות, אפילו „החודש הזה לכם“ ברענגט זיך שוין ביים צמח צדק. בפרט, די רביים ברענגען דאס פון ספר העקדה, עקדת יצחק. דאס איז פון די גדולי ישראל, פון א חכם ספרדי. ער ברענגט, אז עס זענען צוויי אופנים ווי אזוי עס איז ניכר גדלות הבריאה: עס איז דא גדלות הבריאה אין נס, און עס איז דא גדלות הבריאה אין טבע. חודש תשרי איז פארבונדן מיט גדלות הבריאה אין טבע, און חודש ניסן איז גדלות הבריאה אין נס. דאס ברענגט זיך אין די מאמרים וועגן דעם, אז טבע מצד עצמו — דער ענין פון טבע איז שינויים. טבע איז שינויים. און מצד עצמו איז דער ענין פון טבע אז עס גייט אויף און אפ. זאכן ווערן שוואכער, זאכן ווערן אויסגעוועטשט, זאכן ווערן אויסגעטרוקנט. „תינוק משנולד מתחיל ליבש“ — ברענגט זיך אין חסידות בשם רבי חיים — „תינוק משנולד מתחיל ליבש“. אז אלץ ווערט אלטער, ווערט שוואכער און ווייניגער. און דא פאסירט אן ענין פון נצחיות, עס איז דא נצחיות אין וועלט, נצחיות אין ברואים. „צבא השמים קיימים באיש, צבא הארץ קיימים במין“, „חזקים כיום הבראם“. דאס איז טאקע נישט קיין נארמאלע זאך. דאס איז א זאך וואס איז מצד כח אין סוף. דאס איז נאר דורך דעם ענין פון ניסן. ניסן איז נסים. ס׳איז א סך א העכערער ענין. וואס מיינט דאס בפרט? מען ברענגט זיך אין חסידות, אז א…

04:59 דובר 1 חידוש הוא חידוש, כן, זה בדיוק ההפך מגלות. גלות היא שמתייבשים, שנעשים כבדים יותר, שקשה יותר ויותר. גאולה היא שנעשים מאירים יותר, חיים יותר, רעננים יותר. כן, כלשון שמובאת כאן: ״הולך וחזק״, [לא ברור]. כן, שמתחזקים יותר ויותר. הרבי תמיד היה אומר שהסימן לחיות הוא שמתחזקים, שנעשים רעננים וחיים יותר. כן, הרבי השתמש בזה פעמים רבות בהתוועדויות. כן, הסימן לדבר חי הוא שהוא מתחזק. זה משום שחיות קשורה לאלוקות. מה שאין כן מצד הטבע עצמו, ההפך הוא הנכון. לטבע יש השפעה הפוכה: נעשים כבדים יותר ויותר. בעבודת השם הרי זה כל העניין. בעבודת השם, טבע האדם הוא שהדברים נעשים ״מצות אנשים מלומדה״. כשאתה מקיים מצווה בפעם הראשונה, אתה עושה זאת בחיות. כשזו כבר הפעם השנייה, הפעם השלישית, הדבר נעשה כדבר תמידי וישן. נעשים כבדים יותר; עושים את זה, אבל בלי חיות. הרי אדמו״ר הזקן אומר בתורה אור, כן, אדמו״ר הזקן אומר: מה ההבדל בין גלות לגאולה? כן, הוא מבאר זאת בעניין של לידה, כן, בעניין של עיבור ולידה. גלות היא שלא רואים, ולא שומעים, ולא מרגישים. כן, והוא מביא את הפסוק ״מצות אנשים מלומדה״. אמנם עושים

04:59 דובר 1 חידוש איז חידוש, יא, דאס איז פונקט פארקערט ווי גלות. גלות איז אז מ'ווערט פארטרוקנט, מ'ווערט פארשווערט, מ'ווערט שווערער און שווערער. גאולה איז אז מ'ווערט ליכטיגער, מ'ווערט לעבעדיגער, מ'ווערט פרישער. יא, ווי דער לשון דא: הולך וחזק, [לא ברור]. יא, אז מ'ווערט שטארקער און שטארקער. דער רבי פלעגט אלעמאל זאגן, דער סימן פון חיות איז אז מ'ווערט שטארקער, פרישער, לעבעדיגער. יא, דאס האט דער רבי א סך מאל גענוצט ווען ער האט פארברענגט. יא, דער סימן פון א לעבעדיגע זאך איז אז מ'ווערט שטארקער. דאס איז ווייל לעבעדיקייט איז פארבונדן מיט אלקות. משא״כ מצד טבע גופא איז פארקערט. טבע איז א פארקערטער אפעקט, מ'ווערט שווערער און שווערער. אין עבודת השם איז דאך אזוי דער גאנצער ענין. אין עבודת השם איז טבע האדם אז עס ווערט „מצות אנשים מלומדה“. ווען דו טוסט א מצוה די ערשטע מאל, טוסטו דאס מיט א חיות. ווען עס איז שוין די צווייטע מאל, די דריטע מאל, ווערט דאס כדבר תמידי ישן. מ'ווערט, מ'ווערט פארשווערט, מ'טוט עס אבער אן א חיות. זאגט דאך דער אלטער רבי, דער אלטער רבי זאגט אין תורה אור, יא, דער אלטער רבי זאגט: וואס איז דער חילוק צווישן גלות און גאולה? יא, ער ברענגט דאס אין דעם ענין פון לידה, יא, דעם ענין פון עיבור, לידה. אז גלות איז אז מ'זעט נישט, און מ'הערט נישט, און מ'פילט נישט. יא, און ער ברענגט דעם פסוק „מצות אנשים מלומדה“. מ'טוט טאקע

06:32 דובר 1 הכול, יש איברים, יש כל הדברים, כל האיברים בשלמות, אבל בלי חיות. הוא לא רואה ולא שומע; הכול, הכול בבחינת ״ראשו בין ברכיו״, ככל לשון הגמרא שם. בעבודה, זהו העניין של ״מצוות אנשים מלומדה״. כך מבאר אדמו״ר הזקן בתורה אור את עניין הגלות. והגאולה היא [לא ברור]. כן, כשהילד יוצא, אז נעשה אור: הוא מתחיל להרגיש, מתחיל לשמוע, מתחיל לחשוב, מתחיל לראות. וכשהוא מבאר זאת בעבודה, זהו עניין ההתחדשות. וממילא, זו העבודה של חודש ניסן. חודש ניסן הוא הזמן שבו צריך להתרענן, להתחדש. צריך להיות מלא חיים, צריך להיות יהודי חי, וצריך שתהיה חיות. ולכן כל חודש ניסן הוא זמן שבו צריך, כמו שאומרים בין חסידים, להתוועד. כן, בפסח זה כבר לא שייך, פסח הוא בעיה. בפסח כבר אי אפשר, כשהחסידים אינם יכולים לשתות מי באר בפסח, כידוע. אדמו״ר הצמח צדק לא אהב את מי הבאר של פסח. כך אמר אדמו״ר המהר״ש. אדמו״ר הצמח צדק, אדמו״ר המהר״ש אמר לו שזה באותו גדר כמו [לא ברור] מצות. שאם לא אוכלים [לא ברור] מצות, לא שותים מי באר בפסח. אז בפסח קשה

06:32 דובר 1 אלץ, עס זענען דא די איברים, עס זענען דא אלע זאכן, אבריו ... אלע איברים זענען בשלמות, אבער אן א חיות. ער זעט נישט, און ער הערט נישט, אלץ, אלץ איז ראשו בין ברכיו, דער גאנצער לשון הגמרא דארטן. אין עבודה איז דאס דער ענין פון מצות אנשים מלומדה. אזוי טייטשט דער אלטער רבי אין תורה אור, ווען ער טייטשט אויס דעם ענין פון גלות. און גאולה איז [לא ברור]. יא, דאס קינד גייט ארויס, איז דעמאלט ווערט ליכטיג, ער הייבט אן פילן, ער הייבט אן הערן, ער הייבט אן טראכטן, ער הייבט אן זען. און ווען ער טייטשט אויס אין עבודה, איז דאס דער ענין פון התחדשות. איז במילא דאס איז די עבודה פון חודש ניסן. חודש ניסן איז דער זמן וואס מ'דארף ווערן אויפגעפרישט, התחדשות. מ'דארף ווערן לעבעדיג, מ'דארף ווערן א לעבעדיגער איד, און מ'דארף האבן א חיות. און דערפאר, גאנץ חודש ניסן איז א זמן וואס מ'דארף, צווישן חסידים זאגט מען, מ'דארף פארברענגען. יא, פסח איז דא גארנישט, פסח איז א פראבלעם. פסח קען מען שוין נישט, ווען חסידים קענען נישט טרינקען פסח׳דיגן ברונפן, כידוע. דער צמח צדק האט נישט געגליכן דעם פסח׳דיגן ברונפן. האט דאס געזאגט דער רבי מהר״ש. דער צמח צדק, דער רבי מהר״ש, האט אים געזאגט אז עס איז דער זעלבער גדר ווי [לא ברור] מצות. אז אויב מ'עסט נישט [לא ברור] מצות, טרינקט מען נישט קיין פסח׳דיגן ברונפן. איז פסח שווער

08:00 דובר 1 להתוועד. אבל לפני פסח, אחרי פסח, זהו זמן שבו אכן צריך להתוועד, כדי להתרענן, להחיות את עצמנו, להתעורר לחיים ולצאת מהגלות הפנימית, מהגלות הפנימית של ״מצוות אנשים מלומדה״. כי אנחנו מתייבשים, נעשים בבחינת ״מצוות אנשים מלומדה״. ועל זה עצמו צריך להתוועד. זהו חודש ניסן בכלל, ובפרט כשאנחנו עומדים ביום גדול כזה. היום הרי ״בעשור לחודש״. הלילה מתחיל העניין של ״בעשור לחודש״. ״בעשור לחודש״ הוא ממש הגילוי של חג הפסח. ״בעשור לחודש הזה ויקחו להם איש שה לבית אבות״. ״משכו וקחו לכם צאן״, ״משכו ידיכם מעבודה זרה וקחו לכם צאן של מצוה״. בחסידות מרחיבים על העניין של ״בעשור לחודש״. אז התחיל שבת הגדול. הרי השבת ההיא הייתה שבת הגדול, השבת הראשונה ההיא הייתה בעשור לחודש. ואז הייתה ההתחלה, הגילוי של יציאת מצרים. בחסידות מאריכים לבאר את כל עניינו של ״בעשור לחודש״. אז התחילה הגאולה, לאחר שעברו עשרה ימים מחודש ניסן, עניין העשר, הקשור לעשר ספירות ולעשר כוחות הנפש. ואז היה ״משכו ידיכם מעבודה זרה וקחו לכם צאן של מצוה״. וכשאנחנו יושבים הלילה בעשור לחודש, זה בתוך חודש ניסן עצמו. [לא ברור] תחשבו על זה: כבר עברו עשרה ימים בניסן; איפה אנחנו עומדים עם הגלות הפנימית שלנו? אנחנו צריכים...

08:00 דובר 1 צו פארברענגען. אבער פאר פסח, נאך פסח, איז א זמן וואס מ'דארף טאקע פארברענגען, כדי זיך אויפצופרישן, זיך מחיה זיין, אויפלעבן, און ארויסגיין פון דעם גלות פנימית, פון דעם גלות פנימית פון מצות אנשים מלומדה. אז מיר ווערן אפגעטרוקנט, מיר ווערן מצות אנשים מלומדה. און אויף דעם אליין דארפן מיר פארברענגען. דאס איז בכלל חודש ניסן. בפרט ווען מיר שטייען אין אזא גרויסן טאג. היינט איז דאך בעשור לחודש. היינט ביינאכט הייבט זיך אן דאס ענין פון בעשור לחודש. בעשור לחודש איז ממש די גילוי פון חג הפסח. „בעשור לחודש הזה ויקחו להם איש שה לבית אבות“. „משכו וקחו לכם צאן“, „משכו ידיכם מעבודה זרה וקחו לכם צאן של מצוה“. עס ברייט זיך אין חסידות, מען האט ענינים וועגן דעם ענין בעשור לחודש. דארטן האט זיך אנגעהויבן שבת הגדול. דאך געווען דער שבת הגדול דעמאלט, איז דאך געווען דער ערשטער שבת, איז דאך געווען בעשור לחודש. און דעמאלט איז געווען די התחלה, די גילוי פון יציאת מצרים. עס ברייט זיך אין חסידות די גאנצע אריכות וואס איז דער ענין פון בעשור לחודש. דעמאלט האט זיך אנגעהויבן די גאולה, נאך דעם וואס עס זענען ארויפגעגאנגען צען טעג פון חודש ניסן, דער ענין פון עשר, פארבונדן מיט עשר ספירות, מיט עשר כחות הנפש. און דעמאלט איז געווען דער „משכו ידיכם מעבודה זרה וקחו לכם צאן של מצוה“. איז אז מיר זיצן היינט ביינאכט בעשור לחודש, איז דאס אין חודש ניסן גופא. [לא ברור] טראכט זיך אריין: עס זענען שוין צען טעג אין ניסן, וואו שטייען מיר מיט אונזער גלות פנימית? מיר דארפן זיך...

09:35 דובר 1 פסח [לא ברור], צריך להיות פסח [לא ברור]. וממילא, מוכרחים להתחיל בלחיים. ואחר כך, כדבר שלישי, באה השלישית [לא ברור]: כשעומדים בי׳ ניסן, זהו ערב י״א ניסן. וזה אצל חסידים. כן, כשאנחנו עומדים הלילה וחושבים לרגע מהו ערב י״א ניסן: מעשור לחודש עולים לי״א, לאחד עשר. זהו היום של י״א ניסן, היום שבו ירדה נשמתו של הרבי הקדוש לעולם הזה. בפרט בשנה זו, שהיא מאה ועשרים שנה. זה עניין שלם, [לא ברור], סערה גדולה, גדולה שלמה [לא ברור]. וממילא, אחרי כל ההקדמות וכל העניינים, כל אחד צריך, כמובן, לומר לחיים ולצאת מהגלות הפנימית שלו, להתרענן קצת, להתעורר לחיים בהתוועדות חסידית. כמו שאדמו״ר הריי״צ אומר בשיחות, שכשיהודי בא להתוועדות חסידית, הדבר הראשון הוא שהוא מתרענן. אולי הוא עדיין לא נעשה ירא שמיים יותר, אולי הוא עדיין לא נעשה חכם יותר, אבל הוא מתרענן. אחר כך הוא יהיה, בעזרת השם, גם חכם יותר, ירא שמיים יותר ועדין יותר. הדבר הראשון הוא להתרענן ולצאת מהמצב של ״מצוות אנשים מלומדה״. לחיים, לחיים, לחיים.

09:35 דובר 1 פסח [לא ברור], ס'דאַרף זיין אַ פסח [לא ברור]. און במילא מוז מען אָנהייבן מיט לחיים. און דערנאָך, אויף דעם שלישי, קומט זיך די דריטע [לא ברור], אַז מיר שטייען י' ניסן, איז ערב י״א ניסן. און דאָס איז ביי חסידים. יאָ, אַז מיר שטייען היינט ביינאַכט, און גיט זיך אַ טראַכט וואָס איז ערב י״א ניסן. פון עשור לחודש גייט מען אַרויף צו י״א, חד עשר. דאָס איז דער טאָג פון י״א ניסן, דער טאָג וואָס דעמאָלט איז די נשמה פון דעם הייליקן רבי׳ן אַראָפּגעקומען דאָ אויף דער וועלט. בפרט בשנה זו, וואָס איז מאה ועשרים שנה. ס'איז אַ גאַנצע, אַ גאַנצע [לא ברור], אַ גאַנצער שטורעם, אַ גאַנצע גדולה [לא ברור]. און במילא, נאָך אַלע הקדמות און נאָך אַלע ענינים, דאַרף יעדער איינער, פאַרשטייט זיך, זאָגן לחיים און אַרויסגיין פון דעם אייגענעם גלות פנימי, זיך אויפפרישן אַ ביסל, זיך אויפלעבן אין אַ חסידישן פאַרברענגען. ווי דער פריערדיקער רבי זאָגט אין די שיחות, אַז אַ איד קומט צו אַ חסידישן פאַרברענגען, איז די ערשטע זאַך, פרישט מען זיך אויף. אפשר איז מען נאָך ניט געוואָרן אַזוי פרימער, אפשר איז מען נאָך ניט געוואָרן אַזוי קליגער, אָבער מען טוט זיך אויפפרישן. דערנאָך וועט מען ווערן, בעזרת השם, אויך קליגער און פרימער און איידעלער. די ערשטע זאַך דאַרף מען זיך אויפפרישן און זיך אַרויסנעמען פון דעם מצות אנשים מלומדה. לחיים, לחיים, לחיים.

10:58 דובר 2 לחיים, לחיים.

11:11 דובר 1 בך ה׳ חסיתי אל אבושה לעולם. בך ה׳ חסיתי אל אבושה לעולם. בך ה׳ חסיתי אל אבושה לעולם. בך ה׳ חסיתי אל אבושה לעולם. [לא ברור] ככה, לחיים. הגעת לכאן, ר׳ מאיר. ו[לא ברור] אמר פעם, אני לא יודע לפני כמה שנים, שבפעם הראשונה שהוא הגיע לכאן, לבורו פארק, הביאו אותו לכאן לשבת. זו הייתה שבת פרשת החודש. למה אני זוכר? כי אני זוכר שהתוועדתי איתו בראש חודש, בדיוק בחודש שבו הוא הגיע לכאן. אבל [לא ברור], וישבנו כאן — אני לא יודע אם באותו בית כנסת או בבית כנסת אחר — אבל ישבנו. זה היה לפני יותר מעשרים שנה; כמה זמן עבר? וישבנו כאן שבת שלמה והתוועדנו בראש חודש. אז לחיים. [לא ברור] לחיים, לחיים. אנחנו עדיין [לא ברור] מאז. יש לנו עוד קצת...

11:11 דובר 1 בך ה׳ חסיתי אל אבושה לעולם. בך ה׳ חסיתי אל אבושה לעולם. בך ה׳ חסיתי אל אבושה לעולם. בך ה׳ חסיתי אל אבושה לעולם. [לא ברור] אַזוי, לחיים. דיין קומען דאָ, ר׳ מאיר. און [לא ברור] האָט געזאָגט איין מאָל, איך ווייס נישט וויפל יאָר צוריק, די ערשטע מאָל וואָס ער איז געקומען דאָ אין באָראָ פּאַרק, האָט מען אים געבראַכט דאָ אויף אַ שבת. עס איז געווען שבת פרשת החודש. פאַר וואָס געדענק איך? ווייל איך געדענק, איך האָב מיטגעפאַרברענגט אויף ראש חודש, פונקט מיט דעם חודש וואָס ער איז אַהיינגעקומען. אָבער [לא ברור], און מיר זיינען געזעסן דאָ — איך ווייס נישט צי אין דער זעלבער שול אָדער אין אַן אַנדער שול — אָבער מיר זיינען געזעסן. דאָס איז מער פון אַריבער צוואַנציק יאָר, ווי לאַנג איז אַריבער? און מיר זיינען געזעסן דאָ אַ גאַנצן שבת און פאַרברענגט אויף ראש חודש. אַזוי, לחיים. [לא ברור] לחיים, לחיים. מיר זיינען נאָך [לא ברור] פון יענע מאָל. מיר האָבן נאָך אַ ביסל...

17:36 דובר 1 עבודה עם עצמנו. אז אנחנו מדברים, אני חושב [לא ברור], כן, הנקודה של ההתוועדות היא שאנחנו עומדים עכשיו בזמן של גאולה בכלל, ובפרט, אנחנו עומדים בזמן של ערב י״א ניסן. ערב י״א ניסן הוא זמן שבו [לא ברור] המזל של נשיא הדור. והרבי דיבר כמה וכמה פעמים על כך שעניין יום ההולדת של צדיק נמשך, כן, נמשך גם אחרי ש[לא ברור]; ישנו גם אז העניין של ימי ההולדת. הרבי דיבר על כך כמה פעמים, וסיפר על אדמו״ר הרש״ב נ״ע, כפי שכתב ברשימה משנת תש״ה. הרבי כותב ברשימה את מה ששמע בחשוון תש״ה: שהוא היה בגן עדן ושמע תורה על הקאַפּיטל, הקאַפּיטל החדש של אדמו״ר הרש״ב נ״ע, בכ׳ חשוון, יום הולדתו של אדמו״ר הרש״ב. אז הייתה שנת תש״ה, אדמו״ר הרש״ב נ״ע סיים לומר את קאַפּיטל פ״ד ואמר: ״זה על קאַפּיטל פ״ד שאני כותב כאן״. כן, ואפילו עכשיו, אם מסתכלים בספר המאמרים תש״ה, יש שם מאמר מכ׳ חשוון תש״ה, המאמר ״אשרי אדם עוז לו בך״, שהוא מאמר על קאַפּיטל פ״ד. וב[לא ברור], רואים שאדמו״ר הריי״צ שמע תורה על הקאַפּיטל שאותו שמע ב...

17:36 דובר 1 אַרבעט נאָך ביי זיך. איז, מיר רעדן, איך מיין [לא ברור], יאָ, די נקודה פון דעם פאַרברענגען איז, אַז מיר שטייען איצטער אין אַ זמן פון גאולה בכלל, און בפרט, מיר שטייען אין דעם זמן פון ערב י״א ניסן. ערב י״א ניסן, וואָס דאָס איז אַ זמן וואָס [לא ברור] מזל פון דעם נשיא הדור. און דער רבי האָט גערעדט כמה וכמה פעמים, אַז דער ענין פון יום הולדת פון אַ צדיק איז נמשך, יאָ, ס'נמשך אויך נאָך דעם וואָס [לא ברור], איז אויך פאַראַן דער ענין פון די ימי הולדת. דער רבי האָט גערעדט אין דעם כמה פעמים דעם סיפור פון דעם רבי׳ן נשמתו עדן, דעם רבי רש״ב, וואָס ער האָט געשריבן אין אַ רשימה פון תש״ה. שרייבט דער רבי נשמתו עדן אין דער רשימה, וואָס ער האָט געהערט אין חשון תש״ה, אַז ער איז געווען אין גן עדן און האָט געהערט תורה אויפן קאַפּיטל, דעם נייעם קאַפּיטל פון רבי׳ן נשמתו עדן, כ׳ חשון, דעם יום הולדת פון רבי רש״ב. תש״ה איז געווען יענע מאָל, דער רבי נשמתו עדן האָט געענדיקט זאָגן דעם קאַפּיטל פ״ד, און האָט געזאָגט: „ס׳איז אויפן קאַפּיטל פ״ד וואָס איך שרייב דאָ.“ יאָ, און אפילו איצט, אויב מען קוקט אין ספר המאמרים תש״ה, איז דאָ געווען אַ מאמר, כ׳ חשון תש״ה, אַ מאמר „אשרי אדם עוז לו בך“, וואָס איז אַ מאמר פון קאַפּיטל פ״ד. און אין [לא ברור], זעט מען אַז דער פריערדיקער רבי האָט געהערט תורה אויף דעם קאַפּיטל וואָס ער האָט געהערט אין...

19:31 דובר 1 גן עדן. וזה היה אז בתשי״ה. כלומר, כבר אז עברו שלושים וחמש שנה מהסתלקותו של הרבי, נשמתו עדן, אדמו״ר הרש״ב. הרבי הסתלק בתר״פ. ובתשי״ה, שלושים וחמש שנה אחר כך, כשהגיע יום ההולדת, הוא שמע תורה בגן עדן על הקפיטל החדש. ממילא מובן שכאשר מגיעים בדור שלנו אל נשיא דורנו, הרבי, שביום הזה ימלאו לו מאה ועשרים שנה, זה בוודאי דבר גדול, גדול כפליים. וכמובן, פשוט שאנחנו אנשים קטנים ואיננו מבינים גדולים במה שמתרחש בגן עדן, במה שמתרחש בעולמות אחרים ובמהותם של הדברים האלה. אנחנו יודעים רק מה שכתוב, יודעים רק מה שכתוב בסיפורים, ומתוך זה להפיק הוראות, להתפלל, לבקש ולצעוק שאכן כבר תהיה הגאולה השלימה. ״ואחכה לו בכל יום שיבוא״, ושכבר נזכה לגאולה השלימה ונראה בעיני בשר את ״כימי צאתך מארץ מצרים אראנו נפלאות״. אז נדע מה הן מאה ועשרים שנה ומה משמעות כל העניינים האלה שאנחנו צריכים לדעת. אבל בינתיים אנחנו צריכים לחיות ממה שאנחנו מבינים בפשטות: לחיות מהמאמרים, מהשיחות ומהתורה שאנחנו מכירים. והדבר הראשון שעלינו לדעת הוא מהו

19:31 דובר 1 גן עדן. און דאס איז געווען דעמאלט תשי״ה. דאס הייסט אז אפילו נאר דעמאלט זענען אריבערגעגאנגען שוין פיר און צוואנציג יאר פון דער הסתלקות פון דעם רבי׳ן, נשמתו עדן, פון רבי׳ן רש״ב. דער רבי איז אוועק אין תר״פ. וואס איז געווען תשי״ה, פיר און צוואנציג יאר שפעטער, איז בשעת ס׳איז געקומען דער יום הולדת, האט ער געהערט תורה אין גן עדן אויף דעם נייעם קאפיטל. איז במילא פארשטאנדיק אז, אז ס׳קומט צו גיין אין אונזער דור, אונזער נשיא, דער נשיא פון אונזער דור, דער רבי, וואס ס׳וועט זיין מאה ועשרים שנה אויף נכהיום, איז דאס זיכער א גרויסע זאך, א דאפלטער גודל. איז כמובן און כאן פשוט אז מיר זיינען קליינע מענטשעלעך, און מיר זיינען נישט קיין גרויסע מבינים, יא, וואס גייט פאר אין גן עדן, וואס גייט פאר אין אנדערע עולמות, וואס זיינען די זאכן. מיר ווייסן נאר וואס ס׳שטייט, מיר ווייסן נאר וואס ס׳שטייט אין די סיפורים, יא, וואס, וואס, און פון דעם מפיק זיין הוראות, זיין מתפלל און בעטן און שרייען, אז טאקע זאל שוין זיין די גאולה שלימה. ואחכה לו בכל יום שיבוא, און מ׳זאל טאקע שוין זוכה זיין, יא, צו דער גאולה שלימה, און זען טאקע בעיני בשר, און מ׳זאל זען טאקע כימי צאתך מארץ מצרים אראנו נפלאות. דעמאלט וועלן מיר וויסן וואס איז דאס מאה ועשרים שנות, וואס איז דאס, אה, וואס מיר, די אלע ענינים וואס מיר דארפן וויסן. אבער דערווייל דארפן מיר לעבן פון, פון, פון, מיט פשט, דארפן מיר לעבן פון די מאמרים, פון די שיחות, פון דער תורה וואס מיר ווייסן, יא. איז די ערשטע זאך דארפן מיר וויסן וואס איז דאס דער

21:05 דובר 1 עניינו של י״א ניסן. כי הרבי עצמו גילה לנו ונתן לנו להבין מהו עניינו של י״א ניסן. כמובן יש בזה כמה עניינים, אבל תחילה אני רוצה לספר דבר שזכיתי לשמוע בעצמי מהרבי. הייתי אצל הרבי בתשמ״ט, ושבת הגדול חלה בי׳ ניסן. כך הייתה הקביעות: בתשמ״ט שבת הגדול חלה בעשור לחודש, וי״א ניסן חל ביום ראשון. לכן ההתוועדות של י״א ניסן הייתה בשבת. הרבי נהג להתוועד בשבת; בשנים האחרונות הרבי לא התוועד בימות החול, אלא רק בשבת. ובשבת הגדול, י׳ ניסן, הייתה התוועדות עשירה מאוד, ותוכנה היה שהרבי הסביר באריכות מה ההבדל בין י׳ ניסן לי״א ניסן. השיחה הארוכה כולה הייתה מעניינת מאוד. ובכלל, לגבי י״א ניסן, אספר לכם את הרקע, כמו שאומרים. י״א ניסן ההוא היה י״א ניסן [לא ברור] במיוחד. למה? בין השאר, מפני שאז, ביום שישי ערב שבת, יצא לאור המאמר ״ביום עשתי עשר״. המאמר הזה — כל מי שלומד אותו, וכל החסידים הגדולים יודעים — המאמר ״ביום עשתי עשר״ הוא המאמר של י״א ניסן. זה

21:05 דובר 1 ענין פון י״א ניסן. ווייל דער רבי אליין האט אונז מגלה געווען און געגעבן צו פארשטיין, יא, וואס איז דאס דער ענין פון י״א ניסן. אז כמובן זענען דא כמה ענינים, אבער די ערשטע זאך וויל איך דערציילן, און א זאך וואס איך האב זוכה געווען צו הערן אליין פון רבי׳ן. געווען ביים רבי׳ן תשמ״ט איז געווען שבת הגדול י׳ ניסן. אזוי איז געווען דער קביעות, תשמ״ט איז אויסגעפאלן שבת הגדול בעשור לחודש, און י״א ניסן איז געווען זונטיק. איז דער פארברענגען פון י״א ניסן איז געווען שבת. דער רבי פלעגט שבת פארברענגען, איז נאך, אה, די לעצטע יארן, דער רבי האט נישט פארברענגט אין די וואכעדיקע טעג, דער רבי האט נאר פארברענגט שבת. איז געווען שבת, ערב שבת הגדול, י׳ ניסן, איז געווען א פארברענגען, זייער א רייכער פארברענגען, און דער תוכן פון דעם פארברענגען איז געווען: דער רבי האט געגעבן צו פארשטיין באריכות וואס איז דער חילוק צווישן י׳ ניסן און י״א ניסן. איז געווען זייער אינטערעסאנט, דער גאנצע אריכות׳דיגע שיחה. בכלל, ענין י״א ניסן, האב איך, זאל איך אייך דערציילן, יא, דער רקע ווי מ׳זאגט דערצו. ענין י״א ניסן איז געווען גאר א, גאר א [לא ברור] י״א ניסן. פארוואס? איינע פון די זאכן איז אז יעמאלט איז ארויסגעגאנגען, פרייטאג, ערב שבת, איז ארויסגעגאנגען דער מאמר „ביום עשתי עשר“. דער מאמר איז, יעדער וואס ער קלייבט, אז דער, די גרויסע חסידים אלע ווייסן. יא, דער מאמר „ביום עשתי עשר“, דאס איז דער מאמר, יא, פון י״א ניסן, דאס איז

22:32 דובר 1 המאמר של ניסן; זה המאמר לא רק לי״א ניסן, אלא לכל השנה כולה. [לא ברור] ניסן, דרך המאמר הזה, שבו הרבי מעמיד, כמו שאומרים, את התורה, את הנקודה, את המהות, את העצם של חסידות. זהו מאמר נפלא. זה המאמר שהרבי אמר בתשל״א, בתחילת שנת השבעים. הרבי התחיל את קפיטל ע׳, וזו הייתה הפעם הראשונה שהרבי התוועד ביום הולדתו. כי עד אז הרבי עדיין לא התוועד ביום הולדתו. הפעם הראשונה שהרבי התוועד ביום הולדתו הייתה בתחילת שנת השבעים. זה היה חידוש שרבים כאן לא ידעו עליו; איש לא ידע. זו הייתה הפתעה. הרבי נכנס פתאום. יש כאן נכדים שיכולים לשמוע הקלטה של ההתוועדות ולשמוע שלא היה שם קהל גדול; היה קהל קטן. אחר כך, בשנת ל״ב, הגיעו מכל העולם במטוסים, וזה כבר היה ממש קרנבל. אבל בשנת ל״א היה קהל קטן. והרבי אמר אז את ״ביום עשתי עשר״. ויש אכן,

22:32 דובר 1 דער מאמר וואס האט ניסן, דאס איז דער מאמר, דאס איז דער מאמר נישט נאר פון י״א ניסן, כל השנה כולה. [לא ברור] איז ניסן דורך, דורך דעם מאמר וואס דער רבי לייגט אוועק, ווי מ׳זאגט, די תורת, די נקודה, דער מהות, דער עצם פון חסידות, איז א מין ווי דער מאמר, איז א מאמר נפלא. יא, דאס איז געווען דער מאמר וואס דער רבי האט געזאגט תשל״א, וואס איז געווען התחלת שנת השבעים. דער רבי האט אנגעהויבן קאפיטל ע׳, יא, איז געווען דער ערשטער מאל וואס דער רבי פארברענגט אין זיין יום הולדת. ווייל יעמאלט האט דער רבי נאך נישט פארברענגט אין זיין יום הולדת. דער ערשטער מאל וואס דער רבי פארברענגט אין זיין יום הולדת איז געווען התחלת שנת השבעים. דאס איז געווען א חידוש וואס דא פיל האבן ניט געוואוסט, איז געווען, קיינער האט ניט געוואוסט. איז געווען א, א ווי מ׳זאגט, א הפתעה, איז געווען אזוי א סורפרייז. דער רבי איז פלוצלינג אריינגעקומען, אז מיר, יא, אז דא פיל אייניקלעך דא פאראן וואס קענען הערן א טעיפ פון דעם פארברענגען, און ווי ס׳זעט אז עפעס, אה, נאר ניט, מ׳הערט נישט אז מ׳וואלט, איז אז א, איז געווען, איז געווען, אלץ איז געווען אזוי, מ׳דארף געווען צוויי מינוט ארום מיט דעם פארברענגען, ווייל עס איז געווען, עס איז געווען, יא, א קליינער עולם. יא, שפעטער איז געווען שנת ל״ב, איז געקומען פון דער גאנצער וועלט מיט מטוסים, איז געווען אייגנטליך א קרנבל. אבער ל״א איז געווען א קליינער עולם. און דער רבי האט דעמאלט געזאגט דעם „ביום עשתי עשר“. איז, איז טאקע דא,

23:56 דובר 1 יש הקלטה, ואם מחפשים אותה אפשר לשמוע את השיחה הזאת. אפשר לשמוע בפשטות איך הרבי אומר את הדברים — כל כך עשיר, כל כך [לא ברור]. כך הרבי מדבר. זו חב״ד, בזה מדובר; יש מעט מאמרים כאלה, מאמרים כל כך ערבים ועשירים, שמבארים כך את הדברים. אבל המאמר היה בלתי מוגה עד תשמ״ו. בתשמ״ו הרבי הגיה אותו, והייתה שמחה גדולה. דיברו על כך, היה רעש גדול סביב המאמר שהרבי הגיה. למדו אותו במשך כל השבת; הקהל היה שקוע במאמר. ואז הגיעה השבת שבה הרבי התוועד, ונושא ההתוועדות היה: מה ההבדל בין י׳ ניסן לי״א ניסן? אני כבר לא זוכר את כל תוכן ההתוועדות, אבל זה היה אחד העניינים העיקריים שסביבם היא נסבה. אחר כך ההתוועדות יצאה לאור מוגהת. מי שרוצה יכול ללמוד אותה; זו התוועדות מוגהת, שהרבי הגיה אחרי שבת. הנקודה הייתה שישנו עניין העשור. מהו עשור? אלו עשרת כוחות הנפש, שהם עבודה,

23:56 דובר 1 איז דא, איז דא, ווי מ׳זוכט דעם טייפ, האב איך אן אויף דאס איינע געשפרעך, יא, ווי מ׳קען הערן, אז, אז, אז פשוט, דער עולם דא רעדט אויך אידיש. הערן ווי דער רבי זאגט — עס איז אזוי רייך, אזוי [לא ברור]. דער רבי רעדט אזוי. דאס איז חב״ד, דאס רעדט זיך, און ווייניגע מאמרים, און אזעלכע געשמאקע, רייכע מאמרים. טייטש אזוי. אבער ס׳איז געווען בילדער מוגה ביז תשמ״ו. תשמ״ו איז דעמאלט געווען, אז דער רבי האט מגיה געווען דעם מאמר. און ס׳איז געגאנגען א גרויסע שמחה. מ׳האט גערעדט, מ׳האט — ס׳איז געווען א גרויסער טומל. ס׳איז געווען דער מאמר, א שטיקל, וואס דער רבי האט מגיה געווען. און מ׳האט עס געלערנט א גאנצן שבת; דער עולם האט געקאכט אין דעם מאמר. קומט צו שבת, אז דער רבי פארברענגט. און דער פארברענגען איז געווען: וואס איז דער חילוק צווישן יו״ד ניסן און י״א ניסן? וואס איז געווען דער תוכן פון פארברענגען? איך געדענק נישט נאך, אבער דאס איז געווען איינע פון די עיקרים וואס דער פארברענגען איז געגאנגען ארום דעם. שפעטער איז דער פארברענגען ארויסגעגאנגען מוגה. ווער עס וויל קען עס לערנען; עס איז א מוגה׳דיקער פארברענגען, דער רבי האט עס מגיה געווען שפעטער נאך שבת. דער נקודה איז געווען, אז ס׳איז דא דער ענין פון עשור. וואס דאס איז עשור? דאס איז עשר כחות הנפש, וואס זענען עבודה, איז

25:22 דובר 1 זו העבודה של הכוחות הפנימיים. כן, זה העניין של עשר כוחות הנפש: עבודת המוחין, עבודת הלב, עבודת המידות. אלו עבודות ה', וזו העבודה של עשר כוחות הנפש. ושלמות עשר כוחות הנפש היא ״בעשור לחודש״. ולכן אז [לא ברור] מחנוכה לפסח וכו'. אבל מהו ״חד עשור״? ״חד עשור״ הוא מסירות נפש. ״חד עשור״, זו היחידה. זו העבודה שלמעלה מטעם ודעת, שעליה מדובר בחסידות; העבודה של יציאה מן המדידות וההגבלות, העבודה של מסירות נפש. זה העניין של י״א. והרבי דיבר אז על כך שפירושו של י״א אינו שכאשר מגיעים לי״א בורחים מן היו״ד. לא. זהו החיבור: ״חד עשור״ הוא ה״אחד״ כפי שהוא מאיר בתוך ה״עשור״. צריכה להיות העבודה של הכוחות הפנימיים, של חב״ד, של חכמה, בינה ודעת. צריכה להיות העבודה של הכוחות הפנימיים, עבודה של הבנה, השכלה, הרגשה, עבודה של [לא ברור]. צריכה להיות עבודה פנימית. אבל בתוך הפנימיות הזאת צריך להאיר הי״א, מסירות הנפש, הלמעלה מטעם ודעת. הבלי גבול צריך להאיר בתוך הגבול. זה היה נעים מאוד; הרבי פרש בפניהם עבודה עשירה מאוד. ואז, במוצאי שבת, חל י״א ניסן. הייתה התלהבות גדולה, והתוועדו ב־770 לילה שלם. רבי אלי התלהב אז מכך שהרבי לימד אותנו באותה

25:22 דובר 1 דאס די עבודה פון כחות פנימיים. יא, דאס איז דער ענין פון עשר כחות הנפש: עבודת המוחין, עבודת הלב, עבודת המדות. דאס זענען עבודת השם, איז דאס די עבודה פון עשר כחות הנפש. און די שלימות פון עשר כחות הנפש, דאס איז ״בעשור לחודש״. און דערפאר דעמאלט [לא ברור] פון חנוכה צו פסח וכו׳. וואס איז אבער חד עשור? חד עשור איז מסירות נפש. חד עשור, דאס איז די יחידה. דאס איז די עבודה פון למעלה מטעם ודעת, וואס ווערט אין חסידות. די עבודה פון ארויסגיין פון די מדידות און הגבלות, די עבודה פון מסירות נפש. דאס איז דער ענין פון י״א. און דער רבי האט דעמאלט גערעדט, אז דער פשט פון י״א איז נישט דער פשט אז מ׳קומט צו י״א, אנטלויפט מען פון דעם יו״ד. ניין. דאס איז דער חיבור. חד עשור, דאס איז דער אחד ווי ער שיינט אריין אין עשור. ס׳דארף זיין די עבודה פון כחות פנימיים. איז דאס חב״ד, איז דאס חכמה, בינה, דעת. ס׳דארף זיין די עבודה פון כחות פנימיים, עבודה פון הבנה, השכלה, יא, הרגשה, עבודה פון [לא ברור]. ס׳דארף זיין די עבודה פנימית. אבער אין דעם פנימי דארף אריינשיינען דער י״א, דער מסירות נפש, למעלה מטעם ודעת. דער בלי גבול דארף אריינשיינען אין דעם גבול. ס׳איז געווען זייער געשמאק; דער רבי האט זיי אפגעטיילט א זייער רייכע עבודה. און דעמאלט, מוצאי שבת קומט י״א ניסן. ס׳איז געווען א גוטע איילע, פארבראכט אין 770 א גאנצע נאכט. איז רבי אלי האט דעמאלט געקאכט, אז דער רבי האט, האט אונז אויסגעלערנט אין דעם

26:59 דובר 1 התוועדות מה משמעותו של י״א ניסן, מהי הדרך לקראתו. מה משמעותו של י״א ניסן? שהרבי ידבר בגלוי כל כך, בהרחבה כזאת, ויסביר מה משמעות העבודה של י״א ניסן — זה היה דבר גדול באותה שעה. כן, זה היה באותו י״א ניסן תשמ״ו. על כל פנים, מהי הנקודה? הנקודה היא שכאשר מגיעים לתקופה הזאת, הדבר הראשון הוא י״א ניסן. י״א ניסן. כן. צריך לדעת מהו י״א ניסן. כידוע, חודש ניסן בכלל הוא חודש של גאולה. זהו זמן שבו יהודי צריך להעמיד את עצמו במצב של גאולה, ו[לא ברור] מן הגלות האישית שלו. בחסידות הכוונה היא שצריך לצאת מן הגלות הפנימית, ולצאת מן ההעלם וההסתר של הנפש הבהמית שלו. כן, צריך להעמיד את עצמו במצב של גאולה. אבל בתוך זה בא עניינו של י״א ניסן ואומר לנו כיצד צריכה להיות העבודה. יש ״בעשור לחודש״ ויש ״חד עשור״, י״א. ״בעשור לחודש״ הוא העבודה שצריכה להיות בעשר כוחות הנפש. צריכה להיות העבודה של עשר כוחות הנפש. כן, וזו העבודה על פי טעם ודעת. יהודי אכן צריך ללמוד חסידות ולהבין חסידות, וצריך שהחסידות תיגע בו, ושאפילו תהיה לו הנאה מאלוקות,

26:59 דובר 1 פארברענגען וואס איז דער משמעות פון י״א ניסן, וויל קומען א דרך. וואס איז דער משמעות פון י״א ניסן? אז דער רבי זאל רעדן אזוי אפן, אזוי ברייט, אויסטייטשן וואס איז דער משמעות פון עבודה פון י״א ניסן. איז געווען א — איז געווען א — איז געווען א דבר גדול דעמאלט. יא, דאס איז געווען, דאס איז געווען יענעם י״א ניסן תשמ״ו. על כל פנים, וואס איז דער נקודה? דער נקודה איז אז ווען מ׳קומט צו גיין אין דעם זמן, איז דער ערשטער זאך י״א ניסן. י״א ניסן. יא. דארף מען וויסן וואס איז דאס י״א ניסן. איז באוואוסט, חודש ניסן בכלל איז חודש של גאולה. דאס איז א זמן וואס א איד דארף זיך אוועקשטעלן אין א מצב פון גאולה, און [לא ברור] פון דעם אייגענעם גלות. וואס חסידות מיינט אז מ׳דארף ארויסגיין פון דעם גלות פנימי, און מ׳דארף ארויסגיין פון דעם אייגענעם העלם והסתר פון דער נפש הבהמית. יא, מ׳דארף זיך אוועקשטעלן אין אן ענין פון גאולה. אבער אין דעם גופא קומט צו גיין דער ענין פון י״א ניסן און זאגט אונז ווי אזוי דארף זיין די עבודה. ס׳איז דא ״בעשור לחודש״ און ס׳איז דא ״חד עשור״, י״א. דער ״בעשור לחודש״, דאס איז די עבודה וואס דארף זיין, דאס עשר כחות הנפש. ס׳דארף זיין די עבודה פון עשר כחות הנפש. יא, און דאס איז די עבודה על פי טעם ודעת. און א איד דארף טאקע לערנען חסידות און דארף פארשטיין חסידות און דארף האבן אז חסידות זאל אים דערנעמען, און אז ס׳זאל אפילו זיין ביי אים א געשמאק אין ג־טלעכקייט,

28:33 דובר 1 הנאה מליקוט טוב. זו העבודה של הקדשת הפנימיות, הקדשת הנפש. ויחד עם זה בא הי״א ואומר שהוא דורש מאיתנו מסירות נפש, יציאה מן המדידות והגבולות האישיים שלנו. זו עיקר העבודה של יציאת מצרים: לצאת מן המְצָרים והגבולים. יהודי צריך להתרומם מעל טבעו. יהודי צריך להתרומם מעל המדידות והגבולים שלו. עבודה נעלית של מסירות נפש למעלה מטעם ודעת. אבל הלמעלה מטעם ודעת הזה, הבלי גבול, צריך להאיר בתוך העשר. האחד עשר צריך להאיר בתוך העשר. זו נקודה עצומה, יסוד עצום בעבודת ה', שחסידות דורשת, שהרבי מלמד, וכך צריך להיות. ומעניין שגם שנים אחר כך, בתשנ״א — אולי אספר בהמשך עוד סיפור — על כל פנים, תשנ״א הייתה הפעם האחרונה שבה ראינו את הרבי אומר מאמר בי״א ניסן, כשהיה בריא והתוועד ודיבר. ובאותו י״א ניסן תשנ״א, כשהגיעו לפרק חדש — הרבי התחיל אז לומר פרק צ', שכולו סביב ״תפילה למשה״ — יצא אז המאמר ״תפילה למשה״. מסתמא הקהל כאן, שהם משכילים ומבינים, מכירים את המאמר, נכון? ואת המאמר הזה, ״תפילה למשה״, למדנו ממש אתמול כאן בישיבה. הבחורים מישיבת ארגנטינה הגיעו לכאן, לרבי, כדי, כדי

28:33 דובר 1 א געשמאקע ליקוט. וואס דאס איז די עבודה פון הקדשת פנימיות, הקדשת הנפש. און ביחד עם זה קומט צו גיין דער י״א און זאגט אז זי מאנט זיך פון אונז מסירות נפש, פון ארויסגיין פון די אייגענע מדידות און גבולות. וואס דאס איז דער עיקר עבודה פון יציאת מצרים: ארויסגיין פון די מצרים וגבולים. אז א איד דארף זיך אויפהייבן העכער פון זיין טבע. א איד דארף זיך אויפהייבן העכער פון זיינע מדידות וגבולות. עבודה נעלית פון מסירות נפש למעלה מטעם ודעת. דער למעלה מטעם ודעת, דאס דער בלי גבול, דארף אבער אריינשיינען אין דעם עשר. דער אחד עשר דארף אריינשיינען אין עשר. איז דאס א געוואַלדיקע נקודה, א געוואַלדיקער יסוד אין עבודת השם, וואס חסידות מאנט, וואס דער רבי לערנט און אזוי ווי עס דארף זיין. און ס׳איז אינטערעסאנט, אז אפילו יארן שפעטער, תשנ״א, איך וועל אפשר שפעטער נאך א סיפור. אבער על כל פנים, תשנ״א, דאס איז געווען די לעצטע מאל וואס מ׳האט געזען אז דער רבי האט י״א ניסן געזאגט א מאמר, איז געווען געזונט און האט פארברענגט און האט גערעדט. איז יענעם י״א ניסן תשנ״א, ווען עס איז געווען צוגעקומען א נייעם קאַפּיטל, האט מען גערופן — דער רבי האט דעמאלט אנגעהויבן זאגן קאַפּיטל צדיק, אלץ געווען ארום ״תפילה למשה״ — איז דעמאלט ארויס א מאמר ״תפילה למשה״. מסתמא דער עולם דא, דא זענען משכילים, זענען מבינים, ווייסן וועגן דעם מאמר, ריכטיג. איז טאקע דעם מאמר ״תפילה למשה״, פונקט נעכטן האבן מיר געלערנט דאס דא אין דער ישיבה, מיט אריינקומען דא, די ישיבה פון ארגענטינע זענען אריינגעקומען דא צום רבי׳ן אויף, אויף

30:07 דובר 1 להיות ב[לא ברור]. אז ישבנו ולמדנו יחד את המאמר. ושם, כבר בסעיף הראשון של המאמר, הרבי מביא ש״תפילה למשה״ הוא אחד עשר מזמורים שאמר משה. הוא מביא את לשון המדרש, וגם רש״י מביא זאת בחומש: אחד עשר מזמורים שאמר משה, החל מ״תפילה למשה״. והרבי מפרש: מה פירוש ״אחד עשר מזמורים״? זהו העניין של י״א. זה דבר מעניין. המאמר ״תפילה למשה״ אינו מאמר של י״א ניסן. זה מאמר של י״ב תמוז. רבותינו אמרו, כשהייתה שנת תש״מ, בקשר לאדמו״ר הריי״צ — יום הולדתו של אדמו״ר הריי״צ הוא הרי י״ב תמוז — ובתש״מ הייתה שנת השמונים להולדת אדמו״ר הריי״צ, הרבי אמר מאמר ״תפילה למשה״. אבל כשהגיעה שנת השמונים של הרבי, ר' יואל עליו השלום — עדיין קשה לומר עליו השלום — ר' יואל כתב מאמר, ומסר את המאמר לרבי כדי שיהיה לי״א ניסן. וזה דבר עצום: במאמר הזה ממש מוסבר אותו עניין — מה פירוש י״א מזמורים? שיש עשר, יש היו״ד; ומהו האחד עשר? הוא ״חד ולא בחושבן״, עניין הבלי גבול, עניין פנימיות הכתר, עתיק. זהו ה״חד ולא בחושבן״, האחד עשר. והאחד עשר מאיר בתוך העשר. ועל כך סובב כל המאמר ״תפילה למשה״: זהו עניינו של משה רבינו, תפילת עשיר, העליון, עתיק, העניין של [לא ברור], דבר עצום

30:07 דובר 1 זיין צו דעם [לא ברור]. איז האבן מיר געזעסן און געלערנט דעם מאמר צוזאמען. איז דארטן גלייך אין דעם ערשטן סעיף פון דעם מאמר, דער רבי ברענגט אז ״תפילה למשה״, דאס איז אחד עשר מזמורים שאמר משה. ער ברענגט דעם לשון המדרש, און רש״י ברענגט עס אויך אין חומש: אחד עשר מזמורים שאמר משה, פון ״תפילה למשה״. און דער רבי טייטשט: וואס אחד עשר מזמורים? וואס דאס איז דער ענין פון י״א. ס׳איז אן אינטערעסאנטע זאך. דער מאמר ״תפילה למשה״ איז נישט קיין י״א ניסן מאמר. ס׳איז א מאמר פון י״ב תמוז. רבותינו האבן געזאגט, ווען ס׳איז געווען תש״מ, פון דעם פריערדיקן רבי׳ן — פריערדיקן רבי׳נס יום הולדת איז דאך י״ב תמוז — איז תש״מ ס׳איז געווען שנת השמונים פון פריערדיקן רבי׳נס יום הולדת, האט דער רבי געזאגט א ״תפילה למשה״. אבער ס׳איז געקומען צו גיין דעם רבי׳נס שנת השמונים, און ר׳ יואל עליו השלום — שווער צו זאגן עליו השלום נאך — און ר׳ יואל האט געשריבן א מאמר, אריינגעגעבן דעם מאמר דעם רבי׳ן אז דאס זאל זיין פאר י״א ניסן. און דאס איז א געוואַלדיקע זאך. אז אין דעם מאמר טאקע טייטשט דעם זעלבן ווארט: וואס איז דער ווארט פון י״א מזמורים? אז ס׳זענען דא עשר, ס׳זענען דא די י׳; וואס דאס איז דער אחד עשר, וואס דאס איז דער חד ולא בחושבן, דער ענין פון בלי גבול, דער ענין פון פנימיות הכתר עתיק. וואס דאס איז דער חד ולא בחושבן, דער אחד עשר. און די אחד עשר שיינט אריין אין די עשר. און אויף דעם פירט זיך דער גאנצער מאמר ״תפילה למשה״, דאס איז דער ענין פון משה רבינו, תפילת עשיר, דאס עליון, דאס דעתיק, דער ענין פון [לא ברור], א געוואַלדיקער

31:44 דובר 1 מאמר. הרבי מפרש זאת כך בעבודה ממש. על כל פנים, זה העניין. והנקודה היא: הדבר הראשון שעלינו להבין הוא שמדובר בזמן, בזמן נפלא, זמן של אחד עשר, י״א ניסן, שבו נולד נשיא הדור. והעובדה שנשיא הדור נולד בי״א ניסן היא על דרך מה שכתוב, כפי שמובא במדרש [לא ברור], על משה רבינו, [לא ברור] להביא את עניין הגאולה. כתוב על משה רבינו שכאשר משה רבינו נולד, [לא ברור] מן הגלות. אצל הרבי, [לא ברור], העובדה שהרבי נולד — זה הרי י״א ניסן, ערב פסח. לא קל להתאסף אצל הרבי בי״א ניסן. נשים מארגנטינה, עכשיו בי״א ניסן — זה ערב פסח, יש הרבה עבודה. כן, כך היה תמיד. הרי הרבי לא הניח לנשים [לא ברור]. היו אברכים שהרבי אמר להם שלא ייסעו, כי זה עלול לפגוע בשלום בית: מה עם אשתו, ומה עם ההכנות, ומה עם הבישול, ומה עם כל מה שצריך לעשות ולנקות. אבל אני רואה שהייתה להם מסירות נפש. אני זוכר, אני זוכר [לא ברור]. היינו ילדים בירושלים, בשיכון חב״ד. אני זוכר,

31:44 דובר 1 מאמר. דער רבי טייטשט אזוי אין עבודה ממש. על כל פנים, איז דאס דער ווארט. איז די נקודה: די ערשטע זאך דארפן מיר פארשטיין, אז ס׳רעדט פון א זמן, א געוואַלדיקער זמן, זמן פון אחד עשר, י״א ניסן. וואס איז, וואס איז די לידה פון דעם נשיא הדור. און דאס וואס דער נשיא הדור איז געבוירן געווארן י״א ניסן, דאס איז על דרך ווי עס שטייט, ס׳ברענגט זיך אין מדרש [לא ברור] משה רבינו. [לא ברור] צו אריינברענגען דעם ענין הגאולה. ס׳שטייט וועגן משה רבינו. אז משה רבינו איז נולד, [לא ברור] פון גלות. ביים רבי׳ן, [לא ברור], דאס וואס דער רבי איז געבוירן געווארן, דאס הייסט מען י״א ניסן, ערב פסח. מ׳מוז זיך נישט גרינג צוזאמענקומען צום רבי׳ן י״א ניסן. פרויען פון ארגענטינע, איצט י״א ניסן, דאס איז ערב פסח, ס׳איז א סך עבודה. יא, דאס איז אלעמאל געווען. דער רבי האט דאך נישט געלאזט אז פרויען זאלן [לא ברור]. ס׳איז געווען יונגעלייט וואס דער רבי האט געזאגט, זיי זאלן נישט פארן, ווייל ס׳קען שאטן דעם שלום בית, און ווי איז זיין אשתו, און ווי איז גערייטן, און ווי איז קאכן, און ווי איז טאן, און ווי איז רייניקן. אבער איך זע זיי האבן געהאט מסירות נפש. איך געדענק, איך געדענק [לא ברור]. מיר זענען געווען א קינד אין ירושלים, אין שיכון חב״ד. געדענק איך,

33:09 דובר 1 שאמרתי: ״מה עושים כאן?״ נו, הייתי אז בן עשר. באותו זמן הרבי אמר שלא יבואו לשם. זו הייתה שנת השמונים. כולם רצו לנסוע לרבי בשנת השמונים. פתאום הייתה שיחה של הרבי. אינני יודע, אולי בפורים, אינני זוכר. הרבי אמר שזו תקופה קשה, זה ערב פסח, בקיצור, שאיש לא ייסע. אמרנו שלא חשבנו לנסוע, ופתאום פסח מתקרב. בקיצור, בפסח ובמוצאי יום כיפור הייתה שם הגזירה הזאת. אני זוכר שבשיכון חב״ד גר חסיד זקן, ר׳ לייזר ננס. הרי פעם כולם שמעו על ר׳ לייזר ננס. ר׳ לייזר ננס היה עוד מליובאוויטש, הוא היה מן החסידים הוותיקים מאוד. פגשתי אותו פעם בהתוועדות. ברכה טובה מהרבי לימים האלה. על כל פנים, ר׳ לייזר ננס. כולם דיברו: לנסוע, לא לנסוע, לנסוע, לא לנסוע. אני זוכר שר׳ לייזר ננס אמר: ״אני זוכר שבפסח ברוסיה, תכף אחרי פסח, באנו לנסוע לפטרבורג לקראת שמחת תורה״. והציבור אומר, כידוע, כשאדמו״ר הריי״צ עזב את רוסיה. כידוע, אדמו״ר הריי״צ עזב את רוסיה. אז חסידים רצו לנסוע ללנינגרד, לפטרבורג, כדי

33:09 דובר 1 האב איך געזאגט: „ווי טאן דא? נו, כ׳בין געווען, איך בין געווען צען יאר אלט. ווי איז דעמאלט, דער רבי האט געזאגט אז מען זאל נישט דארט אריינקומען. ס׳איז געווען שנת השמונים. אלע האבן געוואלט פארן צום רבי׳ן, שנת השמונים. פלוצלינג איז געווען א שיחה פון רבי׳ן. איך ווייס נישט, אפשר פורים, איך געדענק נישט. דער רבי האט געזאגט אז ס׳איז א שווערע צייט, ס׳איז ערב פסח, קיצור, קיינער זאל נישט פארן. מיר האבן געזאגט אז מיר האבן נישט געטראכט צו פארן, און פלוצלינג קומט פסח דאך. קיצור, פסח און מוצאי כיפורים איז געווען דארט די גזירה. איך געדענק, אין שיכון חב״ד האט געלעבט אן אלטער חסיד, ר׳ לייזער נאנעס. וואס דאך אמאל אלע האבן געהערט וועגן ר׳ לייזער נאנעס. ר׳ לייזער נאנעס איז געווען נאך פון ליובאוויטש, ער איז געווען פון די גאר אלטע חסידים. איך האב אים אמאל געטראפן ביי א התוועדות. א גוטע ברכה פון רבי׳ן אויף די ימים. על כל פנים, ר׳ לייזער נאנעס. אלע האבן גערעדט: יא פארן, נישט פארן, יא פארן, נישט פארן. געדענק איך, ר׳ לייזער נאנעס האט געזאגט: „איך געדענק אז אין פעסח אין רוסלאנד, תיכף נאך פסח, זענען מיר געקומען צו פארן אויף שמחת תורה פעטערבורג.“ און דער עולם זאגט, באוואוסט, ווען דער פריערדיקער רבי איז אוועקגעפארן פון רוסלאנד. ס׳איז באוואוסט, דער פריערדיקער רבי איז אוועקגעפארן פון רוסלאנד. אמאל האבן חסידים געוואלט פארן קיין לענינגראד, קיין פעטערבורג, זיך

34:41 דובר 1 לפגוש אותו לפני שאדמו״ר הריי״צ ייסע משם. כלומר, להיפגש איתו. הם הרי היו אז בתקופה הראשונה. ואדמו״ר הריי״צ הורה שאיש לא יבוא. הם אמרו: ״הרי אי אפשר להחמיץ הזדמנות כזאת״. אדמו״ר הריי״צ אומר: ״שאיש לא יבוא״. אמר ר׳ לייזר ננס: ״אה, אנחנו מבינים, אבל בשביל זה צריך מסירות נפש״. כך הוא אמר ביידיש: ״אה, אנחנו מבינים, אבל בשביל זה צריך מסירות נפש״. כן. והם כולם באו אז. היו יחידים, על כל פנים, באופן כללי. והוא אמר זאת ביידיש. כן. מה פירוש הדבר? כוונתו לומר שזו המשמעות של מסירות נפש. לא שהולכים נגד דבריו ורוצים לדעת איך הוא יקבל את זה, ושהוא יהיה עוד קצת מלא חיים — אי אפשר לומר כך. אבל הם באו. מה ששמענו מאותו חסיד זקן הוא שהרבי אמר: ״הבנו, אבל בשביל זה צריך מסירות נפש״. על כל פנים, מהי הנקודה? ישנו הסיפור על אדמו״ר הזקן, הרי כולם מכירים את הסיפור על אדמו״ר הזקן. אצל אדמו״ר הזקן הייתה שריפה. זה סיפור ידוע. הייתה שריפה. אמרו: ״התניא נשרף, ספר של צדיקים״. הרי אדמו״ר הזקן כתב תניא, חלק ב׳. אמרו: ״התניא נשרף״, ואדמו״ר הזקן רץ אל אדמו״ר האמצעי ושאל אותו: ״אתה זוכר

34:41 דובר 1 טרעפן מיט אים איידער דער פריערדיקער רבי פארט אוועק. ווי הייסט עס, זיך מיט אים טרעפן. זיי זענען דאך געווען דעמאלט אין די ערשטע צייטן. און דער פריערדיקער רבי האט געהייסן אז קיינער זאל נישט קומען. זיי האבן געזאגט: „קען מען דאך נישט פארפעלן אזא מאל.“ דער פריערדיקער רבי זאגט: „קיינער זאל נישט קומען.“ האט ר׳ לייזער נאנעס געזאגט: „אָ, מיר פארשטייען, אבער דערויף דארף מען מסירות נפש.“ דאס האט ער געזאגט אויף אידיש: „אָ, מיר פארשטייען, אבער דערויף דארף מען מסירות נפש.“ יא. און זיי זענען אלע דאן געקומען. ס׳זענען געווען יחידים, על כל פנים בכלליות. און ער האט דאס געזאגט אויף אידיש. יא. וואס הייסט דאס? ער מיינט צו זאגן, דאס איז דער באדייט פון מסירות נפש. נישט אז מען גייט קעגן דעם ווארט און מען וויל וויסן ווי ער זאל עס אננעמען, און ער זאל נאך א ביסל לעבעדיג זיין — אזוי קען מען נישט זאגן. אבער זיי זענען געקומען. וואס מיר האבן געהערט פון דעם אלטן חסיד איז, אז דער רבי האט געזאגט: „פארשטאנען, אבער דערויף דארף מען מסירות נפש.“ על כל פנים, וואס איז די נקודה? דאס איז א סיפור פון דעם אלטן רבי׳ן, אלע ווייסן דאך דעם סיפור פון דעם אלטן רבי׳ן. ביים אלטן רבי׳ן איז געווען א שריפה. דאס איז א סיפור, ער איז ידוע. ס׳איז געווען א שריפה. מען האט געזאגט: „ס׳פארברענט דער תניא, ספר של צדיקים.“ דער אלטער רבי האט דאך געשריבן א תניא, חלק ב׳. מען האט געזאגט: „ס׳פארברענט דער תניא“, און דער אלטער רבי איז געקומען צו לויפן צום מיטעלן רבי׳ן און האט אים געפרעגט: „דו געדענקסט,

35:59 דובר 1 מה כתוב שם?״ ואדמו״ר האמצעי אמר: ״לא הסתכלתי שם״. ״למה לא הסתכלת שם?״ ״היה כתוב חרם. כך הוא הנוסח, הלשון: היה כתוב חרם של אדמו״ר הזקן, בזה ובבא. היה כתוב, בלשון כתב יד קודשו של אדמו״ר הזקן, על דף השער, שאסור להסתכל בספר. איך יכולתי...?״ שאל אותו אדמו״ר הזקן: ״נו, איפה מסירות הנפש שלך על חסידות? הרי צריכה להיות מסירות נפש על חסידות״. כלומר, זהו עניינה של מסירות נפש על חסידות. איך שיהיה, נחזור לענייננו. מה סיפרתי? כבר הגענו מעניין לעניין, מעניין אחד לאחר. כן. אז...

35:59 דובר 1 וואס שטייט דארט?“ און דער מיטעלער רבי האט געזאגט: „איך האב נישט דארט אריינגעקוקט.“ „פארוואס האסטו נישט דארט אריינגעקוקט?“ „ס׳איז געשטאנען חרם. דער רבי, נוסח איז אזוי, לשון, ס׳איז געשטאנען א חרם דרבינו הזקן, בזה ובבא. ס׳איז געשטאנען, דעם לשון כתב יד קדשו פון אלטן רבי׳ן, אויפן דף השער, אז מ׳טאר נישט קוקן אין ספר. ווי זאל איך...?“ האט אים דער אלטער רבי געפרעגט: „נו, וואו איז דיין מסירות נפש אויף חסידות? דארף דאך זיין מסירות נפש אויף חסידות.“ הייסט דאס אז דאס איז דער ענין, מסירות נפש אויף חסידות. איך שיהיה, נחזור לעניננו. וואס האב איך דערציילט? מיר זענען שוין אנגעקומען פון ענין לענין, פון איין ענין צום אנדערן. יא. איז, אז...

36:41 דובר 12 תפילה מאיש טוב שינו נהג.

36:43 דובר 1 אה, אז ב[לא ברור] ״תפילה למאי ש־״ — זה מה שהוא אומר שם. שישנו העניין של אחד עשר. י״א ניסן — אה, זה מה שרציתי לומר — י״א ניסן הוא יום, כן, יום של גאולה. וזה יום שבו נולד נשיא הדור, כפי שראו אצל הרבי בגלוי. זה שייך לעולם כולו. כן, זה לא סוד. ראו אצל הרבי בגלוי שכל ענייניו, כל חיותו, כל מציאותו, כל מהותו, כל ענייניו, כן, מאז שנולד, היו להביא לידי גאולה. לכך הייתה מוקדשת כל מציאותו של הרבי מן היום הראשון. והלשון ידועה, כי ידוע המכתב של הרבי: ״ויהי בהולכי לחדר ... ציור הגאולה העתידה״. ״ויהי בהולכי לחדר״ — אצל הרבי, מאז שהיה ילד, אתם יודעים, כבר היה במחשבתו עניין הגאולה. ובזה הוא היה שקוע כשהיה ילד קטן, ״ויהי בהולכי לחדר״. וזה היה העניין שעסק בו מן היום הראשון שבו נעשה הנשיא, נעשה הרבי, בי׳ שבט. איך רואים זאת ב״באתי לגני״? אצל הרבי כל הנקודה היא להוציא יהודים מן הגלות. איך ייתכן שיהודים יוכלו להעמיד את עצמם במצב של גאולה? וזה, זה העניין של י״א ניסן. וממילא, כשהיא מגיעה ל־

36:43 דובר 1 אה, איז אין [לא ברור] תפילה למאי ש— דאס איז וואס ער זאגט דארטן. אז, אז ס׳איז דא דער ענין פון אחד עשר. אז י״א ניסן, אה, דאס האב איך געוואלט זאגן. אז י״א ניסן איז א טאג, יא, א טאג פון גאולה. און דאס איז א טאג וואס ס׳איז נולד געווארן דער נשיא הדור, וואס מ׳האט געזען ביים רבי׳ן בגילוי. דאס איז שייך צו דער גאנצער וועלט. יא, דאס איז נישט קיין סוד. מ׳האט געזען ביים רבי׳ן בגילוי אז כל עניניו, כל חיותו, כל מציאותו, כל מהותו, כל עניניו, יא, פון ווען ער איז נולד, איז געווען ארויסברענגען אין א גאולה. דערויף איז געווען דעם רבי׳נס גאנצע מציאות פון דעם ערשטן טאג. און דער לשון איז ידוע, כי ידוע דער מכתב פון רבי׳ן: „ויהי בהולכי לחדר ... ציור הגאולה העתידה.“ ויהי בהולכי לחדר, ביים רבי׳ן איז געווען פון ווען ער איז געווען א קינד, ווייסט איר, שוין געווען ביי אים אין קאפ דער ענין פון גאולה. און אין דעם האט ער געקאכט זיך ווען ער איז געווען א קליין קינד, „ויהי בהולכי לחדר“. און דאס האט זיך געקאכט פון ערשטן טאג, ווען ער איז געווארן דער נשיא, געווארן דער רבי י׳ שבט. ווי זעט מען דאס אין דעם באתי לגני? ביים רבי׳ן איז די גאנצע נקודה ארויסשלעפן אידן פון גלות. ווי אזוי קען אפשר זיין אז אידן זאלן זיך אוועקשטעלן אין א מצב פון גאולה? און דאס איז, דאס איז דער ענין פון י״א ניסן. איז במילא, אז זי קומט צו

38:08 דובר 1 עכשיו זה הזמן, כן, כל אחד צריך להתחבר. כל אחד צריך להתקשר. ובלשון הידוע, הרבי היה אומר תמיד: ״בתר רישא גופא אזיל״. כן, צריך ללכת בעקבותיו. הגוף צריך ללכת בעקבות הנשיא. כן, כשהראש מעמיד אותנו במעמד ומצב נעלה יותר, במעמד ומצב של גאולה, כולנו צריכים להעמיד את עצמנו במעמד ומצב הזה של גאולה. וזה מה שי״א ניסן אומר לכל אחד מאיתנו: שאנחנו צריכים לצאת מהגלות. אנחנו צריכים לצאת מהגלות האישית שלנו. לכל אחד יש גלות פנימית, יש לו נפש הבהמית, יש לו [לא ברור], יש לו את כל ההגבלות, עם ההגבלות של הנפש הבהמית. וכמו שהרבי היה אומר תמיד, גם עם ההגבלות של הקדושה. אנחנו צריכים לצאת מההגבלות של עצמנו. אנחנו צריכים לצאת מהצמצומים של עצמנו, כל אחד מהצמצום שלו, מהקיבוץ שלו, מהחשבונות שלו, ולהעמיד את עצמנו בתנועה נעלית יותר, בעולם, בעולם, בעולם של גאולה. ועל זה אנחנו צריכים לומר לחיים, לחיים, לחיים.

38:08 דובר 1 יעצט איז זמן, יא, דארף דאך יעדער איינער זיך צובינדן. דארף זיך יעדער איינער מקשר זיין. און בלשון הידוע, דער רבי פלעגט אלעמאל זאגן: „בתר רישא גופא אזיל“. יא, מען דארף מיטגיין. דעם נשיא דארף דער גוף מיטגיין. יא, אז דער קאפ שטעלט אונז אוועק אין אן העכערן מעמד ומצב, אין א מעמד ומצב פון גאולה, דארפן זיך מיר אלע אוועקשטעלן אין דעם מעמד ומצב פון גאולה. און דאס איז וואס י״א ניסן זאגט ביי יעדער איינער פון אונז: אז מיר דארפן ארויסגיין פון גלות. מיר דארפן ארויסגיין פון דעם אייגענעם גלות. יעדער איינער האט א גלות פנימית, האט א נפש הבהמית, האט [לא ברור], האט אלע הגבלות, מיט די הגבלות פון נפש הבהמית. און ווי דער רבי פלעגט אלעמאל זאגן, מיט די הגבלות פון קדושה אויך. מיר דארפן ארויסגיין פון די אייגענע הגבלות. מיר דארפן ארויסגיין פון די אייגענע צמצומים, יעדער איינער פון זיין צמצום, פון זיין קיבוץ, פון זיינע חשבונות, און זיך אוועקשטעלן אין אן העכערער תנועה, אין אן עולם, אין אן עולם, אין אן עולם פון גאולה. און אויף דעם דארפן מיר זאגן לחיים, לחיים, לחיים.

39:10 דובר 12 לחיים, לחיים, לחיים.

39:18 דובר 1 יפרח בימיו צדיק ורוב שלום עד בלי ירח. יפרח בימיו צדיק ורוב שלום עד בלי ירח. והיה ביום ההוא יהיה ה׳ אחד ושמו אחד. והיה ביום ההוא יהיה...

48:18 דובר 23 לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא. לחיים. לחיים. לחיים. נו, כמו שאני יודע, נמשיך בסעודה. נשיא. אם כבר מדברים על נשיא, מה אומר ר׳ מענדל מורוזוב? יש יהודי שעוד זכר, ר׳ מענדל מורוזוב. ר׳ מענדל מורוזוב. מי זוכר את ר׳ מענדל מורוזוב? חסיד מבוגר. הוא נפטר לפני כמה שנים, יהודי שעוד היה אצל אדמו״ר הרש״ב, אצל הרבי [לא ברור]. אם אינני טועה, [לא ברור] היה הסנדק שלו. [לא ברור]. חסיד שמח. יהודי שצחק על מלאך המוות בימים האחרונים. [לא ברור]. על כל פנים, עם הרבה [לא ברור]. אז הוא סיפר שהרבי נהג להשתמש כל הזמן בלשון ״נשיא״ על אדמו״ר הריי״צ: ״נשיא״, ״נשיא דורנו״, ״הנשיא״, ״הרבי״, ״הנשיא״. זו לא הייתה לשון, כמעט שלא הייתה זו לשון רגילה אצל חסידים. לא השתמשו בלשון ״נשיא״. אצל חסידים אומרים ״רבי״. אצל כל החסידים, גם אצל כל תלמידי הבעל שם טוב, הלשון ״נשיא״ לא הייתה דבר מקובל. מספר ר׳ מענדל מורוזוב, והוא מספר: הפעם הראשונה שבה שמע את המילה ״נשיא״ על רבי הייתה, כך הוא מספר, ב[לא ברור]. הם היו [לא ברור].

48:18 דובר 23 לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא לא. לחיים. לחיים. לחיים. נו, אזוי ווי איך ווייס, ווייטער ביי דער סעודה. נשיא. ריידנדיק פון נשיא. וואס זאגט ר׳ מענדל מאראזאוו? איז דאך אן איד וואס געדענקט, ר׳ מענדל מאראזאוו. ר׳ מענדל מאראזאוו. ווער געדענקט ר׳ מענדל מאראזאוו? אן עלטערער חסיד. איז אוועק מיט עטליכע יאר צוריק, געווען אן איד וואס איז נאך געווען ביים רבי'ן רש״ב, ביים רבי'ן [לא ברור]. איך מאך קיין טעות, אז [לא ברור] זיין סנדק. [לא ברור]. א פרייליכער חסיד. אן איד וואס האט געלאכט פון דעם מלאך המות אין די לעצטע טעג. [לא ברור]. אויף כל פנים, מיט גרויסע [לא ברור]. אז, אה, דער האט דערציילט, אז דער רבי, דער רבי פלעגט נוצן נאך אלעמאל דעם לשון אויפן פריערדיקן רבי'ן: נשיא, נשיא דורנו, דער נשיא, דער רבי, דער נשיא. עס איז נישט געווען קיין לשון, עס איז כמעט נישט געווען א לשון רגיל ביי חסידים. עס איז נישט געווען דער לשון נשיא. ביי חסידים, מיר זאגן רבי. אלע חסידים, אויך אלע תלמידי בעל שם טוב, דער לשון נשיא איז נישט געווען א דבר. דערציילט מענדל מאראזאוו, און ער דערציילט: דאס ערשטע מאל וואס ער האט געהערט דאס ווארט נשיא אויף א רבי איז געווען, דערציילט ער, ביי [לא ברור]. זיי זענען געווען [לא ברור].

50:49 דובר 23 בלנינגרד, והרוגוצ׳ובר התגורר אז בלנינגרד. והם הלכו, קבוצה של בחורים, אל הרוגוצ׳ובר. היה איזה... הם הלכו אל הרוגוצ׳ובר. הרוגוצ׳ובר הרי היה קצת חסידי. אני לא יודע בדיוק מה היה היחס, אבל הוא היה, הוא היה... על כל פנים, הם הלכו לבקר את הרוגוצ׳ובר. אני לא זוכר אם זה היה בגלל [לא ברור] שאדמו״ר הריי״צ ביקש, או שהם הלכו לדבר איתו בלימוד. מה הייתה הסיבה, אינני זוכר כרגע. אבל הרוגוצ׳ובר דיבר איתם, ובאמצע אמר ״הנשיא״ על אדמו״ר הריי״צ. הוא אמר להם: ״הנשיא אומר כך וכך״, או ״הנשיא״. הם לא הבינו מה הוא אומר. מי? מה הכוונה? אה, הרבי הוא הנשיא. הם הכירו מראי מקומות מהש״ס. אה, לרבי צריך לקרוא ״הנשיא״. מעניין למה הרוגוצ׳ובר בחר בשם הזה. [לא ברור]. הרוגוצ׳ובר, יהודי, תלמיד חכם גדול, בעל נגלה, קורא לרבי ״נשיא״. אחר כך, כשאנחנו מגיעים לרבי, הרבי נהג לומר כל הזמן על אדמו״ר הריי״צ ״נשיא״; זה היה השם. מעניין. הרי ידוע שהרבי דיבר על מה שאומרים ב״נשיאים״ בחודש ניסן, [לא ברור] של נשיא. נדמה לי שהייתה שיחה שבה הרבי דיבר על מהו...

50:49 דובר 23 אין לענינגראד, און דער ראגאטשאווער האט געלעבט אין לענינגראד יענעמאל. און זיי זענען געגאנגען, א קבוצה פון בחורים, זיי זענען געגאנגען צום ראגאטשאווער. עס איז געווען איין... זיי זענען געגאנגען צום ראגאטשאווער. דער ראגאטשאווער איז דאך געווען א שטיקל חסידישער. איך ווייס נישט פונקט ווי ס׳איז געווען דער יחס, אבער ער איז געווען, ער איז געווען... אויף כל פנים, זיי זענען געגאנגען באזוכן דעם ראגאטשאווער. איך געדענק נישט צי ס׳איז געווען צוליב [לא ברור], וואס דער פריערדיקער רבי האט געבעטן, אדער זיי זענען געגאנגען רעדן מיט אים אין לערנען. וואס איז געווען די סיבה געדענק איך נישט יעצט. אבער דער ראגאטשאווער האט מיט זיי גערעדט, און אינמיטן האט ער געזאגט „דער נשיא“ אויפן פריערדיקן רבי'ן. האט ער זיי געזאגט: „דער נשיא זאגט כך וכך“, אדער „דער נשיא“. זיי האבן נישט פארשטאנען וואס ער זאגט. ווער? וואס איז געווען? אה, דער רבי איז דער נשיא. זיי האבן געקענט מראי מקומות פון ש״ס. אה, דעם רבי'ן דארף מען רופן דער נשיא. דאס איז אינטערעסאנט, פארוואס דער ראגאטשאווער האט אויסגעוועלט דעם נאמען. [לא ברור]. דער ראגאטשאווער, א איד, א גרויסער תלמיד חכם, א בעל נגלה, ער רופט דעם רבי'ן נשיא. שפעטער, ווען מיר קומען צום רבי'ן, דער רבי פלעגט זאגן א גאנצע צייט ביים רבי'ן „נשיא“; דאס איז געווען דער נאמען. אינטערעסאנט. איז דאך ידוע, דער רבי האט גערעדט וועגן דעם וואס מ׳זאגט אין הנשיאים, חודש ניסן, [לא ברור] פון א נשיא. איך דענק, עס איז געווען א שיחה, דער רבי האט גערעדט וואס איז...

52:32 דובר 23 פירושו של נשיא. שנשיא הוא מלשון התנשאות. נשיא, הוא מרים. כך מפרשים ״נשיא״. זה שהרבי נקרא נשיא — נשיא הוא מלשון התנשאות. ופירוש ההתנשאות אינו שהוא מנושא, שהוא אדם נעלה יותר, איש מנושא. אלא הפירוש הוא שהוא מרים, הוא מרים את העולם, מרים את חסידיו לדרגה נעלית יותר. זה פירושו של נשיא: שהוא מרים את החסידים, מרים אותם למצב נעלה יותר. הוא מרים אותם למדרגה נעלית יותר, מוציא אותם מן הגלות הפנימית, מעמיד אותם במצב נעלה יותר. ולא רק זאת. היה דבר שנאמר בהתוועדות נפלאה, זה היה בי״ג תשרי. י״ג תשרי הוא הרי יום ההילולא של אדמו״ר המהר״ש. הייתה התוועדות בי״ג תשרי, ב[לא ברור]. הרבי דיבר באריכות רבה, בעוצמה רבה ובטוב טעם, ודיבר על עניינו של נשיא, על פירושו. והביא את הפסוק: ״טוב עין הוא יבורך כי נתן מלחמו לדל״. הרבי התוועד על הפסוק הזה. כתוב במדרש: ״טוב עין״ — זה משה רבינו, ״כי נתן מלחמו לדל״. מה פירוש ״כי נתן מלחמו לדל״? ״מלחמו״ דווקא, לא רק ״נתן לחם״. ״נתן לחם״ פירושו שהוא נותן לחם. כאן כתוב ״מלחמו״ — מה שאצלו הוא לחם, המדרגה שלו, העניין שלו, ואת זה הוא נותן, את זה הוא נותן

52:32 דובר 23 דאס טייטש א נשיא. אז א נשיא איז מלשון התנשאות. נשיא, ער הייבט אויף. אזוי טייטשט מען נשיא. אז דאס וואס דער רבי הייסט א נשיא, א נשיא איז מלשון התנשאות. און דער פשט התנשאות איז נישט אז ער איז מנושא, ער איז א העכערער מענטש, ער איז א איש מנושא. נאר דער פשט איז אז ער הייבט אויף, ער הייבט אויף דעם עולם, הייבט אויף זיינע חסידים צו א העכערע דרגה. דאס איז דער טייטש א נשיא. אז ער הייבט אויף די חסידים, ער הייבט זיי צו א העכערן, א העכערן מצב. ער הייבט זיי צו א העכערע מדרגה, ער שלייפט זיי ארויס פון דער גלות פנימית, ער שטעלט זיי אוועק אין א העכערן מצב. און נישט נאר דאס. געווען א ווארט, א מורא'דיגער פארברענגען, ס'איז געווען י״ג תשרי. י״ג תשרי איז דאך דעם רבי מהר״ש'ס יארצייט. איז געווען א פארברענגען י״ג תשרי, אינעם [לא ברור]. דער רבי האט גערעדט זייער, זייער רייך, זייער שטארק, זייער געשמאק, און גערעדט די ענין פון א נשיא, דער טייטש. און געברענגט דעם פסוק וואס שטייט: ״טוב עין הוא יבורך כי נתן מלחמו לדל״. דער רבי האט פארברענגט אויף דעם פסוק. שטייט אין מדרש, ״טוב עין״, דאס איז משה רבינו, ״כי נתן מלחמו לדל״. דער טייטש: וואס איז דער טייטש ״כי נתן מלחמו לדל״? ״מלחמו״, בדיוק, נישט נאר ״נתן לחם״. ״נתן לחם״, דאס הייסט אז ער גיט לחם. דא איז ״מלחמו״, זיין וואס איז ביי אים לחם, זיין מדרגה, זיין ענין, און דאס איז ער נותן, דאס גיט ער

54:25 דובר 23 לדל, לכל יהודי. והרבי פירש בזה שזהו הפירוש האמיתי של נשיא. נשיא — אין פירושו רק שהוא משפיע ליהודים, נותן להם גשמיות, נותן להם רוחניות, נותן להם תורה, נותן להם ברכה, נותן להם את הדברים שהם צריכים. עדיין לא בזה החידוש, עדיין לא בזה העניין הגדול. גדולתו של נשיא היא שהוא מנושא. מדרגתו — הרי מדובר ב[?], מדברים על רבי, על צדיק — נשיא הוא איש מרומם. כמו שכתוב [?], הרבי מביא את הפסוק על שאול המלך: ״משכמו ומעלה גבוה מכל העם״. הנשיא עומד הרי במצב שבו המלך הוא ״משכמו ומעלה גבוה מכל העם״. כפי שהרבי מפרש, מה פירוש ״משכמו ומעלה גבוה מכל העם״? לא רק ראשו, אלא אפילו שכמו, הכתף שלו, גבוהה מראשו של העם. כלומר, כשמדברים על רבי, על צדיק, כל מעמדו, כל ה[?] שלו, נעלה יותר, נעלה מ[?]. וזהו ״מלחמו״. ואת ״מלחמו״ הוא ״נותן לדל״. זהו רבי. רבי אין פירושו שהוא יהודי קדוש, יהודי נעלה, איש קודש ואיש מרומם, ולעולם הזה הוא נותן מה שביכולתו לתת להם. לא. הוא מעלה אותם למדרגה שלו. זהו נשיא.

54:25 דובר 23 אוועק לדל, צו יעדן איד. און דער רבי האט דאס אריינגעטייטשט, אז דאס איז אן אמת'ער אויסטייטש פון נשיא. נשיא, דער פשט איז נישט נאר ער איז משפיע אידן, ער גיט זיי גשמיות, ער גיט זיי רוחניות, ער גיט זיי תורה, ער גיט זיי א ברכה, ער גיט זיי ענינים וואס זיי דארפן. דאס איז נאך נישט די, דאס איז נאך נישט דער פלא, דאס איז נאך נישט דער גרויסער ענין. די גדלות פון א נשיא איז אז ער איז מנושא. זיין מדרגה, ער איז דאך א [לא ברור], מען רעדט דאך וועגן א רבי, א צדיק, א נשיא איז דאך א איש מרומם. ווי עס שטייט [לא ברור], ברענגט דער רבי דעם פסוק פון שאול המלך: ״משכמו ומעלה גבוה מכל העם״. דער נשיא שטייט דאך אין א מצב, וואו דער מלך איז ״משכמו ומעלה גבוה מכל העם״. ווי דער רבי טייטשט, וואס איז דער פשט ״משכמו ומעלה גבוה מכל העם״? נישט נאר זיין קאפ, נאר אפילו שכמו, זיין פלייצע, איז העכער פון דעם, פון דעם, פון דעם קאפ פון דעם עם. וואס הייסט, מען רעדט וועגן א רבי, וועגן א צדיק, איז זיין גאנצע שטעלע, זיין גאנצע [לא ברור], העכער, איז העכער פון [לא ברור]. און דאס איז ״מלחמו״. און דער ״מלחמו״ איז ״נותן לדל״. דאס איז א רבי. א רבי איז נישט דער פשט, אז ער איז א הייליגער איד, און ער איז א העכערער איד, און ער איז א איש קודש, און ער איז א איש מרומם, און צו דעם עולם גיט ער וואס ער קען זיי געבן. ניין. ער הייבט זיי אויף צו זיין מדרגה. דאס איז א נשיא.

55:50 דובר 23 וזהו הפירוש בעניינים אמיתיים, וזהו הפירוש במה שאומרים שהרבי מגלה אצל יהודים את עניין הגאולה. מה הכוונה? הוא מוציא אותנו מהגלות, הוא מעלה אותנו למצב של גאולה. הרי כולנו בגלות. אבל בדרך כלל אנחנו מדברים על הגלות של היצר הרע, של הנפש הבהמית. אבל כשמדברים על כך הרבה, ובפרט בחסידות של הרבי, יש גם הגלות של הנפש האלוקית. הרבי דיבר על כך הרבה. זה מעניין. בתניא, אדמו"ר הזקן מפרש את יציאת מצרים בפרק מ״ז. אדמו"ר הזקן מפרש שם מהי יציאת מצרים בנפש. בפרק הזה, פרק מ״ז, אדמו"ר הזקן פותח: ״בכל דור ודור ובכל יום ויום חייב אדם לראות עצמו כאילו הוא יוצא היום ממצרים״. כן? הרי אדמו"ר הזקן מחדש כאן. הוא מתבסס על המשנה. כן? במשנה נאמר ״בכל דור ודור״, לא ״בכל יום ויום״. ובמשנה נאמר ״כאילו יצא״ סתם, לא ״יוצא היום״. וזה החידוש של חסידות. חסידות פועלת שזה יהיה היום. חסידות פועלת שזו אינה היסטוריה, שאלו אינם איזה חגים ישנים. זה היום. יציאת מצרים היא היום. אבל איך מפרש זאת אדמו"ר הזקן? אדמו"ר הזקן מפרש: יציאת נפש האלוקית ממאסר הגוף ונפש הבהמית. זה מה שאומר אדמו"ר הזקן בתניא. הוא מפרש את יציאת מצרים כיציאה ממצרים של הנפש הבהמית, וממש ה[?] של הגוף ונפש הבהמית, שהם החומר והעניינים הבהמיים. והיום, כשבאים לקריאת שמע, היום, כשבאים

55:50 דובר 23 און דאס איז דער פשט אין אמת'ע ענינים, און דאס איז דער פשט וואס מ'זאגט, אז דער רבי ברענגט ארויס ביי אידן די ענין פון גאולה. וואס הייסט? ער נעמט אונז ארויס פון גלות, ער הייבט אונז אויף אין א מצב פון גאולה. מיר זענען דאך אלע אין גלות. אבער בדרך כלל רעדן מיר וועגן דעם גלות פון דעם יצר הרע, פון נפש הבהמית. אבער ווען מ'רעדט זיך אסאך אין דעם רבינ'ס חסידות בפרט, איז דא דער גלות פון דער נפש האלקית. דער רבי האט גערעדט אסאך פון דעם. ס'איז אינטערעסאנט. אין תניא, דער אלטער רבי טייטשט יציאת מצרים, פרק מ״ז. טייטשט דער אלטער רבי וואס איז יציאת מצרים בנפש. אין דעם פרק, פרק מ״ז, דער אלטער רבי הייבט אן: ״בכל דור ודור ובכל יום ויום חייב אדם לראות עצמו כאילו הוא יוצא היום ממצרים״. יא? דער אלטער רבי איז דאך מחדש. ער גייט אויף דער משנה. יא? די משנה איז ״בכל דור ודור״, נישט ״בכל יום ויום״. און די משנה איז ״כאילו יצא״ סתם, נישט ״יוצא היום״. און דאס איז דער אויפטו פון חסידות. חסידות טוט געבן אז דאס איז היום. חסידות טוט געבן אז ס'איז נישט קיין היסטאריע, ס'איז נישט קיין, ס'איז נישט עפעס אלטע יום־טובים. ס'איז, ס'איז היום. יציאת מצרים, דאס איז היינט. אבער ווי טייטשט דאס דער אלטער רבי? דער אלטער רבי טייטשט: יציאת נפש האלקית ממאסר הגוף ונפש הבהמית. דאס איז דער אלטער רבי אין תניא. ער טייטשט דאס יציאת מצרים, אז ס'איז ארויסגיין פון מצרים פון דעם נפש הבהמית, און ממש די [לא ברור] דעם גוף ונפש הבהמית, און דאס איז דער חומר און ענינים הבהמיים. און היינט קומט מען צו גיין צו קריאת שמע, היינט קומט מען צו גיין צום

57:36 דובר 23 לתפילה, הוא מתייצב ויוצא ממאסר הגוף ונפש הבהמית שלו. זהו עניין יציאת מצרים, ואדמו"ר הזקן מבאר זאת בפרק מ״ז. פרק נפלא. כשמגיע פסח, חסיד צריך ללמוד את פרק מ״ז. זה לא פרק ארוך. בישיבות המשגיחים נוהגים לתת כקנסות לימוד תניא בעל פה, את פרק מ״ז. זה הפרק הראשון שנותנים כקנס, כי זה הפרק הקצר ביותר בתניא. צריך — צריך לפעמים לקבל קנס פעם בשבוע, ללמוד תניא בעל פה; מתחילים מפרק מ״ז. בסוף מגיעים לפרק ל״ז. פרק ל״ז הוא הפרק הארוך ביותר. פעם שמעתי מר׳ מענדל פוטרפס. [?] כן. ר׳ מענדל פוטרפס סיפר ששמע מחבר שלו. ברוסיה היה לו חבר בישיבה, ב[?], בחרקוב, [?], בערל האדיטשער, בערל האדיטשער. היו שניים, בערל וזלמן. נדמה לי שהם היו שני אחים, או שהיו מאותה עיר. אתם יודעים, בבאבוב היו קוראים לאדם על שם עירו. בערל האדיטשער, זלמן האדיטשער. והוא אמר, מענדל אמר ״האדיטש״, כפי שכולם מכירים את האדיטש, אבל הרוסים הרי אומרים זאת בגימ״ל. הוא היה אומר ״גאדיטש״. זלמן גאדיטשער, בערל גאדיטשער. [?]

57:36 דובר 23 דאוונען, איז ער שטעלט זיך אוועק און ער גייט ארויס פון זיין מאסר הגוף ונפש הבהמית. דאס איז דער ענין פון יציאת מצרים, און דער אלטער רבי טייטשט דאס אויף אין פרק מ״ז. א מורא׳דיגער פרק. ווען עס קומט צו גיין פסח, דארף א חסיד לערנען פרק מ״ז. ס׳איז נישט קיין לאנגער פרק. אין די ישיבות, די משגיחים זיינען נוהג צו געבן די קנסות פון תניא בעל פה פרק מ״ז. דאס איז דער ערשטער פרק וואס מ׳גיט א קנס, ווייל דאס איז דער קלענסטער פרק אין תניא. מ׳דארף — מ׳דארף גיין אמאל א וואך א קנס, לערנען תניא בעל פה; מ׳הייבט אן פון פרק מ״ז. צום סוף קומט מען אן צו פרק ל״ז. פרק ל״ז, דאס איז דער לענגסטער פרק. אמאל געהערט פון ר׳ מענדל פוטערפאס. [לא ברור] יא. ר׳ מענדל פוטערפאס האט דערציילט, אז ער האט געהערט פון א חבר זיינעם. אין רוסלאנד איז געווען א חבר אין ישיבה, אין [לא ברור], אין חארקאוו, [לא ברור], בערל האדיטשער, בערל האדיטשער. ס׳זענען געווען צוויי, בערל און זלמן. איך מיין, ס׳זענען געווען צוויי ברידער, אדער ס׳זענען געווען צוויי פון דער זעלבער שטאט. ווייסט דאך, אין באבוב פלעגט מען רופן נאך דער שטאט. בערל האדיטשער, זלמן האדיטשער. און ער האט געזאגט, מענדל האט געזאגט האדיטש, וואס אליין, אלע ווייסן האדיטש, אבער די רוסישע זאגן דאך א גימ״ל. פלעגט ער זאגן גאדיטש. זלמן גאדיטשער, בערל גאדיטשער. [לא ברור]

59:14 דובר 23 בתקופתו של אדמו"ר הזקן, [?]. היו שני אחים, שני חסידים, שני תמימים. לאחד היו כישרונות חלשים ולשני היו כישרונות חזקים מאוד. נדמה לי שבערל היה בעל כישרון. ר׳ מענדל סיפר שר׳ בערל גאדיטשער, כיוון שהיה בעל כישרון, למד את כל ליקוטי אמרים בעל פה בחמישים וארבעה ימים. בכל יום למד פרק אחד. הוא סיים ללמוד בעל פה את כל ליקוטי אמרים בחמישים וארבעה ימים. [?] הוא סיים את כל ליקוטי אמרים בחמישים וארבעה ימים. ר׳ מענדל שאל אותו: למה חמישים וארבעה? הרי בתניא יש חמישים ושלושה פרקים. הוא אמר: כי פרק ל״ז לקח יומיים. ל״ז לקח יומיים, זה פרק ארוך יותר. על כל פנים, נחזור לענייננו, פרק מ״ז. מה כתוב בפרק מ״ז? בפרק מ״ז כתוב ש״בכל דור ודור ובכל יום ויום חייב אדם לראות עצמו כאילו הוא יצא היום ממצרים״. אדמו"ר הזקן מפרש: מהו עניין יציאת מצרים? זו יציאת הנפש האלוקית ממאסר הגוף ונפש הבהמית. אבל תסתכלו ברמ״ז, ליקוטי אמרים. רמ״ז, תראה, זה מעניין. בדרך כלל, ברובא דרובא, הרבי מדבר על יציאת מצרים של הנפש האלוקית. יש גם יציאת מצרים של הנפש הבהמית. מהי יציאת מצרים של הנפש האלוקית? מהי יציאת מצרים של הנפש האלוקית? זו העבודה ש־

59:14 דובר 23 אין אלטן רבי׳נס צייטן, [לא ברור]. ס׳זענען געווען צוויי ברידער, צוויי חסידים, צוויי תמימים. איינער איז געווען שוואכע כשרונות און איינער איז געווען גאר שטארקע כשרונות. דאכט זיך אז בערל איז געווען א בעל כשרון. ר׳ מענדל דערציילט, ר׳ בערל גאדיטשער, ווייל ער איז א בעל כשרון, האט ער געלערנט גאנץ ליקוטי אמרים בעל פה אין פיר און פופציג טעג. יעדן טאג האט ער געלערנט איין פרק. ער האט געענדיגט בעל פה אין פיר און פופציג טעג, ער האט געענדיגט גאנץ ליקוטי אמרים. [לא ברור] ער האט געענדיגט גאנץ ליקוטי אמרים אין פיר און פופציג טעג. ר׳ מענדל האט אים געפרעגט: פארוואס פיר און פופציג? אין תניא זענען דא דריי און פופציג פרקים. ער האט געזאגט: ווייל פרק ל״ז האט גענומען צוויי טעג. ל״ז האט גענומען צוויי טעג, ס׳איז א לענגער פרק. על כל פנים, אונזער ענין, פרק מ״ז. וואס שטייט אין פרק מ״ז? אין פרק מ״ז שטייט אז ״בכל דור ודור ובכל יום ויום חייב אדם לראות עצמו כאילו הוא יצא היום ממצרים״. טייטשט דער אלטער רבי, וואס איז דער ענין פון יציאת מצרים? דאס איז די יציאה פון דער נפש האלקית פון מאסר הגוף ונפש הבהמית. אבער גיב א קוק אין רמ״ז, ליקוטי אמרים. רמ״ז, תראה, איז אינטערעסאנט. דער רבי בדרך כלל, ברובא דרובא, דער רבי רעדט פון א יציאת מצרים פון דער נפש האלקית. איז דא אויך יציאת מצרים פון נפש הבהמית. וואס איז יציאת מצרים פון נפש האלקית? וואס איז די יציאת מצרים פון נפש האלקית? דאס איז די עבודה וואס—

1:00:55 דובר 23 זה נקרא מדידה והגבלה. האדם אכן עושה את רצון הקב"ה, שכולו קודש; הוא אכן לומד ומתפלל ומקיים את השולחן ערוך, כל הקבלה חמורה. אבל הוא נמצא במין מדידה והגבלה. מה החידוש שהחסידות נתנה לנו? שיהודי שומר תורה ומצוות מניח תפילין, מקיים מצוות, לומד כל יום, שומר על הקביעות שלו ועושה כל מה שהוא צריך. אבל יש בזה מְצָרִים וגבולים. הוא נמצא במְצָרִים, וצריך לצאת מהמְצָרִים והגבולים, אפילו בתוך הקדושה. זה אחד מיסודות החסידות: צריך לצאת מהמְצָרִים והגבולים. לא רק מהקליפה — זה הרי דבר ברור — אלא אפילו מהמְצָרִים והגבולים דקדושה. וכמו שאדמו"ר הזקן אומר גם בתניא, בעצם זה כתוב בתניא: ישנו העניין של [לא ברור], ״עובד אלקים״, התנועה ללכת גבוה יותר, עמוק יותר, ולא להישאר בטבע. אדמו"ר הזקן אומר בפרק ט"ו: ״מתמיד בלימודו בטבעו״. אדמו"ר הזקן מציג מצב שכל אחד היה אומר עליו: אדם שמתמיד בלימודו בטבעו, יש לו מרה שחורה — אבל לא מרה שחורה מה שקוראים היום בעולם דיכאון. יש לו מרה שחורה בריאה, מה שנקרא, יש לו עצבות נעימה. ואדמו"ר הזקן קורא לזה בפרק ט"ו ״מרה שחורה״. ״מרה שחורה בטבעו״, כך שהוא יכול לשבת,

1:00:55 דובר 23 ווערט אנגערופן מדידה והגבלה. מ׳טוט טאקע דעם אויבערשטנס, וואס איז כולו קודש; מ׳לערנט טאקע, און מ׳דאוונט טאקע, און מ׳איז מקיים שולחן ערוך, כל הקבלה חמורה. אבער ער שטייט אין א מין מדידה והגבלה. וואס איז די חידוש וואס חסידות האט אונז געטאן? אז א פרומער איד, אז ער לייגט תפילין, אז ער טוט מצוות, ער לערנט יעדן טאג, ער האלט קביעות, און ער טוט אלץ וואס ער דארף. אבער ס׳איז מצרים וגבולים. ער שטייט אין א מצרים, און מ׳דארף ארויסגיין פון די מצרים וגבולים, אפילו אין קדושה. וואס דאס איז איינע פון די יסודות החסידות. יסודות החסידות איז, מ׳דארף ארויסגיין פון די מצרים וגבולים, נישט נאר פון קליפה, דאס איז דאך א דבר ברור, נאר אפילו פון די מצרים וגבולים דקדושה. וואס דאס איז, מ׳דארף, ווי דער אלטער רבי זאגט דאס אין תניא אויך, בעצם דאס שטייט אין תניא. דאס איז וואס דער אלטער רבי זאגט, אז ס׳איז דא דער ענין פון [לא ברור], עובד אלקים, די תנועה פון העכער, טיפער, נישט בלייבן ביי דעם טבע. דער אלטער רבי אין פרק ט״ו, מתמיד בלימודו בטבעו. דער אלטער רבי שטעלט פאר א ענין, וואס יעדער איינער זאגט: א מענטש וואס ער איז מתמיד בלימודו בטבעו, ער האט א מרה שחורה, אבער נישט קיין, נישט קיין מרה שחורה וואס מ׳רופט היינט אין דער וועלט דעפרעשן. ער האט א געזונטע מרה שחורה, וואס מ׳רופט דאס אן, ער האט א געשמאקע עצבות. און דער אלטער רבי רופט דאס אן מרה שחורה אין פרק ט״ו. מרה שחורה בטבעו, אז ער קען זיצן,

1:02:36 דובר 23 כן, הוא יכול לשבת. יש לו כוח ישיבה בריא, כמו שאומרים; הוא יכול לשבת וללמוד. זאת אומרת, יש לו יראת שמים, הוא לומד בהתמדה ושקידה, והוא גם מתמיד בטבעו. נו, יפה, הברכה הגדולה ביותר שיכולה להיות בעולם: הוא מתמיד בטבעו, אין לו תאוות, הוא ירא שמים ואוהב ללמוד. הוא יושב ולומד בהתמדה ושקידה, תורה יומם ולילה. בא אדמו"ר הזקן ואומר: הוא לא ״עובד אלקים״. בכלל לא ״עובד אלקים״. קשה לומר דבר כזה. אדמו"ר הזקן — זה ממש מעורר יראה. אבל כשאדמו"ר הזקן אומר את זה, הוא אומר את זה בחריפות. זה פרק ט"ו. מתי מתחילה עבודה? כשאתה הולך לשנות את הטבע שלך. טבע אלוקי אינו טבע חומרי, אינו טבע בהמי; הוא טבע אלוקי, הוא קדושה. אבל כשאתה פורץ חלק מהטבע שלך, זה ״עובד אלקים״. ואפילו כשזה כבר נעשה נוח לו, וזה טבע שני אצלו, הוא כבר לא [לא ברור], והוא התרגל וכבר ניצח ב־ — הוא צריך להמשיך הלאה. זו המשמעות של יציאת מצרים. וממילא, מה נותן לנו הנשיא? זהו הנשיא. הרבי, הרבי הנשיא, הוא מנשא. הרבי הנשיא מרים. הוא מרים יהודים לעולם גבוה יותר, ל[לא ברור] גבוה יותר, ל[לא ברור] של בלי גבול, ל[לא ברור] של אין סוף. זה עניינו של הנשיא.

1:02:36 דובר 23 ער האט, יא, ער קען זיצן. ער האט געזונטע זיץ־פלייש, זאגט מען, ער קען זיצן און לערנען. דאס הייסט, מורא שמים, לערנט בהתמדה ושקידה, און ער איז אויך מתמיד בטבעו. נו, שיין, די גרעסטע ברכה וואס קען זיין אויף דער וועלט, אז ער איז מתמיד בטבעו, האט ער נישט קיין תאוות. ער איז א ירא שמים, האט ליב צו לערנען. זיצט ער און לערנט בהתמדה ושקידה, תורה יומם ולילה, קומט דער אלטער רבי און ער זאגט: ס׳איז קיין עובד אלקים. גארנישט קיין עובד אלקים. ס׳איז שווער צו זאגן אזא ווארט. דער אלטער רבי, דאס מיינט זיך א פלאגי מורא. אבער ווען דער אלטער רבי זאגט דאס, איז ער שארף. דאס איז פרק ט״ו. ווען הייבט זיך אן עבודה? בשעה דו גייסט בייטן דיין טבע. טבע אלקי איז קיין טבע חומרי, איז קיין טבע בהמי, איז א טבע אלקי, איז קדושה. אבער בשעה אז ער וועט דורך חלק פון דיין טבע, דאס איז עובד אלקים. און אפילו בשעה אז ער גלייכט שוין, און ס׳איז אים טבע שני, ער איז נישט מער קיין [לא ברור], און ער האט זיך צוגעוואוינט, און ער האט שוין געוואונען ביים — דארף ער ווייטערגיין. דאס איז דער ווארט פון יציאת מצרים. וממילא, וואס גיט אונז דער נשיא? דאס איז הנשיא. הרבי, הרבי הנשיא איז מנשא. הרבי הנשיא הייבט אויף. ער הייבט אויף אידן צו א העכערער וועלט, צו א העכערער [לא ברור], צו א [לא ברור] פון בלי גבול, צו א [לא ברור] פון אין סוף. דאס איז דער ענין פון הנשיא.

1:04:10 דובר 23 הוא מנשא, הוא מרים אותנו, הוא מושך אותנו החוצה מהגלות הזאת. יש גלות של יצר הרע, גלות של הנפש הבהמית, ויש גלות אפילו של הנפש האלוקית. קבלה. רבי, העניין הוא נשיאות: הוא מרים יהודים לעולם גבוה יותר, לעולם של גאולה, לעולם שבו מאיר בלי גבול, שקשור לאין סוף. ולשם כך צריך ללמוד חסידות. זו החסידות. החסידות באה להרים אותנו ולמשוך אותנו החוצה מהגלות הזאת. הרי כתוב בהיום יום, הרבי מביא את דברי אדמו"ר הריי"צ, שחסידות היא עניין של יציאת מצרים: לצאת מהמְצָרִים והגבולים. מְצָרִים וגבולים, אלא שיש הבדל: יציאת מצרים בפעם הראשונה הייתה בדרך בריחה, בדרך שבירה, ויציאת מצרים של החסידות היא בתוך העולם, לא בדרך שבירה אלא בדרך זיכוך. על כל פנים, אינני רוצה לסטות כאן ל[לא ברור]. זה לא [לא ברור], זה עבר, אבל, אבל, אבל על זה עומדת הנקודה. אז מה הנקודה? הנקודה של העניין היא קצת [לא ברור]. אנחנו נמצאים כאן יחד בהתוועדות, שמטרתה היא שאנחנו רוצים להיות קצת יותר עדינים, אנחנו רוצים להיות קצת יותר קרובים, אנחנו רוצים להתקשר לנשיא, לרבי. י"א ניסן הוא היום שקשור ליום ההולדת, שבו היה מזלו של נשיא הדור, ובפרט במאה ועשרים שנה. אלו ימים גדולים, אלו עניינים גדולים.

1:04:10 דובר 23 ער איז מנשא, ער הייבט אונז אויף, ער שלעפט אונז ארויס פון דעם גלות. ס׳איז דא א גלות פון יצר הרע, א גלות פון נפש הבהמית, און ס׳איז דא א גלות אפילו פון נפש אלקית. א קבלה. רבי, דער ענין איז, איז נשיאות, ער הייבט אויף אידן צו א העכערער וועלט, צו א וועלט פון גאולה, צו א וועלט וואס דארטן לייכט בלי גבול, ס׳איז פארבונדן מיט אין סוף. און נאך דעם דארף מען לערנען חסידות. דאס איז חסידות. חסידות קומט צו גיין צו אונז אויפהייבן און ארויסשלעפן פון דעם גלות. שטייט דאך אין היום יום, דער רבי ברענגט דעם ווארט פון פריערדיקן רבי׳ן, אז חסידות איז דער ענין פון יציאת מצרים: ארויסגיין פון די מצרים און גבולים. מצרים און גבולים, מיט דעם חילוק, אז יציאת מצרים בפעם הראשונה, דאס איז געווען בדרך בריחה, בדרך שבירה, און די יציאת מצרים פון חסידות איז אין וועלט, נישט בדרך שבירה, דרך זיכוך. על כל פנים, איך וויל נישט פארקריכן דא אין [לא ברור]. ס׳איז נישט קיין [לא ברור], ס׳איז אוועק, אבער, אבער, אבער דערויף האבן די נקודה. איז וואס איז די נקודה? די נקודה פון דעם ענין איז, א ביסל [לא ברור]. מיר געפינען זיך דא צוזאמען מיט א פארברענגען, וואס די מטרה פון דעם פארברענגען איז, אז מיר ווילן זיין א ביסל איידלער, מיר ווילן זיין א ביסל נענטער, מיר ווילן זיך פארבינדן מיט דעם נשיא, מיט דעם רבי׳ן. י״א ניסן, דאס איז דער טאג וואס איז פארבונדן מיט דעם יום ההולדת, וואס מזל איז געווען פון דעם נשיא הדור, און בפרט מיט מאה ועשרים שנה, ס׳איז גרויסע טעג, ס׳איז גרויסע ענינים.

1:05:47 דובר 23 אז צריך לדעת מה הנקודה. צריך לדעת מה הנקודה. לכל נשיא, לכל רבי, יש נקודה. אצל הרבי ראו במוחש שהעניין היה גאולה. ״מתחילתו נולד לגאולה״, אומר המדרש. אצל משה רבינו ראו שמתחילתו נולד להיות גואל. אצל הרבי שלנו ראו במפורש, אצל נשיא דורנו, שמתחילתו, כל העניינים אצל הרבי, מהיום הראשון ועד היום האחרון — כל התורה, כל השיחות, כל ההנהגות, כל העניינים — היו כדי להביא את הגאולה. כאמור, הרבי רוצה לראות את הגאולה בפועל, לא רק את הגאולה בנפש. הרבי מדגיש את הגאולה בפועל. הרבי היה מספר תמיד את הסיפור על אדמו"ר הצמח צדק ואדמו"ר המהר"ש: הדפיסו את לקוטי תורה, בשנת תר"ח, והשתמשו בהרבה דיו, ומשיח לא בא. ואדמו"ר המהר"ש בא בוכה אל אביו, שהרי תר"ח הייתה צריכה להיות קץ. הוא שמע מסבו, מאדמו"ר הזקן, ש[לא ברור] וחורבן בית המקדש, ותהיה הגאולה, והיא לא באה. לפי החשבון, בתר"ח הייתה צריכה להיות הגאולה, והשנה עברה והיא לא באה. ואדמו"ר הצמח צדק אמר: הרי הדפיסו את לקוטי תורה. אמר אדמו"ר המהר"ש: אבל צריך משיח בפועל. הרבי נהג לספר את הסיפור הזה; אני בוודאי ראיתי שהרבי סיפר אותו כמה פעמים. והרבי היה בצד של אדמו"ר המהר"ש, [לא ברור]. הוא מספר את הסיפור, אדמו"ר הצמח צדק...

1:05:47 דובר 23 איז דארף מען וויסן וואס איז די נקודה. דארף מען וויסן וואס איז די נקודה. יעדער נשיא, יעדער רבי, האט א נקודה. ביים רבי׳ן האט מען געזען במוחש, דער ענין איז געווען גאולה. מתחילתו נולד לגאולה, דער מדרש זאגט. ביי משה רבינו האט מען געזען, אז מתחילתו נולד צו זיין א גואל. ביי אונזער רבי׳ן האט מען געזען בפירוש, ביים נשיא דורנו, אז מתחילתו, כל ענינים ביים רבי׳ן איז געווען, פון דעם ערשטן טאג ביז דעם לעצטן טאג, כל תורות, כל שיחות, כל הנהגות, כל ענינים, איז ארויסברענגען די גאולה. כאמור, אז דער רבי וויל זען די גאולה בפועל, נישט נאר די גאולה בנפש. דער רבי ציילט אין די גאולה בפועל, דער רבי פארציילט אלעמאל דעם סיפור פון דעם צמח צדק און רבי׳ן מהר״ש, אז מ׳האט געדרוקט דעם לקוטי תורה, תר״ח, און ס׳איז געווען ריבוי דיו, און משיח איז נישט געקומען. און דער רבי מהר״ש איז געקומען צו גיין וויינען צום טאטן, אז תר״ח האט דאך געדארפט זיין א קץ. האט געהערט פון זיידן, פון דעם אלטן רבי׳ן, אז [לא ברור] און חורבן בית המקדש, און זיין די גאולה, און ס׳איז נישט געקומען. דער חשבון, אז אין תר״ח וועט זיין די גאולה, און ס׳איז אריבערגעגאנגען און נישט געקומען. און דער צמח צדק האט געזאגט: האט מען דאך געדרוקט דעם לקוטי תורה. האט דער רבי מהר״ש געזאגט: אבער מ׳דארף דאך משיח בפועל. דער רבי פלעגט דערציילן די מעשה, איך האב זיכער געזען די מעשה פון רבי׳ן כמה פעמים. און דער רבי איז געווען אויפן צד פון רבי׳ן מהר״ש, [לא ברור]. ער דערציילט די מעשה, דער צמח צדק האט

1:07:21 דובר 23 טענו שכאשר הדפיסו את הלקוטי תורה, משיח כבר כאן. כשלומדים לקוטי תורה, נמצאים בעולם של גאולה. זו הייתה הטענה של אדמו"ר הצמח צדק: זה משיח. כשלומדים לקוטי תורה, נמצאים בעולם של גאולה. כי אדמו"ר הריי"צ כותב באחת השיחות שחסידיו של אדמו"ר האמצעי לא היו צריכים משיח. כך כותב אדמו"ר הריי"צ באחת השיחות, שחסידיו של אדמו"ר האמצעי לא היו צריכים משיח. למה הם לא היו צריכים משיח? מה היה אצלם? היה [לא ברור], אדמו"ר האמצעי אמר חסידות, והם הרגישו, הם חשו, שהם חיים בעולם של גאולה, שהם חיים בעולם של משיח. אצלם זה היה בתנועה, במוח ובלב. ומה הייתה הטענה של אדמו"ר הצמח צדק? יש לקוטי תורה. כשאתה לומד לקוטי תורה, אתה קשור לגאולה, אתה נמצא בעולם נעלה יותר. אבל אדמו"ר המהר"ש לא קיבל את זה. ואדמו"ר המהר"ש טען: צריך משיח בפועל. והרבי [לא ברור] את אדמו"ר המהר"ש. אדמו"ר המהר"ש [לא ברור]. מובן שהרבי רוצה שתהיה גאולה בפועל, ואנחנו אכן צריכים לדעת שגם עם חסידות, וחסידות מדברת על גאולה פנימית וגאולה רוחנית, אבל אחרי הכול אנחנו צריכים לצאת מהגלות בפועל ממש. זה העניין, וזו המטרה, וזה הדור שלנו, ועל

1:07:21 דובר 23 געטענה׳ט, אז מ׳האט געדרוקט דעם לקוטי תורה, איז משיח שוין דא. מ׳לערנט לקוטי תורה, איז מען אין א וועלט פון גאולה. דאס איז געווען די טענה פון צמח צדק: דאס איז משיח. אז מ׳לערנט לקוטי תורה, איז מען אין א וועלט פון גאולה. ווייל דער פריערדיקער רבי שרייבט אין איינע פון די שיחות, אז דעם מיטלער רבי׳נס חסידים האבן נישט געדארפט משיח. אזוי שרייבט דער פריערדיקער רבי אין איינע פון די שיחות, אז דעם מיטלער רבי׳נס חסידים האבן נישט געדארפט משיח. פארוואס האבן זיי נישט געדארפט משיח? וואס איז ביי זיי געווען? ס׳איז געווען [לא ברור], דער מיטלער רבי האט גערעדט חסידות, אז זיי שפירן, זיי פילן, אז זיי האבן געלעבט אין א וועלט פון גאולה, זיי האבן געלעבט אין א וועלט פון משיח. ביי זיי איז געווען, ס׳איז געווען אזוי מיט תנועה, אזוי מיט מוח און הארץ. און וואס איז געווען די טענה פון צמח צדק? ס׳איז דא לקוטי תורה. לערנסט לקוטי תורה, איז מען פארבונדן מיט גאולה, מ׳שטייט אין א העכערער וועלט. אבער דער רבי מהר״ש האט דאס נישט אנגענומען. און דער רבי מהר״ש האט געטענה׳ט: מ׳דארף משיח בפועל. און דער רבי האט [לא ברור] דעם רבי מהר״ש. דער רבי מהר״ש [לא ברור]. עס איז כמובן, אז דער רבי וויל אז ס׳זאל זיין גאולה בפועל, און מיר דארפן טאקע וויסן וועגן דעם, אז גם מיט חסידות, און חסידות רעדט וועגן גאולה פנימית און גאולה רוחנית, אבער נאך אלע מעשיות, מיר דארפן ארויסקומען פון גלות בפועל ממש. דאס איז דער ענין, און דאס איז די מטרה, און דאס איז אונזער דור, און

1:08:39 דובר 23 כך אנחנו צריכים להתפלל. ועד אז אנחנו צריכים לומר ״צמח דוד״ ולכוון לגאולה בפועל. אבל חסידות פירושה: נשיא הוא מלשון ״נשיאות״, שצריך להתרומם. והרבי מרים אותנו לעולם נעלה יותר, כי זה באין ערוך. וזה החלק האמיתי שבנשיא. הוא מנשא אותנו, מרים אותנו לעולם, לעולם נעלה יותר, ולא סתם לעולם נעלה יותר, אלא לעולם שהוא באין ערוך. היה סיפור שהתרחש בשנים האחרונות. מן הסתם הקהל כבר שמע אותו, אבל זה סיפור מדהים. הוא התרחש בשנים האחרונות. כן, יש סרט וידאו של הסיפור, תיעוד חי ממש. מה הסיפור? היה שמחת תורה, היה ל״ג בעומר, תשמ״ז, כמדומני. ובל״ג בעומר, כשזה חל ביום ראשון, הייתה מתקיימת תהלוכה גדולה, פאראד באיסטרן פארקוויי מול הרבי, והרבי היה עם הילדים. [לא ברור] לצאת ולשיר עם הילדים, לדבר אל הילדים. זה היה ה[לא ברור]. אז באותו שמחת תורה, בסוף התהלוכה, הוא מספר, היה שם ר׳ יעקב יהודה העכט, שנקרא ג׳יי־ג׳יי העכט, והוא ניגש לרבי. הוא היה מותש לגמרי, כי זו אחריות גדולה וזה דבר עצום. אי אפשר לתאר כמה זה עולה, מאות אלפי דולרים, לערוך את התהלוכה. והוא היה

1:08:39 דובר 23 אויף דעם דארפן מיר מתפלל זיין. און ביז דאן דארפן מיר זאגן „צמח דוד“ און מכוון זיין אויף די גאולה בפועל. אבער חסידות מיינט: נשיא איז „נשיאות“, אז מ׳דארף זיך אויפהייבן. און דער רבי הייבט אונז אויף צו א העכערער וועלט, ווייל דאס איז באין ערוך. און דאס איז דער אמת׳ער טייל פון נשיא. ער איז אונז מנשא, ער הייבט אונז אויף צו א וועלט, צו א העכערער וועלט, נישט סתם א העכערער וועלט, וואס איז באין ערוך. ס׳איז געווען א סיפור וואס איז פאסירט געווארן די לעצטע יארן. סתם דער עולם האט שוין געהערט, אבער דאס איז א מורא׳דיגער סיפור. ס׳איז פאסירט געווארן די לעצטע יארן. יא, ס׳איז דא א ווידעא־פילם פון דעם סיפור, א לעבעדיגער ווידעא ממש. וואס איז דער סיפור? עס איז געווען שמחת תורה, עס איז געווען ל״ג בעומר, תשמ״ז, כמדומני. און ל״ג בעומר פלעגט דאך זיין, זונטאג פלעגט זיין א גרויסע תהלוכה, פאראד אין איסטערן פארקוועי אין פראנט פון דעם רבי׳ן, און דער רבי פלעגט זיין מיט די קינדער. [לא ברור] ארויסגיין און זינגען מיט די קינדער, רעדן צו די קינדער. דאס איז געווען דער [לא ברור]. איז יענעם שמחת תורה, געווען סוף תהלוכה, זאגט ער. איז געווען דארט ר׳ יעקב יהודה העכט, גערופן דזשיי־דזשיי העכט, צוגעגאנגען צום רבי׳ן. ער איז געווען גאר אויסגעמאטערט, ווייל דאס איז א גרויסער חיוב און ס׳איז א מורא׳דיגע זאך, מ׳קען נישט אויסמאלן וויפל ס׳קאסט, הונדערטער טויזנטער דאלאר, ביי אים צו מאכן די תהלוכה. און ער איז געווען

1:10:09 דובר 23 מאוד מאוד [לא ברור]. ואחרי התהלוכה הרבי שאל אותו: ״נו, איך היה?״ הוא אמר לרבי: ״הרבי משך אותי החוצה. הרבי משך אותי החוצה״. והרבי מתכוון — יש ממש סרטון וידאו — והרבי אומר: ״להרים״, ועושה כך בידו. ״להרים״. זו הגדרה אחרת. למשוך החוצה פירושו שאדם מונח בבוץ. כשמונחים בבוץ, צריך למשוך החוצה. מה כל כך נפלא בזה? הרי זה כאילו מונחים בלכלוך ו[לא ברור], ומונחים ב[לא ברור], וצריך למשוך החוצה מן הבוץ. הרבי לא מדבר על משיכה החוצה. הרבי מרים. להרים. חסידות מרימה אותך. מלכתחילה היא מעמידה אותך בעולם נעלה יותר. מלכתחילה מתרוממים לעולם של אלוקות, לעולם של אחדות הוי׳, לעולם שבו מאיר משיח, מאירה הגאולה. זו חסידות. חסידות מגלה את אחדות הוי׳. חסידות היא תורתו של משיח. חסידות מתארת את דמות העולם כפי שתהיה לעתיד לבוא. וכשיהודי לומד חסידות, הוא נכנס לתוך ה... איך אומרים, לאווירה, לאוויר, למצב, לעולם הזה. הוא עומד בעולם הזה. כי זה מה שהרבי נהג לקרוא לו בתקופה האחרונה: צריך לחיות גאולה. זה היה הלשון, לשון הרב, שזכינו לשמוע בשנים האחרונות מהרבי כמה וכמה פעמים, כמעט בכל [לא ברור]. צריך לחיות

1:10:09 דובר 23 זייער, זייער [לא ברור]. און נאך דער תהלוכה, דער רבי פרעגט אים: „נו, ווי איז געווען?“ האט ער געזאגט דעם רבי׳ן: „דער רבי האט מיר ארויסגעשלעפט. דער רבי האט מיר ארויסגעשלעפט.“ און דער רבי מיינט — ס׳איז דא א ווידעא ממש — און דער רבי זאגט: „אויפהייבן“, מאכט ער אזוי מיט די האנט. „אויפהייבן.“ דאס איז אן אנדער גדר. ארויסשלעפן איז אז מ׳ליגט אין בלאטע. אז מ׳ליגט אין בלאטע, דארף מען ארויסשלעפן. וואס איז אזוי מורא׳דיג? אז ס׳איז ווי מ׳ליגט אין שמוץ און [לא ברור], און מ׳ליגט אין דער [לא ברור], און מ׳דארף ארויסשלעפן פון דער בלאטע. דער רבי רעדט נישט וועגן ארויסשלעפן. דער רבי הייבט אויף. אויפהייבן. חסידות הייבט דיר אויף. לכתחילה שטעלט זיך אויף א העכערער וועלט. לכתחילה מ׳הייבט זיך אויף אין א וועלט פון אלקות, אין א וועלט פון אחדות הוי׳, אין א וועלט וואס דארט לייכט משיח, לייכט גאולה. דאס איז חסידות. חסידות איז מגלה אחדות הוי׳. חסידות איז די תורה של משיח. חסידות רעדט דעם ציור פון דער וועלט, ווי אזוי עס וועט זיין לעתיד לבוא. און ביז דאס א איד לערנט חסידות, גייט ער אריין אין דעם, ווי זאגט מען, אטמאספער, אין דעם אויר, אין דעם מצב, אין דער וועלט. ער שטייט אין דעם עולם. ווייל דאס, ווי דער רבי פלעגט דאס רופן אין דער לעצטער תקופה: מ׳דארף לעבן גאולה. דאס איז געווען דער לשון, פון לשון הרב, וואס מ׳האט זיך זוכה געווען צו הערן די לעצטע יארן פונעם רבי׳ן כמה וכמה פעמים, כמעט יעדן [לא ברור]. מ׳דארף לעבן

1:11:44 דובר 23 משיח, צריך לחיות גאולה. זה, זה, זה לא... ״אני מאמין״, וכל יהודי, כפי שאמרנו, בכל הדורות כולם, מאמין במשיח. אבל אמונה, כתוב בחסידות, אמונה היא מקיף. להאמין פירושו להאמין בגאולה. כן. אבל לחיות, לחיות זה על ידי לימוד חסידות. בלי חסידות זה סיפורי בבא. וכל היהודים, חסידים ולא חסידים, צריכים להאמין בשלושה עשר העיקרים. זה אחד העיקרים: מאמינים במשיח. ״אחכה לו״. כפי שהרבי אומר: ״בכל יום שיבוא״, ושהוא יבוא, ״יבוא״. אבל זו חסידות מלומדת. חסידות פירושה שמשיח הוא דבר חי. אלה החיים, זו האמת, זו האמת של העולם. זו המציאות כפי שהעולם צריך להיראות. וכשאתה מכניס את עצמך לזה, אז זה העולם שלך. אתה חי בעולם של גאולה. וזה הפירוש של להרים, לא להוציא החוצה. להוציא החוצה זה... כשמונחים בבוץ, מונחים בבוץ. אני רואה שאביו של הרבי תמיד מדבר על ההבדל בין שיטת המוסר לשיטת החסידות: מוסר הוא בוץ, לצאת מהבוץ. עסוקים במוסר. חסידות היא אור. חסידות מאירה, חסידות היא אור. חסידות מדברת מלכתחילה, מעמידה אותך במעמד ומצב אחר, מרימה אותך. זה נשיא. וזה העניין שבגללו אנחנו אומרים את הנשיא בכל יום בימי חודש ניסן. והגמרא אומרת במסכת ראש השנה: ״באחד בניסן ראש השנה למלכים״. זה זמן של מלכים, זה זמן של נשיאים,

1:11:44 דובר 23 משיח, מ׳דארף לעבן גאולה. איז, איז, איז נישט... אני מאמין, און יעדער איד, ווי געזאגט, כל הדורות כולם, גלייבן אין דעם משיח. אבער גלייבן, שטייט אין חסידות, גלייבן איז מקיף. גלייבן איז גלייבן אין דער גאולה. יא. אבער לעבן, לעבן איז דורך לערנען חסידות. אן חסידות איז בבא מעשיות. און אלע אידן, חסידים, נישט חסידים, דארפן גלייבן אין די שלשה עשר עיקרים. איז ווי די עיקרים: מ׳גלייבט אין דעם משיח. ״אחכה לו״. ווי דער רבי זאגט: ״בכל יום שיבוא״, און ער וועט קומען, ״יבוא״. אבער דאס איז א מלומד׳שער חסידות. חסידות איז: משיח איז א לעבעדיגע זאך. ס׳איז לעבן, ס׳איז אמת, דאס איז דער אמת פון וועלט. דאס איז די מציאות ווי וועלט דארף אויסקוקן. און בשעת דו לייגסט זיך אריין אין דעם, איז דעמאלט דאס דיין וועלט, דאס איז דיין עולם. לעבסט אין אן עולם פון גאולה. און דאס איז דער פשט: אויפהייבן, נישט ארויסהייבן. דער ארויסהייבן איז... ווי ליגט אין בלאטע, ליגט אין בלאטע. איך זע דער רבי׳ס טאטע אלעמאל רעדן א חילוק צווישן שיטת המוסר, שיטת החסידות: אז מוסר איז בלאטע, ארויס זיין פון בלאטע. קאכט זיך אין מוסר. חסידות איז אור. חסידות איז ליכטיק, חסידות איז א ליכט. חסידות רעדט מלכתחילה, שטעלט דיר אוועק אין אן אנדער מעמד ומצב, הייבט דיר אויף. דאס איז נשיא. און דאס איז דער ענין וואס מיר זאגן דעם נשיא יעדן טאג אין די טעג פון חודש ניסן. אבער די גמרא זאגט אין מסכת ראש השנה: ״באחד בניסן ראש השנה למלכים״. ס׳איז א זמן פון מלכים, ס׳איז א זמן פון נשיאים,

1:13:29 דובר 23 זה זמן של התנשאות. וכשמתקשרים לנשיא, חיים בעולם של גאולה. לחיים, לחיים, לחיים.

1:13:29 דובר 23 ס׳איז א זמן פון התנשאות. און מ׳פארבינדט זיך מיט׳ן נשיא, לעבט מען אין א וועלט פון גאולה. לחיים, לחיים, לחיים.

1:27:52 דובר 26 לחיים, לחיים, לחיים, לחיים. לחיים. לחיים. שמחה. שמחה למעלה, שמחה למטה. לחיים, לחיים, לחיים! עכשיו נשיר את הניגון. [לא ברור]. כן, י״א ניסן תשנ״א. זה הסיפור שלי, אפשר לומר הסיפור היחיד שלי מי״א ניסן. י״א ניסן תשנ״א הוא בשבילי יום גדול, גדול מאוד, עניין גדול מאוד. וככל שהשנים עוברות, מתחזקת אצלי יותר ויותר ה[לא ברור], הכרת התודה — איך שלא נקרא לזה, באילו מילים שלא נשתמש. מה היה הסיפור שלי בתשנ״א? אחרי [לא ברור], הסדר בישיבות הוא שבחור, אחרי שהוא מסיים את שנותיו בישיבה גדולה, נוסע לשליחות בתור תלמיד שליח. בתש״נ זכינו, הקבוצה שלנו, שהרבי שלח אותנו למלבורן, אוסטרליה. נסענו לאוסטרליה שבוע אחרי פסח, באייר. ליתר דיוק, יצאנו בה׳ אייר תש״נ. ה׳ אייר תש״נ. זה היה היום שבו יצאנו לאוסטרליה. והסדר היה שכשנוסעים לאוסטרליה, נוסעים לשנתיים. ולא רק שנוסעים לשנתיים — התנאי היה שלא חוזרים, [לא ברור]. הרבי התנה תנאי

1:27:52 דובר 26 לחיים, לחיים, לחיים, לחיים. לחיים. לחיים. שמחה. שמחה למעלה, שמחה למטה. לחיים, לחיים, לחיים! בשעה הזאת, מיר זינגען דעם ניגון. [לא ברור]. יא, י״א ניסן תשנ״א. דאס איז געווען, דאס איז מיין, ווי דער איינציקער סיפור, ווי מ׳זאגט, מיין מעשה, פון י״א ניסן. איך האב ביי מיר י״א ניסן תשנ״א, איז דאס ביי מיר א גרויסער טאג, גאר גרויסער, גאר גרויסער ענין. און יעדעס יאר וואס גייט ווייטער און ווייטער, ווערט ביי מיר שטארקער און שטארקער דער [לא ברור], דער דענקבארקייט, ווי מ׳זאל זאגן די ווערטער וועלכע מ׳זאל נוצן. וואס איז געווען מיין סיפור פון תשנ״א? נאך [לא ברור], איז דער סדר ביי די ישיבות דאך אז א בחור, נאכדעם וואס ער ענדיקט די יארן פון ישיבה גדולה, פארט מען אויף שליחות, תלמידי השלוחים. תש״נ האבן מיר זוכה געווען, אונזער קבוצה, דער רבי האט געשיקט קיין מעלבורן, אויסטראליע. מיר זיינען געפארן קיין אויסטראליע א וואך נאך פסח, אין אייר. ווי מ׳זאגט מער מדויק, ה׳ אייר תש״נ זיינען מיר ארויסגעפארן. ה׳ אייר תש״נ. דאס איז געווען דער טאג וואס מיר זיינען ארויסגעפארן קיין אויסטראליע. און דער סדר איז געווען אז מ׳פארט קיין אויסטראליע, פארט מען אויף צוויי יאר. און נישט נאר מ׳פארט אויף צוויי יאר, דער תנאי איז געווען אז מ׳קומט נישט צוריק, [לא ברור]. דער רבי האט געמאכט א תנאי

1:30:24 דובר 26 שהשלוחים, תלמידי השלוחים שנוסעים למלבורן, אוסטרליה, צריכים לקבל על עצמם שלא באים הביתה, לא נוסעים לרבי, לא חוזרים, במשך שנתיים. אחיך מתחתן ואחותך מתחתנת, ויש בר מצווה — לא נוסעים. לא לשום שמחה ולא לשום דבר. ידענו שצריך להישאר שנתיים, מהיום הראשון עד היום האחרון. זה היה תנאי קודם למעשה, ולא בכדי. אם אינך רוצה, [לא ברור], אי אפשר להישאר. אבל אנחנו רצינו לנסוע לשליחות. זו הייתה המתנה הגדולה ביותר, והיה לה מחיר גדול. זה היה מחיר כבד. היינו בחורים של הרבי, וחיינו עם הרבי, ו[לא ברור]. וזה לא היה קל, בכלל לא היה קל. והיו כמה בחורים שלא היו מוכנים לזה. היה עניין שלם [לא ברור]. נסענו לאוסטרליה וידענו שעכשיו נשב שם שנתיים, וזו השליחות שלנו. כשהגיע שבט תשנ״א, יומיים לפני י׳ שבט תשנ״א, ישבנו שם — היינו שישה בחורים, שבעה בחורים, קבוצה של תלמידי השלוחים — ואמרנו זה לזה: בעוד חודשיים יהיה י״א ניסן. הרבי נכנס לקאַפּיטל צדי, מתחילה שנת הצדי. אנחנו נשב כאן? מה חושבים? איך אומרים, לא יכול...

1:30:24 דובר 26 אז די שלוחים, תלמידי השלוחים, וואס פארן קיין מעלבורן, אויסטראליע, דארפן זיך אונטערנעמען אז מ׳קומט נישט אהיים, מ׳פארט נישט צום רבי׳ן, מ׳פארט נישט צוריק, צוויי יאר. דיין ברודער האט חתונה און דיין שוועסטער האט חתונה, און א בר מצוה איז געווען, איז נישט געפארן. קיין שום שמחה, קיין שום זאך. מ׳האט געוואוסט אז צוויי יאר דארף מען בלייבן, פונעם ערשטן טאג ביז צום לעצטן טאג. דאס איז געווען א תנאי קודם למעשה, נישט פאר נישט. אז דו ווילסט נישט, [לא ברור], בלייבן קען מען נישט. אבער מיר האבן געוואלט פארן אויף שליחות. דאס איז געווען די גרעסטע מתנה, און ס׳איז געווען א גרויסער מחיר. ס׳איז געווען א גרויסער פרייז. מיר זיינען רבי׳ס בחורים, און מיר האבן געלעבט מיט דעם רבי׳ן, און [לא ברור]. און ס׳איז נישט געווען גרינג, ס׳איז נישט געווען קיין גרינגע זאך. און ס׳איז געווען דא כמה בחורים וואס זיינען נישט געווען גרייט אויף דעם. ס׳איז געווען א גאנצע [לא ברור]. זיינען געפארן קיין אויסטראליע און האבן געוואוסט אז מיר גייען יעצט דארט זיצן, דארף מען אויף צוויי יאר, און דאס איז אונזער שליחות. ס׳איז געקומען צו גיין שבט תשנ״א. דאס איז געווען צוויי טעג פאר י׳ שבט תשנ״א. זיינען געזעסן, זיינען געווען זעקס בחורים, זיבן בחורים, תלמידי השלוחים, א קבוצה. זיינען מיר געזעסן דארטן און מ׳זאגט איינער צום צווייטן: צוויי חדשים ארום וועט זיין י״א ניסן. דער רבי גייט אין קאפיטל צדי, ס׳הייבט זיך אן שנת הצדי. מיר גייען זיצן דא, וואס האלט מען, ווען מ׳זאגט, קען...

1:32:03 דובר 26 להיות. הרי אנחנו מוכרחים לעשות משהו. בקיצור, מה שקרה הוא שהחלטנו לעשות, כמו שאומרים, את החוצפה, את החוצפה המשיחית, כן? נכתוב לרבי. נבקש שהרבי ייתן לנו רשות לנסוע לי״א ניסן, לחול המועד פסח. שהרבי ייתן לנו רשות לנסוע. מה זאת אומרת? אינני יודע. גם לא היינו החכמים הראשונים שהעלו את הרעיון הזה. היום אני מכיר את כל העולמות; היו תשובות מהירות, שלוחים מהירים, היו כמה וכמה מקרים לפני כן שבהם בחורים כבר שאלו. והרבי ענה: ״מופרך לגמרי״. בדרך כלל, כשהבחורים ביקשו לבוא הביתה, קיבלו מענה, מענה ברור ופשוט. השליחות באוסטרליה התחילה בתשכ״ז, עם השליח הראשון, הקבוצה הראשונה, בתשכ״ז. מתשכ״ז ועד תשנ״א היו אצל הרבי ימים גדולים, גדולים מאוד. היה י״א ניסן תשנ״א, היה י׳ שבט הגדול, כשדיברו על משיח — אלה היו ימים גדולים. וכשהבחורים, השלוחים, רצו לבוא, הרבי לא הרשה. שליחות היא שליחות. התשובה הייתה ״מופרך לגמרי״, ופעם גם ניתן מענה, [לא ברור]. ה״מופרך לגמרי״ התקיף של השנה שעברה — זה היה, אתה יודע, עוד שנה. על כל פנים, ידענו שאצל הרבי זו התשובה: ״מופרך לגמרי״. אבל בכל זאת, מי יודע, ננסה, כמו שאומרים. או בכ״ף, עם שניידל, או בזי״ן.

1:32:03 דובר 26 נישט זיין. מיר מוזן דאך עפעס טון. נו, בקיצור, א מעשה געווען: אז מיר גייען מאכן, ווי מען זאגט, די חוצפה, די משיחישע חוצפה, יא? מיר גייען שרייבן צום רבי. דער רבי זאל אונז געבן רשות, און מיר קענען פארן אויף י״א ניסן, אויף חול המועד פסח. דער רבי זאל אונז געבן רשות צו פארן. וואס הייסט דען? איך ווייס נישט. מיר זענען נישט געווען די ערשטע חכמים מיט דעם געדאנק, דאס איז אויך. איך קען היינט אלע עולמות, ס׳זענען געווען שנעלע תשובות, שנעלע שלוחים, ס׳זענען געווען כמה ענינים פאר דעם, וואס בחורים האבן שוין געפרעגט. און דער רבי האט געענטפערט: מופרך לגמרי. בדרך כלל, די בחורים האבן געבעטן אהיימצוקומען, באקומען א מענה, א גרויסן מענה, פשוט. שליחות אין אויסטראליע, תשכ״ז, דער ערשטער שליח, דער ערשטער קבוצה, תשכ״ז. פון תשכ״ז ביז תשנ״א איז געווען גרויסע, גרויסע טעג ביים רבי׳ן. ס׳איז געווען תשנ״א, י״א ניסן, ס׳איז געווען א י׳ שבט הגדול, ווען מ׳האט גערעדט וועגן משיח — ס׳זענען געווען גרויסע טעג. און ווען די בחורים, די שלוחים, האבן געוואלט קומען, האט דער רבי נישט געלאזט. שליחות איז שליחות. דער ענטפער איז מופרך לגמרי, און אמאל געגעבן אן ענטפער, [לא ברור]. דער שטארקער מופרך לגמרי פון לעצטע יאר, ס׳איז געווען, ווייסטו, ס׳איז נאך א יאר. אויף יעדן פאל, מ׳האט געוואוסט אז ביים רבי׳ן איז דאס אן ענטפער, מופרך לגמרי. אבער עפעס וועגן, מי ווייסט, פרובירט זיך אויס, ווי מען זאגט. אדער מיט כ״ף, מיט א שניידל, אדער מיט זיי״ן.

1:33:44 דובר 26 על כל פנים, קיבלנו החלטה, אתה יודע, [לא ברור], לכתוב לרבי. [לא ברור]. כתבנו לרבי. הדבר הראשון שעשינו עם הבחורים באותו שבוע היה לכתוב לרבי שייתן לנו רשות לבוא הביתה לכבוד י״א ניסן. וכתבנו שזה יביא להתחזקות ולחיות חדשה בשליחות; נחזור עם הכוחות האלה. כך כתבנו בפתק, במכתב. כן, ״התחזקות וחיות חדשה״. הרבי הקיף בעיגול את שלוש המילים האלה: ״התחזקות וחיות חדשה״. הרבי הקיף את שלוש המילים וכתב על כך: ״עפ״ז כדאי, ויהי׳ בשעטומ״צ״. זה היה הפתק. וזה היה הלם, כמו שאומרים. הרי היינו בטוחים — רק ניסינו, וידענו שעל כל בקשה התשובה היא [לא ברור]. זו הייתה חוויה גדולה. היא הייתה גדולה אפילו מהשמחה על כך שהיינו שם באותו פסח. אז היה עוד כל העניין של י״א ניסן; אז נשארנו עד ג׳ ניסן, אחרי פסח, אינני יודע. המנהל היה שבור מאוד מאוד. זה היה עניין גדול, שהרבי פשוט נתן את הרשות בלי לומר זאת למנהל. בדרך כלל ידענו שהרבי הקפיד מאוד על כבוד המנהל, כמו תמיד. בכל פעם שבחורים שאלו, ייתכן שהתשובה תגיע דרך המנהל. וכאן, כשזה —

1:33:44 דובר 26 אויף יעדן פאל, מ׳האט געמאכט א החלטה, ווייסטו, [לא ברור], שרייבן צום רבי׳ן. [לא ברור]. מ׳האט געשריבן צום רבי׳ן. די ערשטע זאך, מיט די בחורים, יענע וואך, שרייבן צום רבי׳ן אז דער רבי זאל אונז געבן רשות אהיימצוקומען לכבוד י״א ניסן. און מיט דעם, אז ס׳וועט זיין א התחזקות און א חיות חדשה אין דער שליחות; מיר קומען מיט די כוחות. אזוי האט מען געשריבן אין דעם צעטל, אין בריוו. יא, א התחזקות און א חיות חדשה. די דריי ווערטער האט דער רבי ארומגערינגלט: „התחזקות און חיות חדשה“. דער רבי האט ארומגערינגלט די דריי ווערטער און געשריבן אויף דעם: „עפ״ז כדאי, ויהי׳ בשעטומ״צ.“ דאס איז געווען דער צעטל. און ס׳איז געווען א שאק, ווי מען זאגט. מיר זענען געווען זיכער, ווי פרובירט זיך אויס, מ׳האט געוואוסט אז אויף יעדער בקשה איז דער ענטפער [לא ברור]. ס׳איז געווען א גרויסע איבערלעבעניש. ס׳איז געווען מער ווי די שמחה, אז מ׳איז געווען דארט יענעם פסח. דעמאלט איז געווען נאך די גאנצע, אויף י״א ניסן; דעמאלט זענען מיר געבליבן אויף ג׳ ניסן, נאך פסח, ווייס איך נישט. דער מנהל איז געווען זייער, זייער צובראכן. ס׳איז געווען א גרויסע זאך, אז דער רבי האט פשוט נישט געזאגט די רשות דעם מנהל. בדרך כלל האט מען געוואוסט אז דער רבי האט זייער שטארק אכטונג געגעבן אויף כבוד דעם מנהל, ווי אלעמאל. אלע בחורים, אלעמאל וואס מען האט געפרעגט, אפשר וועט זיין דער ענטפער דורך דעם מנהל. און דא, אז ס׳איז —

1:35:42 דובר 26 הרבי במפורש לא נתן רשות למנהל; אנחנו שואלים את המנהל. אצל הרבי זה היה בדיוק במקום הנכון. ידעו מי המנהל — בקיצור. נו, זה סתם סיפור. על כל פנים, מלכתחילה זה היה, כמו שאומרים, בדיוק במקום הנכון: ״עפ״ז כדאי״. המנהל היה, נדמה לי, אצל ראשי הישיבות; הם לקחו שלושה ימים כדי שיוכלו לדבר. היה כאן [לא ברור], זה היה ממש — אז, באותו זמן — אי אפשר להאמין מה היה שם בי״א ניסן. זו הייתה מהפכה שלמה. מבין עשרים וחמש השנים שבהן הם מרגישים את ה[לא ברור], את הכללים, זה היה חזק מאוד. השליחות של הרבי באוסטרליה הייתה שליחות משמעותית מאוד. פתאום כזה קושי [לא ברור]. אבל הם היו אצל הרבי באותו י״א ניסן, וה״יראה אל עבדיך״, ה״שובה״, ה״ויהי נועם״, כל ה[לא ברור]. הרבי דיבר על זה כל הזמן. במשך כל פסח אצל הרבי הכול סבב סביב הפרק הזה. פירשו שוב ושוב את ״תפלה למשה״. זה היה [לא ברור] עשיר מאוד. מה קרה? יום אחרי פסח היינו צריכים לחזור לישיבה. המנהל אמר: ״יום אחרי פסח, אתם לא נשארים עוד יום. יום אחרי פסח, רק [לא ברור], אנחנו צריכים לחזור לאוסטרליה״. הנסיעה לקחה לנו חמישה ימים. כאן, אתה מבין, [לא ברור], קבלת [לא ברור], זה בלגן שלם. נסענו מסביב לכל

1:35:42 דובר 26 דער רבי האט בפירוש נישט געזאגט די רשות דעם מנהל; מיר פרעגן דעם מנהל. דער רבי, דאס איז גענוי אויף זיין פלאץ. מ׳האט געוואוסט ווער דער מנהל — בקיצור. נו, סתם, דאס איז א מעשה. אויף יעדן פאל איז עס געווען, אז ס׳איז לכתחילה, אהער, ווי מען זאגט, גענוי אויף דעם פלאץ: „עפ״ז כדאי.“ דער מנהל איז געווען, איך דענק, ביי די ראשי ישיבות; זיי האבן גענומען דריי טעג צו קענען רעדן. דא איז געווען א [לא ברור], דא איז געווען ממש, אז, אז, דעמאלט איז געווען — מ׳קען נישט גלייבן אז י״א ניסן, דו פארשטייסט נישט וואס דאס איז געווען דארט. ס׳איז געווען א גאנצע מהפכה. דאס איז פון די פינף־און־צוואנציג יאר וואס זיי פילן זיך די [לא ברור], די כללים, איז געווען זייער שטארק. דעם רבי׳נס שליחות אין אויסטראליע איז געווען א שטארקע שליחות. פלוצלינג אזא שווערע [לא ברור]. אבער זיי זענען געווען ביים רבי׳ן יענעם י״א ניסן, און דער „יראה אל עבדיך“, דער „שובה“, דער „ויהי נועם“, די גאנצע [לא ברור]. דער רבי האט א גאנצע צייט גערעדט וועגן דעם. אין גאנצן פסח, ביים רבי׳ן, האט זיך אלץ געדרייט שטארק ארום דעם קאפיטל. אויסגעטייטשט, אויסגעטייטשט, אויסגעטייטשט „תפלה למשה“. ס׳איז געווען זייער א רייכער [לא ברור]. וואס איז געשען? א טאג נאך פסח האט מען געדארפט צוריק אין ישיבה. דער מנהל האט געזאגט: „א טאג נאך פסח, איר בלייבט נישט נאך א טאג. א טאג נאך פסח, נאר [לא ברור], מיר דארפן צוריק קיין אויסטראליע.“ ס׳האט אונז גענומען פינף טעג, די נסיעה. דא, פארשטייסטו, [לא ברור], קבלת [לא ברור], דאס איז א גאנצע בלאגן. מיר האבן געפארן אן די

1:37:13 דובר 26 העולם, ובכלל, קיצרנו. חיפשנו כרטיס זול. כל הנסיעה הייתה קשה. עלינו ביום ראשון אחרי חלוקת הדולרים. הרבי נתן את הדולר. הרבי נתן לכל אחד מאיתנו עוד דולר ואמר: ״הצלחה בשליחות״. ברכה מיוחדת. בחלוקת הדולרים, כשעוברים, נותנים דולר אחד, ברכת הצלחה, ועוד דולר: ״הצלחה בשליחות״. ומיד אחר כך הלכנו לשדה התעופה. נסענו חמישה ימים: ראשון, שני, שלישי, רביעי, חמישי, ממדינה למדינה. בקיצור, זה היה מהפך. הגענו לאוסטרליה ביום חמישי בלילה. באותו יום חמישי בלילה הייתה השיחה הידועה: ״עשו כל אשר ביכולתכם״. זו הייתה השיחה המפורסמת שבה הרבי חולל את המהפך. באוסטרליה כבר היה אז יום שישי לפנות בוקר. ממש עם שחר שמעו את השיחה, בבוקר. הגענו בלילה, ובבוקר שמענו שיחה כזאת — זו הייתה פצצה. מה רציתי לומר? בעצם, השליחות שלנו הסתיימה בראש חודש ניסן תשנ״ב. הסדר כולו היה אמור להימשך שנתיים. ראש חודש ניסן היה אחרי כ״ז אדר. הרבי כבר לא היה בריא בגשמיות. זה כבר היה המצב הבריאותי שמאז לא זכינו לשמוע את הרבי. כך שכאשר חזרנו מהשליחות, כבר היה מצב חדש. זו כבר הייתה מציאות אחרת, תוקף חדש, תוקף של חושך, תוקף של ייסורים. זו הייתה תקופה קשה. והשנים שאחר כך —

1:37:13 דובר 26 גאנצע וועלט, און בכלל, האבן מיר אנגעלייגט קיצער. מיר האבן געזוכט א ביליגע טיקעט. ס׳איז געווען א שווערע גאנצע נסיעה. מיר זענען ארויפגעפארן זונטיק נאך דאלארן. דער רבי האט געגעבן דעם דאלאר. דער רבי האט געגעבן יעדן איינעם פון אונז נאך א דאלאר און געזאגט: „הצלחה אין די שליחות.“ א ספעציעלע ברכה. ביי די דאלארן, ווען מ׳גייט, געבן איין דאלאר, ברכה הצלחה, נאך א דאלאר: „הצלחה אין די שליחות.“ און גלייך נאך דעם גיין צום עירפארט. האבן מיר געפארן פינף טעג: זונטיק, מאנטיק, דינסטיק, מיטוואך, דאנערשטיק, געפארן פון מדינה צו מדינה. אה, דאס איז בקיצור א מהפך. מיר זענען אנגעקומען דאנערשטיק ביינאכט אין אוסטרליה. יענעם דאנערשטיק ביינאכט איז געווען די שיחה הידועה: „טוט אלץ וואס איר קענט.“ דאס איז געווען די באוואוסטע שיחה וואס דער רבי האט געמאכט דעם מהפך. אין אוסטרליה איז דא שוין געווען פרייטיק אין דער פרי. ממש מן השחר, די שיחה האט מען געהערט אויפן מארגן. מיר זענען אנגעקומען ביינאכט, אין דער פרי געהערט אזא שיחה — ס׳איז געווען א באמבע. וואס האט ער געוואלט זאגן? סתם אזוי, אונזער שליחות האט זיך געענדיגט ראש חודש ניסן תשנ״ב. ס׳וואלט געווען א גאנצער סדר, צוויי יאר. ראש חודש ניסן איז געווען נאך כ״ז אדר. דער רבי איז נישט געווען געזונט בגשמיות נאך. דאס איז שוין געווען דער מצב הבריאות, וואס מ׳האט נישט זוכה געווען הערן דעם רבי׳ן פון יעמאלט. איז ווען מיר זענען צוריקגעקומען פון שליחות, איז שוין געווען א נייער מצב. איז שוין אן אנדער גדר, איז געווען א נייער תוקף, א תוקף פון חושך, א תוקף פון יסורים. ס׳האט געווען א שווערער תוקף. און די שפעטערע יארן —

1:38:50 דובר 26 ללמוד [לא ברור], ונ״ב, ונ״ג — היו שנים קשות. הרבי יצא למרפסת אחר כך; זו הייתה תקופה קשה. במה זכינו? עברו עוד ארבע שנים עד שזכינו להבין, כאמור, שהרבי, ברוח קודשו, ראה שהולך להיות כזה [לא ברור], ורצה לתת לנו מתנה: שנוכל לזכות להיות איתו כשהוא בריא ושמח, להשתתף בהתוועדויות, לדבר, לפגוש אותו. כך היה בפשטות, כי לא היה שום הסבר אחר. אני זוכר, באותן שנים [לא ברור], הרבי לא נתן לאף אחד לבוא. השלוחים ידעו שמדובר בשנתיים. פתאום לקח את זה על כתפיו, בלי הנהלה, בלי שום דבר — למה היה כדאי? בזכות זה זכיתי לראות את הרבי במשך חודש, שלושה שבועות, להיות בהתוועדויות, להיות בחלוקת הדולרים, להיות בכוס של ברכה, להיות בשיחות, להיות ב[לא ברור], שמח ובריא. והרבי, בתוך כל זה — מי היינו? מי היינו? קבוצה של בחורים צעירים, כמו שאומרים, [לא ברור]. וזוהי אהבת ישראל של הרבי, הרצון של הרבי שנוכל לזכות פשוט להיות איתו, בנוכחותו, להיות איתו, להיות [לא ברור]. כשמגיע י״א ניסן, בשבילי זה, כמו שאומרים, יום טוב אישי בניסן, בגלל ההזדמנויות האלה. בשבילי זה יום טוב אישי שאנחנו —

1:38:50 דובר 26 לערנען [לא ברור], און נ״ב, און נ״ג — זענען געווען שווערע יארן. דער רבי האט ארויסגעגאנגען אויפן באלקאן שפעטער; דאס איז געווען א תוקף. וואס האט מען זוכה געווען? ס׳האט גענומען נאך פיר יאר ביז מ׳האט זוכה געווען, כאמור, אז דער רבי, ברוח קדשו, האט געזען אז ס׳גייט זיין אזא [לא ברור], און האט אונז געוואלט געבן א מתנה: מ׳זאל קענען זוכה זיין, זיין מיט אים געזונט און פרייליך, פארברענגען, רעדן, טרעפן. דאס איז געווען בפשטות, ווייל ס׳איז נישט געווען קיין אנדערע הסבר. איך געדענק, פון די [לא ברור] יאר, דער רבי האט נישט געלאזט קיינעם קומען. שלוחים האבן געוואוסט צוויי יאר. פלוצלינג גענומען אויף זיינע פלייצעס, אן א הנהלה, אן גארנישט — וואס איז דער כדאי? אין דעם זכות האב איך זוכה געווען זען דעם רבי׳ן א חודש צייט, דריי וואכן, זיין ביי פארברענגענס, זיין ביי דאלארן, זיין ביי כוס של ברכה, זיין ביי שיחות, זיין אין [לא ברור], פרייליך, געזונט. און דער רבי, אין תוך — וועלכע זענען מיר געווען? וועלכע זענען? א קבוצה פון יונגע בחורים, ווען מ׳זאגט, [לא ברור]. און דאס איז דעם רבי׳נס אהבת ישראל, דעם רבי׳נס — אז מ׳זאל קענען זוכה זיין, זיין מיט אים נוכח פשוט, און זיין מיט אים, זיין [לא ברור]. דאס קומט צו גיין י״א ניסן, איז ביי מיר דאס, ווי מ׳זאגט, אייגענער יום טוב בניסן, אויף די געלעגנהייטן. ביי מיר איז דאס אן אייגענער יום טוב וואס מיר —

1:40:34 דובר 26 צריכים לומר את זה, עם [לא ברור]. צריך להבין איך הרבי הנהיג אז, בתשנ״א, את כלל ישראל ומה עשה [לא ברור]. הוא מקים בתי כנסת ומנהיג את כל העולם. באותו זמן הייתה מלחמת המפרץ, עם רוסיה, עם [לא ברור]. זו הייתה התקופה ממש. ופתאום מגיעה קבוצת בחורים. ״אני רוצה, אני רוצה להיות יחד איתכם. אני רוצה לתת לכם שיעור, כדי שתוכלו להיות״. תתבוננו ב״כמים הפנים לפנים״ שכתוב בתניא. יהודי מתבונן ב״כמים הפנים לפנים״, שזו ראיה לאהבת ישראל: הוא מתמסר וחושב על כל בחור ובחור, האם הוא מקבל חיות, האם הוא מקבל כמה דברים ללקט, האם הוא מקבל קשר לקב״ה. הוא מגיע. זו תשובה. זהו ״יראוך כל מעשיך וישתחוו לפניך כל הברואים״. [לא ברור] זלמן גופין את הפירוש, כששרו את הניגון על הפירוש הזה ל״יראוך כל מעשיך״. פירוש נאה, הפירוש הזה — תחשבו על זה, זהו פירוש. מה פירוש המילים ״יראוך כל מעשיך וישתחוו לפניך כל הברואים״? הפירוש הוא שיש שתי קבוצות. יש ״מעשיך״ ויש ״ברואים״. הפירוש לפי [לא ברור].

1:40:34 דובר 26 דארפן זאגן דעם, מיט [לא ברור]. דער רבי, וואס האט דעמאלט געפירט, דארף מען פארשטיין, תשנ״א, ווי דער רבי האט דעמאלט געפירט כלל ישראל און געטאן [לא ברור]. ער שטעלט שולס און ער פירט די גאנצע וועלט. ס׳איז געווען דעמאלט די מלחמת המפרץ, מיט רוסלאנד, מיט [לא ברור]. דאס איז די עכטע צייט. און דא קומט צו גיין א קבוצה בחורים. „איך וויל, איך וויל זיין מיט אייך צוזאמען. איך וויל אייך געבן א שיעור, אז איר קענט זיין.“ טראכט זיך אריין אין דעם „כמים הפנים לפנים“ וואס שטייט אין תניא. א איד טראכט זיך אריין אין דעם „כמים הפנים לפנים“, וואס דאס איז א ראיה לאהבת ישראל, וואס ער גיט זיך איבער און ער טראכט: יעדן איינציגן בחור, אויב ער באקומט א חיות, דא אויב ער באקומט א פאר זאכן ליקוט, דא אויב ער באקומט א שייכות צום אויבערשטן. ער קומט צו גיין. דאס איז א תשובה. דאס איז דער „יראוך כל מעשיך וישתחוו לפניך כל הברואים“. [לא ברור] זלמן גופין די טייטש, וואס מ׳האט געזונגען אין ניגון אויף דעם טייטש „יראוך כל מעשיך“. א געשמאקער טייטש, דער טייטש — טראכט זיך, דאס איז א טייטש. וואס איז דער טייטש פון די ווערטער „יראוך כל מעשיך וישתחוו לפניך כל הברואים“? דער טייטש איז אז ס׳זענען דא צוויי קבוצות. ס׳איז דא „מעשיך“ און ס׳איז דא „ברואים“. דער טייטש נאך [לא ברור].

1:42:14 דובר 26 ר' זלמן גופין אמר: יש חסיד שיש לו דרך. הוא אמר שיש ״עבדיך״ ויש ״בניהם״. אצל ״עבדיך״ כתוב ״פעלך״, ואצל ״בניהם״ כתוב ״והדרך״. הפירוש הוא ש״עבדיך״ הם השלוחים; ״בניהם״ הם התמימים. גם הרבי אומר שהתמימים, בחורי הישיבה, הם הילדים של הרבי. ״יראה אל עבדיך פעלך״ — ״עבדיך״ הם השלוחים, שיוצאים לשליחות בעולם. מהו ״פעלך״? הפעולה של הרבי. אבל ״והדרך״, ההדר, העניין של הדר — זה עניין האור, זו חסידות, זו מאור פנים. זה אצל ״בניהם״, אצל הילדים, התמימים שלומדים חסידות. וזה ה״אשרינו מה טוב חלקנו״: משה רבינו רואה גדי קטן, והוא רץ אחריו, מרים אותו על כתפיו, נותן לו לשתות ונותן לו לאכול ומוביל אותו. זו הרעייה של הרבי. הרבי הוא רועה ישראל. העניין שרואים אצל הרבי הוא שעם כל הגדלות, עם כל הרוממות, עם כל ההתנשאות, אפשר לרדת אל בחור צעיר, כשהוא בא ליחידות. זה העניין. זה העניין שצריך

1:42:14 דובר 26 דאס ר' זלמן גופין האט געזאגט: עס איז דא א חסיד וואס האט א דרך. ער האט געזאגט אז ס'איז דא „עבדיך“ און ס'איז דא „בניהם“. ביי „עבדיך“ שטייט „פעלך“, און ביי „בניהם“ שטייט „והדרך“. דער טייטש איז אז „עבדיך“ גייט אויף די שלוחים; „בניהם“ זענען די תמימים. דער רבי זאגט אויך אז די תמימים, די ישיבה־בחורים, דאס זענען דעם רבי'נס קינדער. „יראה אל עבדיך פעלך“ — „עבדיך“ זענען די שלוחים, וואס זיי גייען אויף שליחות אין די וועלטן. וואס איז דאס „פעלך“? דעם רבי'נס פעולה. אבער „והדרך“, דער הדר, דער ענין פון הדר — דאס איז דער ענין פון דער ליכטיקייט, דאס איז חסידות, דאס פנים מאירות. דאס איז ביי די „בניהם“, דאס איז ביי די קינדער, די תמימים, וואס לערנען חסידות. און דאס איז דער „אשרינו מה טוב חלקנו“: אז משה רבינו זעט א קליין ציגעלע, א קליין שעפסעלע, און ער לויפט אים נאך, און ער נעמט אים אויף זיין אקסל, און ער גיט אים צו טרינקען און ער גיט אים צו עסן און ער פירט אים. דאס איז דעם רבי'נס רועה. דאס איז דער רבי'נס רועה ישראל. דעם ענין וואס מ'זעט ביים רבי'ן, דעם ענין וואס, מיט די גאנצע גדלות, מיט די גאנצע רוממות, מיט די גאנצע התנשאות, קען מען זיך אראפלאזן צו א קליין בחור'ל, אז אויב ער קומט אויף דעם יחידות. דאס איז, דאס איז דער ענין. דאס איז דער ענין וואס דארף

1:43:59 דובר 26 למלא את ה[לא ברור] פנים אל פנים, ואנחנו צריכים להבין שכאשר י״א ניסן מתקרב, אנחנו צריכים להיות קצת יותר קרובים, קצת יותר גבוהים, קצת יותר עמוקים, קצת יותר קשורים; לצאת מהגלות של עצמנו, להתייצב ולהתרומם [לא ברור]. כי הרבי רוצה לקבל אותנו. לחיים, לחיים, לחיים.

1:43:59 דובר 26 אויספילן זיין דער [לא ברור] פנים אל פנים, און מיר דארפן פארשטיין אז ס'קומט צו גיין י״א ניסן, דארפן מיר ווערן א ביסל, א ביסל מער נענטער, א ביסל העכער, א ביסל טיפער, א ביסל מער צוגעבונדן, ארויסקריכן פון אייגענעם גלות, זיך אוועקשטעלן און אויפהייבן זיך [לא ברור]. אז דער רבי וויל אונז אויפנעמען. לחיים, לחיים, לחיים.

1:49:11 דובר 27 והנוסח שהיינו שרים ברוסיה — [לא ברור]. ברוסיה, כשהתגעגעו לרבי, היה נוסח בניגון ששרו: ״הרבי ייתן בריאות וחיים, ונזכה לראות את הרבי שלנו. הרבי ייתן בריאות וחיים, ונזכה לראות את הרבי שלנו. אוי, רבי. אוי, רבי. רבי, רבי, רבי. רבי, רבי, רבי. מתי, מתי נתראה? מתי נתראה? אוי, רבי...״ לחיים, לחיים. חבר'ה, חבר'ה, חבריי, אם לא עכשיו אימתי? [לא ברור] כשעדיין יש קצת אור אצל כל אחד מאיתנו. הניגון ״קול דודי״ נושא בתוכו את החיבה של חסידים לרבי. אבל ההתקשרות לרבי — זה לא סתם; יש לזה מסורת עוד מתלמידי הבעל שם טוב. מובא ש[לא ברור] של הניגון ״קול דודי״, [לא ברור] של הניגון, היה עוד מתלמידי הבעל שם טוב, ששרו את הניגון כשהתגעגעו לרבי. [לא ברור] של הניגון הוא [לא ברור] בכלל, שחסידים, תלמידי הבעל שם טוב, תלמידי המגיד ממעזריטש — אחרים אומרים שמקור הניגון הוא בכלל מהסבא משפולי או מר' [לא ברור] — אין [לא ברור] מה מקור הניגון, [לא ברור]. אחר כך אדמו״ר הזקן [לא ברור]

1:49:11 דובר 27 און דער נוסח וואס מיר פלעגן זינגען אין רוסלאנד — [לא ברור]. אין רוסלאנד, ווען ס'האט געבענקט צום רבי'ן, פלעגט זיין א נוסח אין דעם ניגון וואס מ'האט געזונגען: „דער רבי זאל שענקען געזונט און לעבן, וועלן מיר זיך זען מיט אונזער רבי. דער רבי זאל שענקען געזונט און לעבן, וועלן מיר זיך זען מיט אונזער רבי. אוי, רבי. אוי, רבי. רבי, רבי, רבי. רבי, רבי, רבי. ווען, ווען וועלן מיר זיך זען? ווען וועלן מיר זיך זען? אוי, רבי...“ לחיים, לחיים. חבר'ה, חבר'ה, חבריי, אם לא עכשיו אימתי? [לא ברור] נאך דא ווען א ביסל ליכטיג ביי יעדן פון אונז. דער ניגון „קול דודי“, דער ניגון האט אין זיך דעם חיבה פון חסידים צום רבי'ן. אבער צוגעבונדן צום רבי'ן — דאס איז נישט סתם; דאס האט א קבלה נאך פון תלמידי הבעל שם טוב. אז ס'ברענגט זיך אז [לא ברור] פון דעם ניגון „קול דודי“, [לא ברור] פון דעם ניגון, דאס איז געווען גאר פון תלמידי הבעל שם טוב, וואס האבן דעם ניגון געזונגען, ווען זיי האבן געהאט געגועים צום רבי'ן. [לא ברור] פון דעם ניגון איז [לא ברור] בכלל, וואס חסידים, תלמידי הבעל שם טוב, תלמידי המגיד — אנדערע זאגן אז דער מקור פון דעם ניגון גאר איז פון שפאלער זיידע אדער ר' [לא ברור] — איז ניט קיין [לא ברור] וואס איז דער מקור פון דעם ניגון, [לא ברור]. שפעטער דער אלטער רבי האט [לא ברור]

1:55:45 דובר 27 הוסיף קצת את המילים ״קול דודי״, אבל מקור הניגון היה הגעגועים של החסידים, של הדור הראשון של החסידים, שהתגעגעו לרבי, רצו להיות קשורים לבעל שם טוב ולמגיד ממעזריטש, וזה היה תוכן הניגון. זו הקדושה, [לא ברור] של אדמו״ר הריי״צ [לא ברור], שאדמו״ר הריי״צ אומר שהניגון ״קול דודי״ הוא ניגון שבו חסיד דופק על דלתו של הרבי. [לא ברור] הוא אומר [לא ברור] את המילה הזאת. הניגון ״קול דודי״, הוא אומר, [לא ברור] ניגונים של רבי, והוא אומר שהניגון ״קול דודי״ מבטא את ההרגש, את התחושה, של חסיד שעומד ליד דלתו של הרבי ודופק ואומר: ״רבי, הושיטו לי יד.״ אינני זוכר כאן את הלשון, [לא ברור], אולי אחזור לזה פעם נוספת [לא ברור], אבל אולי זה ביטוי נכון: הניגון ״קול דודי״ הוא כמו חסיד שעומד אצל הרבי, דופק בדלת ואומר: ״רבי, אני שלך, רבי, אני שלך.״ ובאמת, זה הרי העניין. כדי שאוכל קצת [לא ברור], מה כאן הנקודה, או מה התוכן של ״קול דודי״? הניגון ״קול דודי״ הוא אולי בעצם ה[לא ברור] ניגון. כן, יש אנשים שחושבים שהמילה ״דודי״ פירושה שזה ניגון של אלול; כשמגיע אלול, שרים

1:55:45 דובר 27 א ביסל צוגעגעבן די ווערטער „קול דודי“, אבער דער מקור פון דעם ניגון גאר איז געווען געגועים פון חסידים, פון דעם ערשטן דור פון חסידים, וואס האבן געהאט געגועים צום רבי'ן, האבן געוואלט פארבונדן ווערן צום בעל שם טוב און צום מגיד, און דאס איז געווען דער תוכן פון ניגון. דאס איז די קדושה, [לא ברור] פון פריערדיקן רבי'ן [לא ברור], וואס דער פריערדיקער רבי זאגט אז דער ניגון „קול דודי“, דאס איז א ניגון וואס א חסיד קלאפט ביים רבי'ן אויף דער טיר. [לא ברור] זאגט ער [לא ברור] דאס ווארט. אז דאס ניגון „קול דודי“, זאגט ער, [לא ברור] רב'ס ניגונים, און ער זאגט אז דאס ניגון „קול דודי“ דאס איז דער הרגש, דער געפיל, ווי א חסיד שטייט ביים רבי'נס טיר און ער קלאפט און זאגט: „רבי, שטעלט רבי, גיט מיר א האנט.“ איך ווייס דעם לשון דא, [לא ברור], איך וועל עס אפשר נאך אמאל [לא ברור], אבער דאס איז אפשר א ריכטיגער אויסדרוק: אז דאס ניגון „קול דודי“ דאס איז ווי א חסיד שטייט ביים רבי'ן און ער קלאפט אין טיר און ער זאגט: „רבי, איך בין דיינער, רבי, איך בין דיינער.“ און באמת, דאס איז דאך, דאס איז דא דער ענין. אז איך זאל זיך א ביסל [לא ברור], וואס איז דא דער ווארט, אדער וואס איז דער תוכן פון „קול דודי“? דאס ניגון „קול דודי“ דאך אפשר בעצם דאס [לא ברור] ניגון. יא, ס'זענען דא מענטשן וואס מיינען, יא, דעם ווארט „דודי“ — דאס איז א אלול'דיגער ניגון; מ'קומט צו אלול, זינגט מען

1:57:08 דובר 27 ״קול דודי״. אבל כשמסתכלים בחסידות, ״קול דודי״ הוא אולי דווקא לא פסוק של אלול. ״קול דודי דופק״ הוא אתערותא דלעילא; זה לא ״אני לדודי״, זה ״דודי לי״. זה שהקב״ה דופק מלמעלה, ולכל יהודי יש נשמה מסוימת. והוא מבקש מאיתנו. יש מאמר ידוע, מן הסתם יש כמה יהודים שלמדו את המאמר ומכירים אותו. מאמר ידוע של הרבי, אולי מאמר ארוך: ״בלילה ההוא נדדה שנת המלך״ תשל״ח. יש לנו את המאמר הזה, יש לנו את המאמר. קודם שמעתי את המאמר, [לא ברור] לשמוע את המאמר ב[לא ברור], בשבוע של [לא ברור], והרבי אומר את המאמר, הרבי בוכה, אלה דברים טובים. יש לנו את המאמר. שם הוא אומר ״קול דודי דופק״, ״אני ישנה״, בגלות, ״ולבי ער״, כן, האהבה העצמית, מתוך האהבה העצמית. הרבי מפרש, בעל ה[לא ברור]. ו[לא ברור] אני צריך להיכנס למאמר הזה; המאמר דורש שיחה של שעתיים בפני עצמה. המאמר בעצם, כשמסתכלים בו, יש בו ביאור קצר על הקאפיטל החדש שמתחילים לומר מחר, י״א ניסן. הרבי שם מפרש, וכל המאמר מיוסד בעצם על הפסוק ״הנה לא ינום ולא יישן שומר ישראל, ה׳ שומרך ה׳ צלך״. זה מאמר שצריך ללמוד בבהירות, הוא נוגע לעניין. ש־

1:57:08 דובר 27 קול דודי. אבער ווען מ׳קוקט אין חסידות, איז קול דודי אפשר דייקא נישט קיין אלול׳דיקער פסוק. קול דודי דופק, דאס איז אַן אתערותא דלעילא; דאס איז נישט דער „אני לדודי“, דאס איז דער „דודי לי“. דאס איז, אז מלמעלה דער אויבערשטער קלאפט, און יעדער איד איז מיט א זיכערע נשמה. און ער בעט אונז. ס׳איז דא א מאמר ידוע, מסתמא זענען דא א פאר אידן וואס האבן געלערנט דעם מאמר, קענען דעם מאמר. א מאמר ידוע פון רבי׳ן, אפשר א דיקער מאמר: „בלילה ההוא נדדה שנת המלך“ תשל״ח. מיר האבן דעם מאמר, אה, מיר האבן דעם מאמר. פריער האב איך געהערט דעם מאמר, איינקומען הערן דעם מאמר אויף א, אויף דעם, אויף דעם, אויף דעם וואך פון [לא ברור], און דער רבי זאגט דעם מאמר, דער רבי וויינט, ס׳איז גוטע זאכן. מיר האבן דעם מאמר. דארטן זאגט ער דעם „קול דודי דופק“, „אני ישנה“, בגלות, „ולבי ער“, יא, די אהבה עצמית, פון דער אהבה עצמית. דער רבי טייטשט אויס, דער בעל [לא ברור]. און [לא ברור] איך דארף זיך אריין אין דעם מאמר; דער מאמר, צוויי שעה פאר זיך, איין מאל רעדן. דער מאמר בעצם, ווען מ׳קוקט אין דעם מאמר, דאס איז דא א קליינער ביאור אויף דעם נייעם קאפיטל וואס מ׳האט דאן, זאגן, מארגן י״א ניסן. דער רבי דארטן טייטשט אויס, דער גאנצער מאמר איז גאר מיוסד אויף א פסוק „הנה לא ינום ולא יישן שומר ישראל, ה׳ שומרך ה׳ צלך“. דאס איז א מאמר וואס דארף אזוי קלאר לערנען, איז דאס נוגע. אז דער

1:58:52 דובר 27 הרבי הרי נהג פעם ללמד ביאורים בחסידות על הפרק החדש. הרבי עצמו נהג לומר ביאורים. אבל במצב הזה [לא ברור], אפשר ללמוד כמה דברים שיש כאן. במאמר ״בלילה ההוא״ תשל״ח, הרבי פותח בפסוקים מפרק קכ״א בתהלים. הוא מתעכב על השאלה: מה הפירוש ״בלילה ההוא נדדה שנת המלך״ — מלכו של עולם? האם הקב״ה ישן? הוא מביא את העניין של ״הנה לא ינום ולא יישן שומר ישראל״, שהקב״ה אינו ישן. אבל מה? זה [לא ברור] פנים לפנים. כשיהודים נמצאים במצב של ״אני ישנה״, הקב״ה נוהג עמם במידה כנגד מידה, [לא ברור]. הוא מביא את תורת הבעל שם טוב על הפרק הזה, פרק קכ״א, שמובאת בקדושת לוי כמה וכמה פעמים. ״הוא היה רגיל״ — אני מצטט את לשון הקדושת לוי — ״הוא היה רגיל לומר לעולם״. הבעל שם טוב היה רגיל לומר פעמים רבות ש״ה׳ צלך״ — הקב״ה הוא כמו הצל. כל מה שאדם עושה משתקף בצל. על דרך זה, הקב״ה הוא צלו של האדם התחתון; אדם העליון הוא צלו של אדם התחתון. ומה שהאדם

1:58:52 דובר 27 רבי פלעגט דאך איינמאל לערנען ביאורים פון חסידות אויף נייעם קאפיטל. דער רבי אליין פלעגט זאגן ביאורים. אבער אין דער מצב [לא ברור], מ׳קען א פאר זאכן לערנען וואס איז דא. איז דער מאמר „בלילה ההוא“ תשל״ח, דער רבי הייבט אן דעם מאמר מיט די פסוקים פון קאפיטל קכ״א אין תהלים. ער שטעלט זיך אויף דעם וואס, וואס, וואס, וואס דער אויבערשטער דא שלאפט, וואס איז דאס דער פשט „בלילה ההוא נדדה שנת המלך“, מלכו של עולם, דער אויבערשטער דא שלאפט? ברענגט ער דעם ענין פון „הנה לא ינום ולא יישן שומר ישראל“, אז דאס איז וואס דער אויבערשטער שלאפט נישט. אבער וואס? ס׳איז דער [לא ברור] פנים לפנים. בשעת אידן שטייען אין א מצב פון „אני ישנה“, איז דער אויבערשטער, איז ער שטעלט זיך אוועק מיט מדה כנגד מדה, [לא ברור]. ברענגט ער די תורה פון בעל שם טוב אויף דעם קאפיטל דא. ברענגט ער די תורה פון בעל שם טוב אויף קאפיטל קכ״א, וואס איז גאר אין קדושת לוי, אז דארטן ברענגט ער עס כמה פעמים; ס׳לוי ברענגט ער עס כמה וכמה פעמים. „הוא היה רגיל“, איך ציטיר לשון קדושת לוי, „הוא היה רגיל“, דער בעל שם טוב, „הוא היה רגיל לומר לעולם“ — דאס איז, איך ציטיר לשון קדושת לוי — „הוא היה רגיל לומר לעולם“. אז דער בעל שם טוב פלעגט זאגן, פלעגט זאגן, ווייסטו, א סך מאל, אז „ה׳ צלך“, אז דאס איז ווי דער שאטן. איז כל מה שאדם עושה שפיגלט זיך אפ אין דעם שאטן. על דרך זה, דער אויבערשטער איז דער שאטן פון דעם אדם התחתון; אדם העליון איז דער שאטן פון אדם התחתון. און וואס דער

2:00:36 דובר 27 עושה כאן למטה משתקף באדם שלמעלה. וכשיש תנועה של כיווץ, של צמצום, של דינים רחמנא ליצלן, הדבר מעורר כוח למעלה. וכשיש תנועה של חסד, של גילוי, של שמחה ושל השפעה, כך נעשה גם למעלה. וזה פירוש ״ה׳ צלך על יד ימינך״: ברגע שאתה יודע ש״ה׳ צלך״, שהקב״ה הוא הצל שלי, הצל שלנו, וכל מה שאתה עושה כאן נעשה לאופן ההנהגה באדם העליון, וממילא נעשה להשפעה — אז ״על יד ימינך״: העמד את עצמך בתנועה של ימין, בתנועה של חסדים, של הרחבה, של התפשטות, ולא בתנועה של כיווץ ושל צמצום. ואז גם למעלה ההשפעה היא בתנועה של ימין, של חסד, וכך מבטלים את הדינים. הבעל שם טוב הקדוש. את זה הוא מביא בשם הבעל שם טוב, והרבי מביא זאת במאמר ״בלילה ההוא״ תשל״ח. על כך בנוי כל המאמר: יש ״אני ישנה״ — יהודי שנרדם, שישן בגלות. אבל ״ולבי ער״, לבם של ישראל: יש האהבה העצמית, שהקב״ה אוהב יהודים ויהודים אוהבים אותו, והיא תמיד בשלמות. ומצד האהבה העצמית הזאת, ״קול דודי דופק״. הקב״ה דופק על דלתו של כל אחד ומבקש מאיתנו: ״פתחי לי״. ״פתחי לי כחודו של מחט״. לא יהיה שום דבר,

2:00:36 דובר 27 מענטש מאכט דא למטה, שפיגלט זיך אפ אין דעם אדם שלמעלה. און בשעת ס׳איז דא א תנועה פון כיווץ, פון צמצום, פון דינים רחמנא ליצלן, איז א כח מעורר למעלה. און בשעת ס׳איז דא א תנועה פון חסד, פון גילוי, פון שמחה, פון השפעה, איז דאס למעלה; ווערט דארטן למעלה אז למעלה ווערט אויך אזוי. און דאס איז דער טייטש „ה׳ צלך על יד ימינך“. ווי באלד דו ווייסט אז „ה׳ צלך“, אז דער אויבערשטער, דאס איז מיין שאטן, דאס איז אונזער שאטן, און כל וואס דו טוסט דא, דאס ווערט די הנהגה אין אדם העליון, און במילא דאס ווערט השפעה, און במילא „על יד ימינך“. שטעל זיך אוועק אין א תנועה פון ימין, א תנועה פון חסדים, א תנועה פון הרחבה, א תנועה פון התפשטות, נישט א תנועה פון כיווץ, פון צמצום. אז איז דער „על יד ימינך“ דעמאלט למעלה. אויך די השפעה איז אין א תנועה פון ימין, פון חסד, און דעמאלט איז מען מבטל די דינים. הייליגער בעל שם טוב. דאס ברענגט ער בשם הבעל שם טוב. און דער רבי ברענגט דאס אין דעם מאמר, אין דעם מאמר „בלילה ההוא“ תשל״ח. און אויף דעם שטעלט זיך דער גאנצער מאמר. אז איז דא דער „אני ישנה“: א איד, איינגשלאפן, שלאפט אין גלות. אבער „ולבי ער“, לבם של ישראל, איז דא דער הוי׳ עצמי, דאס דער אויבערשטער האט ליב אידן, אידן האבן ליב, און דאס איז אלעמאל בשלמות. און מצד דער הוי׳ עצמי איז „קול דודי דופק“. דער אויבערשטער קלאפט אריין ביי יעדן מיטן טירעלע, און בעט פון אונז: „פתחי לי“. „פתחי לי כחודו של מחט“. וועט נישט קיין זאך,

2:02:19 דובר 27 ואחר כך יש ״החודש הזה לכם״ — חג הפסח, של עולם. והרבי ממשיך בפרשה של פסח: מהו ״החודש״, מהו ״ראשון״, מהו ״ניסן״? וכך הלאה במאמר. אבל מהי הנקודה לענייננו? העניין של ״קול דודי דופק״ — בעצם זהו מאמר חסידות על פסח. לקוטי תורה — תסתכלו בלקוטי תורה שיר השירים. ידוע שהרבי נהג ללמוד לקוטי תורה שיר השירים. אצלנו בחב״ד לא אומרים שיר השירים, אפילו לא בפסח. אף שהרבי נהג לומר: אבא שלי היה אומר שיר השירים בליל הסדר, אחרי הסדר, ויושב כל הלילה עם שיר השירים. אבל לא היה בחב״ד מנהג לומר שיר השירים. כן, הרבי נהג לומר שיר השירים, אבל הרבי לא פרסם את המנהג הזה. לעומת זאת, הרבי הורה ללמוד לקוטי תורה שיר השירים. לומר שיר השירים — נו; אבל ללמוד לקוטי תורה, הרבי נהג לומר: בפסח צריך ללמוד לקוטי תורה שיר השירים. היה [לא ברור], הייתה שנה שבה הרבי הורה ללמוד כל מילה בלקוטי תורה, את כל הלקוטי תורה. וכך יצא, לפי קביעות השנה, שזה היה שבת מצורע, שבת הגדול. והרבי אמר שבפרשת מצורע יש מאמר קצרצר בלקוטי תורה — כל

2:02:19 דובר 27 און דערנאך איז דא „החודש הזה לכם“ — חג הפסח, של עולם. און דער רבי איז ממשיך מיט דער פרשה פון פסח: וואס איז דאס „החודש“, וואס איז דאס „ראשון“, וואס איז דאס „ניסן“? און ווייטער, ווייטער אין מאמר. וואס איז אבער די נקודה לענייננו? אז דער ענין פון „קול דודי דופק“, „קול דודי דופק“, בעצם דאס איז א מאמר אין חסידות אויף פסח. לקוטי תורה — גיט א קוק אין לקוטי תורה שיר השירים. איז ידוע, דער רבי פלעגט לערנען שיר השירים אין לקוטי תורה. ביי אונז אין חב״ד זאגט מען נישט שיר השירים, אפילו נישט אין פסח. הגם דער רבי פלעגט זאגן, מיין טאטע פלעגט זאגן שיר השירים ביים ליל הסדר, נאך סדר, זיצן א גאנצע נאכט מיט שיר השירים. אבער ס׳איז נישט געווען קיין מנהג אין חב״ד צו זאגן שיר השירים. יא, דער רבי פלעגט זאגן שיר השירים, אבער דער רבי האט נישט מפרסם געווען דעם מנהג. אבער דער רבי האט געהייסן לערנען לקוטי תורה שיר השירים. זאגן שיר השירים — נו; אבער לערנען לקוטי תורה, דער רבי פלעגט זאגן: פסח דארף מען לערנען לקוטי תורה שיר השירים. ס׳איז געווען [לא ברור], ס׳איז געווען א יאר וואס דער רבי האט געהייסן לערנען יעדן ווארט אין לקוטי תורה, די גאנצע לקוטי תורה. אז ס׳קומט צו גיין, ס׳איז געווען אזוי ווי קביעות פון די יאר, ס׳איז געווען שבת מצורע, שבת הגדול. און דער רבי האט געזאגט אז ס׳איז דא אין מצורע א קורצע, קורצע, קורצע לקוטי תורה — די

2:03:50 דובר 27 המאמר הזה. והרבי אמר: כעת מגיע פסח, שמונת הימים, צריך [לא ברור] את מאמרי פסח, אבל צריך ללמוד שיר השירים. הרבי עשה עניין במשך כל פסח שילמדו שיר השירים, לקוטי תורה שיר השירים. למה? כי שיר השירים הוא העניין של ״קול דודי דופק״. זהו — איך כתוב בחסידות? [לא ברור] בלקוטי תורה. גם זה זמן הפסח. ״מושכני״, ״קול דודי דופק״ — הקב״ה דופק בדלת ואומר: צא מהגלות שלך. זה הזמן. זה הזמן. זמן הפסח הוא הזמן של ״קול דודי דופק״, [לא ברור] ״מושכני״. הקב״ה דופק בדלת שלנו ואומר: צאו מהגלות שלכם. זה צריך לחדור בנו. פעם [לא ברור], פעם [לא ברור] אמר — זה מאוד [לא ברור]. אבל [לא ברור]. פעם [לא ברור] אמר דבר כזה: ברוסיה לא היו ספרים. לא היו ספרים. לא הייתה גמרא, לא היה חומש, לא היה... [לא ברור]. אבל יהודי אחד מצא חומש מקראות גדולות. הוא מסתכל בו ומתחיל לעיין, ורואה שבסופו נמצא שיר השירים, באותיות קטנות. הוא אומר: מי חיבר את כל הפסוקים האלה יחד מתוך לקוטי תורה ועשה מהם חיבור? [לא ברור] כל שיר השירים, כל הלקוטי תורה. כך שהיה...

2:03:50 דובר 27 גאנצע דעם איין מאמר. און דער רבי האט געזאגט: אז ס׳קומט צו גיין איצט פסח, די אכט טעג, דארף מען [לא ברור] די מאמרי פסח, אבער מ׳דארף לערנען שיר השירים. דער רבי האט איינגעמאכט א גאנצן פסח אז מ׳זאל לערנען שיר השירים, לקוטי תורה שיר השירים. פארוואס? ווייל שיר השירים, דאס איז דער ענין פון „קול דודי דופק“. דאס איז דער — ווי שטייט אין חסידות? [לא ברור] אין לקוטי תורה. אז דאס איז אויך זמן הפסח. „מושכני“, „קול דודי דופק“ — אז דער אייבערשטער קלאפט ביי דער טיר און זאגט: קריך ארויס פון דיין גלות. דאס איז דער זמן. דאס איז דער זמן. דער זמן פון פסח איז דער זמן פון „קול דודי דופק“. [לא ברור] „מושכני“. דער אייבערשטער קלאפט ביי אונז אין טיר און זאגט: קריכט ארויס פון אייער גלות. דאס דארף ביי אונז דרינגען. אמאל [לא ברור], אמאל [לא ברור] האט געזאגט — דאס איז זייער א [לא ברור]. אבער [לא ברור]. אמאל [לא ברור] האט געזאגט א ווארט, אז אין רוסלאנד איז נישט געווען קיין ספרים. ס׳איז נישט געווען קיין ספרים. ס׳איז נישט געווען קיין גמרא, ס׳איז נישט געווען קיין חומש, ס׳איז נישט געווען... [לא ברור]. האט אבער א איד געטראפן א מקראות גדולות חומש. גיט ער א קוק, הייבט ער אן קוקן, זעט ער אז ס׳איז דא סוף שיר השירים, אין קליינעם. זאגט ער: ווער איז דאס וואס האט מחבר געווען די אלע פסוקים צוזאמען פון לקוטי תורה און געמאכט פון דעם א חיבור? [לא ברור] די גאנצע שיר השירים, די גאנצע לקוטי תורה. אז ס׳איז געווען אז

2:05:32 דובר 27 היינו ברוסיה, לא היה ליקוטי תורה, לא היו מקראות גדולות, אז [לא ברור] חיבר את כל הפסוקים האלה ועשה מהם ספר. מתברר שזאת החסידות — וזה דבר טוב. על כל פנים, לענייננו, מה הנקודה? הנקודה היא שפסח מתקרב: ״קול דודי דופק״. חסידות היא — פסח הוא יום טוב. יש קוגל, יש תפוחי אדמה, יש את המאכלים. פסח הוא הרי יום טוב. זה יום טוב, יום הפסח. אבל כשלומדים חסידות, פסח הוא זמן חירותנו. זה יום טוב אחר. אבל לומדים חסידות, לומדים — חסידות היא פסח, או שהולכים, היום, למקום שבו נוהגים בכל החומרות, או להפך, לרחובות, לאן שתרצה. כן, אבל כל הזמן האדם מסתובב סביב זה. היהודי שרוצה להיות רציני בחסידות, כל הפסח הוא מסתובב סביב השאלה מה הוא אוכל ומה אינו אוכל. אבל יש דבר אחד שמעסיק את האדם: לאכול, לא לאכול, עם השמאלץ ו[לא ברור], עם ה[לא ברור], זה וזה, כל ה[לא ברור], המאכלים. אבל כשלומדים חסידות, פסח הוא זמן של ״קול דודי דופק״, שכינה [לא ברור]. כן, הרי זה זמן של אהבה. הרבי אומר תורה יפה: פסח כנגד אברהם. פסח הוא האהבה של יהודים לקדוש ברוך הוא, ושל הקדוש ברוך הוא ליהודים. וזהו ״קול דודי דופק״, זה התוקף של הניגון הזה. אם פעם אצל חסידים [לא ברור].

2:05:32 דובר 27 מ׳איז אין רוסלאנד, ס׳איז נישט געווען לקוטי תורה, ס׳איז נישט געווען מקראות גדולות, איז [לא ברור] די אלע פסוקים מחבר געווען און געמאכט פון דעם א ספר. ס׳שטעלט זיך ארויס אז ס׳איז די חסידות — וואס איז א גוט ווארט. על כל פנים, בנוגע לענייננו, וואס איז די נקודה? די נקודה איז, אז ס׳קומט צו גיין פסח: „קול דודי דופק“. חסידות איז — פסח איז א יום טוב. מ׳האט קוגל, מ׳האט קארטאפל, מ׳האט די מאכלים. פסח איז דאך א יום טוב. ס׳איז א יום טוב, יום פסח. אבער מ׳לערנט חסידות: פסח איז א זמן חירותנו. ס׳איז אן אנדער יום טוב. אבער מ׳לערנט חסידות, מ׳לערנט — חסידות איז פסח, אדער מ׳גייט, היינט וואו מ׳מאכט אלע חומרות, אדער פארקערט, אין די גאסן, וואו דו ווילסט. יא, אבער א גאנצע צייט גייט נאך אום דער מענטש. דער איד וואס וויל זיין ערליך אין חסידות, א גאנץ פסח גייט ארום דער מענטש: וואס ער עסט יא און וואס ער עסט נישט. אבער מ׳האט איין זאך אין דעם מענטש: עסן, נישט עסן, מיט די שמאלץ און [לא ברור], מיט די [לא ברור], דאס, דאס, אלע [לא ברור], די מאכלים. אבער מ׳לערנט חסידות: פסח איז א זמן פון „קול דודי דופק“, שכינה [לא ברור]. יא, ס׳איז דאך א זמן פון אהבה. דער רבי זאגט א גוטע תורה: פסח כנגד אברהם. פסח איז די אהבה פון אידן צום אייבערשטן, פונעם אייבערשטן צו אידן. און דאס איז דער „קול דודי דופק“, דאס איז דער תוקף פון דעם ניגון. אויב אמאל ביי חסידים [לא ברור].

2:07:22 דובר 27 שרנו כאן יחד ״קול דודי דופק״, ומבינים שאלו הגעגועים של חסיד לרבי. כי זה העניין — כדי שתהיה שייכות לאלוקות, כדי שאפשר יהיה לשמוע את ה״קול דודי דופק״, כדי שאפשר יהיה לשמוע את ה״פתחי לי״, בשביל זה צריך רבי. בשביל זה צריך רבי. אי אפשר לעשות את זה לבד. כדי שאפשר יהיה לחוש אלוקות, הרי הרבי כותב בתניא: ״ובכל דור ודור יורדין ניצוצין מנשמת משה רבינו עליו השלום ומתלבשין בגוף ונפש של חכמי הדור, עיני העדה, ללמד דעת את העם״. צריך נשיא, רבי, משה רבינו. כן, אתה יכול ללמוד פילוסופיות, אתה יכול ללמוד הרבה ספרים, אתה יכול לדעת הרבה דברים טובים, אבל זו לא אלוקות. משה רבינו — זו [לא ברור] אלוקות, והרבי אומר, כן, משה רבינו יכול לעשות זאת בעצמו, [לא ברור], והוא מאיר לנו את הדרך לחוש אלוקות. וממילא, כשחג הפסח מתקרב, ״קול דודי דופק״, מתעוררים הגעגועים של חסיד לרבי. הגעגועים של חסיד לרבי, כי הרבי הוא זה שמוציא אותו מהגלות. חסיד יודע שהרבי מרומם אותו, הרבי הוא [לא ברור], הרבי מוציא אותו מהגלות. הרבי מעמיד אותו בעולם נעלה יותר, במדרגה נעלית יותר, בעולם

2:07:22 דובר 27 מ'האט געזונגען „קול דודי דופק“ צוזאמען דא מיט, און מ'פארשטייט אז דאס איז די געגועים פון א חסיד צום רבי'ן. ווייל דאס איז דאס — אז מ'זאל האבן א שייכות צו אלקות, אז מ'זאל קענען דערהערן דעם „קול דודי דופק“, אז מ'זאל קענען דערהערן דעם „פתחי לי“, אויף דעם דארף מען א רבי'ן. אויף דעם דארף מען א רבי'ן. דאס קען מען נישט מאכן פון זיך אליין. אז מ'זאל קענען דערהערן אלקות, ווייל דער רבי שרייבט דאך אין תניא: „ובכל דור ודור יורדין ניצוצין מנשמת משה רבינו עליו השלום ומתלבשין בגוף ונפש של חכמי הדור, עיני העדה, ללמד דעת את העם“. דארף מען א נשיא, א רבי'ן, א משה רבינו. יא, דו קענסט לערנען פילאסאפיעס, דו קענסט לערנען א סך ספרים, דו קענסט וויסן א סך גוטע זאכן, אבער דאס איז נישט קיין אלקות. משה רבינו — דאס איז [לא ברור] אלקות, און דער רבי זאגט, יא, משה רבינו קען דאס אליין, [לא ברור], וואס ער מאכט אונז ליכטיג אין דעם צו דערהערן געטליכקייט. און במילא, עס קומט צו גיין חג הפסח, „קול דודי דופק“, ווערט נתעורר די געגועים פון א חסיד צום רבי'ן. די געגועים פון א חסיד צום רבי'ן, ווייל דער רבי איז דער וואס שלעפט אים ארויס פון גלות. א חסיד ווייסט אז דער רבי הייבט אים אויף, דער רבי איז [לא ברור], דער רבי נעמט אים ארויס פון גלות. דער רבי שטעלט אים אוועק אין א העכערע עולם, אין א העכערע מדריגה, אין א העכערע

2:08:52 דובר 27 נעלה יותר. וזהו י״א ניסן. זה לא מקרה שי״א ניסן ופסח חלו כך, לזה וכו׳. לא, זה לא מקרה. לא מקרה, כי זו המהות. המהות של הרבי שלנו היא אלוקות וגאולה. זה כל עניינו, מתחילתו ועד [לא ברור], זה כל עניינו, כל חייו, כל מהותו. ואצל הרבי, זה בכל מאמר, בכל שיחה: יהודים, צאו מהגלות; יהודים, התרוממו, העמידו את עצמכם במקום נעלה יותר. ״קול דודי דופק״ — הרבי דופק בכל מאמר, הרבי דופק על הדלת שלנו. ״פתחי״ — נו, צאו מהגלות, התרוממו, העמידו את עצמכם במקום נעלה יותר. לחיים, לחיים. אוי, אוי, אוי. תודה.

2:08:52 דובר 27 וועלט. און דאס איז י״א ניסן. דאס איז נישט קיין מקרה נקרה, אז י״א ניסן און פסח זענען אזוי אויסגעפאלן, לזה וכו׳. נישט, דאס איז נישט קיין מקרה נקרה. נישט קיין מקרה נקרה, ווייל דאס איז דער מהות. דער מהות פון אונזער רבי'ן איז אלקות און גאולה. דאס איז כל ענינו, מתחילתו ועד [לא ברור], דאס איז גאנץ כל ענינו, כל חייו, כל מהותו. און ביים רבי'ן, דאס איז יעדער מאמר, יעדער שיחה: אידן, קריכט ארויס פון גלות; אידן, הייבט זיך אויף, שטעלט זיך העכער. „קול דודי דופק“ — דער רבי קלאפט מיט יעדן מאמר, דער רבי קלאפט אין אונזער טירל. „פתחי“ — נו, קריכט ארויס פון גלות, הייבט זיך אויף, שטעלט זיך העכער. לחיים, לחיים. אוי, אוי, אוי. דאנקט.

2:16:37 דובר 28 לחיים, לחיים. לחיים, חבר׳ה, לחיים. ר׳ דוד משה, איפה אתה, דוד משה?

2:16:37 דובר 28 לחיים, לחיים. לחיים, חבר'ה, לחיים. ר' דוד משה, ווי איז דו, דוד משה?

2:16:51 דובר 29 כן, משה.

2:16:52 דובר 28 דוד משה שואל קושיה קשה. זה זמן של קושיות, פסח, זה זמן של... זה זמן של קושיות. הוא שואל שאלה קשה. הוא שואל: ״קול דודי דופק״ — הרי זו אתערותא דלעילא, שבאה מלמעלה. וכאן, בדפיקה של הרבי, הרי צריכה להיות עבודה מלמטה, שהיא אתערותא דלתתא. אז לכאורה, איפה זה עומד? כלומר, מה כאן ה... בכלל, בהתוועדות לא תמיד [לא ברור], אבל הייתי שואל, כן, בהתוועדות הרבה פעמים מה ש... זה מתיישב על... אחר כך ניישב את זה, כן, זה לא חייב לעמוד במבחן. הרי... כששותים רביעית, על פי דין זה... [לא ברור], כמו שאומרים. על פי דין [לא ברור]. על פי דין [לא ברור]. כמו שכתוב בבני יששכר, מה אומרים, מה אומרים ב״והיא שעמדה״ עם הכוס? מה הוא כותב, למה מחזיקים את הכוס ב״והיא שעמדה״? ב״והיא שעמדה״ באים עם [לא ברור] ואומרים: [לא ברור] ״והקב״ה מצילנו מידם״. [לא ברור]. לא תמיד ב[לא ברור] שלו, טוב מאוד. לוקחים את הכוס ביד ואומרים זאת מתוך השכרות. ואם מתוך השכרות שלו הוא לא יכול להוליד ילדים, אז למעלה, הקדוש ברוך הוא צריך [לא ברור] לעקור. מה עניין ״והיא שעמדה״ עם הכוס? ואומרים לו: [לא ברור], זמן הגאולה הוא בשכרות שלו. מה הטענה כלפי יהודים? ר׳ מענדל פוטרפס היה אומר דבר כזה, אני [לא ברור]

2:16:52 דובר 28 דוד משה פרעגט, פרעגט א שווערע קשיא. ס'איז צייט פון קשיות, פסח, ס'איז צייט פון... ס'איז צייט פון קשיות. פרעגט א שווערע שאלה, פרעגט: „קול דודי דופק“, כי דאס איז אתערותא דלעילא, וואס קומט דאך מלמעלה. און דא, ביים קלאפן פון רבי'ן, מוז דאך זיין עבודה מלמטה, וואס דאס איז אתערותא דלתתא. איז לכאורה, ווי שטייט דאס? כאילו, וואס איז דא דער... בכלל, נאך פארברענגען נישט אלץ [לא ברור], אבער וואלט איך געפרעגט, יא, פארברענגען א סך מאל וואס איז... עס לייגט זיך אויפן... שפעטער וועלן מיר דאס אריינשטעלן, יא, מוז נישט אויסהאלטן. איז דאך, איז דאך... אז מ'האט געטרונקען א רביעית, על פי דין איז... [לא ברור], ווי מ'זאגט. על פי דין [לא ברור]. על פי דין [לא ברור]. ווי ס'שטייט אין בני יששכר, וואס זאגט מען, וואס זאגט מען ביי „והיא שעמדה“ מיט דעם כוס? וואס שרייבט ער, וואס האלט מען דעם כוס ביי „והיא שעמדה“? „והיא שעמדה“ קומט צו גיין מיט א [לא ברור] און זאגט: [לא ברור] „והקב״ה מצילנו מידם“. [לא ברור]. נישט אלע מאל אין זיינע [לא ברור], זייער גוט. נעמען דעם כוס אין האנט און מ'זאגט אים מיט זיינע שיכרות. און אויב זיינע שיכרות קען נישט מאכן קינדער, איז ביי מעלה, דער אויבערשטער דארף אונטער אויסרייסן. וואס איז דער „והיא שעמדה“ מיט דעם כוס? און מ'זאגט אים: [לא ברור], זמן הגאולה איז אין זיינע שיכרות. וואס איז די טענה צו אידן? ר' מענדל פוטערפאס פלעגט זאגן אזא ווארט, איך האב [לא ברור]

2:18:45 דובר 28 פוטרפס [לא ברור] בבני יששכר. ר׳ מענדל היה אומר על דרך זה, ר׳ מענדל היה אומר על ״והיא שעמדה״, על זה, ר׳ מענדל פוטרפס: ב״והיא שעמדה״ — זה הלחיים, הכוס. בעזרת זה החזיקו מעמד בכל הצרות ברוסיה ובכל הזמנים הקשים. בלי כוס לחיים פשוט לא היו יכולים להחזיק מעמד בגלות. זה החזיק אותם לאורך כל התקופות. ושם הוא אומר [לא ברור]. אבל מה לגבי ״קול דודי״? ״קול דודי״ הוא — ואת זה אני צריך להבין — הוא שואל שאלה, וכאן יש תשובה. יש סיפור ששמעתי מר׳ שמואל לו. זה סיפור מעניין. ר׳ שמואל לו, מן הסתם שלושה מכם מכירים אותו, יהודי חסידי. נדמה לי שהוא גר ב[לא ברור], בא מבורו פארק, נדמה לי [לא ברור], מוויליאמסבורג. על כל פנים, ר׳ שמואל לו היה מן הבחורים בשנים הראשונות, מתחילת שנותיו של הרבי... הוא בא ממשפחה ליטאית, והתקרב לחסידות. יש לו סיפורים מעניינים, הייתי מספר לך סיפורים מעניינים שהוא מספר. ואביו, כך הוא מספר, היה... אביו היה אדם גדול. כשהוא למד בישיבת תומכי תמימים, אביו היה אדם גדול. ואביו כתב לרבי מכתב שלם: הבן שלו הוא כך וכך, הוא תמים, והוא רצה שבנו ילמד משהו, ילמד, ויקבל תואר. והרי יודעים מה דעת ליובאוויטש על כך, [לא ברור]. והרבי כתב לאביו: [לא ברור] כל יום.

2:18:45 דובר 28 פוטערפאס [לא ברור] אין בני יששכר. ר' מענדל פלעגט זאגן על דרך זה, ר' מענדל פלעגט זאגן אויף דעם „והיא שעמדה“, אויף דעם, ר' מענדל פוטערפאס, אויף דעם „והיא שעמדה“ איז דער לחיים, דאס גלעזל. מיט דעם האבן אויסגעהאלטן די אלע צרות אין רוסלאנד און די אלע שווארצע צייטן. אהן א כוס לחיים וואלט מען פשוט נישט געקענט אויסהאלטן אין גלות. דאס האט זיי געהאלטן אלע צייטן. און דארטן זאגט ער [לא ברור]. אבער וואס איז ביי „קול דודי“? „קול דודי“ איז — און דא דארף איך פארשטיין — איז, ער פרעגט א שאלה, דא אן ענטפער. איז דא א מעשה וואס איך האב געהערט פון ר' שמואל לו. ס'איז אן אינטערעסאנטע מעשה. ר' שמואל לו, מסתמא וועלן דריי פון אייך קענען, א חסידישער איד. דאכט זיך, ער וואוינט אין [לא ברור], קומט פון בארא פארק, דאכט זיך [לא ברור], פון וויליאמסבורג. על כל פנים, ר' שמואל לו איז געווען פון די בחורים די ערשטע יארן, פון דעם רבי'נס ערשטע... געקומען פון א ליטווישער משפחה, געקערט געווארן צו חסידות. אינטערעסאנטע סיפורים, וואלט איך דיר אינטערעסאנטע סיפורים וואס ער דערציילט. און זיין טאטע, דערציילט ער, איז געווען... זיין טאטע איז געווען א גרויסער מענטש. ווען ער האט געלערנט אין ישיבת תומכי תמימים, איז זיין טאטע געווען א גרויסער מענטש. און זיין טאטע האט געשריבן צום רבי'ן א גאנצן בריוו: וואס איז זיין זון, דאס, איז א תמים, און ער האט געוואלט אז זיין זון זאל עפעס לערנען, שטודירן, לערנען, און באקומען א דיגרי. און ליובאוויטש ווייסט דאך, [לא ברור]. און דער רבי האט געשריבן דעם טאטן זיינעם: [לא ברור] יעדן טאג.

2:20:25 דובר 28 עוזר ישראל וכו׳ בטוב הנראה והנגלה, חיים, חסד ורחמים. ואף על פי כן, בסוף מגיע בן, ואיתו פרנסה. אלה התגובות של הרבי. יש גם רצון משונאים. אבל על כל פנים, מהו הסיפור שהוא מספר? הוא מספר שלמד במונטריאול. למד במונטריאול, תשע״ז, ח׳, י״ט, כ״א. בקיצור, בתשכ״א נסע לרבי לי׳ שבט. כמו שבכל י׳ שבט נוסעים לרבי, כך הוא הגיע לרבי. ובאותה תקופה הוא הרגיש שההתקשרות שלו לרבי אינה בוערת כל כך, אינה חיה כל כך. הוא הרגיש שהתקרר קצת. בקיצור, הוא עשה הכנות וכל מה שצריך, ונסע לרבי לי׳ שבט. הוא מספר שבמוצאי שבת — י׳ שבט אצל הרבי חל אז בשבת או ביום שישי. הרבי אמר אז, אינני מבין, לפני כן, הבחורים למדו בגניז. הרבי אמר מאמר שלוש פעמים: בליל שבת, ביום השבת ובמוצאי שבת. במוצאי שבת הייתה התוועדות גדולה יותר. הרי זה היה בחורף, ומוצאי שבת הוא לילה ארוך, לילה ארוך. והרבי התוועד את ההתוועדות של י׳ שבט במוצאי שבת, בליל שבט. הוא עמד בהתוועדות והיה שבור מאוד בתוכו, כך הוא מספר. שרו ניגון, והוא היה שבור מאוד בתוכו. הוא הרגיש, כמו שאומרים, כאילו הרבי שמע את מחשבותיו, כאילו הרבי קרא את מחשבותיו.

2:20:25 דובר 28 עוזר ישראל וכו' בטוב הנראה והנגלה, חיים, חסד ורחמים. און כאטש דאך סוף קומט איין זון מיט אים פרנסה. דאס איז דעם רבי'נס תגובות. איז דאך אויך רצון משונאים איז דא. אבער על כל פנים, וואס איז די מעשה וואס ער דערציילט? ער דערציילט אז ער האט געלערנט אין מאנטריאל. געלערנט אין מאנטריאל, תשע"ז, ח', י"ט, כ"א. בקיצור, תשכ"א, אויף יו"ד שבט איז ער אריינגעפארן צום רבי'ן. אזוי ווי יעדער יו"ד שבט פארט מען צום רבי'ן, קומט צום רבי'ן. און דעמאלט איז געווען א תקופה וואס ער האט געפילט אז זיין התקשרות צום רבי'ן איז נישט אזוי פייערדיג, איז נישט אזוי לעבעדיג. ער האט געפילט אז ער איז א ביסל קאלט געווארן. האט ער, בקיצור, געמאכט הכנות און אלע זאכן, געפארן צום רבי'ן אויף יו"ד שבט. דערציילט ער, אויף מוצאי שבת — רבי'נס יו"ד שבט איז געווען דאך שבת אדער פרייטאג. דער רבי האט דעמאלט געזאגט, איך פארשטיי נישט, פון פריער, די האבן געלערנט די בחורים אין גניז. דער רבי האט געזאגט דריי מאל מאמר: ליל שבת, יום שבת, מוצאי שבת. איז מוצאי שבת געווען א גרעסערע פארברענגען. דאס איז דאך ווינטער, איז מוצאי שבת איז א לאנגע, א לאנגע נאכט. און דער רבי האט פארברענגט דעם יו"ד שבט'דיקן פארברענגען מוצאי שבת, די ליל שבט. שטייט ער ביים פארברענגען, און ער איז געווען זייער צובראכן ביי זיך, אזוי דערציילט ער. מ'האט געזונגען א ניגון, און ער איז געווען ביי זיך זייער צובראכן. ער האט געפילט, ווי מ'זאגט, דער רבי כאילו, דער רבי האט געהערט זיינע מחשבות, דער רבי האט געלייענט זיינע דעות.

2:24:06 דובר 28 והרבי עונה לו ממש כאילו זה עתה עמד וחשב על ההתקשרות שלו לרבי. הרבי אומר לו ״לחיים״, והרבי [לא ברור]. כרגיל, כאדם רגיל. הוא מספר שלמחרת נכנס לרבי ליחידות. הסדר היה שכאשר כל הישיבה ממונטריאול הייתה מגיעה לי׳ שבט, למחרת י׳ שבט היו נכנסים כולם לרבי, כל הישיבה, לחדר היחידות של הרבי, לא כל אחד לבדו. והרבי היה אומר שיחה לבחורים, ואחר כך כל אחד היה ניגש. יש שהיו רק נותנים פדיון, ואחרים יכלו לשאול משהו; רק הרבי יודע מה נתן להם להיכנס. הוא נכנס, וכשעבר שם לפני הרבי אמר לרבי: ״אני רוצה עצה להתקשרות״. על כך אמר הרבי: ״הרי כתוב בתניא שלימוד התורה הוא ‘יחוד נפלא שאין יחוד כמוהו ולא כערכו נמצא כלל בגשמיות, להיות לאחדים ומיוחדים מכל צד ופינה’. וממילא, אתה צריך ללמוד מה שאני לומד, וכך תהיה מקושר״. מספר שמואל שהוא שאל את הרבי: ״מה הרבי לומד? מה הרבי לומד?״ חוצפה, כמו שהיה צריך, [לא ברור]. אבל הרבי אמר לו: ״למד מה שאני לומד״. לכן שאל מה הרבי לומד. הרבי אמר לו: ״אני לומד נגלה וחסידות״. זו הייתה התשובה, זו הייתה היחידות. אבל מה העניין כאן? כשאני חוזר לשאלות שר׳ משה שואל: ישראל הלך, והנסיעה של חסידים לרבי היא משום שהרבי חושב עלינו.

2:24:06 דובר 28 און דער רבי ענטפערט אים ממש כאילו ער האט ערשט געשטאנען און געטראכט וועגן זיין התקשרות צום רבי'ן. דער רבי זאגט אים לחיים, און דער רבי [לא ברור]. רגיל, א נארמאלער מענטש. דערציילט ער, אויפן נעקסטן טאג איז ער אריינגעגאנגען צום רבי'ן אויף יחידות. ווען דאס סדר פלעגט זיין, אז די גאנצע ישיבה פון מאנטריאל, ווען זיי זענען אריינגעקומען אויף יו"ד שבט, איז א טאג נאך יו"ד שבט פלעגן זיי אריינגיין צום רבי'ן, די גאנצע ישיבה, אין צימער, אין דעם רבי'נס יחידות־צימער, גאר נישט אליין. און דער רבי פלעגט רעדן א שיחה צו די בחורים, און שפעטער פלעגט יעדער איינער צוגיין. אנדערע, נאר דער רבי ווייסט וואס זיי האבן געגעבן דאס איינגיין, געבן א פדיון, אנדערע קענען פרעגן א ווארט. אריינגעגאנגען, דארט איז ער דורכגעגאנגען דעם רבי'ן, און ער האט געזאגט דעם רבי'ן: „איך וויל אן עצה אויף התקשרות.“ אויף וואס דער רבי האט געזאגט: „ס'שטייט דאך אין תניא, אז לימוד התורה איז א יחוד נפלא שאין יחוד כמוהו ולא כערכו נמצא כלל בגשמיות, להיות לאחדים ומיוחדים מכל צד ופינה. ובמילא דארפסטו לערנען וואס איך לערן, וועסטו זיין מקושר.“ דערציילט שמואל, ער האט געפרעגט דעם רבי'ן: „וואס לערנט דער רבי? וואס לערנט דער רבי?“ חוצפה, ווי געווען דארף, [לא ברור]. אבער דער רבי האט אים געזאגט: „לערן וואס איך לערן.“ האט ער געפרעגט וואס לערנט דער רבי. האט דער רבי אים געזאגט: „איך לערן נגלה און חסידות.“ דאס איז געווען, דאס איז געווען דער ענטפער, דאס איז געווען די יחידות. אבער, וואס איז דער ווארט אבער? ווען איך גיי אריבער צו די שאלות וואס ר' משה פרעגט: דער ישראל איז געגאנגען, וואס חסידים האבן א נסיעה צום רבי'ן, איז דאס ווייל דער רבי טראכט פון אונז.

2:26:02 דובר 28 לכן זהו ״קול דודי דופק״. אתה חושב שהתעוררת מעצמך? לא, בדיוק להפך: יש לך חיות מכך ש״קול דודי דופק״. הרבי עצמו דופק בדלת, והרבי אומר: ״נו, מה קורה איתך?״ וזה מעורר בנו רגש של צימאון, של געגועים, של... כן, זה מעורר בנו רצון — רוצים, רוצים, רוצים פתאום להתקרב קצת יותר לאמת. כך זה עובד. וממילא זהו העניין של ״קול דודי דופק״, שהרבי בעצם דופק. אני זוכר, זוכר, זוכר תמונה. זה היה... זה היה י׳ שבט תשנ״ג. זיכרון קשה, אבל זה, זה מה שהיה. י׳ שבט תשנ״ג, למדו אצלנו [לא ברור]. שנה קשה. הרבי לא היה בריא. מזמן לזמן הרבי היה יכול לצאת. [לא ברור]. וזו הייתה תמונה קשה, תקופה קשה מאוד, קשה. מה שקרה, מה שאני זוכר מי׳ שבט תשנ״ג, הרבי ישב שש שעות במרפסת ההיא שלידנו. והרבי... הייתה מילה אחת של הרבי, אני חושב שאני יכול להזכיר אותה, בגשמיות. אני זוכר אז מילה, דבר רע שפרץ אז. סיפרו דבר כזה: הייתה תקופה שאדמו״ר הריי״צ לא היה בריא. [לא ברור], נפל בקור. אדמו״ר הריי״צ היה, כמו שאומרים, משותק, נפל. ומספרים שלא היו שום צדדים. אדמו״ר הריי״צ, זה...

2:26:02 דובר 28 דערפאר, דאס איז „קול דודי דופק“. דו מיינסט אז דו ביסט נתעורר געווארן פון זיך אליין? ניין, ס'איז גאר פארקערט, האסט א חיות פון דעם וואס „קול דודי דופק“. דער רבי קלאפט אריין אין טיר אליין, און דער רבי זאגט: „נו, וואס טוט זיך מיט דיר?“ און דאס איז מעורר ביי אונז א רגש פון צמאון, פון געגועים, פון... יא, דאס איז מעורר ביי אונז, מ'וויל, מ'וויל, מ'וויל אויף פלוצלינג ווערן א ביסל נענטער צום אמת. אזוי גייט דאס. און דאס איז במילא דער ווארט פון „קול דודי דופק“, אז דער רבי בעצם קלאפט. איך געדענק, געדענק, געדענק א ציור. עס איז געווען... עס איז געווען יו"ד שבט תשנ"ג. א שווערע, א שווערע זכרון, אבער, אבער, אבער, אבער ס'איז, ס'איז דאס איז געווען דער סיפור הדברים. יו"ד שבט תשנ"ג, האט געלערנט זיך אונזערע [לא ברור]. א שווערע יאר. דער רבי איז געווען נישט געזונט. פון זמן לזמן קען דער רבי ארויסגיין. [לא ברור]. און ס'איז געווען א שווערע, א זייער שווערע ציור, א שווערע, א שווערע תקופה. וואס איז געווען, וואס איך געדענק, יו"ד שבט תשנ"ג, דער רבי איז געזעסן זעקס שעה אין יענעם באלקאן דא נעבן. און דער רבי האט, אה, ס'איז געווען איין ווארט וואס דער רבי, איך טראכט איך קען דערמאנען, גשמיות. איך געדענק דעמאלט א ווארט, א שלעכטע זאך וואס דעמאלט צופראנגט. האט מען דערציילט א זאך. ס'איז געווען א תקופה, דער רבי פריערדיקער איז געווארן דעמאלט, פריערדיקער געווען נישט געזונט. [לא ברור], פאלן אין קאלט. פריערדיקער געווען, ווי מ'זאגט, פאראליזירט, פאלן. איז דערציילט אז ס'איז נישט געווען קיין סיידס. פריערדיקער רבי, דאס...

2:28:16 דובר 28 אמר: ״אני שומע חסידות״. אז אמרו את המאמר. בזמן המאמר קם ר׳ אלחיים אלטהויז. הוא היה בעל מדרגה, בעל עבודה, יהודי קדוש, אדם קדוש. ר׳ אלחיים — בעל מדרגה, בעל עבודה, אדם לעילא ולעילא. אבל הוא היה מקושר ממש, ממש. מי היה אלחיים, מה אני יודע, יש סיפורים על איך היה אלחיים אלטהויז. הוא היה אצל הרבי, הוא היה מבני המשפחה. כמו שאדמו״ר הריי״צ אמר פעם: ״האלטהויזים — זו המשפחה שלנו״. כך התבטא. כמו משפחת המלוכה. הם היו מאוד... הוא לא היה נגד ״עשה טוב״, לא נגד ״עשה...״ אבל הוא היה קרוב מאוד, מאוד... בזמן המאמר הוא לא היה יכול לשאת את זה. הרבי אומר ״אני שומע חסידות״ — והוא לא היה יכול לשמוע זאת. כשניגשו אליו אז, אמר: ״אתה חושב שהרבי אומר ‘אני שומע חסידות’? האוזניים״, אמר, ״התמלאו שעווה, אתה לא שומע? אתה חושב שהרבי אומר ‘אני שומע חסידות’?״ הרבי אומר, אבל אתה לא שומע. זו הייתה, כמו שאומרים, השברון שלו. הרבי אומר: ״מהי הנקודה?״ הנקודה היא — זה היה אחרי ט׳ כסלו הרביעי, והרבי עמד שש שעות, שש שעות. זו הייתה מילה אחת. זה הסיפור. המילה הייתה: ״נו״. עמדתי עם הבחורים, עמדתי בחדר בין הבחורים. ט׳ כסלו, ליל ט׳ כסלו,

2:28:16 דובר 28 געזאגט: „איך הער חסידות.“ איז דעמאלט מען האט געזאגט דעם מאמר. ביים מאמר האט זיך געשטעלט ר' אלחיים אלטהויז. ער איז געווען אויף א מדרגה, אן עבודה, א הייליקער איד, ער איז געווען אן אדם קדוש. ר' אלחיים — א מדרגה, אן עבודה, א מענטש לעילא ולעילא. אבער גענוי, ער איז געווען גענוי מקושר. וואס איז געווען אלחיים, וואס ווייס איך, סיפורים, ווי אזוי איז געווען אלחיים אלטהויז. ער איז געווען ביי דעם רב, ער איז געווען פון דער משפחה. ווי דער פריערדיקער רבי האט אמאל געזאגט: „די אלטהויז — דאס איז אונזער משפחה.“ דאס איז געווען זיין אויסשפראך. ווי אזוי, א משפחה המלוכה. זיי זענען געווען זייער ... ער איז נישט געווען קעגן עשה טוב, נישט קעגן עשה ... אבער ער איז געווען זייער צוגעמאנט, געווען זייער ... ביים מאמר, ער האט זיך נישט געקענט פארטראגן. דער רבי זאגט: „איך הער חסידות“ — ער האט זיך נישט געקענט צוהערן. האט מען דעמאלט זיך געשטעלט מיט אים, זאגט ער: „דו מיינסט אז דער רבי זאגט ‘איך הער חסידות’? די אויערן,“ זאגט ער, „געווארן פול מיט שמאלץ, הערסטו נישט? דו מיינסט אז דער רבי זאגט ‘איך הער חסידות’?“ דער רבי זאגט, אבער דו הערסט נישט. דאס איז געווען זיין, ווי מען זאגט, זיין צובראכנקייט. דער רבי זאגט: „וואס איז די נקודה?“ די נקודה איז — אה, ס'איז געווען נאך דעם פערטן ט' כסלו, און דער רבי איז געשטאנען זעקס שעה, זעקס שעה. דאס איז געווען איין ווארט. דאס איז די געשיכטע. דאס ווארט איז געווען: „נו.“ איך בין געשטאנען מיט די בחורים, געשטאנען אין דער שטוב צווישן די בחורים. ט' כסלו, נאכט פון ט' כסלו,

2:30:03 דובר 28 כבר ליל תמוז. שש שעות, לא כפשוטו — זה לא היה... שש שעות על הרגליים. יותר משש. הרבי יושב. הרבי היה אז במצב בריאותי, ממש... וה״נו״ היחיד היה: ״נו, נו״. זה היה מאוד מאוד — כל ״נו״ היה כמו סכין. אני הייתי אז ליד לייבל פוטרפס. אני עמדתי, לייבל ישב. לייבל היה ליד השולחן. הוא ישב לצד השולחן. והרבי ישב שם על המרפסת, בסמוך. לייבל ישב כאן למטה, ליד השולחן. אני עמדתי מתחת לשולחן, עמדתי שם ממש. ולייבל ישב שם במשך כל שש השעות. הוא ישב, ולא אמר מילה, רק הביט ברבי. ובכל פעם שהרבי צעק ״נו״, לייבל אמר: ״איי, מסירות נפש״. הוא אמר את זה לעצמו. הוא התכוון, הוא דיבר לעצמו. בכל פעם שהרבי צעק: ״איי, מסירות נפש. איי, מסירות נפש״. הרבי, הרבי, הרבי... אחר כך, למחרת — זה היה בליל ט׳ כסלו — למחרת היו שבע ברכות. בזאל הקטן, עם ה... שם, מפעם לפעם, בא חסיד ועושה שבע ברכות עם התמימים. אני נמצא בשבע ברכות. אני זוכר, אני יודע, זה היה. אני בחור בישיבה, אנחנו יושבים שם, שניים, שלושה, באים, יש שבע ברכות. לייבל עבר שם. לייבל, זה

2:30:03 דובר 28 שוין איז תמוז־נאכט. זעקס שעה, נישט כפשוטו — ס'איז נישט געווען ... זעקס שעה אויף די פיס. מער ווי זעקס. דער רבי זיצט. דער רבי איז געווען דעמאלט אין א מצב פון בריאות הגוף, ממש ... און דער איינציקער „נו“ איז געווען: „נו, נו.“ ס'איז געווען זייער, זייער — יעדער „נו“ איז געווען ווי א מעסער. איך בין דעמאלט ביי לייבל פוטערפאס געזעסן. איך בין געשטאנען, לייבל איז געזעסן. לייבל איז געווען ביים טיש. ער איז געזעסן נעבן דעם טיש. און דארט דער רבי איז געזעסן אויפן באלקאן, דארט נעבן. לייבל איז געזעסן דא אונטן ביים טיש. איך בין געשטאנען אונטערן טיש, איך בין געשטאנען דארט, ממש. און לייבל איז געזעסן דארט די גאנצע זעקס שעה. ער איז געזעסן, און לייבל האט נישט גערעדט קיין ווארט, נאר געקוקט אויפן רבי'ן. און יעדעס מאל ווען דער רבי האט געגעבן א געשריי מיט „נו“, האט לייבל געזאגט: „איי, מסירות נפש.“ דאס איז געווען צו זיך. ער האט געמיינט, ער האט צו זיך גערעדט. יעדעס מאל ווען דער רבי האט געשריגן: „איי, מסירות נפש. איי, מסירות נפש.“ דער רבי, דער רבי, דער רבי ... שפעטער, אויפן מארגן — דאס איז געווען די נאכט פון ט' כסלו — אויפן מארגן איז געווען שבע ברכות. אין זאל הקטן, מיט זיינע ... דארט פון צייט צו צייט קומט א חסיד, מאכט א שבע ברכות מיט די תמימים. איך בין ביי שבע ברכות. איך געדענק, איך ווייס, עס איז געווען. איך בין א בחור אין ישיבה, מיר זיצן דארט צוויי, דריי, קומען, עס איז דא א שבע ברכות. לייבל איז דארט דורכגעגאנגען. לייבל, דאס

2:31:55 דובר 28 היה חסיד מבוגר, היה בריא, היה חלש. הרבי אמר: ״תראו, קחו את הבחור שלי״, ולכבוד השבע ברכות. לייבל התיישב. ט׳ כסלו, ואחר כך מגיע כ׳ כסלו. זה היה ליל כ׳. יום אחר כך היה כ׳ כסלו. את ר׳ מענדל ראיתי יושב, נדמה לי, משתיים אחר הצהריים עד עשר בלילה. ר׳ מענדל, כפי שאתם יודעים, הוא כבר היה פעם... ליד שולחנות. הוא ישב במקום אחד. ר׳ מענדל נפטר — שנה אחר כך הוא נפטר. ר׳ מענדל ישב, אני חושב איך לכתוב את זה, משתיים עד עשר. ר׳ מענדל ישב והתוועד. הייתה התוועדות, אמרו לחיים, שתו איתו לחיים. אז הוא היה איש... זו הייתה התוועדות של מענדל. זה היה, זה היה — ההתוועדות הייתה כזאת: היה שם חסיד, חסיד חי, חי... חסיד פירושו אפילו במלחמות איתך, עם שלו ושלו... ר׳ מענדל דיבר כל הזמן על עניינים, על עבודה, כמו בהתוועדות של מענדל. אבל מה אני רוצה לומר? על זה אני יכול לספר הרבה, על ההתוועדות הזאת. זה היה, זה היה מענדל. ר׳ מענדל התוועד, זו הייתה התוועדות נעימה מאוד. הוא דיבר על עניינים חזקים, זה היה חזק, חזק. אבל הייתה נקודה. מה הייתה הנקודה? הנקודה הייתה שצריך לדעת שהרבי נמצא איתנו.

2:31:55 דובר 28 איז געווען אן עלטערער חסיד, איז געווען געזונט, איז געווען שוואך. דער רבי האט געזאגט: „זעט, נעם מיין בחור,“ און צום אכטן א שבע ברכות. לייבל האט זיך געזעצט. ט' כסלו, דערנאך קומט כ' כסלו. דאס איז געווען ליל כ'. איז דא א טאג שפעטער געווען כ' כסלו. ר' מענדל האב איך געזען, כאילו ער איז געזעסן פון צוויי אזייגער נאך מיטאג ביז צען אזייגער ביינאכט. ר' מענדל, ווי איר ווייסט, ער איז געווען שוין אמאל ... ביי טישן. איז ער געזעסן אין איין פלאץ. ר' מענדל איז אוועק — א יאר שפעטער איז ער אוועק. ר' מענדל איז געזעסן, רעכנט ווי איך זאל שרייבן, פון צוויי ביז צען. ר' מענדל איז געזעסן און פארבראכט. ס'איז געווען א פארברענגען, געזאגט לחיים, צוגעטרונקען לחיים. אמאלט איז ער געווען אן איש ... ס'איז געווען א מענדל־פארברענגען. ס'איז געווען, ס'איז געווען — דער פארברענגען איז געווען אזוי: ס'איז געווען א חסיד, א לעבעדיגער חסיד, א לעבעדיגער ... א חסיד הייסט אפילו מיט דיר אין מלחמות, מיט זיין און זיין ... ר' מענדל האט גערעדט ענינים כסדר, פון עבודה, פון א מענדל־פארברענגען. אבער וואס וויל איך זאגן? דאס איז מיר — איך קען אסאך דערציילן וועגן דעם פארברענגען. ס'איז געווען, ס'איז געווען מענדל. ר' מענדל האט פארברענגט, ס'איז געווען א זייער געשמאקער פארברענגען. גערעדט שטארקע ענינים, שטארק געווען, שטארק געווען. אבער א נקודה. וואס איז געווען די נקודה? די נקודה איז געווען אז מען דארף וויסן אז דער רבי געפינט זיך מיט אונז.

2:33:54 דובר 28 חול המועד פסח. הרבי נמצא איתנו בחול המועד פסח. מהו כ׳ כסלו? זה היה העניין. העניין היה: בכ׳ כסלו אדמו״ר הזקן היה בגלות אצל עצמו, לא עוד אצל גויים. בי״ט כסלו הוא היה אצל גויים, בכ׳ כסלו אצל עצמו. ר׳ מענדל נהג לומר: יש יצר הרע של גוי ויש יצר הרע של יהודי. הגלות הקשה ביותר היא היצר הרע שלו, להיות בגלות אצל היצר הרע היהודי. יצר הרע, לא, [לא ברור] חזק מאוד. ומה הייתה הנקודה? הנקודה היא שצריך לדעת שהרבי נמצא איתנו. וכשיודעים שהרבי נמצא איתך, זה מוציא אותך מכל הגלויות ומכל הדברים האלה. ור׳ מענדל סיפר, לילה אחד, בין שורה של סיפורים, שכשהם היו בחורים צעירים, בחורים בני ארבע עשרה, עצרו אותם פעם ברוסיה, כיתה שלמה. נדמה לי שמשה קרלוביץ׳ היה המלמד שלהם. הוא היה המלמד שלהם. קודם הוא סיפר שאחר כך, כשהם ישבו, הם היו בפחד נורא, שהם היו עדיין... מצד אחד הם היו צעירים, הם היו בגיל, אצל הרוסים, שמונה עשרה שנה. אבל במשך כל הזמן הזה לחצו עליהם היטב. הרוסים רצו להוציא מהם מידע, רצו לדעת מי, מה, איפה. והם לא אמרו מילה, וסבלו על כך. הוא סיפר שאחר כך, כאשר

2:33:54 דובר 28 חול המועד פסח. דער רבי געפינט זיך מיט אונז חול המועד פסח. וואס איז כ׳ כסלו? דאס איז געווען דער ווארט. דער ווארט איז געווען: כ׳ כסלו איז דער אלטער רבי געווען אין גלות ביי זיך, נישט נאך ביי גויים. י״ט כסלו איז ער געווען ביי גויים, כ׳ כסלו ביי זיך. ר׳ מענדל פלעגט זאגן: ס׳איז דא א גוי׳שער יצר הרע, א אידישער יצר הרע. דער שווערסטער גלות איז זיין יצר הרע, זיין אין גלות ביי דעם אידישן יצר הרע. יצר הרע, ניין, [לא ברור] זייער שטארק. און וואס איז געווען די נקודה? די נקודה איז, אז מען דארף וויסן אז דער רבי געפינט זיך מיט אונז. און אז מען ווייסט אז דער רבי געפינט זיך מיט דיר, שלעפט דאס דיר ארויס פון אלע גלות׳ן און פון אלע די זאכן. און ר׳ מענדל האט דערציילט, איין נאכט, צווישן א ריי סיפורים, אז בשעת זיי זענען געווען יונגע בחורים, פערצן־יעריגע בחורים, האט מען זיי אמאל אין רוסלאנד ארעסטירט, א גאנצע כיתה. דאכט זיך, משה קרלוויטש איז געווען זייער מלמד. זיי האבן אים געהאט אלס מלמד. קודם דערציילט ער אז, אז מוצאי זיי זענען געזעסן, אז זיי זענען געווען מורא׳דיג אין פחד, אז זיי זענען געווען נאך מוצאי. פון איין זייט זענען זיי געווען יונג, זיי זענען געווען אין גיל, די רוסישע, אכצן יאר. אבער זיי זענען געווען אט די גאנצע צייט גוט אויסגעקוועטשט. זיי האבן געוואלט פון זיי נעמען פון די רוסן, זיי האבן געוואלט וויסן ווער, וואס, ווו. און זיי האבן נישט גערעדט קיין ווארט, און זיי האבן געליטן אויף דעם. האט ער דערציילט, אז שפעטער, בשעת

2:35:42 דובר 28 שחררו אותם, כעבור כמה ימים שחררו אותם, והם נפגשו אחר כך, ודיברו על כך שהייתה שמחת הנפש. אף על פי שהם היו בתפיסה והיו בפחד נורא וכל הדברים האלה, בכל זאת הרגישו שמחת הנפש. וכל החברים דיברו על הדברים האלה. ר׳ מענדל סיפר ששנים אחר כך, עשרים שנה אחר כך, או יותר, אינני יודע, אחרי שיצא מרוסיה, הוא סיפר: כשהם היו בחורים ועצרו את הכיתה, בדרך לא דרך הגיעה הידיעה לאדמו״ר הריי״צ. אדמו״ר הריי״צ כבר היה בריגה, בפולין, הוא כבר היה מחוץ לרוסיה. אבל הצליחו להעביר את הידיעה, את העניין, לאדמו״ר הריי״צ, בדרכים שונות. ואדמו״ר הריי״צ אמר: ״אין להם מה לדאוג. איתם נמצאים אדמו״ר הזקן, אדמו״ר האמצעי, אדמו״ר הצמח צדק, אדמו״ר המהר״ש, והאבא והרבי״. זה לשונו של אדמו״ר הריי״צ. מה שסיפרתי בשם ר׳ מענדל, זו לשונו: ״איתם נמצאים אדמו״ר הזקן, אדמו״ר האמצעי, אדמו״ר הצמח צדק, אדמו״ר המהר״ש, והאבא והרבי״. אז הוא הבין מה הרגיש בפועל. ר׳ מענדל התוועד סביב העניין הזה: כשאתה יודע שהרבי נמצא יחד איתך, אז אתה... אז אתה לא בגלות. אז, אז אתה נעשה, נעשה, אז אתה נמצא בארץ ישראל. אז אתה נמצא בארץ ישראל. שלמה זרחי, כשהוא סיפר שזה מה שהרבי אמר, נו, באותו זמן, שהוא זוכר, זו בוודאי הייתה התוועדות, ש

2:35:42 דובר 28 מען האט זיי ארויסגעלאזט, עטליכע טעג שפעטער, מען האט זיי ארויסגעלאזט, און זיי האבן זיך געטראפן שפעטער, און מען האט גערעדט אז ס׳איז געווען א שמחת הנפש. אז הגם זיי זענען געווען אין תפיסה און זיי זענען געווען מורא׳דיג אין פחד און אלע זאכן, אבער ס׳האט זיך געפילט א שמחת הנפש. און אלע חברים וועגן דעם זאכן. ר׳ מענדל דערציילט אז יארן שפעטער, צוואנציג יאר שפעטער, אדער מער, ווייס איך נישט, ארויס פון רוסלאנד, האט ער דערציילט: בשעת, אלס בחורים, די כיתה האט מען ארעסטירט, איז בדרך לא דרך האט מען אנגעקומען צום פריערדיקן רבי. דער פריערדיקער רבי איז שוין געווען אין ריגע, אין פוילן, ער איז שוין געווען אינדרויסן פון רוסלאנד. אבער מען האט מצליח געווען אריבערפירן די שמועה, דעם ענין, צום פריערדיקן רבי, מיט סוגים. און דער פריערדיקער רבי האט געזאגט: „זיי האבן נישט וואס צו דאגה׳ן. מיט זיי געפינט זיך דער אלטער רבי, דער מיטלער רבי, דער צמח צדק, רבי מהר״ש, און דער טאטע און דער רבי.“ פריערדיקער רבי׳ס לשון. איך האב געזאגט פון ר׳ מענדל, דאס איז זיין לשון: „מיט זיי געפינט זיך דער אלטער רבי, דער מיטלער רבי, דער צמח צדק, רבי מהר״ש און דער טאטע און דער רבי.“ דעמאלט האט ער פארשטאנען וואס ער האט געפילט במעשה. האט ר׳ מענדל פארברענגט מיט דעם ווארט: ווען דו ווייסט אז דער רבי געפינט זיך מיט דיר צוזאמען, איז דעמאלט ביסטו... דעמאלט ביסטו נישט אין גלות. דעמאלט, דעמאלט ווערסטו, ווערסטו, דעמאלט ווערסטו אין ארץ ישראל. דעמאלט ווערסטו אין ארץ ישראל. שלמה זרחי, ווען ער האט דערציילט אז דאס איז דער רבי האט געזאגט, נו, דער צייט, אז ער געדענקט, דאס דארף האבן געווען א פארברענגען, וואס

2:37:38 דובר 28 הרבי דיבר בחריפות רבה על כך שכאן באמריקה שקועים בגשמיות, במכירות ובתאוות, וקוראים עיתונים. הרבי אמר מפעם לפעם ששקועים בגשמיות, שקועים בחומריות. ועם הרבי הלך גביר. אני אומר, שלמה זרחי, כשמספרים את זה, אפשר ממש לצייר איך הרבי הלך עם אותו גביר. ״את זה למדת בתומכי תמימים, נו?״ כך הוא אמר. ה״נו״ הזה חזר אליו כעבור עשרים שנה, כשהרבי עמד על המרפסת וקרא ״נו?״ זה היה אותו ״נו״. אם למדת בתומכי תמימים — נו. זה היה ה״נו״. הרבי לא אמר יותר מזה. לא צריך יותר מזה. ה״נו״ הוא כל הנקודה. כן, אנחנו צריכים לשמוע את ה״נו״ הזה: נו, מה קורה איתך? צריך לצאת מהגלות האישית. צריך להתרומם. ברוך השם, יש ספרים, יש תורה, יש לקוטי תורה, יש תניא, יש מאמרים של אדמו״ר הזקן ושל אדמו״ר האמצעי, אדמו״ר הצמח צדק ואדמו״ר המהר״ש. ברוך השם, אני רואה כאן ספרייה שלמה מלאה ספרים. ומי עוד זכה לתורה כמו זו של הרבי? הרי זה ים. הרי לקראת י״א ניסן יצא חלק 120 של תורת מנחם. 120 כרכים מההתוועדויות של הרבי, וזה עוד

2:37:38 דובר 28 דער רבי האט גערעדט זייער שארף אויף דעם וואס מ׳ליגט אין גשמיות דא אין אמעריקע, מיט פארקויפן און תאוות, און מען ליינט פייפערס, און מען האט דעם... דער רבי האט פון צייט צו צייט געזאגט דאס וואס מ׳ליגט אין גשמיות, מ׳ליגט אין חומריות. און מיט דעם רבי׳ן איז געגאנגען א גביר. איך האב געזאגט, שלמה זרחי, דאס מען דערציילט, איז איין חוש הציור, אז דער רבי האט מיט אים געגאנגען א גביר. „דאס האסטו געלערנט אין תומכי תמימים, נו?“ אזוי געזאגט. דער „נו“ איז אים צוריקגעקומען פון צוואנציג יאר שפעטער, בשעת דער רבי איז געשטאנען אויפן באלקאן און געשריגן „נו?“ דאס איז געווען יענער „נו“. אז דו האסט געלערנט אין תומכי תמימים, נו, דאס איז געווען דער „נו“. דער רבי האט נישט געזאגט מער פון דעם. דארף נישט זיין מער פון דעם. דער „נו“ איז, איז, איז די גאנצע נקודה. יא, ס׳דארף זיך ביי אונז הערן דער „נו“: נו, וואס טוט זיך מיט דיר? יא, מען דארף ארויסקריכן פון דעם אייגענעם גלות. מען דארף זיך אויפהייבן. יא, ס׳איז דא ברוך השם ספרים, ס׳איז דא תורה, ס׳איז דא לקוטי תורה, ס׳איז דא תניא, ס׳איז דא מאמרים פון אלטן רבי׳ן און פון מיטלער רבי׳ן, צמח צדק, רבי מהר״ש. ס׳איז דא ברוך השם, איך זע דא א גאנצע ספריה פול מיט ספרים. און ווער האט נאך פון דעם רבי׳נס תורה? דאך א ים. דאך ארויסגעגאנגען אויף דעם י״א ניסן דער חלק הונדערט און צוואנציג פון תורת מנחם. הונדערט און צוואנציג כרכים פון דעם רבי׳נס פארברענגען, וואס איז נאך

2:39:23 דובר 28 לא נגמר. אבל ר׳ חיים שאול ברוק רצה להגיש לרבי לכבוד י״א ניסן את כרך מאה ועשרים. חיים שאול כתב שלקראת י״א ניסן הוא עבד קשה, כי היו חסרים שני כרכים. עבדו עליהם יומם ולילה, ובי״א ניסן הוא נכנס לאוהל עם כרך מאה ועשרים של תורת מנחם. [לא ברור] מודפס, [לא ברור], אינני יודע. מה העניין? הרי יש כאן עולם ומלואו, ים, ים של טהרה. אבל ה״נו״, נו: אנחנו כאן בתוך ים של טהרה, ובכל זאת אפשר להישאר בכל המקיפים האלה. צריך להיכנס אל הפנימיות. צריך להכניס את העניין הזה לפנימיות. יושבים כאן, באים להתוועדות, הרי יושבים כאן יהודים. וזה חודש ניסן, אדר ניסן בפרט, ואני מניח שכמה מהנוכחים כאן נמצאים עכשיו בבין הזמנים. כן, בין הזמנים, בתקופה הזאת אפשר לשבת, לבוא להתוועדות. כולל [לא ברור], ישיבה [לא ברור], אפשר לשבת יותר בשקט, יותר בנחת; בבית לא מסתובבים יותר מדי, אני מניח, אינני יודע. אז אפשר לשבת ולהתוועד. אבל צריך לזכור שלפעמים יושבים ובאים להתוועדות, ואדם נכנס, אומר לחיים עם כולם, שומע ווארט נעים, ושוכח את עיקר הנושא. באים, נעשים חסידים, כן, [לא ברור]. [לא ברור]. חסידות היא פנימיות. חסידות היא פנימיות. חסידות אינה רק מקיפים. חסידות דורשת את ה״נו״. כן. יהודי שלומד חסידות צריך להכניס את החסידות אל תוך גופו,

2:39:23 דובר 28 נישט געענדיגט, אבער ר' חיים שאול ברוק האט געוואלט צושטעלן צום רבי'ן לכבוד י״א ניסן דעם כרך מאה ועשרים. איז אויף דעם י״א ניסן, האט געשריבן חיים שאול, אין דער צייט האט ער געארבעט שווער, ווייל עס האבן געפעלט צוויי כרכים. האט מען געמאכט, געפירט, יומם ולילה, און אויף י״א ניסן גייט ער אריין צום אוהל מיט דעם כרך מאה ועשרים פון תורת מנחם. [לא ברור] געדרוקט, [לא ברור], ווייסט נישט. וואס איז דער ענין? ס'איז דאך א וועלט, א ים, א ים טהרה. אבער דער נו, נו, אונז דא אין ים טהרה, אבער מ'קען ליגן אין די אלע מקיפים, אבער מ'דארף זיין אריין אין דער פנימיות. מ'דארף דעם ענין אריינברענגען אין פנימיות. אז מ'זיצט און קומט צוגיין, און קומט צוגיין, דאך זיצן אידן דא. און ס'איז חודש ניסן, ס'איז אדר ניסן בפרט, איך ווייס, מסתמא, אז עטליכע דא וואס זיינען דא, איז דאך א זמן פון בין הזמנים, בין הזמנים. יא, בין הזמנים, מיט דער צייט קען מען זיצן, קומען צוגיין. יא, כולל [לא ברור], ישיבה [לא ברור], מ'קען זיצן שטילער, רואיקער; אין שטוב גייט מען נישט ארום צו פיל, מסתמא, איך ווייס. איז, קען מען זיצן, וואס — קען מען זיצן פארברענגען. אבער מ'דארף געדענקען אז א מאל זיצט מען און קומט צוגיין פארברענגען, און דאך, ווייסט דאך, קומט אריין, זאגט אלע לחיים, הערט אן א געשמאקע ווארט, ושוכח את ראש נושאו. קומט צוגיין, ווערן זיך חסידים, יא, [לא ברור]. [לא ברור]. חסידות איז פנימיות. חסידות איז פנימיות. חסידות איז נישט נאר מקיפים. חסידות מאנט דעם נו. יא. א איד וואס לערנט חסידות, דארף זיין חסידות אריינברענגען אין די געדערים,

2:41:26 דובר 28 להכניס אותה לעצמות, שהיא תחדור בו לגמרי. בשביל זה צריך לקחת את הדברים לעצמו, וצריך לדעת ללמוד חסידות בפנימיות וברצינות, ולדעת שזה דבר רציני. כן. זה לא [לא ברור], זה לא שרוקדים קצת, נעשים שמחים ומוארים — זה טוב, כן, אבל זו לא הנקודה. צריך להכניס את העניין לפנימיות. נו, ה״נו״ הוא הכול. זה ה״נו״, הוא נותן טלטלה. [לא ברור], בואו, כבר דיברתי יותר ממה שהייתי צריך לדבר; צריך לומר לחיים ולשיר ניגון שמח. לחיים, לחיים, חבר׳ה, צריך לומר לחיים, כולם מתוועדים, [לא ברור]. הרי כתוב ״לילות כימים״, הרי כתוב על עשירי בניסן ״לילות כימים״. לחיים, לחיים.

2:41:26 דובר 28 אריינברענגען אין די עצמות, ס'זאל אים דורכנעמען. אויף דעם דארף מען האבן, אויף דעם דארף מען האבן דאס ווארט פאר זיך אליין, און דארף קענען לערנען חסידות מיט א פנימיות און מיט א ערנסטקייט, און וויסן אז עס איז ערנסט. יא. ס'איז נישט [לא ברור], ס'איז נישט אז מ'טאנצט א טענצל און מ'מאכט זיך פריילעך און מ'מאכט זיך ליכטיק — איז גוט, יא, נישט דאס איז די נקודה. מ'דארף דעם ענין אין פנימיות. נו, דער נו איז אלץ. דאס איז דער נו, גיב דאך א שאקל. איז נארי ויבוא, קומט, איך האב שוין גערעדט מער ווי איך דארף רעדן; דארף מען זאגן לחיים און זינגען א פריילעכן ניגון. לחיים, לחיים, חבר'ה, מ'דארף זאגן לחיים, אלע פארברענגען, [לא ברור]. ס'שטייט דאך, „לילות כימים“, ס'שטייט דאך אויף עשירי בניסן, „לילות כימים“. לחיים, לחיים.

2:42:28 דובר 30 לחיים.

2:42:28 דובר 28 [לא ברור].

2:42:29 דובר 30 כן.

2:42:29 דובר 30 יא.

2:42:29 דובר 28 [לא ברור]. נו, צריך ניגון שמח. מה שרים כאן, מה שרים?

2:42:29 דובר 28 [לא ברור]. נו, דארף זיין א פריילעכער ניגון. וואס מ'זינגט דא, וואס זינגט מען דא?

2:42:38 דובר 30 ״ילכו מחיל אל חיל״.

2:42:38 דובר 30 „ילכו מחיל אל חיל“.

2:42:39 דובר 28 אה. ״אל חיל״, ״ילכו מחיל אל חיל״.

2:42:39 דובר 28 אה. „אל חיל“, „ילכו מחיל אל חיל“.

2:42:46 דובר 30 ״אל חיל״, ״ילכו מחיל אל חיל״. ״אל חיל״, ״אל חיל״. ״ילכו״, ״ילכו״ — משיח. ״ילכו מחיל אל חיל״. ״אל חיל״, ״אל חיל״.

2:42:46 דובר 30 „אל חיל“, „ילכו מחיל אל חיל“. „אל חיל“, „אל חיל“. „ילכו“, „ילכו“ — משיח. „ילכו מחיל אל חיל“. „אל חיל“, „אל חיל“.

2:43:15 דובר 28 לחיים עליכם, אמן. בהשאלה, בהשאלה. אה, עוד קצת לחיים, כן. [לא ברור]. אה? [לא ברור]. היי, כן, חבר׳ה, [לא ברור].

2:43:15 דובר 28 לחיים עליכם, אמן. געבארגענעם, געבארגענעם. אה, נאך א ביסל לחיים, יא. [לא ברור]. אה? [לא ברור]. היי, יא, חבר'ה, [לא ברור].

2:52:40 דובר 3 אני זוכר איך אז שרנו את הניגון ״ילכו מחיל אל חיל״. זה היה בא׳ ניסן תשמ״ה, כשזה היה בפרק. וזה היה א׳ ניסן שמח מאוד. אני עוד לא הייתי אז אצל הרבי, הייתי בירושלים, אבל אני זוכר שהיה שם א׳ ניסן שמח מאוד, כי זה היה סיום הרמב״ם הראשון. א׳ ניסן תשמ״ה היה סיום הרמב״ם הראשון. הרבי הנהיג את לימוד הרמב״ם בתשמ״ד, שלושה פרקים, אחרי פסח, וא׳ ניסן תשמ״ה היה הסיום הראשון של הרמב״ם. ואני בוודאי הייתי אז [לא ברור], הרבי הורה על כך, וזה היה אצלנו בכיתה. וכולם, כל הכיתה, למדו שלושה פרקים ברמב״ם, כמו חסידים גדולים. גם כל בחורי הבר־מצווה באו ורצו להיות חסידים גדולים. אבל על כל פנים, מה שאני זוכר עכשיו מא׳ ניסן תשמ״ה הוא שקודם כול היה בירושלים סיום הרמב״ם גדול. אפשר לומר שזה היה סיום הרמב״ם היסטורי. הלב שמחה בא לסיום הרמב״ם. כן, זה היה הלב שמחה, והפני מנחם היה שם ונשא דרשה חגיגית. שמעתי שהוא למד רמב״ם; הוא אמר, הוא מנה, שהוא למד רמב״ם. למדו שלושה פרקים ברמב״ם במשך כל השנה, הוא אמר, אבל הוא אמר שאינו יכול יותר. כך אז, בהלכה, אני מטפס, טיפסתי, אני לא מטפס.

2:52:40 דובר 3 געדענק מיר, דארט, ווען מיר האבן דעמאלט געזונגען דעם ניגון „ילכו מחיל אל חיל“. עס איז געווען דער א' ניסן תשמ״ה, וואס איז געווען אין קאפיטל. און עס איז געווען זייער א פריילעכער א' ניסן. איך בין דעמאלט נאך נישט געווען ביים רבי'ן, איך בין געווען אין ירושלים, אבער איך געדענק, עס איז געווען דארט זייער א פריילעכער א' ניסן, ווייל עס איז געווען דער ערשטער סיום הרמב״ם. א' ניסן תשמ״ה איז געווען דער ערשטער סיום הרמב״ם. דער רבי האט אנגעגעבן רמב״ם תשמ״ד, שלשה פרקים, נאך פסח, און א' ניסן תשמ״ה איז געווען דאס ערשטע מאל רמב״ם. און איך האב זיכער געווען דעמאלט, דער אנגעגעבענער [לא ברור], דער רבי האט געהייסן, דאס איז געווען ביי אונז אין דער כיתה. און אלע, די גאנצע כיתה, האבן געמאכט און געלערנט דריי פרקים רמב״ם, אזוי ווי גרויסע חסידים. דא זענען די גאנצע בר־מצוה בחורים אויך געקומען, און געוואלט זיין גרויסע חסידים. אבער על כל פנים, וואס איך געדענק יעצט, ווען עס קומט דער א' ניסן תשמ״ה, אין ירושלים איז געווען ערשטנס א גרויסער סיום הרמב״ם. אזוי צו זאגן, דאס איז געווען רמב״ם, דאס איז געווען א היסטארישער סיום הרמב״ם. דער לב שמחה איז געקומען צום סיום הרמב״ם. יא, דאס איז געווען דער לב שמחה, עס איז געווען דער פני מנחם און ער האט געמאכט א פייערליכע דרשה. איך הער, דעם רמב״ם געלערנט, ער האט געזאגט, ער ציילט, ער האט געלערנט רמב״ם. עס איז געווען שלשה פרקים רמב״ם די גאנצע יאר, האט ער געזאגט, אבער ער האט געזאגט, ער קען נישט מער. אזוי איך האב דעמאלט הלכה, איך קריך, איך האב געקריכן, איך קריך נישט.

2:54:21 דובר 3 יצא. אני הולך אז [לא ברור]. זה היה מעניין מאוד, אבל בכל אופן, הייתה שמחה עצומה, עצומה. באותו לילה הייתה התוועדות. וההתוועדות הייתה מאורע היסטורי בשבילנו: ראינו את ההתוועדות בשידור חי. זו הייתה אחת ההתוועדויות הראשונות שראו בשידור חי, באמצעות לוויין. ראו את ההתוועדות בשידור חי בבנייני האומה. ובארבע וחצי לפנות בוקר הם באו לכאן באוטובוסים [לא ברור]. הגיע קהל; הם לא רק... הם באו, כולם רצו בזה. זה היה דבר גדול, שידור וידאו חי של ההתוועדות. הגיע קהל גדול מאוד, באו הרבה אנשים, המקום היה מלא, נדמה לי. [לא ברור] שמחה. התוועדות נפלאה. הרבי ערך את סיום הרמב"ם, ואמר הדרן שלם. ואז הרבי אמר מאמר, ״כימי צאתך״. בהתוועדות ההיא היה המאמר ״כימי צאתך״. ובמאמר הרבי הסביר את העניין של ״כימי צאתך מארץ מצרים אראנו נפלאות״, את העניין של ״ילכו מחיל אל חיל״, [לא ברור]. הוא פירש את הפסוקים, וזה היה מהנה מאוד, עשיר מאוד. ״כימי״ הוא לשון רבים, כך כתוב בחסידות. אבל למה כתוב ״כימי״, ״כימי״? יציאת מצרים הייתה פעם אחת בלבד. אלא שכל החיים ממשיכים לצאת ממצרים ומן

2:54:21 דובר 3 ארויס. איך גיי דאן [לא ברור]. עס איז געווען זייער אינטערעסאנט, אבער אויף אלע פאל, עס איז געווען א מורא'דיגע, א מורא'דיגע שמחה. אויף דער נאכט איז געווען א פארברענגען. און דער פארברענגען איז געווען, וואס מיר האבן געהאט פון דער היסטארישער זאך, אז מ'האט געזען דעם פארברענגען לייוו. עס איז געווען פון די ערשטע פארברענגענס וואס מ'האט געזען לייוו, דורך סאטעליט. מ'האט געזען לייוו דעם פארברענגען אין בניני האומה. אבער פיר־דרייסיג אין דער פרי קומען זיי מיט אויטאבוסן אהער [לא ברור]. עס איז געקומען א עולם, זיי זענען נישט נאר, זיי זענען געקומען, אלע האבן געוואלט דאס. עס איז געווען א גרויסע זאך, א לעבעדיגע ווידעא פון דעם פארברענגען. עס איז געקומען א סך גרויסער עולם, עס זענען געקומען א סך מענטשן, עס איז געווען פול, איך מיין. [לא ברור] שמחה. א מורא'דיגער פארברענגען. דער רבי האט געמאכט דעם סיום הרמב"ם. ער האט געהאט א גאנצע הדרן. און דעמאלט האט דער רבי גערעדט א מאמר, ״כימי צאתך״. אין דעם פארברענגען איז געווען דער מאמר ״כימי צאתך״. און דער מאמר, דער רבי האט מסביר געווען דעם ענין פון ״כימי צאתך מארץ מצרים אראנו נפלאות״, דעם ענין פון ״ילכו מחיל אל חיל״, [לא ברור]. ער האט געטייטשט די פסוקים, עס איז געווען זייער געשמאק, זייער רייך. ״כימי״, לשון רבים, שטייט אין חסידות. אבער וואס שטייט ״כימי״, ״כימי״? יציאת מצרים, דאס איז געווען איינמאל. נאר א גאנץ לעבן האלט מען אין ארויסגיין פון מצרים און

2:56:02 דובר 3 המְצָרים והגבולים. בכל יום, בכל יום, בכל יום צריך לצאת ממצרים ומגבולים חדשים. והרבי פירש אז שזהו ״ילכו מחיל אל חיל״. ״ילכו מחיל אל חיל״ — זהו ״כימי״, לשון רבים: בכל יום צריכה להיות עלייה מחיל אל חיל. וזה הרי יסוד בחסידות, כל העניין של הצמצום שחסידות מדברת עליו: כאן יש האין־סוף, [לא ברור], וכאן יש צמצום. וצריך לצאת מכל הצמצומים האלה, וצריך [לא ברור] לצאת ממצרים וגבולים עד ״אראנו נפלאות״, שזהו עניין הנפלאות דלעתיד לבוא, עניין המשיח, כשיהיה תכלית הצמצום ויהיה גילוי אור אין־סוף כאן למטה. זו, לכאורה, נקודת המאמר. הייתה שמחה גדולה מאוד, ושרו ״ילכו מחיל אל חיל״ — שמחה עצומה. אחת הנקודות שהרבי דיבר עליהן באותה התוועדות הייתה דבר מפליא: הרבי נכנס לעניין הזה בצורה מיוחדת. הרבי הקדיש לכך שיחה שלמה, אינני יודע אם זו הייתה השיחה השנייה או השלישית באותה התוועדות. הרבי פתח את השיחה בהקדמה: הרי ידוע כמה צריך להיזהר מגאווה. והרבי אמר: ידוע שצריך להיזהר מגאווה. יהודי צריך להיזהר מגאווה. גאווה היא המידה הגרועה ביותר, כך כתוב בספרים וכו' וכו' וכו'. וממילא מתעוררת

2:56:02 דובר 3 גבולים. יעדן טאג, יעדן טאג, יעדן טאג דארף מען ארויסגיין פון נייע מצרים און גבולים. און דער רבי האט דעמאלט געטייטשט, אז דאס איז ״ילכו מחיל אל חיל״. ״ילכו מחיל אל חיל״, דאס איז דער ״כימי״, לשון רבים. אז יעדן טאג דארף זיין א מחיל אל חיל. און דאס איז דאך איינגעשטעלט פאר חסידות, דאס איז פון צמצום, דער גאנצער ענין, חסידות רעדט ארום, אז דא איז דער אין־סוף, [לא ברור], דא איז צמצום. און מ'דארף ארויסגיין פון די אלע צמצומים, און מ'דארף [לא ברור] ארויסגיין פון מצרים וגבולים ביז ״אראנו נפלאות״, וואס דאס איז דער ענין פון פלאות דלעתיד משיח, דער ענין פון משיח, ווען עס וועט זיין דער תכלית פון צמצום, וועט זיין דער גילוי אור אין־סוף דא למטה. דאס איז די נקודה פון מאמר, לכאורה איז דאס. עס איז געווען זייער פריילעך. און געזונגען ״ילכו מחיל אל חיל״, א מורא'דיגע שמחה. איינע פון די נקודות וואס דער רבי האט גערעדט ביי יענעם פארברענגען, אז עס איז געווען אזא פלא, אז דער רבי איז אריין אין אזא מין וועג. דער רבי האט גערעדט א גאנצע שיחה, איך ווייס נישט, די צווייטע אדער די דריטע שיחה פון יענעם פארברענגען, אז דער רבי האט אנגעהויבן די שיחה מיט דער הקדמה: אז איך הער דאך, ידוע ווי פיל מ'דארף זיין זהיר מיט דער גאוה. און דער רבי האט געזאגט, ידוע, מ'דארף זיין זהיר מיט דער גאוה. א איד דארף זיין זהיר מיט דער גאוה. גאוה דאס איז די ערגסטע מדה, דאס שטייט אין ספרים וכו' וכו' וכו'. און במילא פרעגט

2:57:40 דובר 3 השאלה: איך זה שאני מזמין קהל גדול להתאסף לכבוד יום הולדת של איש פרטי, והוא מתוועד — הרי, כאמור, יש כאן עניין של גאווה. הרבי שאל: איך זה ש[לא ברור]? הרבי שאל על עצמו, על עניין הגאווה, [לא ברור], שמביאים יחד כל כך הרבה אנשים, אנשים חשובים, לכבוד עניין פרטי, לכבוד יום הולדת של איש פרטי. זו גאווה. והרבי ביאר את הדברים. הרבי פירש והסביר, דיבר על כך שיחה שלמה, וסיפר סיפור על אחד מגדולי ישראל שהיה רב בעיר גדולה. היו שטענו שהוא ילדון, קטן, כאין וכאפס, [לא ברור]. הרבי לא אמר את שמו; הוא היה אחד מגדולי ישראל. הגוי, הפריץ, השר של קרקוב, טען: איך לקחו ילדון כזה? רב צריך להיות, כמובן, בעל הופעה מרשימה, עם בטן גדולה, כיפה גדולה, [לא ברור] גדול; צריך שיהיה בו סימן לגדלותו. ילדון קטן, איש קטן [לא ברור] — איך הוא יכול לעמוד [לא ברור] בעיר גדולה כזאת? הוא אמר לו:

2:57:40 דובר 3 זיך א שאלה, ווי קומט דאס, אז איך לאַד איין צוזאמען א גרויסן עולם צו לכבוד יום הולדת פון א איש פרטי, און ער פארברענגט — איך הער דאך, גאוה — דער רבי, און ער פרעגט, ווי קומט דאס אז [לא ברור], דער רבי פרעגט אויף זיך אליין, אויף דער גאוה, [לא ברור], און מען שלעפט צוזאמען אזויפיל לייטן, גרויסע, צו לכבוד אן ענין פרטי, פאר א יום הולדת פון א איש פרטי. דאס איז גאוה. און דער רבי האט אויסגעטייטשט. דער רבי האט אויסגעטייטשט, און געגעבן צו פארשטיין, און גערעדט א גאנצע שיחה, און דערציילט אזא סיפור פון איינעם פון גדולי ישראל, אז ער איז געווען א רב אין א גרויסער שטאט, און ס'זענען געווען טענות אז ער איז געווען א דרדק'ל, א קליינטשיקער, קיין גארנישט, [לא ברור]. און דער רבי האט נישט געזאגט דעם נאמען, איינע פון גדולי ישראל. אז דער גוי, דער פריץ, דער שר פון קראקע, האט געטענה'ט: ווי אזוי האט מען גענומען אזא דרדק'ל? א רב דארף זיין, פארשטייט זיך, א ציור, א גרויסער בויך, א גרויסע קאפעל, א גרויסע [לא ברור], עס דארף זיין א צייכן פון א מהות. א דרדק'ל, א קליינטשיקער, א קליינער [לא ברור], ווי קען ער פארטראגן [לא ברור] אין אזא גרויסער שטאט? האט ער געזאגט צום

2:59:20 דובר 3 הכיסא גדול. הכיסא גדול, ומי שיושב על הכיסא — נו, הוא קטן, קטנצ'יק, אבל העיקר הוא הכיסא. הכיסא גדול. והרבי פירש את זה באופן מהנה ועשיר מאוד: העניין הוא שכל אחד צריך לדעת שהוא הרגליים של הנשיא. זה היה הפירוש. כאן הכיסא של ליובאוויטש גדול. הרבי דיבר על... מה שהרבי אמר היה שבכל י״א ניסן, הכיסא הגדול, ליובאוויטש, אם זה חסיד או כזה. ומי שיושב על הכיסא — כאילו הוא מדבר על עצמו, בדרך של ענווה — קטן, קטנצ'יק, זה לא משנה. זו הנקודה: העיקר הוא הכיסא. הכיסא גדול, והרגליים צריכות להיות רגליים. אבל הפירוש לחסידים היה שכל חסיד צריך לדעת שהוא הרגליים של הנשיא. זה היה העניין. כל חסיד צריך לדעת: אנחנו הרגליים של הרבי, הרגליים. אנחנו הרגליים של הרבי. הכיסא גדול, אבל הרבי צריך שיהיו לו כאן למטה רגליים, כדי לבצע את הכוונות, כדי לבצע את ענייני הרבי, וזה התפקיד שלנו. אני זוכר שפעם, אחרי אחרון של פסח, חיים שלום דייטש, ר' חיים שלום דייטש, כשהוא היה כאן בירושלים, [לא ברור]. כן, כשר' חיים שלום דייטש, כן, היה

2:59:20 דובר 3 דער גרויסער בענקל. דער בענקל איז גרויס. און דער וואָס זיצט אויף דעם בענקל, נו, איז אַ דריטשקער, אַ קליינציקער, אָבער דער עיקר איז דער בענקל, דער בענקל איז גרויס. און דער רבי האָט אויסגעטייטשט זייער געשמאַק, זייער רייך, אַז דער ענין איז, אַז יעדער איינער דאַרף וויסן אַז ער איז די רגליים פון דעם נשיא. דאָס איז געווען דער אויסטייטש. אָבער דאָ איז גרויס דער בענקל פון ליובאַוויטש. דער רבי האָט גערעדט וועגן, וועגן... וואָס דער רבי האָט געזאָגט איז געווען, אַז יעדער י״א ניסן, צום גרויסן בענקל, צום ליובאַוויטש, צי דאָס איז אַ חסיד, אָדער אַזאַ. און דער וואָס זיצט אויף דעם בענקל — כאילו ער רעדט וועגן זיך, בדרך של עניות — אַ דריטשקער, אַ קליינציקער, דאָס מאַכט נישט קיין חילוק. דאָס איז דער וואָרט: דער עיקר איז דער בענקל. דער בענקל איז גרויס, און די פיס דאַרפן זיין פיס. אָבער דער אויסטייטש צו די חסידים איז געווען, אַז יעדער חסיד דאַרף וויסן אַז ער איז די רגליים פון דעם נשיא. דאָס איז געווען דער ענין. אַז יעדער חסיד דאַרף וויסן: מיר זיינען דעם רבי'נס רגליים, רגליים. מיר זיינען דעם רבי'נס רגליים. דער גרויסער בענקל, אָבער דער רבי דאַרף דאָ האָבן פיס דאָ למטה, צו דורכפירן די כוונות, צו דורכפירן דעם רבי'נס ענינים, און דאָס איז אונדזער ענין. איך געדענק ווען אַמאָל, נאָך אחרון של פסח, חיים שלום דייטש, ר' חיים שלום דייטש, ווען ער איז געווען דאָ אין ירושלים, [לא ברור]. יאָ, ווען ר' חיים שלום דייטש, יאָ, איז

3:00:42 דובר 3 אז התוועדנו באחרון של פסח, בשביעי של פסח. ואני זוכר, נדמה לי שהוא אמר — אינני זוכר אם זה היה חיים שלום או [לא ברור]. את השיחה הזאת אני זוכר. הוא אמר: ״ראו איזה פלא, איך אדם יכול לדבר עם עצמו בלי שום תנועה״. מה היה הפלא הגדול? השיחה. שהרבי מדבר במשך שעה עם עצמו, כאילו אין [לא ברור]. אני חושב, כשאדם מדבר, חבר מזיז משהו, עושה הבעת פנים, אתם יודעים, משהו כזה. והוא מדבר עם עצמו. יש ביאור שלם, יש שאלה, כאילו הרבי הוא אדם שלישי. כאילו הוא מדבר עם... חיים שלום היה איש ברזל. מי שהכיר את ר׳ חיים שלום יודע: הביטוי ״איש ברזל״ מתאים לו. הוא ממש הוקסם מאיך שהרבי יכול לדבר במשך שעה על העניינים שלו, כשאדם מכיר את העניינים שהוא אומר, [לא ברור] עניינים עם עצמו, אבל בשקט מוחלט. פעם הייתה השאלה [לא ברור], ואחר כך הביאור. כך יכול לדבר רק אדם שאצלו זה אמת. זו אמת גמורה. יש כאן [לא ברור] ענווה. אתה יודע, אני צריך לומר כאן: ״מי אני, אני אדם קטן״, אבל אתה יודע, [לא ברור]. לא. זו אמת. השאלה אמיתית. השאלה באה מתוך אמת, לא מפני שהוא הולך

3:00:42 דובר 3 דעמאָלט פאַרבראַכט געווען אחרון של פסח, שביעי של פסח. און מיר געדענקט זיך, דענק איך האָט ער געזאָגט, איך געדענק נישט, חיים שלום אָדער [לא ברור]. דאָ געדענקט זיך מיר די שיחה, האָט ער געזאָגט: „זעט אַ פלא, ווי אַ מענטש קען רעדן מיט זיך אַליין אָן קיין שום תנועה.“ איז געגאַנגען, איז, פון וואָס איז אַ נס־פלאים? פון דער שיחה. אַז דער רבי רעדט אַ שעה צייט מיט זיך אַליין, כאילו קיין [לא ברור]. איך קלער, אַ מענטש רעדט אַז, אַז, אַז, אַ חבר דרייט, ער מאַכט אַ פנים, און דאָס, ווייסט איר, אַזוי. ער רעדט מיט זיך אַליין. ס'איז אַ גאַנצער ביאור, ס'איז אַ שאלה, כאילו דער רבי איז דער דריטער מענטש. כאילו ער רעדט מיט... חיים שלום איז געווען אַן אייזן־מענטש. ווער קען ר' חיים שלום, ווייסט ער: דער וואָרט „אייזן־מענטש“ פאַר אַזאַ זאַך. ער איז געווען ממש פאַרצוקט, ווי אַזוי דער רבי קען רעדן אַ שעה צייט אויף זיינע ענינים, אַז אַ מענטש ווייסט די ענינים ווען ער זאָגט, [לא ברור] ענינים מיט זיך אַליין, אָבער מיט גאַנצע שטילקייט. אַמאָל איז געווען די שאלה [לא ברור], און דערנאָך דער ביאור. דאָס קען זאָגן נאָר אַ מענטש וואוּ דאָס איז אמת. דאָס איז אין גאַנצן אמת. איז דאָ [לא ברור] עניוות. ווייסטו, איך דאַרף דאָ זאָגן: „מי אני, ואני אַ קליינציקער מענטשעלע“, אָבער ווייסטו, [לא ברור]. ניין. דאָס איז אמת. די שאלה איז אמת. די שאלה קומט פון אמת, נישט אַז ער גייט

3:02:38 דובר 3 [לא ברור] ענווה. אדרבה, זו משמעות השאלה: למה אני? האמת היא ענווה, לא שעושים ענווה. כמו שכתוב כאן, אדמו״ר הריי״צ אמר במאמר, [לא ברור], שעניו אינו אדם שפל. כן, ממש לא. ממש לא. הוא יכול להיות [לא ברור], אבל אינו מחזיק מעצמו גדול. לא על זה מדובר. האמת היא ענווה, ויחד איתה בא התוקף. זה העניין, זה [לא ברור]. ומה העניין שלומדים מזה? בכלל, אצל חסידים עלינו לדעת שהעניין שלנו אינו לדבר [לא ברור] על הרבי שלנו. לא זה העניין שלנו. אנחנו חסידי חב״ד. לא התלהבנו מזה ש״הרבי, הרבי גדול יותר״. לא זה העניין. אנחנו צריכים לפרש את העניין לעצמנו. אני צריך להיות הרגליים, להוריד לפועל, לבצע, להגשים את הכוונה של הרבי. בורג קטן, אדם קטן, אבל אתה הרגליים של הנשיא. את זה עליך לדעת. כל עניין שיש לנו כאן, שידענו בוודאות שערכה של החסידות נוגע [לא ברור], נוגע לעניין הזה או לעניין אחר, צריך לעשות אותו כראוי. זו התכלית שלנו. כולנו [לא ברור]. אנחנו צריכים להביא, צריך אכן [לא ברור]. אנחנו צריכים להפיץ חסידות, אנחנו צריכים להפיץ את תורת הבעל שם טוב, אנחנו צריכים להביא את הגאולה. אתה בורג קטן, אדם קטן, אבל הספסל

3:02:38 דובר 3 [לא ברור] עניוות. דווקא, ס'באַדייט די שאלה: פאַרוואָס בין איך? דאָס אמת איז עניוות, נישט אַז עניוות מאַכט עניוות. ווי ס'שטייט דאָ, דער פריערדיקער רבי האָט געזאָגט אין מאמר, [לא ברור]. אַז אַן עניו איז נישט איינער וואָס איז אַ שפל. יאָ, איבערקאָפּ נישט. איבערקאָפּ נישט. ער וועט זיין [לא ברור], אָבער האַלט זיך נישט גרויס. ס'רעדט זיך נישט וועגן דעם. אמת איז עניוות. און צוזאַמען דערמיט קומט דער תוקף. דאָס איז דער, דאָס איז, דאָס איז [לא ברור]. וואָס איז דער געלערנטער ענין, נו? כלל, ביי חסידים דאַרפן מיר וויסן, אַז אונדזער ענין איז נישט צו רעדן [לא ברור] פון אונדזער רבי'ן. נישט דאָס איז אונדזער ענין. מיר זיינען חסידי חב״ד. מיר האָבן זיך נישט געקאָכט: דער רבי, דער רבי איז גרעסער. נישט דאָס איז דער ענין. מיר דאַרפן דעם ענין אויסטייטשן צו זיך. איך דאַרף זיין רגליים, אַראָפּברענגען, אויספירן, דורכפירן דעם רבי'נס כוונה. אַ דריטשקער, אַ קליינציקער, אָבער דו ביסט די רגליים פון דעם נשיא. דאָס דאַרפסטו וויסן. יעדער ענין וואָס מיר האָבן דאָ, וואָס מיר האָבן זיכער געווען, אַז דער ערך חסידות איז נוגע [לא ברור], נוגע מיט דעם ענין אָדער נוגע מיט דעם, דאַרף מען מאַכן ריכטיק. דאָס איז אונדזער תכלית. מיר זיינען אַלע [לא ברור]. מיר דאַרפן ברענגען, דאַרף יאָ [לא ברור]. מיר דאַרפן פאַרפּרייטן חסידות, מיר דאַרפן פאַרפּרייטן תורת הבעל שם טוב, מיר דאַרפן ברענגען די גאולה. ביסט אַ דריטשקער, אַ קליינציקער, אָבער דער בענקל

3:04:20 דובר 3 גדול. אנחנו צריכים את הרגליים שלך, צריכים את הרגליים שלך. ולשם כך אתה בעולם, לשם כך אתה חי, לשם כך אתה כאן. זה העניין שלך. וזה העניין של י״א ניסן. בי״א ניסן כולנו צריכים לדעת יחד שיש ״מזליה גבר״ [לא ברור], וכל אחד הוא פרט. אני זוכר שבי״א ניסן תשמ״ח הרבי דיבר בבית שתי שיחות, בלילה הראשון ובלילה השני. ותוכן השיחות היה כך: אז, בתשמ״ח, הרבי התחיל מבצע שנקרא יום הולדת. אז התחילו לערוך התוועדות ביום ההולדת. זה התחיל בכ״ה אדר, ביום ההולדת של הרבנית, וי״א ניסן היה שבועיים לאחר מכן. כל השיחה של הרבי אז עסקה בכך שיש להתוועד ביום ההולדת, לערוך התוועדות ולעשות שמחה, והרבי דיבר על כך באריכות. הרבי אמר: מהו יום הולדת? הגמרא אומרת, נדמה לי שבירושלמי, ש״מזליה גבר״. אבל הרי ״אין מזל לישראל״, ״אין מזל לישראל״. מה פירוש ״מזליה גבר״? בירושלמי זה נאמר על מלך. מלך לקח אדם שהיה לו יום הולדת והיה לו [לא ברור], והוא חשב שאז יוכל לנצח כך. אבל יהודי — ״אין מזל לישראל״. הרבי הביא מליקוטי תורה, מתורת המגיד ממעזריטש, ש״אין מזל לישראל״ פירושו שהמזל של יהודי הוא ה״אין״. זה

3:04:20 דובר 3 איז גרויס. מיר דארפן דיינע רגלים, דארפן דיינע רגלים. און אויף דעם ביסטו אויף דער וועלט, אויף דעם לעבסטו, אויף דעם ביסטו דא. דאס איז דיין ענין. און דאס איז דער ענין פון י״א ניסן. י״א ניסן איז, אז מיר דארפן אלע צוזאמען וויסן זיין אז ס׳איז דא מזליה גבר [לא ברור], און יעדער איינער איז א פרט. איך געדענק י״א ניסן תשמ״ח, האט דער רבי גערעדט אין שטוב צוויי שיחות, די ערשטע נאכט און די צווייטע נאכט. און דער תוכן פון די שיחות איז געווען: דעמאלט, תשמ״ח, האט דער רבי געמאכט א מבצע וואס הייסט יום הולדת. דעמאלט האט מען אנגעהויבן אז מען זאל מאכן א פארברענגען אין יום הולדת. דאס האט זיך אנגעהויבן כ״ה אדר, ווען ס׳איז געווען דער יום הולדת פון דער רביצין, און י״א ניסן איז געווען צוויי וואכן נאכדעם. די גאנצע שיחה איז געווען, האט דער רבי דעמאלט גערעדט, אז מ׳זאל פארברענגען יום הולדת, מאכן א פארברענגען און מאכן א שמחה, און דער רבי האט גערעדט באריכות. האט דער רבי געזאגט: וואס איז יום הולדת? די גמרא זאגט, דאכט זיך אין ירושלמי, אז מזליה גבר. אבער דאך, אין מזל לישראל, אין מזל לישראל. וואס איז פשט מזליה גבר? אין ירושלמי שטייט דאס אויף א מלך. א מלך האט גענומען א מענטש וואס האט געהאט יום הולדת און האט געהאט [לא ברור], און ער האט געמיינט אז דעמאלט קען ער אזוי מנצח זיין. אבער א איד — אין מזל לישראל. האט דער רבי געברענגט פון ליקוטי תורה, תורת המגיד, אז אין מזל לישראל: דער מזל פון א איד איז דער אין. דאס איז

3:06:00 דובר 3 האין האמיתי, האין־סוף, הבלי גבול. וזה י״א ניסן. אני זוכר שהרב גרינגלאס, שהיה המשפיע שלנו, אמר אז ש״אין״ הוא ראשי תיבות של י״א ניסן. השנה כולנו מדברים על הפסוק ״מאין יבוא עזרי״, בפרק החדש, וזה [לא ברור] ״מאין יבוא עזרי״. ״אין״ הוא ראשי תיבות של י״א ניסן, ה״מאין יבוא עזרי״. זה האין האמיתי. הרבי דיבר אז — הרבי לא אמר ש״אין״ הוא ראשי תיבות של י״א ניסן, כך פירשו זאת חסידים — אבל הפירוש היה ש״אין מזל לישראל״: המזל של יהודי הוא האין האמיתי, האין, האין. זה י״א ניסן. כשיש [לא ברור] ״מזליה גבר״, אנחנו צריכים לדעת ולהביא [לא ברור] כל אחד שמתקשר, שלומד את התורה והחסידות של הרבי, [לא ברור] וצריך להאיר. ואנחנו צריכים — ״אל תחזיק טובה לעצמך״, כפי שהחסידות מפרשת ״אל תחזיק טובה לעצמך״: אל תשמור את זה לעצמך. ״אם למדת תורה הרבה״, וזה בוודאי היה בזכות החסידות, ״אל תחזיק טובה לעצמך״ — אל תשמור את החסידות לעצמך, ״כי לכך נוצרת״, כדי להאיר. יהודי בא לעולם כדי למצוא עוד יהודים ולגרום לעוד יהודים ללמוד תורה, לעוד יהודים ללמוד חסידות, לעוד יהודים לחיות אלוקות. ״כי לכך נוצרת״. חבר׳ה, לחיים, לחיים.

3:06:00 דובר 3 דער אין האמיתי, דער אין סוף, דאס איז דער בלי גבול. און דאס איז י״א ניסן. איך געדענק, דעמאלט האט הרב גרינגלאס געזאגט, גרינגלאס איז געווען אונזער משפיע, אז אין איז ראשי תיבות י״א ניסן. היינטיקס יאר רעדן מיר אלע אינעם פסוק ״מאין יבוא עזרי״, דער נייער קאפיטל, און דאס איז [לא ברור] ״מאין יבוא עזרי״. אין איז ראשי תיבות י״א ניסן, דער ״מאין יבוא עזרי״. דאס איז דער אין האמיתי. דער רבי האט דעמאלט גערעדט — דער רבי האט נישט געזאגט אז אין איז ראשי תיבות י״א ניסן, דאס האבן חסידים געטייטשט — אבער דער טייטש איז געווען אז אין מזל לישראל, אז דער מזל פון א איד איז דער אמתער אין, דער אין, דער אין. דאס איז י״א ניסן. אז ס׳איז דא [לא ברור] מזליה גבר, דארפן מיר וויסן זיין און ברענגען [לא ברור] יעדער איינער וואס פארבינדט זיך, וואס לערנט דעם רבינס תורה און חסידות, [לא ברור] און דארף מאכן ליכטיג. און מיר דארפן — ״אל תחזיק טובה לעצמך״, ווי חסידות טייטשט ״אל תחזיק טובה לעצמך״: האלט דאס נישט פאר זיך. ״אם למדת תורה הרבה״, דאס איז זיכער געווען צוליב חסידות, ״אל תחזיק טובה לעצמך״ — האלט נישט די חסידות פאר זיך, ״כי לכך נוצרת״, צו מאכן ליכטיג. א איד איז געקומען אויף דער וועלט צו געפינען נאך אידן און מאכן נאך אידן לערנען תורה, נאך אידן לערנען חסידות, נאך אידן לעבן אלקות. ״כי לכך נוצרת״. חבר׳ה, לחיים, לחיים.

3:07:26 דובר 4 לחיים, כל הזמן.

3:07:27 דובר 3 אנחנו צריכים להאיר יותר. אנחנו צריכים לומר לחיים ולהחליט הלילה: בעשור לחודש צריך להיות ״משכו ידיכם מעבודה זרה״. כל אחד צריך לקחת את העבודה הזרה שלו ולהיפטר ממנה. מהי עבודה זרה? יושבים כאן יהודים קדושים, ברוך השם; למי יש כאן עבודה זרה, למי יש פסל? אבל מה אדם עושה לעצמו לעבודה זרה? על זה הרי החסידות מדברת. מהי העבודה הזרה שאדם עושה לעצמו? ״זה לא מתאים״, [לא ברור], דברים שהם פחות מכבודו. בקיצור, כל אחד עם התירוצים הקדושים שלו — עבודה זרה. כשצריך [לא ברור] לצאת, ללכת למבצעים, ללכת [לא ברור] עם יהודים, [לא ברור] את החסידות של הרבי — מה רוצה השם יתברך? צריך ״משכו ידיכם מעבודה זרה וקחו לכם צאן של מצוה״. צריך מסירות נפש, [לא ברור]. לחיים, לחיים, לחיים.

3:07:27 דובר 3 מיר דארפן ווערן ליכטיגער. מיר דארפן זאגן לחיים און מיר דארפן מחליט זיין היינט ביינאכט: בעשור לחודש דארף זיין ״משכו ידיכם מעבודה זרה״. יעדער איינער דארף נעמען די עבודה זרה און פטור ווערן פון דעם. וואס איז עבודה זרה? דא האלטן הייליגע אידן, ברוך השם; ווער האט עבודה זרה דא, ווער האט א גלאָצקע? אבער ווער מאכט מען זיך עבודה זרה? דאס איז דאך עבודה זרה, חסידות רעדט. וואס איז די עבודה זרה וואס מען מאכט זיך? ס׳פאסט נישט, [לא ברור], זאכן, ווייניג לפי כבודו. בקיצור, יעדער איינער מיט זיינע הייליגע תירוצים — עבודה זרה. ווען א [לא ברור], דאס ארויסגיין, גיין אויף מבצעים, גיין [לא ברור] מיט אידן, [לא ברור] דעם רבינס חסידות — וואס וויל השם יתברך? מען דארף ״משכו ידיכם מעבודה זרה וקחו לכם צאן של מצוה״. מען דארף מסירת נפש, [לא ברור]. לחיים, לחיים, לחיים.

3:18:00 דובר 5 [לא ברור] לחיים, לחיים. [לא ברור] שיבואו, שהקב״ה יעזור. מונטריאול, [לא ברור]. הוא אמר שצריך לתת משקה ביום הולדת, [לא ברור] יום הולדת. ועל זה עושים יום הולדת. כשיהודי לוקח את יום ההולדת ועושה ממנו שמחה, [לא ברור]. [לא ברור] יום הולדת. משקה, משקה [לא ברור].

3:18:00 דובר 5 [לא ברור] לחיים, לחיים. [לא ברור] קומען, גאט זאל העלפן. מאנטרעאל, [לא ברור]. ער האט געזאגט אז משקה געבן יום הולדת, [לא ברור] יום הולדת. און אויף דעם מאכט מען א יום הולדת. אז א איד נעמט דעם טאג פון יום הולדת און מאכט פון דעם א שמחה, [לא ברור]. [לא ברור] יום הולדת. משקה, משקה [לא ברור].

3:19:36 דובר 6 שמעון, שמעון.

3:19:38 דובר 5 כן. את שר המשקים לקחו ותלו? [לא ברור] בקיצור, את שר המשקים לקחו ותלו. כאן אמרנו, זה היה פשוט. פרעה אמר [לא ברור]. כתוב בחומש, בפרשת כי תבוא: ״כי תבוא בכרם רעך ואכלת ענבים כנפשך שבעך״. פרעה אמר לשרים שלו: ״אתה גורם לעצמך קצת כאב? מה היה עם שר המשקים?״ נו, שר המשקים, מכל כוס, מכל בקבוק משקה, שתה כוסית. מכל בקבוק משקה הוא שתה כוסית. שר האופים, מכל מגש של מזונות, אכל לביבה, אכל חתיכת עוגה, אכל. מה קרה לשר המשקים? אחרי ארבע, חמש כוסות משקה הוא לא ראה זבובים, לא ראה ג׳וקים, לא ראה אבנים, הוא לא ראה. אבל שר האופים, שאכל לחם, קוגל, צ׳ולנט, יכול היה לראות שנפל פנימה זבוב. לכן טען פרעה: שר המשקים לא היה אשם. כשהוא שתה, אפשר לבוא אליו בטענות? שר האופים הרי טעם מכל דבר, הוא יכול היה לראות מה קורה. במילים אחרות, את שר המשקים לא ידונו. תעשו לחיים, תעשו לחיים! על כל פנים, לחיים, לחיים! להתוועדות של היום, שהרבי התוועד בתרצ״ב. אתם יודעים מה זה? [לא ברור] ההתוועדות הראשונה, אחת מ־

3:19:38 דובר 5 יא. שר המשקים האט מען גענומען און אויפגעהאנגען? [לא ברור] בקיצור, שר המשקים האט מען גענומען און אויפגעהאנגען. דא האבן מיר געזאגט, דאס איז געווען פשוט. פרעה האט געזאגט [לא ברור]. ס׳שטייט אין חומש, אין פרשת כי תבוא: „כי תבוא בכרם רעך ואכלת ענבים כנפשך שבעך“. פרעה האט געזאגט צו זיינע שרים: „דו מאכסט זיך א ביסל אן וויי? וואס איז געווען ביי דעם שר המשקים?“ נו, דער שר המשקים, אויף יעדן גלעזל, אויף יעדן פלעשל משקה, האט ער געטרונקען א גלעזעלע. אויף יעדן פלעשל משקה האט ער געטרונקען א גלעזעלע. דער שר האופים, אויף יעדער טאץ פון מזונות האט ער געגעסן א לאטקע, געגעסן א שטיקל קוכן, געגעסן. ווי אזוי איז געקומען צו גיין דער שר המשקים? אויף פיר, פינף גלעזלעך משקה האט ער נישט געזען קיין פליגן, האט נישט געזען קיין דזשוקן, האט נישט געזען קיין שטיין, האט ער נישט געזען. אבער דער שר האופים, וואס האט געגעסן ברויט, קוגל, טשולנט, האט געקענט זען אז עס איז אריינגעפאלן א פליג. דערפאר האט פרעה געטענה׳ט: דער שר המשקים איז נישט געווען שולדיג. אז ער האט געטרונקען, קען ער זיין טענה׳ן מיט אים? דער שר האופים האט דאך אלץ אנגעפאסט, האט געקענט זען וואס גייט פאר. אין אנדערע ווערטער, דער שר המשקים וועט מען נישט דן זיין. מאכט א לחיים, מאכט א לחיים! א כל פנים, לחיים, לחיים! צום היינטיגן פארברענגען, וואס דער רבי האט פארבראכט אין תרצ״ב. ווייסט איר וואס איז דאס? [לא ברור] דער ערשטער פארברענגען, איינע פון

3:21:58 דובר 5 ההתוועדויות הראשונות שבוודאי שמעו עליהן בחושך הזה, הייתה אחרי ג׳ תמוז. ברשימות שהרבי כתב על ההתוועדויות שלו עצמו, כי הבחורים לא כל כך הבינו. שמעתי את זה מר׳ משה אליהו גערליצקי, שהיה במונטריאול. אני גר במונטריאול. מונטריאול הייתה מלאה בפולנים, רבים מהתמימים שהתגוררו בפולין, בוורשה וכן הלאה. היה שם ר׳ משה אליהו גערליצקי, עליו השלום. הוא לקח על עצמו [לא ברור]. אז הוא הלך להתוועד. הוא זכר, הוא פשוט אמר שהוא זוכר את תרצ״ב, שאדמו״ר הריי״צ הורה לו להתוועד בוורשה, שיתוועד, שהרבי יתוועד. זה היה חידוש, כי המבוגרים לא הכירו את הרבי. הרבי היה נסתר. הרבי התנהל באופן מודרני, קצת [לא ברור]. אנשים ידעו, ידעו והבינו, שהרבי הסתיר את עצמו. הרבי הסתיר את עצמו לגמרי. אבל אדמו״ר הריי״צ גזר עליו, והוא התוועד. ור׳ משה אליהו אמר שהרבי לא היה צריך להתוועד. זה היה אמור להיות, אתה יודע, חצי שעה. הרבי ישב כל הלילה. והוא שפך, שפך עולם ומלואו, וכל התורה כולה. לא שמעו שהוא מתוועד, לא שמעו אותו מדבר. ר׳ משה אמר: ״אני לא זוכר שום דבר מההתוועדות הזאת. אני זוכר רק שנשפכה אש כל הלילה, עם מאמרים, עם שיחות, עם כל מיני דברים, עם גאונות — ים״. מי

3:21:58 דובר 5 די ערשטע פארברענגענס וואס מען האט זיכער געהערט אין דעם חושך, איז געווען נאך ג׳ תמוז. אין די רשימות וואס דער רבי האט געשריבן, זיינע אייגענע פארברענגענס, ווייל די בחורים האבן נישט אזוי פארשטאנען. איך האב עס געהערט פון ר׳ משה אליהו גערליצקי, געווען אין מאנטריאול. איך וואוין אין מאנטריאול. מאנטריאול איז געווען פול מיט פוילישע, א סך פון די פוילישע, פון די תמימים וואס האבן געוואוינט אין פוילן, ווארשע, אא״וו. איז געווען ר׳ משה אליהו גערליצקי, עליו השלום. ער האט גענומען אויף זיך [לא ברור]. איז ער געגאנגען פארברענגען. ער האט געדענקט, ער האט פשוט געזאגט, ער געדענקט תרצ״ב, אז דער רבי האט געהייסן ער זאל פארברענגען אין ווארשע, אז ער זאל פארברענגען, אז דער רבי זאל פארברענגען. דאס איז געווען א חידוש, ווייל די עלטערע האבן נישט געקענט דעם רבי׳ן. דער רבי איז געווען א נסתר. דער רבי האט זיך געפירט מאדערן, א ביסל [לא ברור]. מענטשן האבן געוואוסט, האבן געוואוסט געהאלטן, דער רבי האט זיך באהאלטן. דער רבי האט זיך באהאלטן, איז געווען אינגאנצן. אבער דער פריערדיקער רבי האט אים גוזר געווען, האט ער פארבראכט. און ער האט געזאגט, ר׳ משה אליהו, אז דער רבי דארף נישט פארברענגען. געווען, דו ווייסט, א האלבע שעה. דער רבי איז געזעסן א גאנצע נאכט. און ס׳האט געגאסן, ס׳האט געגאסן א וועלט, וכל התורה כולה. מען האט נישט געהערט אז ער פארברענגט, מען האט נישט געהערט אז ער רעדט. ר׳ משה האט געזאגט: „איך געדענק גארנישט פון דעם פארברענגען. איך געדענק נאר אז ס׳האט געגאסן פייער א גאנצע נאכט, מיט מאמרים, מיט שיחות, מיט וואס, מיט גאונות, א ים.“ ווער האט

3:23:35 דובר 5 ידע? מי הכיר את הרבי? מי הכיר, מי ידע? הרבי לא גר ב[לא ברור]. איך זה שלא הגיע בט״ו תשרי? [לא ברור] ידעו בכלל מה קורה. אבל הרבי לא רצה, ואדמו״ר הריי״צ גזר עליו. אז הוא התוועד, דיבר, לא דברי תורה. על כל פנים, ההתוועדות ההיא היא בזכות זה שהרבי בכל זאת כתב על ההתוועדות הזאת. בחודש תשרי, תרצ״ב, התוועדות נפלאה, מלאה וגדושה. אה, זה פשוט, אה, זה עולם, עולם, עולם, עולם, פשוט עולם. שם הוא אומר דבר נפלא, דבר נפלא. הוא מפרש, [לא ברור]. [לא ברור] מים שלנו. את זה מכירים מהגמרא. כשעושים מצה, צריך מים שלנו. אנשים פשוטים, [לא ברור] מים שלנו — ״המים שלנו״. הוא צריך מחר [לא ברור], עם בקבוקים, עם בקבוקים, עם [לא ברור] מים שלנו. ״אקח את המים שלו״. אתה יודע, הוא [לא ברור] מים למצה, [לא ברור]. הוא עמד שעה [לא ברור], וכל העיר באה עם מים [לא ברור]. כך הוא [לא ברור] מים שלנו, נו? הוא [לא ברור]. אמרתי: ״טוב, לך אליו״. כל זה היה מפני שהוא לא הבין ש״שלנו״ פירושו ״שלנו בלילה״, ולא ״המים שלנו״ [לא ברור].

3:23:35 דובר 5 געוואוסט? ווער האט געקענט דעם רבי׳ן? ווער האט געקענט וואס געקענט? דער רבי האט נישט געוואוינט אין [לא ברור]. ווי קומט זיך נישט אויף ט״ו תשרי? [לא ברור] געוואוסט בכלל וואס איז. אבער דער רבי האט נישט געוואלט, אבער דער פריערדיקער רבי האט אים גוזר געווען. האט ער פארברענגט, גערעדט, נישט קיין תורה. א כל פנים, יענער פארברענגען איז בזכות דעם וואס דער רבי האט נאך אלץ געשריבן אויף דעם פארברענגען. צום חודש תשרי, תרצ״ב, א מורא׳דיגער פארברענגען, מלא וגדוש. אה, ס׳איז פשוט, אה, ס׳איז א וועלט, א וועלט, א וועלט, א וועלט, פשוט א וועלט. דא האט ער א מורא׳דיגן ווארט, א מורא׳דיגן ווארט. ער טייטשט, [לא ברור]. [לא ברור] מים שלנו. דאס קען די גמרא. אז עס איז מצה, דארף מען מים שלנו. פשוט׳ע מענטשן, [לא ברור] מים שלנו, „אונזער וואסער“. ער דארף מארגן [לא ברור], מיט פלעשלעך, מיט בוטלעך, מיט [לא ברור] מים שלנו. „נעם איך זיין וואסער.“ ווייסטו, ער האט [לא ברור] וואסער פאר די מצה, [לא ברור]. ער איז געשטאנען א שעה [לא ברור], און די גאנצע שטאט איז געקומען מיט וואסער [לא ברור]. אזוי האט ער [לא ברור] מים שלנו, נו? ער האט [לא ברור]. האב איך געזאגט: „טוב, גיי צו אים.“ דאס איז אלץ געווען, אז ער האט נישט געמיינט „שלנו“ — „אונזערע מים“ [לא ברור].

3:25:34 דובר 5 בלילה. מעשה יפה בגמרא. שואל הרבי: מה הפשט? סתם סוגיה עם אמוראים על ״מים שלנו״, וזהו פשוט הסיפור? הרי זה מרמז על עניין חשוב, מרמז על עניין חשוב, אומר הרבי. כי הנה, בקדושה, מה המקום לדברים של אתמול בקדושה? בקדושה צריך להיות ״היום״, טרי. קדושה איננה סיפורים ישנים. בקדושה צריך שיהיה טרי, היום, זה עתה נאפה. כמו שכתוב בהלכה של המצות, שצריך להיות טרי. ופתאום הם שומעים עניין חדש: דברים של אתמול. והרבי מביא את הפסוק, כתוב בתנ״ך: ״כי ערוך מאתמול תפתה״. מה הפירוש? ״ערוך מאתמול תפתה״ — תפתה מכוון לגיהנם. תפתה, זה משרי גיהנם. ״ערוך מאתמול״ — דברים של אתמול. בגיהנם, כלומר בקליפה, בטומאה, בגיהנם, בלעומת זה, שם יש ״מאתמול״. דברים הם מאתמול, דברים ישנים, לכלוך ישן. בקדושה אין ״מאתמול״; קדושה היא ״אנכי מצוך היום״, ״בכל יום יהיו בעיניך כחדשים״. איך עושים, איך עושים [לא ברור], שהמצות צריכות להיות דווקא מהלילה הקודם? לכאורה, מה ששייך לאתמול איננו קדושה; מה ששייך לאתמול הוא קליפה. [לא ברור] הם הולכים לרב. [לא ברור] איך מקיימים שה״מאתמול״ יהפוך ל״היום״? זה הפשט בגמרא. זה גם מה שנלמד ממים שלנו. אם מבינים שהעבודה של פסח היא לתקן את ה״מאתמול״, להפוך את ה״מאתמול״ ל״היום״. שדברים שהיו אצל הימים הישנים, אצל הרדומים

3:25:34 דובר 5 נעכט. א שיינע מעשה אין גמרא. פרעגט דער רבי: וואס איז דער פשט? סתם א סדרה מיט אמוראים, וואס ״מים שלנו״, און פשוט דער סיפור? ס׳איז דאך מרמז אויף כבוד, מרמז אויף כבוד, זאגט דער רבי. כי הנה, אין קדושה, וואס איז געווען אין קדושה נעכטיגע זאכן? אין קדושה דארף זיין ״היום״, פריש. קדושה איז נישט קיין אלטע מעשיות. אין קדושה דארף זיין פריש, היום, ערשט געבאקן. ווי עס שטייט אין דער הלכה פון די מצות, אז עס דארף זיין פריש. פלוצלינג הערן זיי א נייע מעשה, נעכטיגע זאכן. און דער רבי ברענגט דעם פסוק, דער פסוק אין תנ״ך שטייט: ״כי ערוך מאתמול תפתה״. וואס איז דער טייטש? ״ערוך מאתמול תפתה״ — תפתה גייט אויף גיהנם. תפתה, דאס איז פון די שרי גיהנם. ״ערוך מאתמול״ — נעכטיגע זאכן. גיהנם, דאס הייסט קליפה, טומאה, גיהנם, לעומת זה, דארט איז דא א ״מאתמול״. זאכן זיינען פון נעכטן, אלטע זאכן, אלטע שמוץ. אין קדושה איז נישט קיין ״מאתמול״; קדושה איז ״אנכי מצוך היום״, ״בכל יום יהיו בעיניך כחדשים״. ווי מאכט מען, ווי מאכט מען א [לא ברור], אז די מצות דארפן זיין דווקא נעכטיגע? לכאורה, וואס איז פון נעכטן איז נישט קדושה; נעכטיגעס איז קליפה. [לא ברור] זיי גייען צום רב׳ן. [לא ברור] ווי אזוי מקיים זיין אז דער ״מאתמול״ זאל ווערן ״היום״? דאס איז דער פשט אין דער גמרא. דאס איז אויך געהערט מיט מים שלנו. אויב מען פארשטייט, אז די עבודה פון פסח איז, מען דארף מתקן זיין דעם ״מאתמול״, מאכן אז דער ״מאתמול״ זאל ווערן ״היום״. אז זאכן וואס זענען געווען ביי די יוד־טעג ישנות, ביי די פארשלאפענע

3:28:06 דובר 5 דברים של אתמול — לעשות שדברים ישנים יהיו דברים של היום. איך עושים את זה? בשביל זה צריך רבי. הולכים לבקש. זה הפשט בגמרא, שאלה ״מים שלנו״ — המים שלנו. הרבי יכול ללמד אותי איך לקחת דבר שכבר נעשה אצלי לדבר של אתמול, ולהפוך אותו לדבר חי. הרבי מפרש שזה הפשט בגמרא, ש[?] לשבח. עובר עליו לילה אחד, והוא מקבל טעם לשבח. דבר שעבר עליו יום, שכבר נעשה דבר ישן, מקבל טעם; למשל, הוא נעשה כמו בצל, נעשה חריף, נעשה [?]. וזה עניינו של הרבי. הרבי הופך [?] לשבח. הרבי מכניס חיות חדשה. הרבי מכניס רעננות חדשה, ועושה שהמים של אתמול יהיו מים של היום. כלומר, הרבי לוקח עניין בגמרא, וורט יפה, ועושה ממנו תורה שלמה. מה פירוש הדבר? הפירוש הוא שחסידות, רבי — זה היום, זה הווה. חסידות מלמדת אותנו: אדם כבר נעשה [?] יבשה. הרי אנחנו מדברים כל הזמן על עצמנו; אנחנו מדברים אל כולנו, על מה שאני יכול להתוועד עליו. אני לומד, אני מתפלל, אני הולך לבית הכנסת ומקיים מצוות. אבל כל אחד מהדברים האלה הוא דבר של אתמול. הוא נעשה כמו דבר ישן. הוא איבד את החיות, איבד

3:28:06 דובר 5 געווען, נעכטיגע זאכן, מאכן אז אלטע זאכן זאלן זיין היינטיגע זאכן. ווי אזוי מאכט מען דאס? אויף דעם דארף מען א רב׳ן. מ׳גייט בעטן. דאס איז דער פשט אין דער גמרא, אז עס איז ״מים שלנו״ — אונזער וואסער. דער רבי קען מיר אויסלערנען ווי אזוי איך קען נעמען א זאך וואס איז געווארן ביי מיר א נעכטיגע זאך און דאס מאכן לעבעדיק. דער רבי טייטשט, דאס איז דער טייטש אין דער גמרא, אז [לא ברור] לשבח. ס׳דויערט איין איבערנאכט, און עס נעמט אן א טעם לשבח. א זאך וואס איז אריבערגעגאנגען א טאג, איז געווארן אן אלטע זאך, נעמט אן א טעם; אבער למשל, ס׳ווערט א ציבעלע, ס׳ווערט א חריף, ס׳ווערט [לא ברור]. און דאס איז דער ענין פון דעם רבי׳ן. דער רבי מאכט [לא ברור] לשבח. דער רבי גיט אריין א נייע חיות. דער רבי גיט אריין א נייע פרישקייט, און ער מאכט אז די נעכטיגע וואסער זאל ווערן היינטיגע וואסער. מיינט דער רבי, ער נעמט אן ענין אין גמרא, א שיין ווארטעלע, און מאכט דערפון א גאנצע תורה. וואס איז דער אויסטייטש? דער אויסטייטש איז אז חסידות, רבי, איז היינט, איז הווה. חסידות לערנט אונז אויס: א מענטש איז געווארן שוין א אויסגעטריקנטע [לא ברור]. מיר רעדן דאך אלץ, אלץ אונזער; מיר רעדן דאך צו אונז אלע, מיר רעדן דאס וואס איך קען פארברענגען. איך לערן, איך דאוון, איך גיי אין שול, און איך מאך מצוות. אבער יעדע איינע פון זיי איז א נעכטיגע זאך. ס׳איז געווארן ווי טעג פון ישן. ס׳האט פארלוירן חיות, האט פארלוירן

3:29:55 דובר 5 את הלהט, איבד את הכוח. ״מאתמול״, ״מאתמול״ ש[?] בגן. למשל, יושבים ללמוד דף גמרא והוא מאבד את הטעם, כי הוא נעשה ״מאתמול״, נעשה דבר ישן. ולשם כך באים מים שלנו, המים שלנו. כשמתקשרים לרבי, מתקשרים לאמת, לעניין עצמי, נצחי, אלוקי — הרבי מחיה. הרבי עושה שמ״מאתמול״ יהיה ״היום״. וזו מצוות המצות: דווקא מים שלנו. לוקחים את המים של אתמול, ומהמים האלה עושים מצות; מהם עושים שיהיה ״היום״, שתהיה יציאת מצרים, ומזה באה גאולה. זו דרכו של חסיד: ש״מאתמול״ נעשה ״היום״. זו כל הנקודה של חסידות. [?], שזה נמשך להיות חסיד. צריך להפסיק להיות אנשים של אתמול, יהודים של אתמול, חסידים של אתמול; שזה יהיה היום, ״היום״. לחיים.

3:29:55 דובר 5 דעם ברען, האט פארלוירן כוח. א ״מאתמול״, א ״מאתמול״ וואס איז געראשט אין גן. למשל, ס׳זיצט לערנען א בלאט גמרא און דאס פארלירט דעם טעם, ווייל ס׳איז געווארן א ״מאתמול״, ס׳איז געווארן אן אלטע זאך. איז אויף דעם קומט צו גיין מים שלנו, אונזערע. אז מ׳איז מתקשר צום רבי׳ן, מ׳איז מתקשר צו אמת, צו אן ענין עצמי, נצחי, אלקי, איז דער רבי מחיה. דער רבי מאכט אז פון דעם ״מאתמול״ זאל ווערן ״היום״. און דאס איז די מצות. דווקא מים שלנו: מ׳נעמט די וואסער פון נעכטן, און די וואסער ווערן מצות; פון דעם מאכט מען אז ס׳זאל ווערן ״היום״, זאל ווערן א יציאת מצרים, פון דעם ווערט א גאולה. דאס איז דער וועג פון א חסיד: אז דער ״מאתמול״ ווערט ״היום״. דאס איז די גאנצע נקודה פון חסידות. א [לא ברור], אז ס׳דויערט איין זיין חסיד. מ׳דארף אויפהערן זיין נעכטיגע מענטשן, נעכטיגע אידן, נעכטיגע חסידים; דאס זאל ווערן היינט, היום. לחיים.

3:31:10 דובר 7 לחיים.

3:31:48 דובר 5 חסידות היא חיות חדשה.

3:31:48 דובר 5 חסידות איז א חיות חדשה.

3:31:58 דובר 7 אוי, הרי לא הייתי צריך לדבר.

3:31:58 דובר 7 אוי, איך זאל דאך נישט רעדן.

3:32:03 דובר 5 אה, אה. סיימתי לקחת, כשאני...

3:32:03 דובר 5 הא, הא. איך בין פארטיג מיט גענומען, ווען איך...

3:35:18 דובר 8 את הוורט הזה מביאים מהבעל שם טוב הקדוש. אומרים כך: הגמרא אומרת שכשרבי יהושע בן לוי פגש את המשיח ושאל אותו: ״אימתי קאתי מר?״, הוא ענה לו: ״היום״. רבי יהושע בן לוי חיכה באותו יום; המשיח לא בא, והוא כעס. כשפגש שוב את אליהו, אמר: ״שקורי קא שקר בי״. ואליהו אמר לו: ״היום אם בקולו תשמעו״. שואל הבעל שם טוב הקדוש: מה, מה שהוא אמר, מה שהרבי אומר — למה הרבי לא אמר מלכתחילה ״היום אם בקולו תשמעו״? שיגיד לו פסוק שלם. הוא ענה לו ״היום״. הרי מילה של רבי היא מילה. [?] לשמוע מהרבי. [?] בהתוועדות לחסיד, הרבי — אה, הרבי מדבר בחריפות. [?]. אבל הבעל שם טוב הקדוש מפרש, [?], ש״היום״ — מה הייתה תשובתו של המשיח? ״אימתי קאתי מר?״ איך מביאים את המשיח? כשאצלך יהיה ״היום״, כשתהיה אדם של ״היום״, כשתחיה היום. כשאצלך יהיה ״היום״, כשתחיה את היום הזה, היום, אז תגיע לגאולה. יהודי צריך לחיות ״היום״: היום ברעננות, היום הוא יום חדש, היום היא מציאות חדשה. אתמול, שלשום, שבוע אחר — כאן זה ״היום״. ״בכל יום יהיו בעיניך כחדשים״. לא במקום אתמול, במקום שלשום, במקום כל המחר. יהודי צריך לדעת לחיות ״היום״; היום הוא כל המציאות. כשיהודי יכול...

3:35:18 דובר 8 דאס ווארט, דאס ווארט ברענגט מען פון דעם הייליגן בעל־שם־טוב. דאס ווארט זאגט מען: די גמרא זאגט, אז ווען רבי יהושע בן לוי האט געטראפן דעם משיח און געפרעגט: ״אימתי קאתי מר?״ און ער האט אים געענטפערט: ״היום״. רבי יהושע בן לוי האט געווארט דעם טאג; נישט געקומען, איז ער געווארן ברוגז. ווען ער האט געטראפן נאכאמאל דעם אליהו, דעמאלט האט ער געזאגט: ״שקורי קא שקר בי״. און ער האט אים געזאגט: ״היום אם בקולו תשמעו״. פרעגט דער הייליגער בעל־שם־טוב: וואס, וואס ער האט געזאגט, וואס דער רבי זאגט — וואס דער רבי האט געזאגט, לכתחילה ״היום אם בקולו תשמעו״? זאגט ער אים א גאנצן פסוק. צו אים געענטפערט ״היום״. ס׳איז דאך פון רב׳ן א ווארט. [לא ברור] געווען הערן פון רב׳ן. [לא ברור] ביי א פארברענגען צום חסיד, דער רבי, אה, דער רבי גייט שארף. [לא ברור]. אבער דער הייליגער בעל־שם־טוב טייטשט, [לא ברור], אז ״היום״ — וואס איז געווען דער ענטפער פון משיח׳ן? ״אימתי קאתי מר?״ ווי אזוי ברענגט מען משיח? ווען עס וועט ביי דיר זיין ״היום״, ווען דו וועסט זיין א מענטש פון ״היום״, אז דו וועסט לעבן היינט. אז ביי דיר וועט זיין ״היום״, אז דו וועסט לעבן דעם טאג, היינט, דעמאלט וועסטו גיין צו דער גאולה. א איד דארף לעבן ״היום״: היינט פריש, היינט איז א נייער טאג, היינט איז א נייע מציאות. נעכטן, אייערנעכטן, אנדערע וואך — דא ״היום״. ״בכל יום יהיו בעיניך כחדשים״. ס׳איז נישט שטאט נעכטן, שטאט אייערנעכטן, שטאט גאנץ מארגן. א איד דארף קענען לעבן ״היום״; היינט איז די גאנצע מציאות. אז א איד קען...

3:37:24 דובר 8 להתקשר. ו״היום״ — יש אנשים, מתחיל אצלם עניין שלם. [?]. אתמול הוא אתמול, אבל כאן יש יום חדש, אתמול חדש, וכשזה כבר קרה פעם אחת, הוא פתאום קם להתפלל, פתאום התעורר רצון חדש, [?], זה מתחיל. אבל אחר כך באים מכל הצדדים לעשות סדר שלם, וזה, בסופו של דבר. כן, מה יש כאן? מה פועל? היצר הרע בא. אבל אומר [?]: ״היום״ — אל תחיה את אתמול, את שלשום; תחיה היום. כשיהודי יקשיב לכך שבעבודת השם יהיה ״היום״, אז בא המשיח. אז בא המשיח. את זה אמר המשיח לרבי יהושע בן לוי: אתה רוצה משיח? ״היום, אם בקולו תשמעו״. כאשר ייקלט אצלך ה״היום״ — [?]. אבל כבר אמרתי, רבותיי, בהתוועדות חסידית, שהיה פעם אצל הרבי, בהתוועדות חסידית, [?]. אלא שיש נקודה חשובה: הוורט היה שיהודי צריך להיות חדור בכל יום בהכרה שבעצם אני יהודי של גאולה. אין לי שייכות לגלות. המהות שלי היא גאולה. וממילא הגלות שלי אינה הטבע שלי. זו לא המציאות שלי. וכששואלים אותו: מתי בא המשיח? ״היום״ — מה יש היום? זה שייך. אין לי שייכות לגלות. הרי זה ״היום״. [?]. אבל בעצם ההנחה היא

3:37:24 דובר 8 זיך מקשר זיין. און „היום“ — ס׳איז דא מענטשן, הייבט זיך אן א גאנצע זאך. [לא ברור]. נעכטן איז א נעכטן, אבער דא איז א נייער טאג, א נייער נעכטן, און דאס איז איינמאל געגאנגען, איז ער פלוצלינג אויפגעשטעלט דאווענען, פלוצלינג געווען א רצון חדש, [לא ברור], הייבט זיך אן. דאך דערנאך זענען געקומען פון אלע זייטן, צו מאכן א גאנצע סדר, און דאס, סוף סוף. יאָ, וואס איז דא? וואס ארבעט? דער יצר הרע קומט געגאנגען. אבער זאגט דער [לא ברור]: „היום“ — לעב נישט קיין נעכטן, קיין אייערנעכטן; היינט. אז א איד וועט זיך צוהערן, אז אין עבודת השם זאל זיין „היום“, איז דעמאלט קומט משיח. דעמאלט קומט משיח. דאס האט משיח געזאגט צו רבי יהושע בן לוי: דו ווילסט משיח׳ן? „היום, אם בקולו תשמעו“. בשעת ביי דיר וועט זיך אפלייגן דער „היום“ — [לא ברור]. אבער כ׳האב שוין, רבותי, געזאגט צום חסיד׳ישן התוועדות, אז ס׳איז געווען אמאל ביים רבי׳ן, צום חסיד׳ישן התוועדות, [לא ברור]. נאר ס׳איז דא א וויכטיגע נקודה: דער ווארט איז געווען, אז א איד דארף זיין ביי אים אפגעלייגט יעדן טאג, אז בעצם בין איך א איד פון גאולה. איך האב נישט קיין שייכות צו גלות. מיין מהות איז גאולה. און במילא איז דאס, וואס איז מיין גלות, נישט מיין טבע. דאס איז נישט מיין מציאות. איז בשעת מ׳פרעגט אים: ווען קומט משיח? „היום“ — וואס איז דא היינט? ס׳איז שייך. איך האב נישט קיין שייכות צו גלות. ס׳איז דאך „היום“. [לא ברור]. אבער בעצם די הנחה איז

3:39:22 דובר 8 היה פתגם של הרבי, תש״נ: ההנחה שצריכה להיות מונחת אצל יהודים היא שזהו העמל, כך צריך להיות. צריך להיות ״היום״. היום צריכה לבוא הגאולה. מה יש לי כאן? זה לא העולם שלנו. אנחנו לא נשארים כאן. ״מה לי ולגלות״ — מה לי ולה? זה לשון בתורה, [לא ברור], ״מה לי ול...״. מה יש לי מכל הסיפור הזה? מה הוא אומר לי? המציאות שלי אינה מציאות של גלות, אלא רק מציאות של גאולה. זו הייתה אחת הנקודות שהרבי עסק בהן כל כך הרבה: שהגלות חדרה לנפש, ונעשים יהודי של גלות. הרבי לא היה יכול... זה אחד הדברים שהרבי התאונן עליהם, דבר שעליו התוועד: שיש יהודי של גלות, חושבים במושגים של גלות, כי חושבים בדרך גלותית. חיים מתוך הנחה שאנחנו בגלות. נו, מתי היא תבוא? הרבי לא יכול היה לסבול את זה. יהודי צריך לחיות להפך: ״היום״ — זו לא הנחלה שלי, אני לא נשאר כאן. זו חסידות. חסידות היא בהנחה הזאת. זה מבט אחר: מה ההנחה, היכן אני צריך להיות, היכן הנחלה שלי? יש דרוש בעין ב׳, הרבי מביא זאת תמיד: ״אלקות בפשיטות ועולמות בהתחדשות״. זה ההבדל בין יהודי של גלות ליהודי של גאולה. מה ההנחה? ההנחה היא שצריכה להיות גאולה,

3:39:22 דובר 8 געווען דער ווארט פון רבי׳ן, תש״נ: די הנחה וואס דארף זיין אפגעלייגט ביי אידן איז, אז דאס איז דער עמל, דאס דארף זיין. דאס דארף זיין „היום“. היינט דארף זיין גאולה. וואס האב איך דא? דאס איז נישט אונזער וועלט. מיר בלייבן נישט דא. „מה לי ולגלות“ — וואס האב איך? ס׳איז א לשון אין תורה, [לא ברור], „מה לי ול...“. וואס האב איך פון די גאנצע מעשה? וואס זאגט עס מיר? מיין מציאות איז נישט קיין גלות־מציאות, עס איז נאר א גאולה־מציאות. דאס איז געווען איינע פון די נקודות וואס דער רבי האט זיך אזוי פיל געקאכט אין דעם: אז דער גלות איז אריינגעקראכן אין דעם נפש, און מ׳ווערט א גלות־איד. דער רבי האט זיך נישט געקענט... דאס איז איינע פון די זאכן וואס דער רבי האט זיך געקלאגט אויף, דאס איז א זאך וואס פארברענגט: אז ס׳איז דא א גלות־איד, מ׳טראכט גלות׳דיג, ווייל מ׳טראכט אויף א גלות׳דיגן וועג. מ׳לעבט — וואס די הנחה איז אז מיר זיינען אין גלות. שיעור, ווען וועט עס קומען? ער קען עס נישט פארטראגן. א איד דארף לעבן פארקערט: „היום“ — דאס איז נישט מיין נחלה, איך בלייב נישט דא. דאס איז חסידות. חסידות ביי דער הנחה. אן אנדער קוק איז: די הנחה איז, וואו דארף איך, וואו איז מיין נחלה? איז דא א דרוש אין עין ב׳, דער רבי ברענגט דאס אלע מאל: „אלקות בפשיטות ועולמות בהתחדשות“. דאס איז דער חילוק צווישן דעם גלות־איד און דעם גאולה־איד. וואס איז די הנחה? די הנחה איז אז עס דארף זיין גאולה

3:41:00 דובר 8 או שההנחה היא שצריכה להיות גלות? אה, אתה באמת חי באופן גלותי, וההנחה שלך היא: אנחנו בגלות. זו ההנחה. כשהיא תבוא — מתי היא תבוא? אבל ההנחה צריכה להיות שבעצם אני לא נשאר כאן. זה לא העולם שלי, לא הנחלה שלי. אין לי שייכות, ״מה לי ולהם״, אין לי שייכות לכל הסיפור הזה. זו חסידות. וכל זה הוא ״היום״. היום. יהודי צריך להיות כל כך שונה. אם עבר היום, צריך לחפש, לחשוב — אבל זה לא קרה. את ההנחה הזאת הרבי רצה להכניס — איך אומרים את זה ביידיש? הוא רצה להשריש אותה בכל אחד מאיתנו, שאצלנו תהיה ההנחה של ״היום״. שלא תהיה חשיבה גלותית, שתהיה גאולה, שיהיה מה שחיינו הם בעצם. [לא ברור]. וזה הפירוש של ״מאמר שלמנו״: היה אתמול — צריך לעשות מהאתמול הזה היום. וכי יש אתמול? אצל הרבי — אני לא יודע — כשהרבי התוועד פעם, הייתה התוועדות, היא צריכה להיות היום. מה שהרבי אמר בהתוועדות. כשאתה לומד מאמר חסידות, כמו שכתוב בדרושים, אתה לומד מאמר חסידות. על המאמר כתוב שהוא נאמר ביום פלוני ובשנה פלונית. עליך לדעת שהמאמר נאמר היום אליך. כתוב שם [לא ברור] — היום. בדרושים הרבי אמר אז: ״בשבילי נאמר מאמר זה, בשבילי נאמר...״

3:41:00 דובר 8 אדער די הנחה איז עס דארף זיין גלות? אה, דו לעבסט טאקע גלות׳דיג, און דיין הנחה איז: מיר זיינען אין גלות. דאס איז די הנחה. אז עס וועט קומען — ווען וועט עס קומען? אבער די הנחה איז אז בעצם בלייב איך נישט דא. נישט מיין וועלט, נישט מיין נחלה. איך האב נישט קיין שייכות, „מה לי ולהם“, קיין שייכות צו דער גאנצער מעשה. דאס איז חסידות. און דאס אלץ איז „היום“. היינט. וואס איז, א איד דארף זיין אזוי אנדערש. אז עס איז אריבער דער טאג, דארף מען זוכן, טראכטן — אבער עס איז נישט געווען. די הנחה, דער רבי האט געוואלט אריינקומען — ווי זאגט מען דאס אויף אידיש? ער האט עס געוואלט משריש זיין אין יעדן איינעם פון אונז, אז ביי אונז זאל זיין די הנחה פון דעם „היום“. עס זאל נישט זיין קיין גלות׳דיג, ס׳זאל זיין גאולה, ס׳זאל זיין דאס וואס אונזער לעבן איז בעצם. [לא ברור]. און דאס איז דער פשט פון „מאמר שלמנו“: נעכטן געווען — דער דארף מאכן פון דעם נעכטן א היינט. איז דא קיין נעכטן? ביים רבי׳ן — איך ווייס נישט — אמאל דער רבי פארברענגט, איז געווען אמאל א פארברענגען, דארף עס שוין היינט זיין. וואס דער רבי האט געזאגט ביים פארברענגען. אז דו לערנסט א מאמר חסידות, אזוי ווי אין די דרושים, לערנסט א מאמר חסידות. אויפן מאמר שטייט אז ס׳איז געזאגט געווארן דעם און דעם טאג, דעם און דעם יאר. דארפסטו וויסן זיין אז דער מאמר איז היינט געזאגט געווארן צו דיר. ס׳שטייט דארט [לא ברור] — היינט. אין די דרושים, דער רבי האט דעמאלט געזאגט: „בשבילי נאמר מאמר זה, בשבילי נאמר...“

3:42:59 דובר 8 ״קונטרס זה״. יש דרוש שלם שהרבי אמר בהתוועדות: ״בשבילי נאמר מאמר זה״. הרבי אמר את זה לך. אה, הוא אמר את זה לפני ארבעים שנה. על מאמר, על מכתב, על שיחה כתוב תאריך. עליך לדעת שאצל צדיק אין אתמול. אצל צדיק אין אתמול. אצל צדיק האתמול הוא היום. אצל צדיק האתמול הוא היום. אצל צדיק הכול הווה. צדיק הוא הווה. היום. היום הוא אמר את המאמר. היום הוא אמר את השיחה. אדמו״ר הריי״צ מביא במכתב שפעם עמד ר׳ יום טוב מקלצק בשוק, ר׳ יום טוב מקלצק, סוחר. אדמו״ר הריי״צ סיפר בכוח הציור שר׳ יום טוב מקלצק עמד בשוק, היה סוחר ומכר — אינני יודע מה מכר, את [לא ברור] שלו מכר, בגדים, [לא ברור], דברים אחרים. הוא עמד בשוק ומכר, ושקע במחשבה על חסידות. [לא ברור] ראה שהוא חושב חסידות. השוק כבר השתנה. האנשים כבר הלכו. לא נשאר שם כלום, כבר לא היה שם איש. הוא עומד בשוק וחושב מאמר חסידות, והוא יכול [לא ברור]. הולך [לא ברור] ומנער אותו, שוקל [לא ברור], קונה חפץ, והוא אומר לו: ״ר׳ זלמן, איפה היית? הרבי אמר זה עתה את ׳יין נושן׳״. הרבי אמר זה עתה את ״יין נושן״. בקיצור, עברו כמה דקות עד שהוא קלט שהוא

3:42:59 דובר 8 קונטרס זה. איז א גאנצער דרוש דער רבי האט געזאגט ביים פארברענגען: „בשבילי נאמר מאמר זה.“ דער רבי האט דאס געזאגט פאר דיר. אה, ער האט דאס געזאגט פערציג יאר צוריק. אויף א מאמר, אויף א בריוו, אויף א שיחה שטייט א דאטום. דארפסטו וויסן אז ביי א צדיק איז נישטא קיין נעכטן. ביי א צדיק איז נישט קיין נעכטן. ביי א צדיק איז דער נעכטן היינט. ביי א צדיק איז דער נעכטן היינט. ביי א צדיק איז הווה. א צדיק איז הווה. היינט. היינט האט ער געזאגט דעם מאמר. היינט האט ער געזאגט די שיחה. דער פריערדיקער רבי ברענגט אין א בריוו, אז ס'איז געווען אמאל ר' יום טוב קלצקער, געשטאנען אויפן מארק, ר' יום טוב קלצקער, א סוחר. דער פריערדיקער רבי אין חוש הציור האט דערציילט אז ר' יום טוב קלצקער איז געשטאנען אויפן מארק, געווען א סוחר, פארקויפט — איך ווייס נישט וואס ער האט פארקויפט, זיין [לא ברור] פארקויפט, קליידער, [לא ברור], אנדערע זאכן. אויפן מארק האט ער געשטאנען, פארקויפט. און האט זיך פארטראכט אין חסידות. [לא ברור] האט אים געזען אז ער טראכט חסידות. דער מארק האט זיך שוין געענדערט. דער עולם איז שוין צוגעגאנגען. איז גארנישט, איז שוין קיינער נישט געווען. ער שטייט אויפן מארק און ער טראכט א מאמר חסידות, און ער קען [לא ברור]. גייט א [לא ברור] און שוקלט ער, וועגט א [לא ברור], קויפט ער א חפץ, און ער זאגט אים: „ר' זלמן, וואו ביסטו געווען? דער רבי האט ערשט געזאגט דעם יין נושן.“ דער רבי האט ערשט געזאגט דעם יין נושן. בקיצור, ס'האט גענומען א פאר מינוט ביז ער האט געכאפט אז ער

3:44:36 דובר 8 נמצא בשוק. מה קרה? אדמו״ר הריי״צ מפרש בשיחה שהוא צייר לעצמו כאילו שמע את המאמר מאדמו״ר הזקן לפני עשרים שנה. הוא שקע במחשבה, צייר לעצמו כיצד שמע את המאמר, והכניס את עצמו לתוך אותו ציור. ובאותה שעה [לא ברור] הוא עמד עם הציור הזה, כאילו שמע זה עתה את ״יין נושן״. הוא שמע אותו זה עתה, עמד זה עתה אצל הרבי. לא היה שוק, לא היה [לא ברור], לא היה כל זה. זה הווה. חסידים, כשלומדים מאמר, זה לא עבר, זה הווה. זה הווה. יש בשיחות סיפור של אדמו״ר הריי״צ, שפעם ביקשו מאדמו״ר הרש״ב לומר מאמר. אני אומר את זה לעצמי. ואדמו״ר הרש״ב אמר שהוא אינו מוכן. אמר מישהו: ״הרבי צריך להיות מוכן? הרי לרבי יש מה לומר״. אמר אדמו״ר הרש״ב: ״[לא ברור], אפשר [לא ברור] יומם ולילה. אבל אם רוצים שהחסידות תיגע בלב, בשביל זה צריך [לא ברור]. אפשר עוד שעתיים, [לא ברור]״. כן. אם רוצים שזה ייגע ביהודים, ייתכן ששנים אחר כך, שנים אחר כך הוא ילמד את המאמר וזה ייגע בו, שזה ידליק את נשמתו — בשביל זה צריך להיות מוכן. זאת אומרת, הרבי אומר מאמר, יכול להיות שהחסידות תעבור ארבעים,

3:44:36 דובר 8 איז אויפן מארק. וואס איז געשען? אז טייטשט דער פריערדיקער רבי אין א שיחה, אז ער האט זיך אזוי מצייר געווען ווי ער האט געהערט דעם מאמר פונעם אלטן רבי'ן צוואנציג יאר צוריק. אבער ער האט זיך פארטראכט און האט זיך מצייר געווען ווי ער האט געהערט דעם מאמר, און ער האט זיך אריינגעשטעלט אין יענעם ציור. און בשעת [לא ברור] האט ער געשטאנען מיט דעם ציור, אז ער האט ערשט געהערט דעם יין נושן. ער האט עס ערשט געהערט, ערשט געשטאנען ביים רבי'ן. איז געווען קיין מארק, איז געווען קיין [לא ברור], איז געווען קיין דאס. ס'איז הווה. חסידים, ווען מ'לערנט א מאמר, דאס איז קיין עבר, ס'איז הווה. ס'איז הווה. ס'איז דא אין די שיחות, דער פריערדיקער רבי דערציילט, אז מ'האט געבעטן אמאל דעם רבי רש"ב'ן זאגן א מאמר. זאג איך זיך דאס. און דער רבי רש"ב האט געזאגט אז ער איז נישט גרייט. האט איינער געזאגט: „דער רבי דארף זיין גרייט? דער רבי האט דאך וואס צו זאגן.“ האט דער רבי רש"ב געזאגט: „[לא ברור], ס'קען מען [לא ברור] יומם ולילה. אבער אז מ'וויל אז חסידות זאל דערנעמען, אויף דעם דארף מען [לא ברור]. ס'קען נאך צוויי שעה, [לא ברור].“ יא. אויב ס'זאל דערנעמען אידן, ס'קען זיין יארן שפעטער, יארן שפעטער וועט ער לערנען דעם מאמר און דאס זאל אים אנרירן, דאס זאל אים אנצינדן די נשמה, אויף דעם דארף מען זיין גרייט. וואס איז אין אנדערע ווערטער, דער רבי זאגט א מאמר, חסידות קען זיין אז ס'גייט פערציג,

3:46:22 דובר 8 לפני חמישים שנה, אבל אתה לומד את המאמר היום. והוא יעורר אצלך משהו בנשמה, איזה ניצוץ, משהו [לא ברור]. ומה שנאמר אצל הרבי — נאמר לך היום. זה הווה, זה לא עבר. והנקודה היא היום. זה צריך להיות אצלנו היום. אנחנו צריכים להיות יהודים רעננים, יהודים חיים, יהודים של היום; לא של אתמול, לא יהודים של ״מצוות אנשים מלומדה״, לא יהודים בעלי־בתים שמכירים רק את מה שהיה אתמול, שמדברים על מה שהיה שלשום. זה היום, זה היום, זה חי, זה דבר חי. [לא ברור] ועל זה אנחנו צריכים לעבוד. זה לא בא מכך ש[לא ברור]. אבל אכן צריך לעבוד, על מילה של הרבי, על מילה של צדיק, וצריך שזה יהיה היום. זה העניין של י״א ניסן. זה העניין של יציאת מצרים, של פסח. אבל זה צריך להיות היום, היום. ״היום אתם יוצאים בחודש האביב״ — היום יוצאים ממצרים. אדמו״ר הזקן אומר בפרק מ״ז: ״ובכל דור ודור ובכל יום ויום חייב אדם לראות עצמו כאילו הוא יצא היום ממצרים״. [לא ברור] אדמו״ר הזקן משנה את לשון המשנה. ״בכל דור ודור״ — את זה אדמו״ר הזקן לקח. יש משנה, ובמשנה כתוב: ״בכל דור ודור״. אדמו״ר הזקן מוסיף מילים חדשות: ״בכל דור ודור ובכל יום ויום״. ואדמו״ר הזקן מכניס את המילה ״היום״. יש כמה ביאורים; הרבי מפרש כאן את כל השינויים. יש נוסח המשנה, יש נוסח הרמב״ם, יש הנוסח בשולחן ערוך אדמו״ר הזקן, הלכות פסח, ויש הנוסח של אדמו״ר הזקן בתניא.

3:46:22 דובר 8 פופציג יאר צוריק, אבער דו לערנסט דעם מאמר היינט. און דו וועסט ביי דיר אויפוועקן א נשמה, ס'וועט ביי דיר עפעס, עפעס א ניצוץ, עפעס א [לא ברור]. און דאס וואס ביים רבי'ן איז געזאגט געווארן, צו דיר היינט. ס'איז הווה, ס'איז דא קיין עבר. און די נקודה איז היינט. ס'דארף זיין בא אונז היינט. מיר דארפן זיין פרישע אידן, לעבעדיגע אידן, אידן פון היינט, נישט קיין נעכטיגע, נישט קיין מצות אנשים מלומדה'דיגע, נישט קיין בעל־הבית'שע אידן וואס מ'קען נעכטן, מ'רעדט פון פריער נעכטן. ס'איז היינט, ס'איז היינט, ס'לעבט, ס'איז א לעבעדיגע זאך. [לא ברור] און מיר דארפן אויף דעם ארבעטן. דאס ווערט נישט אז איך האב [לא ברור]. אבער מ'דארף טאקע ארבעטן, אויף דעם ווארט פון א רבי'ן, אויף דעם ווארט פון א צדיק, אבער ס'דארף זיין היינט. דאס איז דער ענין פון י"א ניסן. דאס איז דער ענין פון יציאת מצרים, דאס איז פון פסח. אבער מ'דארף זיין היינט, היינט. „היום אתם יוצאים בחודש האביב“, היינט ארויס פון מצרים. דער אלטער רבי אין פרק מ"ז: „ובכל דור ודור ובכל יום ויום חייב אדם לראות עצמו כאילו הוא יצא היום ממצרים.“ [לא ברור], דער אלטער רבי איז משנה דעם לשון פון די משנה. „בכל דור ודור“ — האט דער אלטער רבי גענומען. ס'איז דא א משנה. אין דער משנה שטייט: „בכל דור ודור“. דער אלטער רבי גיט צו א נייע ווארט: „בכל דור ודור ובכל יום ויום“. און דער אלטער רבי לייגט אריין „היום“. ס'זענען דא מערערע ביאורים, דער רבי טייטשט דא אלע שינויים. ס'איז דא דער נוסח פון דער משנה, ס'איז דא דער נוסח פונעם רמב"ם, ס'איז דא דער נוסח

3:48:17 דובר 8 בכל אות יש שינויים. יש על כך מהרבי ביאור שלם, ביאור נפלא, על כל השינויים: למה במשנה כתוב בלשון הזאת, ברמב״ם בלשון הזאת, בשולחן ערוך אדמו״ר הזקן בלשון הזאת ובתניא בלשון הזאת. בכל אות יש עניין שלם, עניין שלם. [לא ברור] זה צריך להיות היום. חבר׳ה, י״א ניסן, חג הפסח — זו יציאת מצרים. כל אחד מאיתנו צריך ממש לצאת מהמְצָרים והגבולים שלו עצמו. וזה צריך להיות היום. אנחנו צריכים להיות חסידים חיים, חסידים שחיים היום, חסידים שחיים חסידות וחיים מלכות וחיים משיח, לא כאלה של אתמול. לא מפני שאתמול האמנתי, מפני שאתמול אמרתי ״שמע ישראל ה׳ אלקינו ה׳ אחד״, ואתמול למדתי את המאמר ״וידעת היום״. אתמול — אני כבר לא יכול לומר. אתמול שמעתי את המאמר, אתמול אמרתי ״שמע ישראל״ — למה מתכוונים בזה? אבל הכוונה של המילה האחרונה, מה שאני [לא ברור] זו תורה של אתמול; זה צריך להיות היום. מאמר חדש, אדם חדש, חדשים. זו חסידות. חסידות היא בוודאי שמה שאתה לומד, ומה שאתה מתפלל ומה שאתה עושה, אינו מפני שעשית זאת אתמול. [לא ברור] היום זו יציאה חדשה. הכול חדש, חיות חדשה, דבר חדש, דבר חדש. וזו יציאת מצרים, זה העניין של [לא ברור]. לחיים, חבר׳ה, על היציאה מהגלות.

3:48:17 דובר 8 פון דעם אלטן רבי'ס שולחן ערוך, הלכות פסח, און ס'דא דער נוסח פון דעם אלטן רבי'ן, טעמים. אין יעדן אות איז דא שינויים. ס'דא פון רבי'ן א גאנצער ביאור, א מורא'דיקער ביאור. אלע שינויים: פארוואס אין דער משנה שטייט דער לשון, אין רמב"ם שטייט דער לשון, אין אלטן רבי'נס שולחן ערוך שטייט דער לשון, אין טעמים שטייט דער לשון. ס'איז יעדן אות א גאנץ, איז א גאנץ, איז א גאנץ ענין. [לא ברור] ס'דארף זיין היום. חברה, י"א ניסן, חג הפסח, ס'איז יציאת מצרים. יעדער איינער פון אונז דארף ממש זיין ארויסגיין פון אונזערע אייגענע מצרים וגבולים. און מ'דארף זיין היום, מ'דארף זיין לעבעדיגע חסידים, חסידים וואס לעבן היום, חסידים וואס לעבן חסידות און לעבן מלכות און לעבן משיח, נישט קיין, נישט קיין נעכטיגע. ווייל נעכטן האב איך געגלייבט, ווייל נעכטן האב איך געזאגט „שמע ישראל ה' אלקינו ה' אחד“, און נעכטן געלערנט דעם מאמר „וידעת היום“. נעכטן, איך קען שוין נישט זאגן. נעכטן געהערט דעם מאמר, נעכטן געזאגט „שמע ישראל“ — וואס מ'כוונה דא? אבער די כוונה פון לעצטן ווארט, וואס איז איך [לא ברור] ס'איז נעכטיגע תורה, דארף זיין היום. א נייער מאמר, א נייער מענטש, חדשים. דאס איז חסידות. חסידות איז א ודאי אז וואס דו לערנסט און וואס דו דאוונסט און וואס דו טוסט, איז נישט ווייל נעכטן האסטו געטאן. [לא ברור] היינט איז א נייע יציאת. איז אלץ חדשות, איז א נייע לעבעדיקייט, איז א נייע זאך, איז א נייע זאך. און דאס איז די יציאת מצרים, דאס איז דער ענין פון [לא ברור]. לחיים, חברה, פאר ארויסגיין פון גלות.

3:50:01 דובר 8 וצריך להיות יותר חיים, רעננים, מלאי חיות. לחיים.

3:50:01 דובר 8 און מ'דארף ווערן מער לעבעדיק, פריש, חי. לחיים.

3:50:07 דובר 9 לחיים.

3:55:47 דובר 10 שיר, בוא הנה. איך קוראים לך?

3:55:47 דובר 10 שיר, לאז דאך קומען. וואס איז דיין נאמען?

3:56:03 דובר 11 שלום חיים.

3:56:04 דובר 10 מה?

3:56:04 דובר 10 הע?

3:56:06 דובר 11 שלום חיים.

3:56:08 דובר 10 שם יהודי? שלום חיים הוא שם יהודי. ר׳ דוד משה אומר לי: ״אני יכול להתוועד בלי לישון, אבל כאן הרי [לא ברור]. אפשר ממש להתוועד ואפשר לישון. אתה הרי זה שלא עושה [לא ברור]. אתה צריך לומר לי: מה הסדר כאן? מה הסיפור? הקהל—״

3:56:08 דובר 10 אידישער נאמען? שלום חיים איז אן אידישער נאמען. רב דוד משה זאגט מיר: „איך קען נעכט שלאפן פארברענגען, אבער דא איז דאך [לא ברור]. מ'קען ממש פארברענגען און מ'קען געשלאפן. איר זענט דאך דער וואס מאכט נישט [לא ברור]. איר דארפט מיר זאגן: וואס איז דאך דער סדר? וואס איז דאך די מעשה? דער עולם—“

3:56:30 דובר 11 מה לא עושה?

3:56:30 דובר 11 וועלכע מאכט נישט?

3:56:31 דובר 10 הקהל, אה. מה יש כאן?

3:56:31 דובר 10 דער עולם, אה. וואס איז דא?

3:56:37 דובר 11 שיעור, שיעור, שיעור עם— שיעור עם הרב חיים.

3:56:37 דובר 11 שיעור, שיעור, שיעור מיט— שיעור מיט הרב חיים.

3:56:39 דובר 10 אה, זה— [לא ברור]. אה, כאן, כאן, כאן, כאן להתוועד איתו. אפשר להיכנס כאן יותר לעומק, או שאנחנו יכולים, אה—

3:56:39 דובר 10 אה, דאס— [לא ברור]. אה, דא, דא, דא, דא פון אים פארברענגען. מ'קען אריינגיין טיפער דא, אדער מיר קענען, אה—

3:56:53 דובר 11 לצאת.

3:56:53 דובר 11 ארויסגיין.

3:56:54 דובר 10 אנחנו יכולים לצאת. ולסיים: ״ובא לציון גואל ונאמר אמן״.

3:56:54 דובר 10 מיר קענען ארויסגיין. און מסיים זיין: „נו, אלע ציון גואל נאמן“, אמן.

3:56:59 דובר 11 לסיים זה חלש.

3:56:59 דובר 11 מסיים איז שוואכע.

3:57:02 דובר 10 לסיים זה חלש. חלש מאוד. השבח הזה [לא ברור]. טוב, [לא ברור] וחלש. לחיים, לחיים.

3:57:02 דובר 10 מסיים איז שוואכע. א גרויסע שוואכע. דער, דער שבח [לא ברור]. גוט, [לא ברור] און שוואכע. לחיים, לחיים.

3:57:13 דובר 11 לחיים.

3:57:19 דובר 10 ביקרתי את משה.

3:57:19 דובר 10 איך באזוכט דעם משה.

3:57:21 דובר 11 משה. מה פתאום לישון? מה פתאום לישון?

3:57:21 דובר 11 משה. וואס איז דען שלאפן? וואס איז דען שלאפן?

3:57:37 דובר 10 בואו קצת, קצת, בואו, בואו, בואו ניכנס קצת יותר לעומק העניין. גם על זה דיברנו. מה?

3:57:37 דובר 10 לאמיר א ביסל, א ביסל, לאמיר, לאמיר, לאמיר אריינגיין א ביסל טיפער אין דעם ענין. אויך גערעדט. וואס?

3:57:47 דובר 11 משה, אתה.

3:57:47 דובר 11 משה, דו.

3:57:53 דובר 10 לא, מישהו. לחיים. אני כאן, אני כאן אורח. [לא ברור] אני נכנס לכאן, אני יכול לעשות את זה כאן עם— כן. צריך הרי, אה, זה, זה כאן— כתובה כאן הגמרא בפסחים.

3:57:53 דובר 10 ניין, אירגן. לחיים. איך בין דא, איך בין דא א גאסט. [לא ברור] איך קום אריין דא, איך קען עס מאכן דא מיט— יא. דארף מען דאך, אה, דאס, דאס דא— ס'שטייט דא די גמרא פסחים.

3:58:09 דובר 11 סדר.

3:58:11 דובר 10 כתוב כאן חומרי [לא ברור], חומרי [לא ברור].

3:58:11 דובר 10 ס'שטייט דא חומרי [לא ברור], חומרי [לא ברור].

3:58:15 דובר 11 אבל לא בצד השני.

3:58:15 דובר 11 אבער נישט אין דער אנדערע זייט.

3:58:19 דובר 10 אני יכול לומר, דיברתי, אבל אני לא יודע, מצה. יש כאן מצה, ללכת לשולחן.

3:58:19 דובר 10 איך קען זאגן, איך בין גערעדט, אבער איך ווייס נישט, מצה. דא איז א מצה, צו גיין צום טיש.

3:58:26 דובר 11 נו?

3:58:28 דובר 10 אז הרי צריך ללכת לשולחן. [לא ברור] חבר׳ה, אומר החפץ חיים, אומר [לא ברור]. אפשר לומר, לדבר כאן מחדש. אפשר לומר, לדבר מחדש. אפשר לומר, לדבר מחדש. ה[לא ברור], משה עשר, שלוש למ״ד. כן, כן, למ״ד. אני לא יודע את זה בעברית, אבל נדמה לי שגם בעברית. אני לא—

3:58:28 דובר 10 אלזא, ס'איז דאך צו גיין צום טיש. [לא ברור] חברה, זאגט דער חפץ חיים, זאגט [לא ברור]. מ'קען זאגן, צו ניי רעדן דא. מ'קען זאגן, צו ניי רעדן. מ'קען זאגן, צו ניי רעדן. דער [לא ברור], משה עשר, דריי למ"ד. יא, יא, למ"ד. איך קען עס נישט אויף עברית, אבער מיין איך אויך אויף עברית. איך האב נישט—

3:59:00 דובר 11 בין הזמנים. סדר, סדר.

3:59:02 דובר 10 כתוב כאן, כתוב כאן. אה, ״אל תשליכני״. אה, אלה מים. מעורבב היום. לחיים, לחיים, לחיים. זה משקה נקי. אלה מים?

3:59:02 דובר 10 ס'שטייט דא, ס'שטייט דא. אה, „אל תשליכני“. אה, דאס איז וואסער. היינט געמישט. לחיים, לחיים, לחיים. דאס איז ריינע משקה. דאס איז וואסער?

3:59:22 דובר 11 אלה מים, כן.

3:59:22 דובר 11 דאס איז וואסער, יא.

3:59:27 דובר 10 כתוב כאן: ״אל תשליכני מלפניך ורוח קדשך אל תקח ממני״. מהי רוח הקודש? מה הפירוש? ״אל תשליכני מלפניך ורוח קדשך אל תקח ממני״. שמעתי פעם, שמעתי פעם. מה קרה? מה קרה שם? אני הולך מה? אני יכול [לא ברור] רק. יש בעולם, היא אומרת לי. יש בעולם. [לא ברור] הרבי אמר פעם: ״אני עם השטריימל שלי, והוא עם היהודי שלו—״

3:59:27 דובר 10 ס'שטייט דא: „אל תשליכני מלפניך ורוח קדשך אל תקח ממני“. וואס איז רוח הקודש? וואס איז דער פשט? „אל תשליכני מלפניך ורוח קדשך אל תקח ממני“. אמאל געהערט, אמאל געהערט. וואס איז געשען? וואס איז געשען דארט? איך גיי וואס? איך קען [לא ברור] נאר. מען האט אויף דער וועלט, זי מיר זאגט. מען האט אויף דער וועלט. [לא ברור] דער רבי האט געזאגט אמאל: „איך מיט מיין שטריימל, און ער מיט זיין אידישער—“

4:00:18 דובר 11 הם מקלקלים את זה, הם לא מתכוונים למשהו אחר.

4:00:18 דובר 11 זיי קאליען עס, זיי מיינען עס נישט אנדערש.

4:00:19 דובר 10 אה, הם חייבים לקלקל את זה? אוקיי, יפה. אתם כבר יודעים טוב ממני. אוקיי.

4:00:19 דובר 10 אך, זיי מוזן עס קאליען? אקעי, שיין. ווייסט איר שוין בעסער פון מיר. אקעי.

4:00:23 דובר 11 הם תמיד יביאו לי את זה כך. אמרתי, הרבי, אתה עם הקניידלעך שלך, אני עם בריש הבריא שלי.

4:00:23 דובר 11 זיי וועלן מיר אלעמאל אזוי ברענגען. איך האב געזאגט, דער רבי, דו מיט דיינע קניידלעך, איך מיט מיין געזונגע בעריש.

4:00:32 דובר 10 [לא ברור]. היה „אל תשליכני מלפניך ורוח קדשך אל תקח ממני“. כפי שמפרשים זאת שם בספרי חסידות, „ורוח קדשך“ פירושו הרגש בקדושה. פירוש „ורוח קדשך“: הרגש בקדושה. את החלק הראשון, „אל תשליכני מלפניך“, משליכים הצידה. „רוח קדשך“, ההרגש, הרוח שבקדושה — זה כבר ברור. מספרים שכשהם היו ברוסיה, היה שם בחור יהודי, עליו השלום, [לא ברור] מענדל. מענדל, אתה מוכרח לספר מה [לא ברור]. אני אגיד את השם אחר כך, אני [לא ברור]. הם מכירים, מכירים אותי. הוא סיפר שכאשר הבחור עמד [לא ברור] ואמר את הפסוק, אמר את המילים [לא ברור] „אל תשליכני“, הוא אמר אותן בהתלהבות הכי גדולה: „אל תשליכני מלפניך ורוח קדשך אל תקח ממני“. הבחור אמר זאת בהתלהבות הכי גדולה. זה היה זלמן משה. אה, זלמן משה, [לא ברור] המשפיע של מענדל, זלמן משה של מענדל. [לא ברור] זלמן משה, הרבי, הם היו עם הבחור הזה, בהתלהבות הכי גדולה. זלמן משה נתן לו טפיחה מאחור: „אל תבכה. את זה עוד לא היה לך, אז עוד אין מה לקחת ממך. תירגע, תהיה רגוע. את זה עוד לא היה לך, אז עוד אין מה לקחת ממך — ׳ורוח קדשך אל תקח ממני׳“. גם זה משעשע. אבל זה הפירוש: הרגש בקדושה, עוד הרגש בקדושה. מה הנקודה? בואו נעבור

4:00:32 דובר 10 [לא ברור]. ס׳איז געווען „אל תשליכני מלפניך ורוח קדשך אל תקח ממני“. וואס ער טייטשט דאס דארט אין חסיד׳ישע ספרים, ער טייטשט „ורוח קדשך“ — דער געפיל אין קדושה. טייטש „ורוח קדשך“: א געפיל אין קדושה. מיט דעם ערשטן, „אל תשליכני מלפניך“, ווארפט מען זיך דאס אוועק. „רוח קדשך“, דעם געפיל, דעם הרגש, דעם רוח אין קדושה, דאס איז אלץ שוין קלאר. ערציילט, ווען זיי זענען געווען אין רוסלאנד, איז געווען א בחור. ס׳איז געווען דארט א אידישער בחור, עליו השלום, [לא ברור] מענדל, מענדל, דו מוזסט דערציילן וואס [לא ברור]. איך זאג דעם נאמען אויף נאכדעם, איך [לא ברור]. זיי קענען, קענען מיך. האט ער געזאגט, ווען ער איז געשטאנען [לא ברור] און האט געזאגט דעם פסוק, געזאגט דעם ווארט [לא ברור], „אל תשליכני“, האט ער עס געזאגט מיט דער גרעסטער התלהבות: „אל תשליכני מלפניך ורוח קדשך אל תקח ממני“. דער בחור האט עס געזאגט מיט דער גרעסטער התלהבות. ס׳איז געווען זלמן משה. אה, זלמן משה, [לא ברור] מענדלס משפיע, מענדלס זלמן משה. [לא ברור] זלמן משה, דער רבי, זיי זענען מיט דעם בחור, די גרעסטע התלהבות. זלמן משה גיט אים א קלאפ פון הינטן: „וויין נישט. דאס האסטו נאך נישט געהאט, דאס האסטו נאך נישט צו נעמען. רואיג, זיי רואיג. דאס האסטו נאך נישט געהאט, דאס האסטו נאך נישט צו נעמען — ׳ורוח קדשך אל תקח ממני׳.“ אויך קאמיש. אבער דאס איז דער טייטש: א געפיל אין קדושה, נאך א געפיל אין קדושה. וואס איז די נקודה? לאמיר גיין

4:02:33 דובר 10 ל„ביום עשתי עשר“. נקודה במאמר, [לא ברור]. אחת הנקודות. המאמר הרי הוא מאמר, מאמר נפלא. מה הנקודה? הרבי אומר: מה הרעיון של המאמר „ביום עשתי עשר“? משל למלך. הייתה לו מכלאה והיה לו צאן. זה משל המלך שבמאמר. זה משל המלך. אבל יותר לקראת הסוף, כן. אני מדלג. [לא ברור]. משל למלך, כי שם עוד [לא ברור]. במאמר הרבי אומר את זה; יש קטע שכתוב שם, בסוף המאמר, ויש על זה אריכות שלמה. מעניין. הרבי מפרש זאת בצורה מאוד מאוד מאוד חזקה ב[לא ברור]. הוא אומר שהיה לו צאן, הייתה לו מכלאה, ו[לא ברור] כל ה[לא ברור]. אין מכלאה, אין צאן, [לא ברור]. אחר כך שוב קרה שם, ועוד שם, קרה עוד [לא ברור], והיה גם כעס. הוא שוב בנה את המכלאה, שוב [לא ברור] את הצאן, ועדיין חסר הרועה. אבל יש צאן, המכלאה בנויה, והיכן הרועה? [לא ברור]. הרבי [לא ברור], הרבי לומד מזה, הרבי [לא ברור]. צריך להסביר את זה. הרבי שואל: מה בכלל הפירוש? [לא ברור]. מה, מה,

4:02:33 דובר 10 צו דעם „ביום עשתי עשר“? א נקודה אין דעם מאמר, [לא ברור]. איינע פון די נקודות. דער מאמר איז דאך א מאמר, דער מאמר איז דאך א מאמר נפלא. וואס איז די נקודה? דער רבי זאגט, וואס איז דער ווארט פון דעם מאמר „ביום עשתי עשר“? משל למלך. און וואס ער האט געהאט א דיר, און ער האט געהאט א צאן. דאס איז דער משל למלך אין דעם מאמר. דאס איז דער משל למלך. אבער מער צום סוף, יא. איך שפרינג אריבער. [לא ברור]. משל למלך, ווייל דארט נאך [לא ברור], אין דעם מאמר זאגט דער רבי דאס, איז דא א שטיקל וואס דארטן שטייט, דאס אין דעם סוף פונעם מאמר, דאס איז א גאנצע אריכות. אינטערעסאנט. דער רבי טייטשט עס זייער, זייער, זייער, זייער שטארק אין דעם [לא ברור]. זאגט ער, וואס ער האט געהאט א צאן, ער האט געהאט א דיר. און [לא ברור] די גאנצע [לא ברור]. אויס דיר, אויס צאן, [לא ברור]. שפעטער איז נאך אמאל געווארן דארט, נאך דארט, געווארן נאך [לא ברור], געווארן אויך כעס. האט ער נאך אמאל אויפגעבויט דעם דיר, נאך אמאל [לא ברור] דעם צאן, און עס פעלט נאך דעם רועה. אבער א צאן איז דא, א דיר בנוי, און וואו איז דער רועה? [לא ברור]. דער רבי [לא ברור], דער רבי לערנט דערויף, דער רבי [לא ברור]. מ׳דארף דאס מסביר זיין. פרעגט דער רבי, וואס איז בכלל דער טייטש? [לא ברור]. וואס, וואס,

4:04:31 דובר 10 מה הפשט? דוד המלך צריך לבקש רחמים. רבי, [לא ברור], שירחמו על כולם. או רחמים על המכלאה, על בניין ישראל, [לא ברור] קיבוץ גלויות. [לא ברור] משיח. מה, מה הפירוש? איך מפרשים את המדרש הזה? הרי זה מדרש; על פי פשט, אני לא יודע. אני רוצה לדעת איך מפרשים את המדרש [לא ברור]. אני לא יודע איך במדרש הזה, איך מעמידים את הדברים. הרבי אמר פעמיים אחרי המאמר הזה ביאורים על המדרש; יש שני ביאורים. כל ביאור הוא, כל ביאור הוא פצצה בפני עצמו. אבל ב„ביום עשתי עשר“, איך הוא מפרש את זה? איך הרבי מפרש את המשל? [לא ברור]. הרבי אומר: לא. כשהמלך שוב, שוב, שוב, שוב [לא ברור] את המכלאה, זה בוודאי מביא את המנהיג. בוודאי מביא את המנהיג. זה המנהיג. אבל אין רועה. מה הפירוש „רועה“? איך הרבי מפרש זאת? יש בליקוטי תורה לחנוכה, אדמו"ר הזקן מפרש [לא ברור], שיש נסיך ויש רועה. אלה שני עניינים נפרדים. אלה צדיקים. אלה שני סוגי צדיקים. יש צדיקים שהם בבחינת נסיכים. הגמרא בסוכה: שמונה נסיכים, שבעה רועים. אלה עניינים נפרדים. יש נסיך ויש רועה. נסיך הוא צדיק שמשפיע מקיפים. הוא נותן ברכות, [לא ברור], הוא למעלה, איש קדוש, הוא מלך, הוא נסיך. אבל רועה משפיע פנימיות. רועה משפיע פנימיות. זה לא במקיף. הוא מביא שם את הדוגמה של רבי חנינא בן דוסא. רבי

4:04:31 דובר 10 וואס איז דער פשט? דוד המלך דארף זיך בעטן רחמים. רבי, [לא ברור], ס׳זאל זיין רחמנות אויף אלע. אדער רחמנות אויף, אויף דער דיר, געבויט אויף ישראל, [לא ברור] קיבוץ גלויות. [לא ברור] משיח. וואס, וואס איז דער טייטש? ווי טייטשט מען דעם מדרש? דאס איז דאך א מדרש, על פי פשט, איך ווייס נישט. איך וויל וויסן ווי טייטשט מען דעם מדרש [לא ברור]. איך ווייס נישט ווי אזוי אין דעם מדרש, ווי אזוי מ׳לייגט דאס. דער רבי האט געזאגט צוויי מאל נאך דעם מאמר אויף דעם מדרש, ס׳זענען צוויי ביאורים. יעדער ביאור איז, יעדער ביאור איז א באמבע בפני עצמו. אבער אין „ביום עשתי עשר“, ווי טייטשט ער דאס? ווי טייטשט דער רבי דעם משל? [לא ברור]. דער רבי זאגט: ניין. אז דער מלך האט נאך, נאך, נאך, נאך [לא ברור] דעם דיר, דאס ברענגט זיכער ארויס דעם מנהיג. זיכער ארויס דעם מנהיג. דאס איז דער מנהיג. אבער עס איז נישטא קיין רועה. וואס איז דער פשט רועה? ווי טייטשט דער רבי? אז עס איז דא אין חנוכה לקוטי תורה, דער אלטער רבי טייטשט [לא ברור], אז עס איז דא א נסיך, און עס איז דא א רועה. דאס זענען צוויי באזונדערע ענינים. דאס זענען צדיקים. דאס זענען צוויי סוגים צדיקים. עס זענען דא צדיקים וואס זיי זענען בבחינת נסיכים. די גמרא אין סוכה: שמונה נסיכים, שבעה רועים. דאס זענען באזונדערע ענינים. עס איז דא א נסיך, עס איז דא א רועה. א נסיך איז א צדיק וואס איז משפיע מקיפים. ער גיט ברכות, [לא ברור], ער איז העכער, איש קדוש, ער איז א מלך, ער איז א נסיך. אבער א רועה איז משפיע פנימיות. א רועה איז משפיע פנימיות. דאס איז נישט במקיף. ער ברענגט דארטן די דוגמא, רבי חנינא בן דוסא. רבי

4:06:45 דובר 10 חנינא בן דוסא, הגמרא אומרת: „הוא כעבד לפני המלך ואני כשר לפני המלך“. חנינא בן דוסא יכול לפעול מופתים, הוא יכול לרפא ילד, ו„כל העולם כולו ניזון בשביל חנינא בני“. אבל תורה, פנימיות — [לא ברור] — פנימיות. רבי יוחנן בן זכאי, הוא היה רבי, הוא השפיע תורה, השפיע פנימיות. מדובר על רבי יוחנן בן זכאי. מה התירוץ? זה התירוץ, לחלק ביניהם: אלה שני סוגי צדיקים. יש צדיק שיכול לרפא ילד, הוא איש קדוש, אבל זה מקיף. מקיף. דוד המלך ביקש מהקב"ה: „ריבונו של עולם, אני לא רוצה מקיפים, אני רוצה פנימיות. אני רוצה שזה יהיה אצלי, שיהיה בפנימיות, שתהיה השגה, שתהיה הבנה, שיהיה קשר פנימי עם הקב"ה“. הרבי אומר שם בין הדברים שייתכן שמשיח יבוא, שיהיה קיבוץ גלויות, שיהיה בניין בית המקדש, כל הדברים הטובים, אבל הם יהיו מקיפים. מקיפים. הכול קדוש, הכול טוב, אבל בעולם של אמונה. ואילו דוד המלך צועק לקב"ה: „ריבונו של עולם, אני צריך אותך, אני צריך את זה“ — שיהיה קשר פנימי עם הבורא. כל המאמר, „בימים ההם“, מאמר פלא נפלא. כל המאמר מיוסד על המדרש הזה: פיקח. פיקח. פיקח פירושו חכמה, שכל, השגה, זה. וזאת הטענה. דווקא „פיקח אומר אנא נסיב מלכא“. צריכה להיות פיקחות, לא אמונה. אדרבה, כל המאמר בנוי על כך שאם זה נשאר באמונה, זה מקיף. ואם זה מקיף, זה לא בעצם, זה

4:06:45 דובר 10 חנינא בן דוסא, די גמרא זאגט, ער איז ווי אַן עבד לפני המלך, און איך ווי אַ שר לפני המלך. חנינא בן דוסא, ער קען פּועל׳ן מופתים, ער קען היילן אַ קינד, וכל העולם כולו ניזון בשביל חנינא בני. אָבער תורה, פנימיות — [לא ברור] — פנימיות. רבי יוחנן בן זכאי, דאָס איז געווען אַ רבי, ער איז געווען אַ משפיע תורה, אַ משפיע פנימיות. דאָס רעדט וועגן רבי יוחנן בן זכאי. וואָס איז דער תירוץ? דאָס איז דער תירוץ, דאָס מחלק זיין: דאָס זענען צוויי סאָרטן צדיקים. ס׳איז דאָ אַ צדיק, אַז ער קען היילן אַ קינד, ער איז אַן איש קדוש, אָבער דאָס איז אַ מקיף. מקיף. דוד המלך האָט געבעטן ביים אויבערשטן: „רבונו של עולם, איך וויל נישט מקיפים, איך וויל פנימיות. איך וויל אַז דאָס זאָל זיין ביי מיר, זאָל זיין בפנימיות, זאָל זיין דאָס, זאָל זיין השגה, זאָל זיין הבנה, זאָל זיין אַ פנימיות׳דיקער קשר מיטן אויבערשטן.“ דער רבי זאָגט דאָרטן צווישן די ווערטער, אַז ס׳קען זיין משיח זאָל קומען, אַז ס׳קען זיין קיבוץ גליות, ס׳קען זיין בנין בית המקדש, אַלע גוטע זאַכן, אָבער מקיפים. מקיפים. דאָס איז אַלץ קדוש, דאָס איז אַלץ גוט, אָבער אין אַן עולם של אמונה. אָבער דוד המלך שרייט צום אויבערשטן: „רבונו של עולם, איך דאַרף דיר, איך דאַרף דאָס“, אַז ס׳זאָל זיין אַ פנימיות׳דיקער קשר מיטן בורא. דער גאַנצער מאמר, בימים ההם, אַ מאמר פלא נפלא. דער גאַנצער מאמר באַשטייט אויף דעם מדרש: פיקח. פיקח. פיקח, פיקח איז חכמה, שכל, השגה, דאָס. און דאָס איז די טענה. דווקא פיקח אומר אנא נסיב מלכא. דאָס דאַרף זיין פיקחות, נישט אמונה. אדרבה, דער גאַנצער מאמר איז געבויט אויף דעם, אַז אויב ס׳בלייבט אין אמונה, איז דאָס מקיף. און אויב ס׳איז מקיף, איז נישט בעצם, איז דאָס

4:09:04 דובר 10 זה לא אמת, זו לא פנימיות. והכוונה היא שזה ירד לשכל. הכוונה היא שזה ירד להבנה והשגה. כפי שהרבי אומר בסוף המאמר, שעל ידי כך שהבחירה תתלבש בשכל תהיה עלייה בבחירה, כי אז מתגלה שהבחירה אינה רק מצד חיצוניות הרצון, אלא היא פנימיות הרצון, כי הפנימיות מושגת מצד פנימיות הרצון. בקיצור, אני כבר מדבר כאן על כללות המאמר, וזה מתערבב לי עם דברי המזכירים הגדולים. כן, שוב, אינני יכול לומר את הכלל. אבל את ההוויה, את ההוויה של המאמר, הרי צריך לשמוע מהרבי את ההוויה של המאמר. מה אומר הרבי במאמר הזה? חברים, כפי שנאמר, חזרנו על מה שמתרחש במאמר הזה. גם רש"י חזר על כך בנקודות. הרבי מביא תורה מהבעל שם טוב, נכון? הוא מביא תורה מהבעל שם טוב. רש"י, סעיף ח', סעיף ט', סעיף י'. הוא מביא דבר מהבעל שם טוב, [לא ברור]. כן, מציין, שם הוא עושה עשרה דורות, דבר מפי [לא ברור] בשם הבעל שם טוב, שהבעל שם טוב אמר: ״תפילה לעני כי יעטוף ולפני הוי' ישפוך שיחו״. העשיר רואה גילויים, העשיר רואה אוצרות. והוא מסתפק בהם ונשאר, והוא נשבה בהם ו[לא ברור] ושוקע בהם, ונשאר תקוע באוצרות. אבל העני אומר: ״אנא נסיב מלכא״. ״תפילה לעני כי יעטוף ולפני הוי' ישפוך שיחו״. אינני רוצה גן עדן ולא עולם הבא, אני

4:09:04 דובר 10 נישט אמת, איז נישט פנימיות. און די כוונה איז אַז עס זאָל אַראָפּקומען אין שכל. די כוונה איז אַז עס זאָל אַראָפּקומען הבנה והשגה. ווי זאָגט דער רבי אין סוף פון מאמר, אַז דורך דעם וואָס די בחירה וועט זיך נתלבש זיין אין שכל, וועט זיין אַן עלייה אין דער בחירה, ווייל דעמאָלט ווערט נגלה אַז די בחירה איז נישט נאָר מצד החיצוניות הרצון, ס׳איז פנימיות הרצון, ווייל פנימיות איז מושג פון פנימיות הרצון — בקיצור, איך רעד שוין אין דעם כלל פון דעם מאמר, דאָס מלל׳ן זיך פון די גרויסע מזכירים. יאָ, נאָך אַ מאָל, איך קען נישט זאָגן דעם כלל. אָבער די הוויה, די הוויה פון מאמר, דאַרף דער רבי, דאַרף דאָך אָפּהערן אויפן רבי די הוויה פון מאמר. וואָס זאָגט דער רבי אין דעם מאמר? חכמים, ווי געזאָגט, עס איז געחזר׳ט וואָס גייט פאָר אין דעם מאמר. רש״י האָט אויך געחזר׳ט אין נקודות. דער רבי ברענגט אַ תורה פון בעל שם טוב, רייט? ער ברענגט אַ תורה פון בעל שם טוב. רש״י, זיין, סעיף ח׳, סעיף ט׳, סעיף י׳. ער ברענגט אַ וואָרט פון בעל שם טוב, [לא ברור]. יאָ, מציין, דאָרט מאַכט צען דורות, אַ וואָרט פון [לא ברור] בשם הבעל שם טוב, אַז דער בעל שם טוב האָט געזאָגט: „תפילה לעני כי יעטוף ולפני הוי׳ ישפוך שיחו.“ אַז עני, רש״י זעט גילויים, רש״י זעט אוצרות. און ער ווערט מסופק און ער בלייבט, און ער ווערט פאַרכאַפּט און פאַר[לא ברור] און פאַרטרונקען, און ער בלייבט שטעקן אין די אוצרות. אָבער דער עני זאָגט: „אנא נסיב מלכא.“ „תפילה לעני כי יעטוף ולפני הוי׳ ישפוך שיחו.“ איך וויל נישט קיין גן עדן, נישט קיין עולם הבא, איך

4:10:39 דובר 10 רוצה עצמות. אבל תסתכלו במאמר, דבר משונה. נדמה לי שזה המקום היחיד בכל החסידות שבו הרבי מפרש: במקום לומר ״עני״, הרבי אומר ״פיקח״. והרבי מפרש את הפסוק, את התורה של הבעל שם טוב — זה אינו לשונו של הבעל שם טוב. הוא מפרש שכדי שתהיה ״תפילה לעני כי יעטוף״, צריך להיות פיקח. דווקא הפיקח, כשיש פיקחות, כשיש את זה, אפשר לרצות את המלך. חידוש. חידוש נפלא. צריכה להיות פיקחות, צריך להיות מסוגלים, צריך להיות הדבר הזה. צריכות להיות הבנה והשגה, חבר'ה. זו חסידות חב"ד. זה לא עניין של להישאר באמונה. אתה יכול להיות [לא ברור], יכול להיות קשור לבורא, אבל כל זמן שזה נשאר בגדר אמונה, זה מקיף. מקיף. מה זה מקיף? אה, הוא רוקד, יש לו לב חם, זה חשוב, זה טוב, זה קיים. אבל איפה אתה בעצמך? איפה אתה בעצמך? באים, אוכלים חתיכת קוגל, רוקדים ריקוד יפה, שרים ניגון ומתחממים בבית. אבל [לא ברור]. אין בזה טעם. פעם באו לרבי, [לא ברור], אבל בעצם כולם [לא ברור]. בא יהודי לרבי. יהודי בא לרבי, [לא ברור], בכל יום. ביום האחרון, [לא ברור]. בא יהודי לרבי יום אחרי פסח. והוא אומר לרבי: היינו [לא ברור].

4:10:39 דובר 10 וויל עצמות. אָבער גיט אַ קוק אין מאמר, אַ מאָדנע זאַך. דאַכט זיך אַז דאָס איז דער איינציקער אָרט אין גאַנץ חסידות וואָס דער רבי טייטשט: אַנשטאָט צו זאָגן „עני“, זאָגט דער רבי „פיקח“. און דער רבי טייטשט דעם פסוק, די תורה פון בעל שם טוב, איז נישט דאָ לשון פון בעל שם טוב. ער טייטשט אַז כּדי ס׳זאָל זיין די „תפילה לעני כי יעטוף“, דאַרף מען זיין אַ פיקח. דווקא דער פיקח, אַז ס׳פאַראַן אַ פיקח, ס׳פאַראַן דאָס, קען מען וועלן אַז איך וויל דעם מלך. חידוש. חידוש נפלא. עס דאַרף זיין פיקחות, דאַרף זיין מען קען, דאַרף זיין דאָס. עס דאַרף זיין הבנה והשגה, חבר׳ה. חסידות חב״ד איז דאָס. איז נישט קיין ענין פון בלייבן ביי דער אמונה. דו קענסט זיין אַיינגע[לא ברור], קענסט זיין צוגעבונדן צום בורא, אָבער כל זמן ס׳בלייבט אמונה, איז דאָס מקיף. מקיף. וואָס איז מקיף? אַה, גיט אַ טאַנץ, ער האָט אַ וואַרעם האַרצן, איז וויכטיק, איז גוט, איז דאָ. אָבער וווּ ביסטו אַליין? וווּ ביסטו אַליין? קומט צו גיין, עסן אַ שטיקל קוגל, טאַנצן אַ שיינעם טענצל און זינגען אַ ניגון און זיך אָנוואַרעמען אין דער הויז. אָבער [לא ברור]. עס איז קיין געשמאַק. איינמאָל געקומען צום רבי׳ן, [לא ברור], אָבער עיגנטלעך זענען זיי אַלע [לא ברור]. קומט צום רבי׳ן אַ איד. אַ איד קומט צום רבי׳ן, [לא ברור], יעדן יום. לעצטן יום, [לא ברור]. קומט אַ איד צום רבי׳ן אַ טאָג נאָך פסח. און ער זאָגט דעם רבי׳ן, מיר זענען געווען [לא ברור].

4:12:47 דובר 10 אצל הריבניצער. כולנו רואים את זה בווידאו. היינו ממש אצל הריבניצער. הרבי אומר: ״תגיד לו פרקי אבות״. הוא אומר: ״[לא ברור]״. הוא אומר: ״צריך לומר פרקי אבות״. כלומר, אתה יכול לומר לו אבות. הרבי אומר: ״[לא ברור]. תגיד פרקי אבות״. זה מעניין מאוד שם. והרבי אומר: ״תגיד אבות״ — מה הדרהער? מה טמון כאן? לפעמים יש מקיף, מקיף עצום. זה קדוש, זה בשל, זה נעים, זה כך, זה חם. אה. אבל איפה הדעת? איפה, איפה, איפה הדעת? איפה הפיקחות? איפה הפנימיות? [לא ברור]. צריך להיות ריח. ועל כך הרבי דיבר ודיבר, [לא ברור], לילה שלם. הוא התכוון שצריך להיות העניין, החיבור של יו״ד עם יו״ד־אל״ף. חסידות חב״ד דורשת, זה לא רק... חסידות חב״ד דורשת, [לא ברור]. אבל חסידות חב״ד דורשת חכמה, בינה, דעת. צריך להיות ריח, צריכה להיות פנימיות, צריכה להיות רצינות, צריכה להיות עמקות, צריך להיות עומק. וזה לא בא בריקוד קטן. הרי יש ניגונים ויש גם [לא ברור]. הכול יפה, הכול טוב, זה קדוש, זה חם, זה נעים. אבל איפה הריח? איפה הריח? איפה הפנימיות? איפה העומק? איפה הדעת?

4:12:47 דובר 10 ביים ריבניצער. דאס זעען מיר אלע אין דעם ווידעא. מיר זענען געווען ממש ביים ריבניצער. זאגט דער רבי: „זאג אים פרקי אבות.“ זאגט ער: „[לא ברור].“ זאגט ער: „זאל מען זאגן פרקי אבות.“ אלזא, דו קענסט אים זאגן אבות. זאגט דער רבי: „[לא ברור]. זאג פרקי אבות.“ עס איז זייער אינטערעסאנט דארט. און דער רבי: „זאג אבות“ — וואס איז דער דערהער? וואס איז דא אריינגענומען? אמאל איז דא א מקיף, א מערדיקער מקיף. עס איז הייליג, עס איז רייף, עס איז געשמאק, עס איז דאס, עס איז ווארעם. אה. אבער, אבער וואו איז דער דעת? וואו איז דער, וואו איז דער, וואו איז דער דעת? וואו איז דער פקחות? וואו איז דער פנימיות? [לא ברור]. דארף זיין א ריח. און דאס האט דער רבי גערעדט און גערעדט, [לא ברור], א גאנצע נאכט. ער האט געמיינט, עס דארף זיין דער ענין, דער חיבור פון יו״ד מיט יו״ד־אל״ף. חסידות חב״ד מאנט, עס איז נישט בלויז... חסידות חב״ד מאנט, [לא ברור]. אבער חסידות חב״ד מאנט חכמה בינה דעת. עס דארף זיין א ריח, עס דארף זיין א פנימיות, עס דארף זיין אן ערנסטקייט, עס דארף זיין א טיפקייט, עס דארף זיין אן עומק. און עס איז נישט מיט א טענצעלע. עס איז דאך ניגונים און עס איז דאך [לא ברור]. אלעס פיין, אלעס גוט, עס איז הייליג, עס איז ווארעם, עס איז געשמאק. אבער וואו איז דער ריח? וואו איז דער ריח? וואו איז דער פנימיות? וואו איז דער עומק? וואו איז דער דעת?

4:14:54 דובר 10 איפה הדעת? ״וידעת כי אני הוי'״. יש מכתב. ראיתי פעם מכתב, [לא ברור]. זה מכתב עצום. [לא ברור] כותב: ״כמו שלפני שבאו לאדמו"ר הזקן הייתה אמונה; כשבאו לאדמו"ר הזקן, נעשתה דעת״. כך הוא כותב. ״גלות מצרים, [לא ברור]. ליהודים הייתה אמונה, אבל [לא ברור]. מה שהיה חסר הוא הדעת. כשהגענו למתן תורה, משה רבינו — משה רבינו אמר: חבר'ה, את זה צריך לקלוט, להבין, להשיג בפנימיות״. וזה המאמר של ״ביום עשתי עשר״. לא הייתה לו המילה, היה לו המאמר. הנקודה ב״ביום עשתי עשר״ היא: צריכה להיות פיקחות. אתה שואל אותו: ״מה הנקודה של המאמר ‘ביום עשתי עשר’?״ ״אנא נסיב מלכא״. חב"דניקים גדולים צועקים: ״י״א ניסן הוא ‘אנא נסיב מלכא’!״ הרי זה שייך... הלו. ״אנא נסיב מלכא״ הוא [לא ברור] גדול, זה ממש זועק. אבל כשאתה מסתכל במאמר: צריכה להיות פיקחות. זה ״אנא נסיב מלכא״, אתה צועק ״אנא נסיב מלכא״. אבל אתה קולט את זה? אתה מבין את זה? [לא ברור]. והרבי מפרש: צריכה להיות פיקחות. זה לא עניין של עניות. אתה מבין, עני — לעשיר יש חוש לעשירות. לגביר יש חוש לעשירות. יש לו תוכנית. לעני יש חוש לעניות. אז ממילא, אתה יודע, יש לו חוש ל... [לא ברור]. כך מבינים את זה. אבל [לא ברור].

4:14:54 דובר 10 וואו איז דער דעת? „וידעת כי אני הוי׳“. עס איז א בריוו. איך האב אמאל געזען א בריוו, [לא ברור]. עס איז א מערדיקער בריוו. [לא ברור] שרייבט: „אזוי ווי צום אלטן רבי׳ן איז געווען אמונה; קומען צום אלטן רבי׳ן, איז געווארן דעת.“ ער שרייבט דאס. „גלות מצרים, [לא ברור]. אידן האבן געהאט אמונה, אבער [לא ברור]. עס האט געפעלט אבער די דעה. אז מיר זענען געקומען צו מתן תורה, משה רבינו — משה רבינו האט געזאגט: חבר׳ה, דאס דארף מען ארויסהאבן, פארשטיין, דערהערן נאך פנימיות.“ און דאס איז דער מאמר פון „ביום עשתי עשר“. ער האט נישט געהאט דעם ווארט, ער האט געהאט דעם מאמר. דער ווארט אין „ביום עשתי עשר“ איז: עס דארף זיין פקחות. פרעגסטו אים: „וואס איז דער ווארט פון דעם מאמר ‘ביום עשתי עשר’?“ „אנא נסיב מלכא.“ גרויסע חב״דסקער שרייען: „י״א ניסן איז ‘אנא נסיב מלכא’!“ עס געהערט דאך... העלא. „אנא נסיב מלכא“ איז א גרויסע [לא ברור], עס שרייט זיך אזוי גאר. אבער דו קוקסט אין מאמר: עס דארף זיין א פקחות. ס׳איז „אנא נסיב מלכא“, דו שרייסט „אנא נסיב מלכא“. אבער דו דערהערסט דאס? דו פארשטייסט דאס? [לא ברור]. און טייטשט דער רבי: עס דארף זיין פקחות. ס׳איז נישט קיין ענין פון עניות. פארשטייסט, עני — אן עשיר האט א חוש אין עשירות. א גביר האט א חוש אין עשירות. ער האט א פלאן. אן עני האט א חוש אין עניות. איז ממילא, ווייסטו, האט ער א חוש אין... [לא ברור]. אזוי איז דער פארשטאנד. אבער [לא ברור].

4:17:02 דובר 10 פירוש. בא הרבי ואומר: ״לא, המילה ׳עני׳ פירושה פיקחות. פיקחות היא דעת. לעשיר אין דעת; לעני יש דעת. הוא רוצה להבין, הוא מחפש את האמת, הוא מחפש את הפנימיות, הוא רוצה להתחבר. והוא קולט שבגילויים אין את העצם. הוא קולט שבאוצרות יש משהו, משהו, משהו, משהו״. מעניין, הרב זוין — אתה יודע, סיפרו את זה לאחרים [לא ברור]. אבל הרב זוין כתב את זה באחד מספריו, כך שזה לא סוד. מי שקורא, שיסתכל בספר של הרב זוין, ״סיפורי חסידים״. יש לו את ״סיפורי חסידים״ של הרב זוין. יש שם סיפורים, אתה יודע, שגם מתנגדים קוראים. ספרו של הרב זוין הוא [לא ברור], אדם כשר לגמרי. הוא מביא שם, אני לא זוכר בדיוק את מי, אבל הוא מביא את זה, [לא ברור]. הוא מביא שם אמרה כזאת. הוא מביא שהמגיד מדובנא בא אל המגיד ממעזריטש. כך הוא מביא. המגיד מדובנא היה אצל המגיד ממעזריטש; הוא בא לשבת. הוא מספר שהוא היה שם שבת שלמה. והמגיד ביקש ממנו לומר תורה באותה שבת. המגיד מסתכל ורואה שם את המגיד מדובנא אומר תורה. נו, חצות הלילה. המגיד מדובנא סיפר...

4:17:02 דובר 10 טייטש. קומט צו גיין דער רבי, זאגט: „ניין, דער ווארט פון עני איז פקחות. איז פקחות, איז דעת. דער עשיר האט נישט קיין דעת. דער עני האט דעת. ער וויל פארשטיין, ער זוכט דעם אמת, ער זוכט דעם פנימיות, ער וויל זיך פארבינדן. און ער דערהערט, אז אין די גילויים איז נישט דא דער עצם. ער דערהערט, אז אין די אוצרות איז עפעס, עפעס, עפעס, עפעס.“ אינטערעסאנט, רב זוין — ווייסטו, מען האט דאס דערציילט די אנדערע [לא ברור]. אבער רב זוין האט עס געשריבן אין איין ספר; ממילא, דאס איז נישט קיין סוד. ווער עס ליינט, קוק אין דעם ספר פון רב זוין, די סיפורים, סיפורי חסידים. ער האט סיפורי חסידים פון רב זוין. ער האט דא סיפורים, ווייסטו, ווי מתנגדים ליינען דאס. רב זוין׳ס ספר איז [לא ברור], א גאנצער איש כשר. ער ברענגט דארט, איך געדענק נישט פונקט ווער, אבער ער ברענגט דאס, [לא ברור]. ער ברענגט דארט א ווארט, אזא ווארט. ער ברענגט אז דער דובנער מגיד איז געקומען צום מעזריטשער מגיד. אזוי ברענגט ער. אז דער דובנער מגיד איז געווען ביים מעזריטשער מגיד, איז געקומען אויף א שבת. דערציילט ער, ער איז געווען א גאנצן שבת. און דער מגיד האט אים געהייסן זאגן תורה, אין דעם שבת. דער מגיד קוקט אריין, זעט דא דעם דובנער מגיד, זעט דער דובנער מגיד זאגן תורה. נו, חצות נאכט. האט דער דובנער מגיד געזאגט א...

4:18:39 דובר 10 מעשה עם נמשל. ותלמידי המגיד היו נוכחים. אבל המגיד ביקש שלמחרת, ביום, יבוא שוב. הוא בא אל המגיד. הוא ביקש מהמגיד. [לא ברור] המגיד מדובנא, אגב, אצל החסידים קיבלו אותו במידה מסוימת; הוא לא היה מאלה שהתנגדו לחסידות. גם הוא בא ואמר דברי תורה. כך מספר הרב זוין. הרב זוין הרי, באופן כללי, נאמן מאוד. הוא אמר דברי תורה בלילה על המשל והנמשל, ובשבת ביום שוב את המשל והנמשל. הגיעה סעודה שלישית, והתלמידים — הם כבר רצו, הם לא ידעו מה ייצא מזה. אבל המגיד, הרבי אומר, [לא ברור], הוא אמר שוב את הנמשל. כך מגיע מוצאי שבת. המגיד אומר לו שהוא כבר רוצה לנסוע משם. הוא היה מרוצה מכך שייסע כבר. אמר המגיד — כך נדמה לי הלשון שם — נתנו לו שעון יפה, ובגלל השעון הזה הוא הפסיד את האמת. נדמה לי שכך, פחות או יותר, הלשון. [לא ברור] הוא בא אל המגיד, הוא רצה — את המגיד, הוא יכול

4:18:39 דובר 10 א מעשה מיט א נמשל. און די תלמידים פונעם מגיד זיינען געווען דערביי. אבער דער מגיד האט געבעטן: אויף מארגן, אויפן טאג, זאל ער קומען נאך אמאל. געקומען צום מגיד. האט ער געבעטן דעם מגיד. [לא ברור] דער דובנער מגיד, גראדע ביי חסידים האט מען אים עפעס מקבל געווען; ער איז נישט געווען פון די וואס זענען קעגן חסידות. אויך איז ער געקומען און געזאגט תורות. אזוי דערציילט רב זוין. רב זוין, כללית דאך א גאנץ, גאנץ נאמן. אז ער האט געזאגט תורות א נאכט אויף דעם משל און דעם נמשל, שבת בייטאג נאך אמאל דעם משל און דעם נמשל. געקומען צו שלש סעודות, די תלמידים — זיי האבן שוין געוואלט, זיי ווייסן נישט וואס זאל זיין דערפון. אבער דער מגיד, דער רבי זאגט, [לא ברור], ער האט געזאגט נאך אמאל דעם נמשל. אזוי קומען מוצאי שבת. דער מגיד זאגט אים, אז ער וויל שוין אוועקפארן. ער איז געווען צופרידן, ער זאל שוין אוועקפארן. האט דער מגיד געזאגט — אזוי דאכט זיך דער לשון דארט — מ׳האט אים געגעבן א שיינעם זייגער, און מיט דעם זייגער האט ער פארשפילט דעם אמת. דאכט זיך אזוי איז מער־ווייניקער דער לשון. [לא ברור] ער איז געקומען צום מגיד, ער האט געוואלט — דער מגיד, ער קען

4:20:24 דובר 10 הרי גם לדעת חסידות, אבל המגיד הרי היה נגד. והוא אומר דבר תורה כזה, הוא נותן משל. זה נשאר אצלו במשל. זה נשאר בשעון, במקום שיקבל את האמת. כאילו החמיץ אותה. זו הייתה שעת רצון, הוא יכול היה לקבל חסידות, אבל הוא בא, נהנה מהאמרה ונשאר עם המשל, ועכשיו הוא כבר החמיץ את האמת. כך אומר המגיד על השעון. אבל איפה המטרה של הסיפור כלפי חוץ? כאן, כאן, כאן אצל החסידים: כששומעים את הסיפור, אסור להחמיץ. אל תגידו בגת, אל תגידו בגת. אבל מה הנקודה? הנקודה היא שגם לי זה קרה לפעמים: אמרה נחמדה, פירוש נחמד, דבר תורה נחמד, דבר כזה נחמד, ונשארים בזה. נשארים בזה, נשארים בזה. יש איזו פנימיות, משהו אחר, עומק, עמקות. גם את זה אומר הרבי במאמר של י״א ניסן כך: ״[לא ברור]. אני לא רוצה מקיפים, אני רוצה פנימיות, פנימיות״. בשביל פנימיות צריך לעמול, בשביל פנימיות צריך לעמול, בשביל פנימיות צריך לעמול. בשביל מקיפים לא צריך לעמול. אתה הולך ורוקד, אתה שם מוזיקה, נעשה שמח ויש רגש, כמו באמריקה. זה יתפוגג. אבל דקה אחר כך לא נשאר כלום. צריכות להיות חסידות חב״ד, השגה, הבנה, פנימיות. וזה ה

4:20:24 דובר 10 יא אויך חסידות, אבער דער מגיד איז דאך געווען קעגן. און ער גיט אזא תורה, ער גיט א משל. עס איז געבליבן ביי דעם משל. עס איז געבליבן ביי דעם זייגער, אז ער זאל באקומען דעם אמת. עס איז כאילו פארפאסט. ער איז געווען אן עת רצון, ער קען באקומען חסידות, אבער ער איז געקומען, ער האט געשמעקט דעם ווארט און געבליבן מיט דעם משל, און יעצט האט ער שוין דעם אמת פארפאסט. אזוי דער מגיד זאגט מיט דעם שוין דעם זייגער, אבער וואו איז דער ציל פון דער מעשה אין דרויסן? דא, דא, דא צו חסידים, ווען מ׳הערט די מעשה, דארף מען עס נישט פארפאסן. אל תגידו בגת, אל תגידו בגת. אבער וואס איז דער ווארט? דער ווארט איז, אמאל איז מיר אויך געשען: א געשמאקע ווארט, א געשמאקע פשט׳ל, א געשמאקע תורה׳לע, א געשמאקע דאס, און מ׳בלייבט ביי דעם. מ׳בלייבט ביי דעם, בלייבט ביי דעם. עפעס פנימיות, עפעס דאס, עפעס אן אנדערער, אן עומק, א טיפקייט. אויך דאס זאגט דער רבי אין דעם מאמר ביי י״א ניסן אזוי: „[לא ברור]. איך וויל נישט קיין מקיפים, איך וויל פנימיות, פנימיות.“ אויף פנימיות דארף מען הארן, אויף פנימיות דארף מען הארן, אויף פנימיות דארף מען הארן. מקיפים דארף מען נישט הארן. דו גייסט און טאנצט, דו גייסט און לייגסט מוזיק, עס ווערט פריילעך און אן עמאָציע, ווי דאך אין אמעריקע. ס׳וועט אוועקפליען. אבער א מינוט נאך דעם בלייבט גארנישט. עס דארף זיין, חסידות חב״ד, השגה, הבנה, פנימיות. און דאס איז דער

4:22:20 דובר 10 עיקר, מה שאדמו״ר הזקן אומר בתניא [לא ברור]. זה צריך להיות בפנים. צריכות להיות השגה, הבנה, כוח הפנימיות, עיקר. בזה זה לא אחרת. וממילא, חבר׳ה, [לא ברור]. וזה גם העניין עם מלכות. צריך לדעת שצריכה להיות פנימיות, צריך להיות הדבר הזה, צריכה להיות התקשרות. ועם זה יש חיים נוספים. ועם זה מגיעים לאמת. זה כבר לא צריך להיות כך, איך אומרים? זה נראה — זו הרי שיחה של אדמו״ר הריי״צ ב״לקוטי דיבורים״ — שמקיפים נראים מהנים יותר. זה מהנה יותר, זה עשיר יותר. אתם מכירים את השיחה ב״לקוטי דיבורים״, השיחה של אדמו״ר הריי״צ. זו שיחה מהנה. הוא אומר: מקיפים — זה עשיר, זה מהנה, האדם רוקד, שר, שמח, טוב לו, חם לו. אבל דקה אחר כך האש כבתה. לא נשאר כלום, לא נשאר כלום. לא נגע ולא פגע. היה חם, היה טוב. פנימיות היא [לא ברור], הוא מכניס את עצמו לתוך החסידות. הוא מתעמק באמרה, בפסוק, [לא ברור]. זה לא נראה כך, הרי לא נשאר רושם. אבל זה עמוק, יש בזה עומק. זה נכנס לנפש, זה נשאר, זה לא משתנה. זו פנימיות. אפשר הרי לחשוב שזה נאמר על חסידות חב״ד, על אדמו״ר הרש״ב, אביו,

4:22:20 דובר 10 עיקר, וואס דער אלטער רבי זאגט אין תניא [לא ברור]. עס דארף זיין אינעווייניג פון דעם. עס דארף זיין א השגה, א הבנה, א כח הפנימיות, אן עיקר. דערמיט איז דאס נישט אנדערש. וממילא, חבר׳ה, [לא ברור]. און דאס איז אויך דאס מיט מלכות. מ׳דארף וויסן, עס דארף זיין פנימיות, דארף זיין דאס, דארף זיין התקשרות. און דערמיט האט מען נאך לעבן. און דערמיט איז דאס מיט דעם אמת. עס דארף שוין נישט זיין אזוי, ווי זאגט מען? עס קוקט אויס — דאס איז דאך א שיחה פונעם פריערדיקן רבי אין לקוטי דיבורים — אז מקיפים קוקט אויס געשמאקער. עס איז געשמאקער, עס איז רייכער. איר קענט די שיחה אין לקוטי דיבורים, די שיחה פונעם פריערדיקן רבי. דאס איז א געשמאקע שיחה. ער זאגט, מקיפים: עס איז רייך, עס איז געשמאק, ער טאנצט, ער זינגט, ער איז פריילעך, ער איז גוט, ער איז ווארעם. אבער א מינוט נאך דעם איז פארלאשן דער פייער. עס איז גארנישט געבליבן, גארנישט געבליבן. לא נגע ולא פגע. עס איז געווען ווארעם, עס איז געווען גוט. פנימיות איז א [לא ברור], ער לייגט זיך אריין אין חסידות. ער גדל׳ט מיט א ווארט, מיט א פסוק, [לא ברור]. עס זעט אויס נישט אזוי, עס איז דאך קיין רושם געבליבן. אבער עס איז טיף, עס איז אן עומק. עס גייט אריין אין נפש, עס בלייבט, עס ווערט נישט אנדערש. עס איז א פנימיות. קען מען דאך מיינען, דאס איז געזאגט געווארן, חסידות חב״ד, פון דעם רבי׳ן רש״ב, דער אביו,

4:24:13 דובר 10 החמשה מוצאי... בא הרבי ומשתיק כך: זה העניין. אז אני חשבתי שחב״ד — יש חב״ד של אדמו״ר הרש״ב, הניגון של חב״ד. גם אדמו״ר הרש״ב בא, עושה מבצעים, ומדברים ומחלקים [לא ברור], מחלקים [לא ברור] עם נרות ועם זה ועם יצר. בא הרבי, משתיק כך ואומר: חבר׳ה, [לא ברור], זה אומר לנו עבודה. צריכה להיות עבודה, צריכים להיות [לא ברור] ופנימיות. ללמוד חסידות, החסידות צריכה להיכנס לנפש, היא צריכה להתיישב בפנימיות. הוא לא רוצה מקיפים, [לא ברור]. לא רוצה מקיפים, רוצה פנימיות, רוצה את זה. רוצה להבין חסידות [לא ברור], היא צריכה להיכנס קצת, להתיישב מהו ליקוט [לא ברור]. זה העניין. זה העניין. זה העניין. זה העניין הפנימי של יהודי. חבר׳ה, לחיים, לחיים. ר׳ משה, מה אתה אומר? זה העניין, להבין אדם פשוט? אה, מה הבנת? לחיים, לחיים.

4:24:13 דובר 10 דער חמשה מוצאי... קומט צו גיין דער רבי און ער מאכט שטיל אזוי: דאס איז דער ענין. איז איך האב געמיינט אז חב״ד, ס׳איז דא די חב״ד פון רבי רש״ב, דער ניגון חב״ד. אויך קומט דער רש״ב, מאכט מבצעים, און מען רעדט ארום און מען טיילט [לא ברור], מען טיילט [לא ברור] מיט צמחים ליכט און מיט דעם און מיט יצר. קומט צו גיין דער רבי, ער מאכט שטיל אזוי: זאגט, חבר׳ה, [לא ברור], ס׳זאגט אונז עבודה. ס׳דארף זיין עבודה, ס׳דארף זיין [לא ברור] און פנימיות. אפלערנען חסידות, ס׳דארף אריין אין נפש חסידות, ס׳דארף זיך אפלייגן אין דער פנימיות. וויל נישט קיין מקיפים, [לא ברור]. וויל נישט קיין מקיפים, וויל פנימיות, וויל דאס. וויל חסידות פארשטיין [לא ברור], דארף עס אריין אין א ביסל, אפלייגן וואס איז א ליקוט [לא ברור]. דאס איז, דאס איז דער ענין. דאס איז דער ענין. דאס איז דער ענין. דאס איז דער יידעלע פנימיות־ענין. חבר׳ה, לחיים, לחיים. ר׳ משה, וואס זאגסטו? איז דאס דער ענין, צו פארשטיין א פשוטן מענטש? אה, וואס האסטו פארשטאנען? לחיים, לחיים.

4:25:39 דובר 13 נדמה לי.

4:25:39 דובר 13 עס דענקט זיך.

4:25:42 דובר 10 לא, אלה המים. אוי, המשקה, זה המשקה. נדמה לי. יכול להיות [לא ברור], זה כבר כאן.

4:25:42 דובר 10 ניין, דאס איז די וואסער. אוי, די משקה, דאס איז דער משקה. עס דענקט זיך. קען זיין [לא ברור], ס׳איז שוין דא.

4:25:52 דובר 13 כתוב. כתוב.

4:25:52 דובר 13 שטייט. שטייט.

4:25:58 דובר 10 לחיים. לחיים. חבר׳ה, לחיים, לחיים.

4:26:00 דובר 13 לחיים.

4:26:02 דובר 10 לחיים, לחיים. זה [לא ברור], מה שכתוב כאן, חוץ מ[לא ברור]? אם יש כאן צעירים, תצעקו אם יש צעירים. פשוט תרגיש בנוח, תיכנס ותחתוך. [לא ברור], אני לא רוצה לנשוך. זה, הכול, הכול, [לא ברור]. כולנו, כולנו עם צרות. כולנו באותה חבילה. זה [לא ברור], לא צריך לחתוך, תרגיש בבית. תרגיש בבית. כולנו, כולנו באותה חבילה. פעם, במונטריאול, היה יהודי שהלך לר' בערשׁל צייטלין. הוא, הוא — צריך להיות חיות במה שדורשים כאן. היה יהודי, ר' בערשׁל צייטלין. אתם יודעים, ר' בערל לאזאר בוודאי יכיר את ר' בערל לאזאר. את אביו של ר' בערל לאזאר אני רואה כאן. ר' בערשׁל היה שריד חסידי, אחד השרידים החסידיים של פעם. אה, חסיד בעל פנימיות. חסיד בעל פנימיות. [לא ברור], להבין קצת, קצת, מי היה ר' בערשׁל צייטלין. להבין קצת מי הוא היה. את זה שמעתי מר' בערל לאזאר, מבנו, אחרי שאביו נפטר. אביו נפטר. הוא בא למונטריאול [לא ברור], אחרי התוועדות, וסיפר סיפור כזה. כך הוא סיפר את המעשה. כך הוא סיפר את המעשה. כשהוא היה ילד, ילד קטן, בן שש עד עשר. ואביו לקח אותו לרבי... אבא לא חזר. מה קורה? מה קורה?

4:26:02 דובר 10 לחיים, לחיים. דאס איז [לא ברור], וואס שטייט דא, חוץ פון [לא ברור]? אויב דא מיט צעירים, שריי אויב מיט צעירים. פשוט זיך, קומט זיך אריין צו שניידן. [לא ברור], וויל נישט בייסן זיך. דאס, אלץ, אלץ, אה... [לא ברור]. מיר זיינען אלע, מיר זיינען אלע מיט צרות. מיר זיינען אלע אויפן זעלבן פעקל. דאס איז [לא ברור], נישט צו שניידן, פיל זיך היימיש. פיל זיך היימיש. מיר זיינען אלע, מיר זיינען אלע אויפן זעלבן פעקל. ס׳איז געווען אמאל אין מאנטריאל, געווען א איד געגאנגען צו ר׳ בערשעל צייטלין. ער, ער, דארף זיין א חיות פאר וואס דא דרוש. ס׳איז געווען א איד, ר׳ בערשעל צייטלין. איר ווייסט, ר׳ בערל לאזאר, וועט זיכער וויסן דעם ר׳ בערל לאזאר. זיין טאטע, ר׳ בערל לאזאר, זע איך דא. ר׳ בערשעל איז א חסידישער שריד, איינער פון די חסידישע שרידים פון אמאליגע צייטן. איי, מיט א פנימיות׳דיגער חסיד. פנימיות׳דיגער חסיד. [לא ברור], א ביסל, א ביסל פארשטיין ווער ס׳איז געווען ר׳ בערשעל צייטלין. א ביסל פארשטיין ווער ס׳איז געווען. דאס האב איך געוואוסט פון ר׳ בערל לאזאר, פון זיין זון, וואס דעם וואס זיין טאטע איז אוועק. זיין טאטע איז אוועק. ער איז געקומען קיין מאנטריאל [לא ברור], נאך א פארברענגען, און האט אזא סיפור. האט אזוי דערציילט די מעשה. האט אזוי דערציילט די מעשה. אז ער איז געווען א קינד, א קליין קינד, זעקס־צען יאר אלט. און זיין טאטע האט אים גענומען צום... טאטע איז נישט צוריק. וואס געשעט? וואס געשעט?

4:27:50 דובר 13 נו.

4:27:50 דובר 10 אה?

4:27:52 דובר 13 נו, הלאה.

4:27:52 דובר 13 נו, ווייטער.

4:27:54 דובר 10 אה? נו, אם הוא רוצה, אם הוא רוצה זה טוב.

4:27:54 דובר 10 אה? נו, אפשר אז ער וויל, אז ער וויל איז גוט.

4:28:00 דובר 13 זה רבי בפנימיות.

4:28:00 דובר 13 איז א רבי אין א פנימיות.

4:28:01 דובר 10 אם הוא רוצה זה טוב. זה יכול להיות כאן טוב [לא ברור], אדם פשוט. אבל מטבע הדברים, אז הייתה בעיה. אז זה לא היה טוב. היה מעשה, שכך הוא מספר, ר' לאזאר מספר. חזקה, חזקה אחרי הישיבה. לא שאני יכול לומר. הוא מספר, פשוט חודש ד', משהו כזה. הוא היה ילד קטן ואביו לקח אותו לרבי. זה היה שמחת... אבא בא אל החסידים, אל הרבי. הוא היה עם החסידים בהקפות בלילה. ביום, יום טוב עם החסידים. ואצל הרבי היו הקפות, היו ריקודים, הייתה שמחה. חסידים אצל הרבי, הייתה שם שמחה, היו הקפות, ואחר כך חזרו. זה היה רגיל. הרבי, הרבי, הרבי היה עם החסידים, בפרט ביום, לילה שלם. עם החסידים לילה שלם. רצו להתוועד עד הסעודה. ההקפות היו מאוחרות. סיימו את ההקפות לפני הסעודה. הלכו לאכול, ואחר כך עלו ל... ניגון, ואחר כך רקדו את ההקפות, רקדו עם ניגון. עד [לא ברור] רקדו עם ניגון. בשש, בסעודה של הבוקר, רקדו עם ניגון. אחר כך, למחרת, שתי סעודות, היה משהו משוגע [לא ברור] בהקפות. בקיצור, לישון בוודאי לא ישנו. ר' לאזאר מספר שאביו לקח אותו לרבי. והיה יום טוב עם החסידים, אחרי סעודה, אחרי הקפות, אחרי הכול. אבא לקח כוס משקה, עשה עליה קידוש. הוא נשא ככה כוס שלמה ואמר לר' לאזאר, לילד: ״בוא איתי, בוא איתי״. הם עלו למעלה ונעמדו ליד הדלת של החדר של הרבי. הרבי הלך להקפות. הרבי עלה, נכנס ל...

4:28:01 דובר 10 אז ער וויל איז גוט. ס׳קען דאס דא גוט [לא ברור], א פשוטן מענטש. אבער נאטירלעך, דעמאלט איז געווען א פראבלעם. דעמאלט איז נישט גוט. איז געווען א מעשה, אז, אז, אז ער דערציילט, ר׳ לאזאר דערציילט. א חזקה, א חזקה נאך די ישיבה. נישט אז איך קען מיינען. ער דערציילט, פשוט חודש ד׳, עפעס אזוי. איז ער געווען א קליין קינד און זיין טאטע האט אים גענומען צום רבי׳ן. דאס איז שמחת... טאטע געקומען צום חסידישן, צום רבי׳ן. איז געווען צום חסידישן מיט נאכט הקפות. ביי טאג, יום טוב צום חסידישן. און ביים רבי׳ן איז הקפות, איז געווען טאנץ, איז געווען שמחה. חסידים ביים רבי׳ן, דא איז געווען א שמחה וואס איז געווען, אה, הקפות, איז צוריקגעגאנגען. איז געווען נארמאל. דער רבי האט, דער רבי האט, דער רבי האט צום חסידישן, פרט אין יום, א גאנצע נאכט. חסידישער א גאנצע נאכט. האט געוואלט פארברענגען ביז איין סעודה. שפעט געווען הקפות. געענדיקט הקפות פאר סעודה. געגאנגען עסן, שפעטער ארויפקומען ל... ניגון, דערנאך טאנצן די הקפות, טאנצן עם ניגון. ביז [לא ברור] טאנצן עם ניגון. זעקס סעודה פרי, טאנצן עם ניגון. נאכדעם מארגן צוויי סעודות, משוגע געווען [לא ברור] אין הקפות. בקיצור, געשלאפן האט מען זיכער נישט. דאס דערציילט ר׳ לאזאר, אז זיין טאטע האט אים גענומען צום רבי׳ן. און איז געווען יום טוב צום חסידישן, נאך א סעודה, נאך הקפות, נאך אלץ. טאטע האט גענומען א גלאז משקה, געמאכט האט ער אים קידוש. אזוי געטראגן א גאנצע גלאז און ער זאגט צום ר׳ לאזאר, דעם קינד: „קום מיט מיר, קום מיט מיר.“ ארויפגעגאנגען אויבן און צוריקגעשטעלט ביים טיר צום רבי׳ס צימער. דער רבי איז געגאנגען הקפות. דער רבי איז ארויפגעגאנגען, אריין אין...

4:30:08 דובר 10 לחדר שלו. והרבי נכנס לחדר, והרשל נכנס לרבי. זה לא דבר פשוט. הוא הולך לרבי, ור' לייזר הולך איתו. הוא נכנס לחדר. והרבי מקבל, מניח את זה על השולחן, והרבי מסתובב. שם עמדה הצלחת. והרבי שואל אותו: ״מה אני יכול לעשות בשבילכם?״ אומר הרשל — ר' לייזר זוכר את זה, כך אני זוכר ששמעתי ממנו — אביו אמר: ״רבי, אני רוצה קצת אמת. קצת אמת״. הרבי אמר לו כך, אני לא זוכר את הפרטים, הרבי אמר לו: ״קצת? הרבה, הרבה״. מה היה כל המעשה? הוא יצא מהחדר — מה הייתה היחידות? ״קצת אמת״. ״קצת? הרבה, הרבה״. מה אתה רוצה? מה אתה רוצה? אתם יודעים, אדם, אדם הוא אדם חשוב, איש הוא בעל צלם, קורה איזה דבר, רצים לרבי, פורצים את הדלת, נכנסים — מה עושים? שום דבר. לחזור לרבי שוב בתוך שעתיים זו חוצפה. זה דבר שנוגע בנפש. אתם יודעים מה? זה לא דבר שכל אחד עושה. זה דבר שחסיד קצת [לא ברור]. זה מה שהיה נוגע בנפשו: קצת אמת. והרבי אמר לו: ״קצת? הרבה, הרבה״. מה הנקודה? שחסיד צריך, בכל מה שיהיה,

4:30:08 דובר 10 צו זיך אין צימער. און דער רבי גייט אריין אין צימער, און הערשל גייט אריין צום רבי'ן. ס'איז נישט קיין גוטע זאך. ער גייט צום רבי'ן, און ר' לייזער גייט מיט אים. ער גייט אריין אין צימער. און דער רבי נעמט אן, לייגט עס אוועק אויפן טיש, און דער רבי דרייט זיך אויס. דארט איז געשטאנען דער טעלער. און דער רבי פרעגט אים: „וואס קען איך טאן פאר אייך?“ זאגט הערשל — ר' לייזער געדענקט דאס, אזוי געדענק איך עס פון אים — זיין טאטע האט געזאגט: „רבי, איך וויל האבן א ביסעלע אמת. א ביסעלע אמת.“ דער רבי האט אים אזוי געזאגט, איך געדענק נישט די פרטים, דער רבי האט אים אזוי געזאגט: „א ביסעלע? סאך, סאך.“ וואס איז געווען די גאנצע מעשה? ער איז ארויס פון צימער — וואס איז געווען די יחידות? „א ביסעלע אמת.“ „א ביסעלע? סאך, סאך.“ וואס דו ווילסט? וואס דו ווילסט? ווייסטו, א מענטש, א מענטש איז א ווייזער, א מאן איז א צלם, ס'איז פאסירט עפעס א זאך, לויפט מען צום רבי'ן, ברעכט די טיר, גייט אריין — וואס מאכט מען? גארנישט. צוריקגיין ביים רבי'ן אונטער צוויי איז א חוצפה. דאס איז א זאך וואס איז נוגע בנפש. ווייסטו וואס? דאס טוט מען נישט, יעדער איינער. דאס איז א זאך וואס א חסיד איז ביסל [לא ברור]. דאס איז דאס וואס איז געווען זיין נוגע בנפש: א ביסעלע אמת. און דער רבי האט אים געזאגט: „א ביסעלע? סאך, סאך.“ וואס איז דער ווארט? אז א חסיד דארף האבן, אלס וואס ער זאל זיין,

4:32:25 דובר 10 שתהיה בו אמת, שתהיה בו פנימיות, שתהיה לו שייכות. זהו המאמר ״אנא נסיב מלכא״.

4:32:25 דובר 10 אז ער איז אמת, אז ער איז פנימיות, אז ער האט שייכות. דאס איז דער מאמר „אנא נסיב מלכא“.

4:32:32 דובר 14 זו הקדמה. זו הקדמה.

4:32:32 דובר 14 דאס איז אן הקדמה. דאס איז אן הקדמה.

4:32:34 דובר 10 אה?

4:32:34 דובר 10 הא?

4:32:35 דובר 14 זו — זו הקדמה.

4:32:35 דובר 14 דער — דאס איז אן הקדמה.

4:32:36 דובר 10 כן, כן, כן, תכף. אני כבר מגיע. את זה אני אומר. ההקדמה, אני מתכוון. אני מתכוון, אני מתכוון. אני מתכוון. זו הנקודה, אמת. ״אנא נסיב מלכא״. אצל הרבי אין מקיפים. אצל הרבי יש אמת. אצל הרבי יש פנימיות. אצל הרבי הדברים צריכים להתיישב בפנים. זה צריך להיות עמוק, עמוק עמוק, האמת צריכה להתיישב בפנים. זה סיפור עמוק יותר. זה הסיפור, עם מספרים הולכים וגדלים. שמעתי אותו כשהייתי בחור. זה — בקיצור, ר' צייטלין, הוא בא [לא ברור], ברוך השם, [לא ברור]. ר' צייטלין ישב והתוועד במונטריאול. אנחנו זוכרים, מונטריאול [לא ברור]. ופעם במונטריאול, בבית הכנסת ב... ב... מה זה? אין לי הערב מיקרופון, חברים.

4:32:36 דובר 10 יא, יא, יא, באלד. איך קום שוין. דאס זאגן. די הקדמה, איך מיין. איך מיין, איך מיין. איך מיין. דאס איז דער ווארט, אמת. „אנא נסיב מלכא“. ביים רבי'ן איז נישטא קיין מקיפים. ביים רבי'ן איז אמת. ביים רבי'ן איז פנימיות. ביים רבי'ן דארפן זיך די זאכן אפלייגן. עס דארף זיין טיף, עמוק עמוק, עס דארף זיך אפלייגן דער אמת. דאס איז א מער דיקער מעשה. דאס איז די מעשה, מיט שטייגנדיקע נומערן. איך האב עס געהאט אלס בחור. דאס איז — בקיצור, ר' צייטלין, ער איז געקומען [לא ברור], ברוך השם, [לא ברור]. ר' צייטלין איז געזעסן און פארבראכט אין מאנטרעאל. מיר דענקען, מאנטרעאל [לא ברור]. און אמאל אין מאנטרעאל, די שול אין, אין — וואס איז דאס? איך האב היינט אוונט קיין מיקראפאן, חברים.

4:33:34 דובר 14 זה ישר לקלטת.

4:33:34 דובר 14 דאס איז גלייך דער טעיפ.

4:33:35 דובר 10 אה?

4:33:35 דובר 10 הא?

4:33:38 דובר 14 זה יבוא אחר כך.

4:33:38 דובר 14 דאס גייט נאכדעם.

4:33:39 דובר 10 [לא ברור]. איי, איי, איי.

4:33:42 דובר 14 [לא ברור].

4:33:43 דובר 10 הקלטת. איי, איי, איי. הקלטת, הקלטת. בקיצור.

4:33:43 דובר 10 דער טעיפ. איי, איי, איי. דער טעיפ, דער טעיפ. בקיצור.

4:33:53 דובר 14 מה זה?

4:33:53 דובר 14 וואס איז דאס?

4:33:54 דובר 10 תביא את הקלטת. אחי, אחי, אחי. אנחנו מתלהבים כאן. כאן אנחנו מקליטים התוועדות על קלטת.

4:33:54 דובר 10 ברענג דעם טעיפ. אחי, אחי, אחי. מיר פארקאכן דאן. דאן פאקן מיר א פארברענגען אויפן טעיפ.

4:34:05 דובר 14 ככה זה לא יוצא.

4:34:05 דובר 14 אזוי גייט עס נישט ארויס.

4:34:06 דובר 10 אני כל הזמן מוסר שיעורים, אבל התוועדות אינה שיעור. התוועדות היא התוועדות. שיעורים הם עניין בפני עצמו, וכן דרשות וכל כיוצא בזה. התוועדות היא פנימיות. פנימיות לא [לא ברור]. בקיצור, זה פשוט מאוד. בקיצור, רבותיי, אני — אני, לחיים, לחיים.

4:34:06 דובר 10 איך האלט אין זאגן שיעורים, אבער פארברענגען איז נישט קיין שיעור. פארברענגען איז פארברענגען. עס האנדלט זיך, שיעורים, וואס אויך אימער, דרשות. פארברענגען איז פנימיות. פנימיות ווערט נישט [לא ברור]. בקיצור, עס איז גאנץ פשוט. בקיצור, רבותי, איך האב — איך, לחיים, לחיים.

4:34:32 דובר 14 לחיים.

4:34:38 דובר 10 שיהיה. שיהיה. שיהיה. שיהיה. התוועדות. קלטת. יפה מאוד. בקיצור, הסיפור הוא כזה: ר' צייטלין התוועד במונטריאול בשבת אחר הצהריים, כן, שבת מברכים. וישבנו שם למטה באולם, בהתוועדות במונטריאול. נכנס יהודי. מה אומר לכם. נכנס, קצת עם ה[לא ברור], בשבת אחר הצהריים. נו, טוב, יושבים שם כמה יהודים, שותים משקה, והוא אומר: ״חברים, מה אתם עושים כאן? לכו הביתה. לכו הביתה, לכו הביתה. שבו עם הנשים, עם המשפחות. למה אתם יושבים כאן ומתוועדים?״ והוא ממשיך לדבר באריכות. נו, הוא היה יהודי פשוט מן הרחוב. הוא אמר עוד דברים, אני לא יודע מה, והם עמדו שם והתוועדו. אומר ר' משה צייטלין: ״בוא הנה, שב איתנו. שב איתנו״. והוא אומר לו: ״אתה לא מבין. לא התכנסנו כאן, כמה חברים, סתם כך. יש לנו בעיה גדולה. בעיה גדולה. אנחנו עוברים מצב קשה מאוד. יש לנו בעיה גדולה״. בקיצור, היהודי האמריקאי, היהודי הקנדי, שואל: ״מה העניין? קרה משהו? מי אשם? למה אתם מתכוונים? מה קרה?״ בקיצור, הוא דאג. טוב, בקיצור: ״אני מבקש מחילה, סליחה, כפרה. אולי אני יכול לעזור? אולי אני עושה לכם צרות?״ ואז הוא אומר: ״הרבי, בן אדם, גם לנו, אנחנו אומרים, יש צרות. אנחנו יושבים כאן וחושבים: מה אנחנו יכולים לעשות? מה העניין בזה?״ ועל זה מביא הרבי ואומר —

4:34:38 דובר 10 זאל זיין. זאל זיין. זאל זיין. זאל זיין. פארברענגען. טעיפ. זייער שיין. בקיצור, אין דער מעשה איז אזוי: ר' צייטלין האט אין מאנטרעאל פארבראכט, שבת נאכמיטאג, יא, שבת מברכים. און מיר זענען געזעסן דארט אונטן אין זאל, פארבראכט אין מאנטרעאל. קומט אריין א איד. וואס זאל איך אייך זאגן. קומט אריין, א ביסל מיטן [לא ברור], שבת נאכמיטאג. נו גוט, ס'זיצן דארט א פאר אידן, טרינקען משקה, זאגט ער: „חברים, וואס טוט איר דא? גייט אהיים. גייט אהיים, גייט אהיים. זיצט מיט די ווייבער, מיט די משפחות. וואס זיצט איר דא און פארברענגט?“ ער ציט לאנג אן דער — רעדט. נו, געווען א פשוט'ער גאסן־איד. ער זאגט אויך, איך ווייס נישט וואס, זיי זענען געשטאנען און פארבראכט. זאגט ר' משה צייטלין: „קום אהער, זעץ זיך צו. זעץ זיך צו“, זאגט ער. ער זאגט: „דו פארשטייסט נישט. מיר זענען נישט צוזאמענגעקומען, א פאר חברים, ווייל מיר האבן א גרויסן פראבלעם. א גרויסן פראבלעם. מיר גייען דורך א זייער שווערע מצב. מיר האבן א גרויסן פראבלעם.“ בקיצור, דער אמעריקאנער איד, דער קאנאדישער איד, פרעגט ער: „וואס איז די זאך? איז עפעס געשען? ווער איז שולדיג? וואס מיינט איר? וואס איז געשען?“ בקיצור, ער האט זיך געזארגט. אקעי, בקיצור, „בעטן מחילה, סליחה, כפרה. אפשר קען איך העלפן? אפשר מאך איך דיר צרות?“ און דאן זאגט ער: „דער רבי, מענטש, מיר אויך, זאגן מיר, האבן צרות. מיר זיצן דא און טראכטן: וואס קענען מיר טאן? וואס איז דא דערין?“ און אויף דעם פירט דער רבי, זאגט —

4:36:40 דובר 10 אדמו"ר הרש"ב אומר שנשמה יורדת לעולם, ואדם מסתובב יום שלם ולא עושה את זה. אנחנו לא עושים את זה. אנחנו מתכנסים לשבת ולחשוב: מה אנחנו עושים בשביל הכוונה? אדמו"ר הרש"ב מדבר במאמר הזה, בתורה הזאת, על הכוונה, ואנחנו לא עושים את זה. איך זה יכול להיות? אני [לא ברור]. בקיצור, כך הביא הרבי את הדברים מתוך החסידות. אחר כך הוא אמר: מה פירוש התוועדות? מה פירוש התוועדות? לאכול קוגל, לשתות משקה? התוועדות היא [לא ברור]: מהי הנשמה? והנשמה [לא ברור]. ועוסקים בכוונה, עוסקים בתכלית. ואומרים: מה המטרה? [לא ברור]. נו, המצב מר. תחשבו על זה, תחשבו על זה: איך זה, איך זה, [לא ברור]. זה כבר סיפור. אפילו ה[לא ברור] הבין את הנקודה, והשתתק. אני לא מבין איך אומרים ״התוועדות״. התוועדות היא לא סתם לשבת ביחד זמן מה. [לא ברור] אומר את הכוונה. חסידות, חסידות, חסידות פותחת את העיניים. חסידות אומרת: מהי הנשמה? הנשמה [לא ברור]. והיא שואלת את השאלה. חסידות מתחילה לשאול: למה ירדה נשמה? בשביל מה חיים? מה

4:36:40 דובר 10 דער רבי רש״ב זאגט, אז א נשמה קומט אראפ אויף דער וועלט, און מ׳גייט א גאנצן טאג ארום, און מ׳טוט דאס נישט. מיר טוען דאס נישט. מיר קומען זיך צוזאמען זיצן און טראכטן: וואס טוען מיר פאר דער כוונה? דער רבי רש״ב רעדט אין דעם מאמר, אין דער תורה, וועגן דער כוונה, און מ׳טוט דאס נישט. ווי איז דאס? איך בין [לא ברור]. בקיצור, אזוי האט דער רבי ארויסגעפירט אין חסידות. דאן האט ער געזאגט: וואס הייסט פארברענגען? וואס הייסט פארברענגען? עסן קוגל, טרינקען משקה? פארברענגען איז [לא ברור]: וואס איז די נשמה? און די נשמה [לא ברור]. און מ׳פארנעמט זיך מיט דער כוונה, מ׳פארנעמט זיך מיטן תכלית. און מ׳זאגט: וואס איז די מטרה? [לא ברור]. נו, איז דער מצב ביטער. טראכט זיך אריין, טראכט זיך אריין, ווי איז דאס, ווי איז דאס, [לא ברור]. עס איז שוין א מעשה. אפילו דער [לא ברור] האט געהאט די נקודה, איז געווען שטיל. איך פארשטיי נישט צי מ׳זאגט „פארברענגען“. פארברענגען איז נישט סתם אז דו זיצסט מיט א פאר צייט. [לא ברור] זאגט די כוונה. חסידות, חסידות, חסידות עפנט די אויגן. חסידות זאגט: וואס איז די נשמה? די נשמה [לא ברור]. און זי טוט די קשיא. חסידות הייבט אן פרעגן: למה ירדה נשמה? וואס לעבט מען? וואס איז

4:38:47 דובר 10 הכוונה? מה המטרה? וממילא, אנחנו מחפשים, מחפשים את הכוונה. [לא ברור]. אבל אנחנו צריכים לדעת את התכלית, את הכוונה, את התכלית, את הכוונה. [לא ברור]. היום ערב י״א ניסן, מחר בלילה י״א ניסן. זה לא צריך להישאר במקיפים; הנקודה צריכה להיות בפנימיות, צריכה להיות בפנימיות. אני יכול עכשיו להיות במקיפים. הרי אני ירושלמי, זה דבר ידוע, זה לא סוד, אני ירושלמי. וממילא, אצלנו המקיפים מושרשים מאוד בנפש. אנחנו באים ממקום, מירושלים, אני בא ממשפחה, וגדלתי במשפחה הזאת. כן, והמקיפים חזקים מאוד אצלנו. אחד הסיפורים שאני זוכר משנותיי כבחור, כשנכנסתי לתומכי תמימים: זה לא היה פשוט כל כך, זה לא היה פשוט כל כך. לא רציתי ללכת לתומכי תמימים. היו ישיבות למצוינים, ישיבות [לא ברור], יפות יותר ממנה, אלה היו ה[לא ברור]. לא היו בירושלים [לא ברור]. ואבא שלי רצה — אבא שלי, ברוך השם, חסיד [לא ברור] — הוא רצה שהילדים ילכו לתומכי תמימים. אז [לא ברור] נכנס לתומכי תמימים. וזה אחד הסיפורים שאני זוכר מאותה תקופה: [לא ברור].

4:38:47 דובר 10 די כוונה? וואס איז די מטרה? און ממילא, מיר זוכן, מיר זוכן די כוונה. [לא ברור]. אבער מיר דארפן וויסן דעם תכלית, די כוונה, דעם תכלית, די כוונה. [לא ברור]. היינט איז ערב י״א ניסן, מארגן נאכט איז י״א ניסן. עס דארף נישט בלייבן ביי מקיפים; די נקודה דארף זיין פנימיות, דארף זיין פנימיות. איך קען יעצט זיין ביי מקיפים. איך בין דאך א ירושלימער, דאס איז א באקאנטע זאך, ס׳איז קיין סוד נישט, איך בין א ירושלימער. און ממילא, ביי אונז זענען די מקיפים זייער איינגעווארצלט אין נפש. מיר קומען פון א פלאץ, ירושלים, איך קום פון א משפחה, און איך בין אויפגעוואקסן אין דער משפחה. יא, און די מקיפים זענען זייער שטארק ביי אונז. איינע פון די סיפורים וואס איך געדענק פון מיינע בחורישע יארן, ווען איך בין אריין אין תומכי תמימים: דאס איז נישט אזוי פשוט, דאס איז נישט אזוי פשוט. כ׳האב נישט געוואלט גיין אין תומכי תמימים. ס׳זענען געווען ישיבות למצוינים, ישיבות [לא ברור], מער שיינע ווי די, דאס זענען די [לא ברור]. ס׳זענען נישט געווען אין ירושלים קיין [לא ברור]. און מיין טאטע האט געוואלט — מיין טאטע, ברוך השם, א [לא ברור] חסיד — ער האט געוואלט די קינדער זאלן גיין אין תומכי תמימים. איז [לא ברור] אריינגעגאנגען אין תומכי תמימים. איז איינע פון די סיפורים וואס איך געדענק פון יענער צייט: [לא ברור].

4:40:33 דובר 10 היה חסיד ששמו ר' אלתר באבטער. סבא שלי כבר היה חסיד באבוב. [לא ברור]. אבל סבא שלי הלך לתומכי תמימים, למד אצל ר' אלתר באבטער. אלא מה, בירושלים כבר לא הייתה ישיבה אחרת. אנחנו מדברים על תש״ן, תשנ״א, תשנ״ב, [לא ברור]. כבר לא הייתה ישיבה אחרת; הייתה תומכי תמימים. זו הישיבה שכל ה[לא ברור]. תומכי תמימים הייתה ישיבה בירושלים. אנחנו לא מדברים על [לא ברור]. תומכי תמימים הייתה ישיבה שבני ירושלים החשיבו לישיבה טובה. הלכו אליה. סבא שלי ואחיו, כולם הלכו לתומכי תמימים. אני זוכר שהלכנו לבקר את הדוד שלי, ששמו אברום גרומן. [לא ברור]. הלכנו לבקר אותו. אני מסתכל בספרייה שלו ורואה סטנסיל ישן, אתה יודע, הסטנסילים המודפסים, לא ה[לא ברור], מאמרים תש״א, תש״ב. אני שואל: מה זה? ״הרי הלכתי לתומכי תמימים. שם למדתי אצל ר' אלתר באבטער״. אבל הדוד שלי היה [לא ברור]. סבא שלי היה [לא ברור]. אבל אני זוכר שסבא שלי היה מספר הרבה מאוד: ״אני זוכר איך ר' אלתר באבטער היה מתפלל. אני זוכר איך ר' זלמן הבלין היה מתפלל״. סבא שלי סיפר שר' זלמן הבלין היה יושב באולם. פעם אחת הוא הלך [לא ברור] ור'

4:40:33 דובר 10 ס׳איז געווען א חסיד, געהייסן ר׳ אלטער באבטער. מיין זיידע איז שוין געווען א באבובער חסיד. [לא ברור]. אבער מיין זיידע איז געגאנגען אין תומכי תמימים, געגאנגען ביי ר׳ אלטער באבטער. אבער וואס דען, אין ירושלים איז שוין קיין אנדערע ישיבה נישט געווען. מיר רעדן תש״ן, תשנ״א, תשנ״ב, [לא ברור]. ס׳איז שוין קיין אנדערע ישיבה נישט געווען; ס׳איז געווען תומכי תמימים. דאס איז די ישיבה וואס די גאנצע [לא ברור]. תומכי תמימים איז געווען א ישיבה אין ירושלים. מיר רעדן נישט [לא ברור]. תומכי תמימים איז געווען א ישיבה וואס די בני ירושלים האבן געהאלטן פאר א גוטע ישיבה. מ׳איז געגאנגען. מיין זיידע מיט זיין ברודער, אלע זענען געגאנגען אין תומכי תמימים. איך געדענק, מיר זענען געגאנגען באזוכן מיין פעטער, געהייסן אברום גרומן. [לא ברור]. און מיר זענען געגאנגען אים באזוכן. קוק איך אין זיין ספריה, זע איך א סטענסיל, אן אלטן, ווייסטו, די סטענסילס, די געדרוקטע, נישט די [לא ברור], מאמרים תש״א, תש״ב. איך פרעג: וואס איז דאס? „איך בין דאך געגאנגען אין תומכי תמימים. דארט האב איך געלערנט ביי ר׳ אלטער באבטער.“ אבער מיין פעטער איז געווען א [לא ברור]. מיין זיידע איז געווען א [לא ברור]. אבער איך געדענק, מיין זיידע פלעגט גאר אסאך דערציילן: „איך געדענק ווי ר׳ אלטער באבטער פלעגט דאווענען. איך געדענק ווי ר׳ זלמן הבלין פלעגט דאווענען.“ מיין זיידע דערציילט אז ר׳ זלמן הבלין פלעגט זיצן אין זאל. איינמאל איז ער געגאנגען [לא ברור] און ר׳

4:42:19 דובר 10 זלמן התפלל יום שלם. הוא היה רגיל להתפלל יום שלם. הוא היה עומד או יושב באולם ומתפלל. ומה קרה אצלו במנחה? הוא היה רגיל לשבת באולם ולהתפלל. סבא שלי עוד היה שר את הניגונים ששרו אז. הוא זכר שהוא ישב [לא ברור]. הוא ישב [לא ברור], ואחר כך הלך ללמוד איתו. מה רציתי לספר? אה, אחד הסיפורים ששמענו בתור בחורים הוא שר' באבטער שמחוביץ[?] אמר שעם ירושלים הוא לא יכול להסתדר. הוא לא יכול להסתדר בירושלים. באבטער[?] היה בירושלים במשך זמן, כמה שעות. שם יושבים לילה שלם, מתוועדים, מדברים איתם פנימיות, מדברים איתם [לא ברור], מדברים איתם על זה. את זה הם לא רוצים לשמוע. ביום, כשלא מתוועדים, הולכים לכותל, ותמיד זה היה ממש המשך של ההתוועדות. הולכים לכותל, ובתוך כל ההתוועדות מרגישים מקיף. זה היה ביטוי של באבטער[?]. זה אחד הדברים שאני זוכר מימי כבחור. אבל שלוש הנקודות, ירושלים. הוא לא רוצה לשמוע את זה, אחר כך הוא תופס מקיף, ובזה הוא יוצא ידי חובה: הוא הלך, הוא היה [לא ברור]. כך הוא לא יכול להמשיך. ר' באבטער[?] אמר שהיו רק שלושה בחורים בשלוש הנקודות האלה. היו שלושה בחורים שר' באבטער[?] החזיק מהם. שלושה בחורים. אחד משלושתם, אינני זוכר בדיוק, אני מחפש בזיכרון, היה ר' משה ורבר, דוד שלי, ר' משה ורבר. דוד שלי.

4:42:19 דובר 10 סאלמאן האט געדאוונט א גאנצן טאג. ער פלעגט דאווענען א גאנצן טאג. ער איז געשטאנען, געזעסן אין זאל, געדאוונט. און, און, און ער דא, וואס איז געשען ביי מנחה. און ער פלעגט, ער פלעגט, ער פלעגט, ער פלעגט זיצן אין זאל און ער פלעגט דאווענען. מיין זיידע פלעגט נאך זינגען די ניגונים וואס מ'האט געזונגען ביי דעם. ער געדענקט, ער איז געזעסן [לא ברור]. ער איז געזעסן [לא ברור], דערנאך געגאנגען לערנען מיט דעם. וואס האב איך געוואלט דערציילן? אה, איז איינע פון די סיפורים וואס מ'האט געהערט אלס בחור, אז ר' באבטער שמחוביץ האט געזאגט אז מיט ירושלים קען ער נישט שטיין. קען נישט שטיין אין ירושלים. באבטער איז געווען אין ירושלים א משך זמן, כמה שעות. דארט זיצט מען א גאנצע נאכט, פארברענגט, רעדט מיט זיי פנימיות, רעדט מיט זיי [לא ברור], רעדט מיט זיי דאס. דאס ווילן זיי נישט הערן. אויפן טאג, ווען מ'פארברענגט נישט, גייט מען אין כותל, און ס'איז אלץ געווען א גאנצע פארברענגען. גיין אין כותל און ביי א גאנצע פארברענגען געפילן א מקיף. דאס איז געווען א ווארט פון באבטער. דאס איז פון די זאכן וואס איך געדענק אלס בחור. אבער דריי די נקודות, ירושלים. ער וויל נישט הערן דאס, נאך כאפט ער א מקיף, און מיט דעם איז ער יוצא, אז ער איז געגאנגען, ער איז געווען [לא ברור]. ער קען נישט אזוי מיט. אז ר' באבטער האט געזאגט נאר דריי בחורים אויף דריי די נקודות. געווען דריי בחורים וואס ר' באבטער האט געהאלטן פון זיי. דריי בחורים. איינער פון די דריי בחורים, איך געדענק נישט די פונקט, איך זוך, איינער פון זיי איז געווען ר' משה ווערבער, מיין פעטער, ר' משה ווערבער. מיין פעטער.

4:44:13 דובר 10 משני הצדדים, מהצד שלה ומהצד שלי. הוא היה יהודי שכולו פנימיות עמוקה. נדמה לי שהוא אמר זאת על ר' משה כהן, שהוא האבא של כל הכהנים האלה; הוא הסבא שלהם, משפחת באומגרטן הם נכדיו של ר' משה כהן. והוא הזכיר עוד אחד, את השלישי. מי היה השלישי?

4:44:13 דובר 10 פון ביידע זייטן, פון איר זייט און מיינער. ער איז, ער איז געווען א איד וואס איז געווען דיכטסטע פנימיות. דאכט זיך, ער האט געזאגט פון ר' משה קאהן, וואס איז דער טאטע פון די אלע קאהנס, דאס איז דער זיידע פון די, זיי זענען אייניקלעך, די באמגארטנס זענען אייניקלעך פון ר' משה קאהן. און ער האט געזאגט נאך דער דריטער. וואס איז דער דריטער?

4:44:35 דובר 15 שכנא?

4:44:36 דובר 10 מה?

4:44:36 דובר 10 וואס?

4:44:36 דובר 15 שכנא?

4:44:38 דובר 10 נדמה לי שכן. נדמה לי שרייכמן הוא השלישי. על כל פנים, כן, מה שאני אומר הוא שצריך לקחת את העומק, את העומק. המקיפים חזקים, מקיף הוא דבר חזק. כי המקיפים עוזרים ליהודי. זה עוזר, בריקוד, בשירה, להיות שמח, שיהיה טוב, שיהיה מואר. אבל אחרי הריקוד הקטן? שום דבר. לא היה [לא ברור]. מה הוא עשה? שום דבר. איבד יום שלם. צריך להיות פיקח. צריך שיהיה כך. [לא ברור]. המאמר של הרבי [לא ברור], אני חושב שזה, אינני יודע, זה המאמר, אבל בעיניי זה אחד המאמרים החזקים ביותר. כי הרבי לוקח את שני הקצוות: את העומק מצד אחד, יש לו שם את ה[לא ברור], את כל ה[לא ברור] הוא מסלק. הוא הולך קודם, קודם, קודם, קודם. ויחד עם זה צריכה להיות תכלית. החיבור, החיבור — זה עומק החסידות. החיבור הוא עומק החסידות. שמצד אחד צריך להיות ההעלם, הקודם, קודם, קודם, ויחד עם זה שלא יישאר במקיף, באמונה, אלא בפנימיות. כאן מגיעים אל ה״פסיחה״. הרבי אומר במאמר: ״פסיחה״ היא פנימי. פנימי ממשיך שם פנימי; זה מקיף. פנימי. מה פירוש פנימי? פנימי פירושו שאני נמצא שם. שזו האמת. שזה מתיישב אצלי, שזה הופך למעשה. זה פנימי. פנימי. אינני יודע, אני אומר משהו.

4:44:38 דובר 10 דאכט זיך, יא. דאכט זיך רייכמן איז דער דריטער. על כל פנים, יא, וואס איך רעד, זיין גענומען דעם, זיין גענומען דעם עומק, דעם עומק. אה, די מקיפים, די מקיפים זענען שטארק, מקיפים איז שטארק. מקיפים איז א שטארקע זאך. ווייל די מקיפים העלפט א רייך. ס'העלפט זיך, אה, מיט טאנץ, מיט זינגען, צו פריילעך, צו גוט, צו ליכטיג. אבער נאך דעם טענצל? גארנישט. נישט געווען [לא ברור]. וואס האט ער געטאן? גארנישט. פארלוירן א גאנצן טאג. ס'דארף זיין פיקח. דארף זיין דאס. [לא ברור]. דער מאמר רבי [לא ברור], איך טראכט אז דאס איז, איך ווייס נישט, עס איז דער מאמר, אבער דאס איז איינע פון די שטארקסטע מאמרים, ווי איך זע עס. ווייל דער רבי נעמט די ביידע קצוות, דעם עומק פון איין זייט, ער האט דארטן די [לא ברור], די גאנצע [לא ברור] אוועק. אה, ער גייט ערשט, ערשט, ערשט, ערשט. און צוזאמען דערמיט דארף עס זיין תכלית. דער חיבור, דער חיבור, דאס איז, דאס איז, דאס איז דער עומק החסידות. דער חיבור, דער עומק החסידות. אז פון איין זייט דארף זיין דער העלם, דער ערשט, ערשט, ערשט, און צוזאמען דערמיט זאל ער זיין נישט אין א מקיף, אין אמונה, אין פנימיות. דא קומט מען צו דער פסיחה. דער רבי זאגט אין א מאמר, פסיחה איז פנימי. פנימי איז מושך א שם פנימי, ס'איז א מקיף. פנימי. וואס הייסט שוין פנימי? פנימי איז אז איך בין דארטן. אז דאס איז דער אמת. אז ס'לייגט זיך אויף, אז ס'ווערט אן עשיה. ס'איז פנימי. פנימי. איך ווייס נישט, איך זאג עפעס.

4:46:53 דובר 10 עוד מילה ממה שנאמר אז, באותו זמן. זה מאיר, זה דבר שלי, זו דרך שלי. זה י״א ניסן. י״א ניסן פירושו שצריכה להיות תפילה, צריכה להיות תענית [לא ברור]. ״תפילה לעני כי יעטוף״. חבר׳ה, אנחנו צריכים להיות [לא ברור], שצריך להיות ההעלם הזה יחד עם הפנימיות. ״תפילה לעני כי יעטוף ולפני הוי׳ ישפוך שיחו״. אבל כאן צריך לעמוד ״לפני הוי׳״. לא מקיפים, לא חיצוניות, לא לקבל. [לא ברור] ״רבי, תן לי, תן לי״. חסיד עומד לפני הרבי ואומר: ״רבי, אני שלך״. ״רבי, תן לי, תן לי ברכה, תן לי השפעה, תן לי גילויים, תן לי תורה, תן לי את זה, תן לי את ההוא״. אל תיתן לי כלום. אני שלך. לחיים, חבר׳ה. [לא ברור]. שעה! [לא ברור] דבר פנימי, פעם אחת קצת, צא קצת מעצמך. [לא ברור]

4:46:53 דובר 10 איבער א ווארט פון יענעם, פון דעם צייט. דאס איז, דאס איז ליכטיג, ס'איז מיין א זאך, ס'איז מיין א דרך. אה, דאס איז י״א ניסן. י״א ניסן איז אז ס'דארף זיין תפילה, אה, ס'דארף זיין תענית [לא ברור]. תפילה לעני כי יעטוף. חבר'ה, מיר דארפן זיין [לא ברור], אז ס'דארף זיין דער העלם זיך מיט דער פנימיות. תפילה לעני כי יעטוף, ולפני הוי׳ ישפוך שיחו. אבער דא דארף שטיין לפני הוי׳. נישט מקיפים, נישט חיצוניות, נישט באקומען. [לא ברור], רבי, גיב מיר, גיב מיר. א חסיד שטעלט זיך אוועק פארן רבי'ן און זאגט: רבי, איך בין דיינער. רבי, גיב מיר, גיב מיר ברכה, גיב מיר השפעה, גיב מיר גילויים, גיב מיר תורה, גיב מיר דאס, גיב מיר יענץ. גיב מיר גארנישט. איך בין דיינער. לחיים, חבר'ה. [לא ברור]. שעה! [לא ברור] א פנימי'שע זאך, איין מאל א ביסל, קריך ארויס פון זיך א ביסל. [לא ברור]

4:54:54 דובר 16 אתה יודע, [לא ברור], הוא עלול לצערנו להיפצע, אבל לא למות. הוא לא נפצע. כאן הוא עושה שוב... הוא לוקח שליטה. כמו כאן באמריקה. הוא לוקח שליטה על המצב.

4:54:54 דובר 16 דו ווייסט, [לא ברור], ער קען זיך ליידער פארוואונדן, אבער נישט שטארבן. ער פארוואונדט זיך נישט. דא, ער מאכט נאך... עס נעמט קאנטראל. ווי דא אין אמעריקע. עס נעמט קאנטראל איבער דער סיטואציע.

4:55:11 דובר 17 צריך להודיע.

4:55:11 דובר 17 מוז מען מעלדן.

4:55:12 דובר 16 הוא לא רוצה, אבל... אינני יודע, אינני יודע כמה. אני לא מכיר שם את הימים של... אני מגיע אל האורח, עוד [לא ברור]. את זה [לא ברור], את זה אני [לא ברור]. גם לפני [לא ברור]. ודווקא לאחרונה למדתי את הסימן [לא ברור]. אני חושב, אומרים, בשבת אצלנו, אדמו״ר הזקן. אה, [לא ברור]. הגרסה החדשה, אדמו״ר הזקן שם עם ה[לא ברור]. זה לא ייתכן. אבל זה כתוב [לא ברור]. אדמו״ר הזקן [לא ברור]. הרא״ש עם התוספות, הרי זה קצר יותר. הגרסה החדשה [לא ברור]. יוצא שכתוב אצל אדמו״ר הזקן [לא ברור]. מה דוד רוצה, מה הוא אומר? יוצא שכתוב השם שלך, כתוב כאן זה, אינני יודע, זה התגלה, זה... לכתוב את השם שלך. לא היה [לא ברור]? לא השם שלי. אה? לא השם שלי. אה, מצאו כתב־יד שיש בו [לא ברור] על אדמו״ר הזקן, ובזה רוצים [לא ברור]. זה יישב כל מיני עניינים. על מה הוא מדבר? אני מחזיק את עצמי [לא ברור], לומדים. מה? אה? מה? מצאתי [לא ברור], והוא אומר: מצאו כתב־יד גדול על אדמו״ר הזקן, זכותו יגן עלינו, שמאיר עניין שלם שבמשך שנים כל הלומדים הגדולים אומרים עליו [לא ברור]. צריך להיות ביום רביעי שבת.

4:55:12 דובר 16 ער וויל זיך נישט, אבער... איך ווייס נישט, איך ווייס נישט וויפיל. איך קען נישט דארט די טעג פון... איך קום צו דער גאסט, נאך [לא ברור]. דאס [לא ברור], דאס האב איך [לא ברור]. אויך פאר [לא ברור]. און gerade לעצטנס געלערנט דעם סימן [לא ברור]. איך גלייב, מ׳זאגט, דער שבת ביי אונז, דער אלטער רבי. אה, [לא ברור]. די נייע גירסא, דער אלטער רבי דארט מיט דעם [לא ברור]. איז נישט מעגליך. אבער דאס איז געשריבן [לא ברור]. דער אלטער רבי [לא ברור]. דער ראש מיט די תוספות, דאס איז דאך קירצער. די נייע גירסא [לא ברור]. קומט אויס, שטייט דער אלטער רבי [לא ברור]. וואס וויל דוד, וואס זאגט ער? קומט אויס, אז עס שטייט דיין נאמען, שטייט דא דאס, איך ווייס נישט, דאס איז מגלה געווען, דאס איז... שרייבן דיין נאמען. נישט געווען [לא ברור]? נישט מיין נאמען. אה? נישט מיין נאמען. אה, געטראפן א כתב־יד וואס דא [לא ברור] אויפן אלטער רבי, און מיט דעם ווילן זיי [לא ברור]. דאס האט פארענטפערט כל מיני ענינים. פון וואס ער רעדט? איך האלט זיך [לא ברור], לומדים. וואס? אה? וואס? איך האב געטראפן א [לא ברור], און זאגט: געטראפן א גרויסן כתב־יד אויפן אלטער רבי, זכותו יגן עלינו, וואס מאכט ליכטיג א גאנצע זאך וואס יארן לאנג אלע גרויסע לומדים זאגן [לא ברור]. דארף זיין א מיטוואך שבת.

4:56:59 דובר 16 ושמעתי ש[לא ברור] בית שזה פחות [לא ברור]. וכאן [לא ברור]. יש בזה מחלוקת הפוסקים. אדמו"ר הזקן פוסק [לא ברור], כמו שהרא"ש [לא ברור] אומר. וכולם שואלים: מה אדמו"ר הזקן רוצה כאן? מה קורה כאן? [לא ברור]. לא יכלו להבין איך ייתכן שבמשך שנים רבות כל כך היו גאונים וגדולים שחלקו על אדמו"ר הזקן [לא ברור]. פתאום, דבר פשוט, שתיים־שלוש מילים, והכול נהיה מואר. כשהוא כותב את זה, הוא מגלה כאן מתוך המשמעות שזה כתוב כאן, זה כתוב, זה כתוב. לא כתוב? זה כתוב, כתוב. [לא ברור]. סוף, סוף [לא ברור]. [לא ברור]. על כל פנים, [לא ברור]. אה, אמרתי, משה, והשאלות שכתובות — שאלה קטנה — הוא מוודא שזה לא צריך [לא ברור]. אבל [לא ברור] להתפלל. אני לא יודע, [לא ברור]. שמעתי פעם, אני זוכר, היה [לא ברור]. [לא ברור] הלך להתפלל [לא ברור]. והיו כל ה... הרי אתה יודע, להתפלל או לא להתפלל, החמישי, השישי, השביעי, ו—

4:56:59 דובר 16 און געהערט אז [לא ברור] א שטוב וואס דאס איז ווייניגער [לא ברור]. און דא [לא ברור]. איז דא א מחלוקת הפוסקים. דער אלטער רבי נעמט אן [לא ברור], וואס דער ראש [לא ברור] זאגט. און אלע פרעגן: וואס דער אלטער רבי וויל דא? וואס גייט דא פאר? [לא ברור]. נישט געקענט פארשטיין ווי קען זיין, ס׳זענען געווען פילע, פילע יארן לאנג, גאון׳ס און גרויסע, קעגן אלטער רבי [לא ברור]. פלוצלינג איז געווען, א פשוט׳ע זאך, צוויי דריי ווערטער, און עס איז אלץ ליכטיג. אז ער שרייבט דאס, האט מגלה געווען דא מיט משמעות, אז עס שטייט דא, עס שטייט, עס שטייט. שטייט נישט? שטייט דאס, שטייט. [לא ברור]. א סוף, א סוף [לא ברור]. [לא ברור]. על כל פנים, [לא ברור]. אה, איך האב געזאגט, משה, און די שאלות וואס שטייט, א קליינע שאלה, ער מאכט זיכער אז דאס דארף נישט [לא ברור]. אבער [לא ברור] דאווענען. איך ווייס נישט, [לא ברור]. איך האב אמאל געהערט, געדענק, ס׳איז געווען [לא ברור]. [לא ברור] געגאנגען דאווענען [לא ברור]. און געווען די, וועסט דאך, דאווענען יא דאווענען, נישט דאווענען, דער חמישי, דער שישי, דער שביעי, און

4:58:47 דובר 16 כל השטויות. יוצא, שבת שמיני. צריך [לא ברור] שבת שמיני, תזריע כאן. [לא ברור] תזריע. [לא ברור]. הרבי, הרבי דיבר פעם [לא ברור]. פרקי אבות, ״כל ישראל יש להם חלק לעולם הבא״. הייתה שיחה על המשנה הראשונה, ״כל ישראל״. הוא פירש את המשנה. הרבי אמר: פרקי אבות — מילתא דחסידותא. כן? הרי פרקי אבות — מילתא דחסידותא. הרבי שואל: מהי המילתא דחסידותא בתחיית המתים? יש כאן מילתא דחסידותא? ״כל ישראל יש להם חלק לעולם הבא״ — מהי המילתא דחסידותא? זו הייתה השאלה. זו השאלה של הרבי על פרקי אבות. הרבי ראה את פרקי אבות באופן אחר לגמרי. פרקי אבות הם מילתא דחסידותא. בכל משנה צריך להיות משהו שהוא מילתא דחסידותא. [לא ברור], הרבי שואל: מהי המילתא דחסידותא בתחיית המתים? הרבי דיבר אז איתו על כך שתחיית המתים [לא ברור]. מה פירוש תחיית המתים? זו תחיית המתים. הרבי קשר את זה [לא ברור]. מהי תחיית המתים? תחיית המתים היא שעניין אלוקי נקלט בראש. הרי כתוב ב״היום יום״ שהמוח קר, מת, דבר קר. כשבמוח קר נקלט עניין אלוקי, [לא ברור] — זו תחיית המתים. הרבי אמר בהתוועדות דבר נפלא. הרבי היה בהתוועדות. יושבים כאן יהודים שלמדו ב—

4:58:47 דובר 16 אלע נארישקייטן. קומט אויס, שבת שמיני. דארף [לא ברור] שבת שמיני, דער תזריע דא. [לא ברור] תזריע. [לא ברור]. דער רבי, דער רבי האט גערעדט אמאל [לא ברור]. פרקי אבות, „כל ישראל יש להם חלק לעולם הבא“. געווען א שיחה אויפן ערשטן משנה, „כל ישראל“. איז געטייטשט משנה. דער רבי האט געזאגט, פרקי אבות — מילתא דחסידותא. יא? וועסט דאך, פרקי אבות — מילתא דחסידותא. דער רבי פרעגט: וואס איז די מילתא דחסידותא פון תחיית המתים? ס׳איז דא מילתא דחסידותא? „כל ישראל יש להם חלק לעולם הבא“. וואס איז די מילתא דחסידותא? דאס איז געווען א שאלה. דאס איז דער רבי׳ס שאלה. דער רבי׳ס פרקי אבות. דער רבי האט געזען פרקי אבות גאר אנדערש. פרקי אבות איז א מילתא דחסידותא. יעדער משנה דארף זיין עפעס א מילתא דחסידותא. [לא ברור], דער רבי פרעגט: וואס איז די מילתא דחסידותא פון תחיית המתים? דער רבי האט דעמאלט גערעדט מיט אים, אז תחיית המתים [לא ברור]. וואס איז דאס טייטש תחיית המתים? דאס איז תחיית המתים. דער רבי האט געקניפט אים [לא ברור]. וואס איז תחיית המתים? תחיית המתים איז אז אין א קאפ לייגט זיך אפ אן ענין אלקי. שטייט דאך אין, שטייט דאך אין „היום יום“. אז דער מוח איז קאלט, א מת, א קאלטע זאך. אז אין א קאלטן מוח לייגט זיך אפ אן ענין אלקי, אן [לא ברור]. דאס איז תחיית המתים. אז דער רבי האט געזאגט אין א פארברענגען, דאס איז א געשמאקע זאך. דער רבי איז געווען אין א פארברענגען. דא זיצן אידן וואס האבן געלערנט אין

5:00:51 דובר 16 ישיבה, היו עשרה תמימים, והם היו נוהגים לחשוב חסידות, על התלבשות בשכל הדמיון. חמישים שנה אחר כך, כך אמר הרבי, חמישים שנה אחר כך: מתי הייתה הפעם האחרונה שחשבת על התלבשות בשכל הדמיון? שאל את עצמך. עמוד מול המראה, כך אמר הרבי. עמוד לבדך ואמור: איך אתה יודע על מי הרבי דיבר? אחרים אמרו שזה מכוון לפלוני. אני אומר שזה מכוון אליי. אבל על כל פנים, הרבי השתמש בלשון הזאת: עמוד לבדך ואמור, האם אני יכול להעביר יום שלם על כסף, על עסקים, על [לא ברור], על שיחת טלפון ועל [לא ברור], ועל זה ועל זה? עמוד מול המראה. הבט במראה, הבט בעצמך ושאל את עצמך: רגע, מתי הייתה הפעם האחרונה שחשבת על קטע חסידות לפני התפילה? על כל פנים, התלבשות, בלשון הזאת. על כל פנים, התלבשות. והרי לזה קוראים לחשוב חסידות, וזו תחיית המתים. [לא ברור] התלבשות, קטע חסידות, כך שהוא מתפשט. הרבי אמר אז [לא ברור]: ״זוט רשב״י בחיי משיח. זוט רשב״י בחיי משיח״. הוא אמר זאת על החסידים של הרבי. ״זוט רשב״י בחיי משיח״. הרי כתוב על רשב״י, על תלמידי רשב״י: ״זוט רשב״י בחיי משיח״. אמרו זאת אפילו על החסידים של הרבי: ״זוט רשב״י בחיי משיח״. שהרבי, באותה התוועדות—

5:00:51 דובר 16 ישיבה, זענען געווען צען תמימים און זיי פלעגן טראכטן חסידות, א הלבשה בשכל הדמיון. פופציג יאר שפעטער, אזוי האט דער רבי געזאגט, פופציג יאר שפעטער: ווען איז געווען די לעצטע מאל דו האסט געטראכט א הלבשה בשכל הדמיון? פרעג זיך. שטעל זיך אוועק אנטקעגן שפיגל, אזוי האט דער רבי געזאגט. שטעל זיך אוועק אליין און זאג: ווי ווייסטו וואס דער רבי האט גערעדט? אנדערע האבן געזאגט, דאס איז געמיינט יענע. איך זאג אז ס׳איז געמיינט מיר. אבער על כל פנים, דער רבי האט גערעדט דעם לשון: שטעל זיך אוועק אליין און זאג, קען איך א גאנצן טאג פארנוצן מיט געלט, מיט ביזנעס, מיט [לא ברור], מיט א רוף און א [לא ברור], און דאס און יענץ? שטעל זיך אוועק אנטקעגן שפיגל. קוק אין שפיגל, קוק זיך אן און זאג זיך: א מינוט, ווען איז געווען די לעצטע מאל דו האסט געטראכט א שטיקל חסידות פארן דאווענען? על כל פנים, א הלבשה אין דעם לשון. על כל פנים, א הלבשה. און דאס הייסט דען טראכטן חסידות, וואס דאס איז תחיית המתים. [לא ברור] א הלבשה, א שטיקל חסידות, אז עס שפרייט זיך אויס. דער רבי האט דעמאלט געזאגט [לא ברור]: „זוט רשב״י בחיי משיח. זוט רשב״י בחיי משיח.“ האט דאס געזאגט אויף רבו׳ס חסידים. „זוט רשב״י בחיי משיח.“ שטייט דאך אויף רשב״י, אויף תלמידי רשב״י: „זוט רשב״י בחיי משיח.“ האט מען געזאגט אפילו אויף דעם רבו׳ס חסידים: „זוט רשב״י בחיי משיח.“ אז דער רבי אין דעם פארברענגען—

5:02:50 דובר 16 הרבי אמר באותה התוועדות: ״כל מי שהוא חסיד של נשיא דורנו, [לא ברור] בחיי משיח. כל מי שהוא חסיד של נשיא דורנו, [לא ברור] בחיי משיח. זוט רשב״י בחיי משיח״. אבל מהי תחיית המתים? שבאדם, באדם עצמו, באדם קר, קר כקרח, שרוצה להבין הכול, יתהווה [לא ברור] פנימי [לא ברור] על ידי עניין החסידות. או שאתה יודע מתי הייתה הפעם האחרונה ש[לא ברור]? אני יודע, אני לא מסוגל לזה. אולי היה לי יום פנוי, אני יודע. אני מניח שאולי [לא ברור]. כשאנחנו לומדים היום, אנחנו יודעים. אולי חושבים פעמיים; באים ה[לא ברור] פעמיים, למה לומדים. הרבי אמר אז שצריך לחשוב חסידות לפני התפילה. צריך לחשוב חסידות. כמו שכאן יש [לא ברור], דבר טוב, מצווה. ועם זה אנחנו עושים אז התוועדות, נהנים מזה. אלה כולם עניינים יפים, הכול נוגע למעשה. זה נוגע למעשה, זה נוגע למעשה, שכל אחד בבוקר יחשוב חסידות. אתה יודע, חצי שעה בכל יום, אבל תחשוב חסידות. לפני התפילה, לפני התפילה. [לא ברור], לפני התפילה; ולחשוב חסידות. לא חצי שעה, אלא כמה דקות. אבל מפעם לפעם חצי שעה, כשאפשר לחשוב. אצל הרבי זה דבר פשוט. חצי שעה. זה פחות או יותר דבר פשוט. הוא אמר שזה— אה, בדיוק.

5:02:50 דובר 16 דער רבי האט געזאגט אין דעם פארברענגען: „יעדער איינער וואס איז א חסיד פון נשיא דורנו, [לא ברור] בחיי משיח זיין. יעדער איינער וואס איז א חסיד פון נשיא דורנו, [לא ברור] בחיי משיח זיין. זוט רשב״י בחיי משיח.“ אבער וואס איז תחיית המתים? אז אין א מענטש, אין דעם מענטש גופא, אין א קאלטן, בלוט־קאלטן מענטש וואס וויל אלץ פארשטיין, זאל ווערן [לא ברור] פון אן אינערלעכן [לא ברור] דורך דעם ענין פון חסידות. אדער ווייסטו ווען איז די לעצטע מאל דו האסט [לא ברור]? איך ווייס, איך קען דאס נישט. אפשר איז מיר געווען א טאג פאראכטן, איך ווייס. איך שטעל אפשר, [לא ברור]. אז מיר היינט לערנען, מיר ווייסן. אפשר טראכטן צוויי מאל; קומען די [לא ברור] צוויי מאל פארוואס מ׳לערנט. דער רבי האט דעמאלט געזאגט, מען דארף טראכטן חסידות פארן דאווענען. מען דארף טראכטן חסידות. אזוי ווי דא איז א [לא ברור], א גוטע זאך, א מצוה. און מיט דעם מאכן מיר דעמאלט פארברענגען, דאס געניסן. ס׳איז אלעס שיינע ענינים, אלעס נגיעה. דאס איז נגיעה, זי איז נגיעה, אז יעדער אין דער פרי טראכט נאך חסידות. ווייסטו, א האלבע שעה יעדן טאג, אבער טראכט נאך חסידות. פארן דאווענען, פארן דאווענען. [לא ברור], פארן דאווענען; און טראכט נאך חסידות. נישט א האלבע שעה, נאר א פאר מינוט. אבער פון צייט צו צייט א האלבע שעה, ווען מען קען טראכטן. דער רבי, דאס איז א פשיטות. א האלבע שעה. דאס איז מער אדער ווייניקער א פשיטות. דאס געזאגט, אז זי— אה, פונקט.

5:05:10 דובר 16 גם בזה. כן, כן, בקיצור, הם כותבים את זה: תחשוב חסידות. זו המתנה הגדולה ביותר שהרבי יכול היה לתת, אבל [לא ברור] תחשוב חסידות. ר׳ אברהם [לא ברור] היה חולה שבע שנים. הוא הלך ל[לא ברור], אל [לא ברור], כפשוטו. הוא נפגש עם רופאים, טיפולים רפואיים. אתה יודע, ר׳ אברהם [לא ברור] היה כך שבע שנים, והוא הבריא. ממש, זה היה נס. בתש״ל הוא בא לרבי בפעם הראשונה אחרי שבע השנים שבהן היה חולה. [לא ברור] הוא לא היה בתפילה. [לא ברור] ובקיצור, הוא כבר היה איפשהו [לא ברור]. תקופה מסוימת לפני ראש השנה הוא בא לרבי. כבר חסיד זקן, ר׳ אברהם [לא ברור], הוא היה בליובאוויטש, היה מן התמימים, מן התמימים הראשונים. והוא בא לרבי, כבר [לא ברור]. הוא בא לרבי לחלוקת הדולרים. תקופה מסוימת לפני ראש השנה הוא היה בחלוקת הדולרים. הרבי ראה אותו בחלוקת הדולרים. הרבי נותן לו דולר ואומר: ״ר׳ אברהם, איך אפשר בלי לחשוב חסידות?״ [לא ברור] ״ר׳ אברהם, איך אפשר בלי לחשוב חסידות? עדיין אפשר לחשוב חסידות״. אבל אנחנו הולכים—

5:05:10 דובר 16 אויך דערביי. יא, יא, אין קורצן, זיי שרייבן עס: טראכט נאך חסידות. דאס איז די גרעסטע מתנה וואס דער רבי האט געקענט געבן, אבער [לא ברור] טראכט נאך חסידות. ר׳ אברהם [לא ברור], זיבן יאר איז ער געווען קראנק. ער איז געגאנגען צו [לא ברור], צום [לא ברור], כפשוטו. ער האט זיך מיט דאקטוירים געטראפן, רפואות. ווייסטו, ר׳ אברהם [לא ברור] איז זיבן יאר געווען, און ער איז געווארן געזונט. ממש, עס איז געווען א נס. תש״ל, ער איז געקומען צום רבי׳ן דאס ערשטע מאל נאך די זיבן יאר וואס ער איז געווען קראנק. [לא ברור] ער איז נישט געווען ביים דאווענען. [לא ברור] און אין קורצן, ער איז שוין ערגעץ [לא ברור]. א פאר תקופה ראש השנה איז ער געקומען צום רבי׳ן. שוין אן אלטער חסיד, ר׳ אברהם [לא ברור], ער איז געווען אין ליובאוויטש, ער איז געווען פון די תמימים, ער איז געווען פון די ערשטע תמימים. און ער קומט צום רבי׳ן, שוין [לא ברור]. ער קומט צום רבי׳ן אויף דאלארן. א פאר תקופה ראש השנה איז ער געווען ביי דאלארן. דער רבי האט אים געזען ביי דאלארן. דער רבי גיט אים א דאלאר, דער רבי זאגט: „ר׳ אברהם, ווי קען מען אן טראכטן חסידות?“ [לא ברור] „ר׳ אברהם, ווי קען מען אן טראכטן חסידות? מען קען נאך טראכטן חסידות.“ אבער מיר גייען—

5:06:59 דובר 16 על [לא ברור], מילה טובה. דבר אחד הוא אמר: אתה יודע, העולם מכיר את הרבי כמנהיג ישראל, כמנהיג העולם, מנהיג של העולם כולו. אבל הרבי היה חב״דניק. אפילו כשהוא הולך, הוא עדיין חב״דניק. הוא בא ואומר: ״תחשוב עוד חסידות״. [לא ברור] אני חושב, [לא ברור]. מתי [לא ברור] נקלעת לנסיעות? אתה יודע, בדיוק.

5:06:59 דובר 16 אויף [לא ברור], א גוט ווארט. איין זאך געזאגט: ווייסטו, די וועלט קען דעם רבי׳ן אלס מנהיג ישראל, מנהיג העולם, פאר דער וועלט. אבער דער רבי איז געווען א חב״דסקער. אפילו ווען ער גייט, איז ער נאך אלץ א חב״דסקער. קומט ער, זאגט ער: „טראכט נאך חסידות.“ [לא ברור] איך טראכט, [לא ברור]. ווען ביסטו [לא ברור] אריינגעפאלן אויף רייזעס? ווייסטו, פונקט.

5:07:36 דובר 18 מתי?

5:07:36 דובר 18 ווען?

5:07:37 דובר 16 באיזו שנה? אה, מתי? אתה זוכר את ההתוועדויות הגדולות, ההתוועדויות הארוכות? הרבי מדבר על סיפורים, על עניינים אחרים, על ענייני העולם. אבל פתאום הוא אומר מאמר. וכן, כן, אתה יודע, זה אותו רבי שמדבר אל העולם. זה מאמר: הוא מדבר בעמקות, נכנס לד׳ אמות, נדמה לי. ההתוועדויות הגדולות — היו הרבה מאוד כאלה. ההתוועדויות הגדולות הועברו בשידור. זה עולם שלם. הרבי אומר שיחות, עולם שלם. ... מאמר. אבל פתאום דבר אחד, מאמר, והוא אומר מאמר. לא כתוב כאן למה. זה כתוב כאן. והוא מדבר חסידות, מדבר בעמקות, מדבר הלאה. זה הרבי, זה האדם. זו אמיתיות שמובילה את הכול. מרגישים בזה את הדקות, את הדקות. מרגישים בזה גם שאלו הד׳ אמות שלו עצמו. עם ... זה מקום, ד׳ אמות משלו. אני לא יודע מה אתה אומר על [לא ברור]. אבל צריך להיות שכאן, בד׳ אמות, במחשבה, בתפילה, בלימוד, בפנימיות. זה, זה, זה, זה עדיין לא מלוכה, אבל זה הרי זה, זה הרי זה. זו לא, זו לא פליאה. סליחה. רציתי, רציתי, רציתי. אנחנו אומרים את הגדר, את ה... [לא ברור]. כך צריך להיות. אמרתי, אני היום... כי רייף דורות, רייף דורות, כן, אילו? הוא היה

5:07:37 דובר 16 וועלכע יאר? אה, ווען? געדענקסט די גרויסע פארברענגענס, לאנגע פארברענגענס, דער רבי רעדט וועגן סיפורים, וועגן אנדערע שטיקלעך, וועגן וועלט־ענינים. אבער פלוצלינג זאגט ער א מאמר. און ס'איז, יא, יא, ווייסטו, דער זעלבער רבי וואס רעדט פאר דער וועלט. דאס איז א מאמר, רעדט עמקות, ס׳גייט אין די ד׳ אמות, גלייב איך. די גרויסע פארברענגענס, ס׳איז דא זייער אסאך. די גרויסע פארברענגענס זענען געווען אויף שידורים. דאס איז א גאנצע וועלט. דער רבי רעדט שיחות, א גאנצע וועלט. ... מאמר. אבער פלוצלינג איין זאך, א מאמר, און ער זאגט א מאמר. ס׳שטייט דא קיין למה. ס׳שטייט דא. און ער רעדט א חסידות, רעדט עמקות, רעדט אריבער. דאס איז דער רבי, דאס איז דער מענטש. דאס איז אן אמת׳דיגקייט, וואס פירט די גאנצע. מען merkt אין דעם די דקות, די דקות. מען merkt אין דעם אויך אז דאס זיינען די אייגענע ד׳ אמות. מיט ... דאס איז א פלאץ, אייגענע ד׳ אמות. איך ווייס נישט וואס דו זאגסט צו [לא ברור]. אבער ס׳דארף זיין, אז דא אין די ד׳ אמות, אין די מחשבה, אין דעם דאווענען, אין דעם לערנען, אין פנימיות. ס׳איז, ס׳איז, ס׳איז, ס׳איז נאך נישט מלוכה, אבער ס׳איז דאך דאס, ס׳איז דאך דאס. ס׳איז נישט קיין, ס׳איז נישט קיין פליאה. אנטשולדיגונג. איך האב געוואלט, איך האב געוואלט, איך האב געוואלט. מיר זאגן דער גדר, דער הכי. [לא ברור]. ס׳דארף זיין. איך האב געזאגט, איך היינט... ווייל רייף דורות, רייף דורות, יא, וועלכע? דער האט

5:10:05 דובר 16 איצ׳ה המתמיד, איצ׳ה המתמיד, הסיפור על השטיבל של חסידי גור. הוא גר בוורשה, ופעם התפלל בוורשה. זה היה במוצאי שבת, בשטיבל של חסידי גור. הושיבו אותו בחוץ. הושיבו אותו שם אחרי התפילה של חסידי גור, והם אכלו מלווה מלכה. באמצע הסעודה קם אחד מחסידי גור, קורא לו ואומר: ״ר׳ איצ׳ה, מלווה מלכה, בוא, תשתתף במלווה מלכה״. נדמה לי, אני לא זוכר יותר. הוא שואל: ״רבי, למה מלווה מלכה? הרי כתוב שכאשר אוכלים מלווה מלכה, אפשר רק לעמוד כמו ה... אוכלים את המלווה מלכה—

5:10:05 דובר 16 געווען, איצ׳ע דער מתמיד, איצ׳ע דער מתמיד, די מעשה פון דעם גערער שטיבל. ער האט געלעבט אין ווארשע, ער האט אמאל געדאוונט אין ווארשע. ס׳איז געווען מוצאי שבת אין א גערער שטיבל. זיי האבן אים געזעצט אין חוץ. מען האט אים געזעצט דארט נאך דער תפילה פון גערער חסידים, און זיי האבן געגעסן א מלוה מלכה. אינמיטן דער סעודה שטעלט זיך אויף איינער פון די גערער חסידים, רופט אים און זאגט: „ר׳ איצ׳ע, די מלוה מלכה, קום, זיי זיך משתתף אין דער מלוה מלכה.“ איך גלייב, איך קען נישט מער. ער פרעגט: „רבי, פארוואס די מלוה מלכה? ס׳שטייט דאך אז מען עסט מלוה מלכה, קען מען נאר שטיין ווי דער ... מען עסט די מלוה מלכה—

5:10:51 דובר 19 לוז.

5:10:52 דובר 16 הוא אמר ״לוז״. אתה קם ומביא סיפור. הוא אומר: ״אבל אצלנו יש כל כך הרבה, שאני יכול רק לעמוד״. הוא היה ... הוא לא נכנס לסעודה. כזה הוא היה. חבר׳ה, אנחנו אומרים עכשיו לחיים. אנחנו צריכים לדעת ששם, כמו ב... שהמאמר אינו רק בשביל ללמוד. צריך ללמוד אותו ולחזור וללמוד אותו, ואנחנו צריכים לחזור ולחשוב עליו, ואנחנו צריכים אחר כך ... להיות, ואנחנו צריכים ... מה שעדיין אינו מלוכה, אבל הפנימיות. זה סיפור קדוש. בראייה של הרבי, זו צריכה להיות ראייה, ראייה בנשמה. זה, זה, אבל לא סתם ראייה, סתם פנימיות. לא זה, לא לזה צריך להגיע, לא לזה הכוונה. לחיים, לחיים, לחיים. אני בא לכאן, נשארתי כאן עוד, ואז אנחנו אומרים, זה עוד לא מספיק לכם? לחיים, לחיים. שירה, תגידי לחיים. מר וולק, לחיים.

5:10:52 דובר 16 ער האט געזאגט „לוז“. דו שטייסט אויף און טראגסט א מעשה. זאגט ער: „אבער ביי אונז איז אזוי פיל, אז איך קען נאר שטיין.“ ער איז געווען ... ער איז נישט געגאנגען אין די סעודה אריין. דאס איז ער. חבר׳ה, מיר האבן יעצט לחיים. מיר דארפן וויסן, אז דאס דארט, ווי אין ... אז ס׳איז נישט דער מאמר נאר צו לערנען. דאס דארף מען לערנען און דארף עס איבערלערנען, און מיר דארפן עס איבערטראכטן, און מיר דארפן דאס נאך דעם ... זיין, און מיר דארפן ... וואס איז נאך נישט מלוכה, אבער די פנימיות. ס׳איז קיין הייליגע מעשה. ביים רבי׳נס ראי׳, דאס דארף זיין ראי׳, ראי׳ אין דער נשמה. דאס דער, דאס דער, אבער נישט סתם ראי׳, סתם פנימיות. דאס איז נישט דאס, נישט דאס דערינגען, נישט דאס איז געמיינט. לחיים, לחיים, לחיים. איך קום אהער, איך האב געבליבן דא נאך, און דאן זאגן מיר דאן, גייט עס אייך נאך נישט? לחיים, לחיים. שירה, זאג לחיים. הער וואלק, לחיים.

5:12:10 דובר 19 אה.

5:12:10 דובר 19 אך.

5:12:11 דובר 16 וולק, לחיים.

5:12:11 דובר 16 וואלק, לחיים.

5:12:12 דובר 19 חשבתי שהוא עדיין כאן.

5:12:12 דובר 19 איך האב געמיינט, אז ער איז דא נאך.

5:12:15 דובר 16 לא, זה ... וזה מה שכן. לא זה מה שכן. לא, בסדר גמור. מה כן? חבר׳ה, לא הכי נדיר. הניגון הזה, הניגון... תשמע, ניגון.

5:12:15 דובר 16 לא, זה ... וזה מה שכן. לא זה מה שכן. לא, בסדר גמור. מה כן? חבר׳ה, לא הכי נדיר. דער ניגון הזה, דער ניגון... הער, ניגון.

5:16:32 דובר 20 אבל הם רוצים את זה בעברית.

5:16:32 דובר 20 זיי ווילן דאס אבער אויף עברית.

5:16:34 דובר 16 הם רוצים לעבור לעברית.

5:16:34 דובר 16 זיי ווילן דרייען אויף עברית.

5:16:35 דובר 20 כן.

5:16:35 דובר 20 יא.

5:16:37 דובר 16 אבל הניגון הוא הניגון של ר׳ שלמה דער געלער. שלמה דער געלער. שלמה דער געלער היה חסיד של אדמו״ר המהר״ש. אחר כך היה רבי שמואל, אבל הוא היה איש של אדמו״ר המהר״ש. היה לו לולב ואתרוג, מספרים סיפורים כאלה. שלמה דער געלער. שניים ... שלמה דער געלער. הוא היה בעל ייסורים. מספרים כל מיני סיפורים כאלה, על החסיד שהיה, על מה שהוא עבר, עבר חיים קשים, ותמיד היה בשמחה. הניגון, אנחנו הולכים אל ה... בצעל. בצעל, הסיפור, למעשה היה ... כבר אמרתי הרבה. ואחר כך, אנחנו הולכים בצעל, הרבה מאברהם ... למעשה אברהם ... י״א ניסן, הדרך הרי מא׳. מא׳ עד א׳ ניסן. על כל פנים, היה שלמה דער געלער. בצעל, שלמה דער געלער, כשהוא הולך, יש לו ... ניגון. הוא אומר: ״זה נשמע כמו ניגון. כל הניגונים שלו מרמזים, ניגונים כאלה״, מה שהוא סיפר, חסיד, ש... גם לנו יש ... בעל הייסורים. הוא לוקח לולב ואתרוג, הצעל, ... דער געלער, הצעל. שלמה דער געלער, הוא היה, הוא רואה מה קורה. היו לו שבעה ילדים, כולם חולים. פשוט. האבא חולה. אין ילד בריא. כולם... לא נולד ילד בריא. והילד הזה נפטר. נס גדול, ילד. הוא ישב שבעה. כך הצעל, האיש, הצעל, האיש, הוא ישב שבעה. ובאמצע השבעה

5:16:37 דובר 16 אבער דער ניגון איז דער ניגון פון ר׳ שלמה דער געלער. שלמה דער געלער. שלמה דער געלער איז געווען א חסיד פון רבי מהר״ש. שפעטער איז געווען רבי שמואל, אבער ער איז געווען רבי מהר״ש׳ס מענטש. ער האט לולב און אתרוג, דערציילט פון אזעלכע מעשיות. שלמה דער געלער. צוויי ... שלמה דער געלער. ער איז געווען א בעל יסורים. אלע מעגליכע סיפורים דערציילט מען פון אזעלכע מעשיות, פון א חסיד וואס ער איז געווען, וואס ער האט דורכגעלעבט, דורכגעלעבט דאס שווערע לעבן, און ער איז שטענדיג געווען אין שמחה. דער ניגון, מיר גייען צום ... אין צעל. אין צעל, די מעשה, אייגנטליך געווען ... שוין פיל געזאגט. און נאכדעם, מיר גייען אין צעל, פיל פון אברהם ... אייגנטליך איז אברהם ... י״א ניסן, דער וועג דאך פון א׳. א׳ ביז א׳ ניסן. על כל פנים איז געווען שלמה דער געלער. אין צעל, שלמה דער געלער, ווען ער גייט, האט ער א ... ניגון. זאגט: „דאס שמעקט קיין ניגון זיין. אלע די ניגונים זיינע, דאס איז מרמז, אזעלכע ניגונים“, וואס ער דערציילט האט, א חסיד, וואס... מיר האבן אויך ... דער בעל יסורים. ער נעמט לולב און אתרוג, די צעל, ... דער געלער, די צעל. שלמה דער געלער, ער איז געווען, ער זעט וואס עס גייט. ער האט געהאט זיבן קינדער, אלע זענען קראנק. פשוט. די טאטע איז קראנק. ס׳איז נישט דא קיין נארמאל קינד. אלע זענען... קיין נארמאל קינד איז נישט געבוירן געווארן. און דאס קינד איז אוועק. נס גדול, א יונגל. ער האט געזעסן שבעה. אזוי די צעל, דער מאן, די צעל, דער מאן, ער האט געזעסן שבעה. און אינמיטן דער שבעה

5:18:25 דובר 16 הוא קם לרקוד עם הגרביים. כך הוא אמר. כך סיפר האיש: עם הגרביים. הוא ישב שבעה, כך אמר. עם הגרביים הוא רקד. ואמרו לו: ״למה אתה רוקד? יש לו שבע בנות חולות ובן אחד שלא הסתדר לו, והוא רוקד. למה אתה רוקד?״ ״הרי כבר לא נשאר שום דבר, תנו לי לחיות.״ ככה זה, פשוט. הרי כבר לא נשאר שום דבר. זו לא עבודה פשוטה. הוא היה כזה, זה היה חלק ממנו. הוא היה חסיד של אדמו״ר המהר״ש, ויש עליו כל מיני סיפורים. אבל הסיפור — אנחנו מגיעים ל[לא ברור]. שלמה המלומד גר בנעוול, והוא נסע ברכבת, כמו שקוראים לזה בגרמניה. נסע ברכבת. וברוסיה הרכבות היו בנויות כך שהייתה קומה תחתונה, קומה אמצעית וקומה עליונה. והעניים היו בקומה התחתונה. וכך הלאה. הוא ישב שם, כמו כל אדם. כסף לא היה לו. ישב בקומה התחתונה ואמר קריאת שמע שעל המיטה. אמר קריאת שמע שעל המיטה. והוא אמר קריאת שמע שעל המיטה בניגון. ישב ושר, שר בניגון ואמר קריאת שמע שעל המיטה. זה מה שעשה, קריאת שמע שעל המיטה. ובקומה העליונה היה פריץ, גוי. הוא ישב בקומה העליונה ושמע שמישהו שר. הוא אמר, הוא אמר: ״זה ה—״ כך הוא מספר כאן, באמצע הלילה אף אחד לא שר ניגון. אז הפריץ

5:18:25 דובר 16 האט ער זיך געשטעלט טאנצן מיט די זאקן. דאס האט ער געזאגט. דאס האט דער מאן דערציילט. מיט די זאקן. ער איז געווען אין שבעה, האט ער געזאגט. מיט די זאקן האט ער געטאנצט. און מ'האט אים געזאגט: „וואס טאנצטו? ער האט זיבן קראנקע טעכטער און איין זון, וואס איז נישט געווארן, און ער טאנצט. וואס טאנצטו?“ „עס איז דאך גארנישט מער איבער, לאז מיך לעבן.“ דאס גייט, דאס איז פשוט. עס איז דאך גארנישט מער איבער. דאס איז נישט קיין פשוט'ע עבודה. ער איז געווען, ער האט עס געהאט מיט זיך. ער איז געווען א חסיד פון רבי מהר״ש, אלע מעגליכע סיפורים. אבער דער סיפור, מיר גייען צום [לא ברור]. שלמה דער געלערנטער האט געלעבט אין נעוול, און ער איז געפארן אין באן, אין רכבת, ווי דאס הייסט אין דייטשלאנד. געפארן מיטן טריין. און אין רוסלאנד, די טריינס זענען געווען געבויט אז ס'איז דא דער אונטערשטער שטאק און דער מיטלסטער שטאק און דער אויבערשטער שטאק. און די ארעמע לייט, די זענען אויפן אונטערשטן שטאק. און אזוי. איז ער געזעסן דארט, גענוי ווי א מענטש. ער איז געווען, קיין געלט האט ער נישט געהאט. געזעסן אויפן אונטערשטן שטאק און ער האט געלערנט קריאת שמע שעל המטה. געלערנט קריאת שמע שעל המטה. און ער האט געלערנט קריאת שמע שעל המטה מיט א ניגון. געזעסן, געזונגען, ער האט געזונגען מיט א ניגון און ער האט געלערנט קריאת שמע שעל המטה. דאס האט ער געטאן, קריאת שמע שעל המטה. און אויפן אויבערשטן שטאק איז געווען א פריץ, א גוי. און ער האט געזעסן אויפן אויבערשטן שטאק. און ער האט געהערט ווער ס'זינגט. ער האט געזאגט, ער האט געזאגט: „דאס איז דער—“ דערציילט ער דא, ס'איז מיטן אין דער נאכט, קיינער זינגט נישט קיין ניגון. איז דער פריץ

5:20:23 דובר 16 [לא ברור] מלמעלה בקבוק משקה. והוא אומר: ״אתה שר יפה, תשיר שוב. אתה שר יפה, תשיר שוב.״ וה[לא ברור] שולח בקבוק משקה. אז הוא שר שוב. כך הוא עושה שלוש, ארבע פעמים, ומגיעים ארבעה בקבוקים. ואז נכנסו לחדר והביאו ארבעה בקבוקי משקה ואמרו: ״מה להביא?״ ארבעה בקבוקי משקה, כי, נו, זה עושה את החסידים למציאות עדינה. הוא הביא ארבעה בקבוקי משקה. זה סיפור. הוא אמר, הוא אמר, ברכבת, והוא חושב, הוא עוד עם— הוא שר ניגון, והפריץ שם שמע אותו בקומה השלישית ואמר לו ברוסית: ״תשיר שוב. תשיר שוב. תשיר שוב.״ ואחרי כל פעם ששר, ה[לא ברור] שלח בקבוק. אז הוא אמר, [לא ברור]: ״חסידים, [לא ברור].״ הוא אמר: ״זה העניין של ניגון חסידי. אפילו גוי, כשהוא שומע, הוא שומע את ה[לא ברור] של ניגון חסידי. אפילו גוי שומע את זה. אתם יודעים? הגוי, שיקבל לחוד, לחוד. [לא ברור] מילה של חסידות, הוא לא נעשה [לא ברור]. אבל ניגון חסידי תופס גם את הגוי. הסיפור ממחיש את זה.״ אז ה[לא ברור] הוא חסיד, אבל הנקודה—

5:20:23 דובר 16 [לא ברור] פון אויבן, דעם בוטל משקה. און ער זאגט: „דו זינגסט גוט, זינג נאך אמאל. דו זינגסט גוט, זינג נאך אמאל.“ און דער, דער [לא ברור] שיקט דעם בוטל משקה. האט ער נאך אמאל. מאכט ער דריי, פיר מאל, און עס קומען פיר בוטלעך. און דאן קומען זיי אריין אין שטיבל און האבן געבראכט פיר בוטלעך משקה און געזאגט: „וואס זאל מען ברענגען?“ פיר בוטלעך משקה, ווייל, קום, עס מאכט חסידים, א הייקעלע מציאות. ער האט געבראכט פיר בוטלעך משקה. דאס איז א סיפור. ער האט געזאגט, ער האט געזאגט, אין דער באן, און ער טראכט, ער איז נאך מיט— ער האט געזונגען א ניגון, און דער פריץ דארט האט עס געהערט אויפן דריטן שטאק, האט ער אים געזאגט אויף רוסיש: „זינג נאך אמאל. זינג נאך אמאל. זינג נאך אמאל.“ און נאך יעדן מאל, ווען ער האט געזונגען, האט דער [לא ברור] געשיקט א בוטל. האט ער, האט ער געזאגט, [לא ברור]: „חסידים, [לא ברור].“ האט ער געזאגט: „דאס איז דער ענין פון א חסידישן ניגון. אפילו א גוי, ווען ער הערט, הערט ער דעם [לא ברור] פון א חסידישן ניגון. אפילו א גוי הערט דאס. ווייסט איר? דער גוי, ער זאל באקומען לחוד, לחוד. [לא ברור] א ווארט חסידות, ווערט ער נישט [לא ברור]. אבער א חסידישער ניגון, דער נעמט דעם גוי אויך. דער סיפור ברענגט עס ארויס. אזוי, דער [לא ברור] איז חסיד, אבער דער נקודה—

5:22:12 דובר 16 היא יהודית. [לא ברור] המאמר, הניגון יכול להתנגן. להביא לידי גילוי את החסידות. אה? קושיה קשה. נו, כבר אמרתי מספיק לחיים, אז אני כבר לא צריך לענות יותר. קודם הייתי צריך לענות. בינתיים אני כבר לא צריך לענות. והקושיה נעשית יותר ויותר [לא ברור]. אבל עכשיו אני כבר לא צריך לענות.

5:22:12 דובר 16 איז יידיש. [לא ברור] דער מאמר, דער ניגון קען שפילן. חסידות אויפברענגען. אה? א שווערע קשיא. קום, איך האב געזאגט גענוג לחיים, אלזא איך דארף שוין נישט מער ענטפערן. פריער האב איך געדארפט ענטפערן. אינצווישן דארף איך נישט מער ענטפערן. און אלץ מער [לא ברור] די קשיא. אבער יעצט דארף איך נישט מער ענטפערן.

5:22:41 דובר 21 אז מה התשובה לזה?

5:22:41 דובר 21 וואס איז דען דער ענטפער אויף דעם?

5:22:42 דובר 16 אה?

5:22:42 דובר 21 אז מה התשובה?

5:22:42 דובר 21 וואס איז דען דער ענטפער?

5:22:42 דובר 16 מה? מה? יש לך תשובה? מה? עבודה בעיון.

5:22:42 דובר 16 וואס? וואס? האסטו דעם ענטפער? וואס? עבודה מיט עיון.

5:22:51 דובר 21 התשובה. התשובה.

5:22:51 דובר 21 דער ענטפער. דער ענטפער.

5:22:55 דובר 16 התשובה. אה, מה חשבתי לעצמי. עבודה בעיון היא תירוץ לקושיות. לחיים, לחיים, לחיים. [לא ברור] י״א ניסן, [לא ברור]. חבר׳ה, אתם הרי שומעים כאן יותר, כמו שאמרתי, מאשר בניו יורק. גם בארגנטינה זה לא אחרת. אתם הרי חיים כאן, כאן, כאן, אתם יודעים, [לא ברור]. ו[לא ברור]. אתם יודעים, חסידות היא פנימיות, חסידות היא הדרך. חסידות היא [לא ברור], אבל צריך לעשות זאת בפיקחות. זה לא איזה, אה— כמו שאמרתי. הרי אתם חיים כאן. לחיים. אין בזה דרכי עקיפין. חבר׳ה, [לא ברור], אומר הזוהר, והרבי אומר: ״המאמר״ — למדתם את המאמר, אומר הרבי. כמו שאומרים, למדתם את המאמר. כמו שאומרים, למדתם את המאמר. מה עושים?

5:22:55 דובר 16 דער ענטפער. אה, וואס האב איך געטראכט. עבודה מיט עיון איז א תירוץ אויף קשיות. לחיים, לחיים, לחיים. [לא ברור] י״א ניסן, [לא ברור]. חברה, איר, איר הערט דאך דא מער, ווי געזאגט, פון ניו יארק נישט. אין ארגענטינע אויך נישט אנדערש. איר לעבט דאך דא, דא, דא, ווייסט, [לא ברור]. און [לא ברור]. איר ווייסט עס, חסידות איז פנימיות, חסידות איז דער וועג. חסידות איז [לא ברור], אבער עס דארף זיין מיט א פיקחות. עס איז נישט קיין, אה— ווי געזאגט. לעבט דאך. לחיים. עס גיט נישט קיין עקיפים. חברה, [לא ברור], זאגט דער זוהר און דער רבי זאגט: „דער מאמר“ — איר האט געלערנט דעם מאמר, זאגט דער רבי. ווי מ'זאגט, איר האט געלערנט דעם מאמר. ווי מ'זאגט, איר האט געלערנט דעם מאמר. וואס מאכט מען?

5:23:59 דובר 21 מה זה?

5:23:59 דובר 21 וואס איז דאס?

5:24:00 דובר 16 אה, תנו לי שנייה. הרי יש בעיה של הפרומקייט.

5:24:00 דובר 16 אה, גיט מיר א סעקונדע. ס'איז דאך א פראבלעם פון דער פרומקייט.

5:24:05 דובר 21 זה כמו סאלאב? סאלאב?

5:24:05 דובר 21 דאס איז ווי א סאלאב? סאלאב?

5:24:08 דובר 16 אה, לא, אלה כבר [לא ברור]. אלה [לא ברור]. אבל [לא ברור], הרבי לא לבד. ברדיצ׳ב, זה סיפור מברדיצ׳ב. אבא שלי סיפר לי את זה. אצלנו בבית היה יהודי זקן שהיה לו בגד מברדיצ׳ב. את זה סיפרו לי כבר כשהייתי קטן. ליהודי הזה היה בגד מברדיצ׳ב. היה עליו כתם גדול. נו, מה הסיפור של הכתם הזה? נו, הברדיצ׳באי היה פעם בדרך, בנסיעה. זה היה ערב שבת, והוא הגיע לאכסניה. ובאכסניה הוא רואה ששם נמצא ר׳ ברוך ממז׳יבוז׳. אתם מכירים את הסיפור? ר׳ ברוך ממז׳יבוז׳ לא רצה להכניס את הברדיצ׳באי. הם היו שני טיפוסים שונים: ר׳ ברוך ממז׳יבוז׳ היה בבחינת גבורה, היה מאוד, מאוד [לא ברור]. ממז׳יבוז׳ היה אדם בעל ראש גדול. וכאן הברדיצ׳באי — רוקד, שר, בקיצור, הוא משתולל כאן. הוא מסוגל לשבת כאן על הגג. אבל ר׳ ברוך ממז׳יבוז׳ לא נותן לו להיכנס. והברדיצ׳באי התחנן, רצה להישאר לשבת, רצה מקום לשבת. והבטיח שלא יעשה שום בעיות. הוא ישב בשקט. הוא ישב בשקט כל השבת. יפה. הוא הבטיח, והכניסו אותו. הוא ישב שם. מגיע ליל שבת, קבלת שבת, והוא רצה לרקוד לכבוד שבת, רצה לרקוד בשבת. בקיצור, הוא התאפק. הוא קיבל על עצמו לשבת בשקט, לשבת ברוגע. מגישים את הסעודה, קי—

5:24:08 דובר 16 אה, ניין, דאס זענען שוין [לא ברור]. דאס זענען [לא ברור]. אבער [לא ברור], דער רבי איז נישט אליין. בארדיטשוב, דאס איז א מעשה פון בארדיטשוב. דאס איז מיר דערציילט געווארן פון מיין טאטן. ביי אונז איז געווען אין שטוב אן אלטער, אן איד, געהאט א בגד פון בארדיטשוב. דאס איז מיר שוין דערציילט געווארן פון ווייניג. דער איד האט געהאט א בגד פון בארדיטשוב. עס האט געהאט א גרויסן פלעק. נו, וואס איז די מעשה מיט דעם פלעק? נו, דער בארדיטשובער איז געווען אמאל אויפן וועג, פארן אויף וועג. עס איז געווען ערב שבת, ער איז געקומען אין אן אכסניא. און אין דער אכסניא, קוקט ער דארטן, איז געווען דארטן ר' ברוך מעזשיבוזשער. קענט איר די מעשה? ר' ברוך מעזשיבוזשער האט נישט געוואלט אריינלאזן דעם בארדיטשובער. עס זענען געווען צוויי אופנים: ר' ברוך מעזשיבוזשער איז געווען א גבורה, איז געווען זייער א, זייער א [לא ברור]. מעזשיבוזש איז געווען א גרויסער קאפ. און דא דער בארדיטשובער — טאנצן, זינגען, בקיצור, ער לאזט דא דריי. ער קען זיצן דא אויף דעם דאך. אבער ר' ברוך מעזשיבוזשער לאזט זיך נישט אריין. און דער בארדיטשובער האט זיך איינגעבעטן, געוואלט אויף שבת, האט געוואלט א פלאץ אויף שבת. און האט צוגעזאגט אז ער גייט נישט מאכן קיין פראבלעם. ער גייט זיצן שטיל. ער גייט זיצן שטיל א גאנצן שבת. שיין. ער האט צוגעזאגט, האט מען אים אריינגעלאזט. איז ער געזעסן דארטן. עס קומט פרייטאג נאכט, קבלת שבת, האט ער געוואלט טאנצן לכבוד שבת, האט געוואלט טאנצן ביי שבת. בקיצור, האט ער זיך איינגעהאלטן. ער האט זיך אונטערגענומען, ער גייט זיצן שטיל, גייט זיצן רואיג. טראגן די סעודה, קי—

5:26:01 דובר 16 זה. מגיעים לקידוש. הברדיצ׳באי הרי עשה קידוש, והרי ידוע שלפני הקידוש, אתם יודעים, היין אצל הברדיצ׳באי היה רגיל לרתוח. אבל כשישב לפני ר׳ ברוך ממז׳יבוז׳, הוא התאפק לפני הקידוש, התאפק, התאפק, התאפק, התאפק. עד שמגיע המרק, מגישים את המרק. כשמגיעים למרק, הוא אומר: ״אני רוצה קערה.״ שואל אותו מי שמגיש את הקערה, המלצר שואל: ״אתה רוצה את זה עם פלפל או בלי פלפל?״ ברגע ששמע את המילה ״פלפל״, הוא נתן צעקה: ״פלפל, ר׳ לוי? למה שפר, ר׳ לוי?״ לקח את צלחת המרק וזרק אותה על ר׳ ברוך ממז׳יבוז׳. והוא... ״פלפל, ר׳ לוי, למה שפר, ר׳ לוי.״ אז זה, נו, אתם מכירים את הסיפור, זה סיפור.

5:26:01 דובר 16 דאס. קומען פאר קידוש. דער בארדיטשובער האט דאך געמאכט קידוש, דאך ידוע, אז פאר קידוש פלעגט, ווייסטו, דער בארדיטשובער פאר קידוש פלעגט די וויין קאכן. אבער אז ער איז געזעסן פאר ר' ברוך מעזשיבוזשער, האט ער זיך איינגעכאלטן פאר קידוש, האט ער זיך איינגעכאלטן, איינגעכאלטן, איינגעכאלטן, איינגעכאלטן. ביז עס קומט די יויך, קומען די יויך, די זופן. קומט צו די יויך, זאגט ער: ״איך וויל א קיטל דיר.״ פרעגט אים דער וואס גיט קיטל, דער טיילער, פרעגט: ״ווילסטו דאס מיט פעפער אדער אן פעפער?״ ווי ער האט נאר געהערט דאס ווארט ״פעפער״, האט ער געגעבן א געשריי: ״פעפער, ר' לוי? למה שפר, ר' לוי?״ און גענומען דעם טעלער יויך און געווארפן אויף ר' ברוך מעזשיבוזשער. און ער האט... ״פעפער, ר' לוי, למה שפר, ר' לוי.״ אז דאס איז, נו, קענט איר די מעשה, דאס איז א מעשה.

5:27:14 דובר 21 [לא ברור] היה הבגד, הבגד הקטן.

5:27:14 דובר 21 [לא ברור] האט מען דעם בגד, דער קליינער בגד.

5:27:18 דובר 16 [לא ברור], סיפרו את זה בבית, כשהיו קטנים־קטנים.

5:27:18 דובר 16 [לא ברור], האט מען דערציילט דאס אין שטוב, קליין קליין.

5:27:21 דובר 21 ר' ברוך, ר' ברוך.

5:27:22 דובר 16 ר' ברוך, ר' ברוך.

5:27:23 דובר 21 ר' ברוך הוא הבגד. קטן.

5:27:23 דובר 21 ר' ברוך איז דער בגד. קליין.

5:27:28 דובר 16 ״פפר, ר' לוי, למה שפר, ר' לוי.״ ר' לוי מסתכל, לוקחים לזה זמן. מעשה, מעשה נחמד. ״פפר, ר' לוי, למה שפר, ר' לוי.״ אבל כשאנחנו מגיעים למעשה, מה הייתה הנקודה ב[לא ברור]? מה הייתה הנקודה? אה?

5:27:28 דובר 16 ״פעפער, ר' לוי, למה שפר, ר' לוי.״ ר' לוי קוקט, לייגן זיך צייט אויף. א מעשה, א געשמאקע מעשה. ״פעפער, ר' לוי, למה שפר, ר' לוי.״ אבער ווי מיר קומען צו דער מעשה, וואס איז די נקודה געווען אין [לא ברור]? וואס איז געווען די נקודה? אה?

5:27:53 דובר 21 בואו ניגש לחיים.

5:27:53 דובר 21 לאמיר גיין צום לעבן.

5:27:55 דובר 16 הנקודה היא...

5:27:55 דובר 16 די נקודה איז...

5:27:57 דובר 21 נו, בואו ניגש לחיים.

5:27:57 דובר 21 קומען אזוי נו צום לעבן.

5:28:01 דובר 16 הנקודה היא מאה ועשרים שנה, י״א ניסן. והנה אנחנו עומדים כאן ומתוועדים, חבר'ה. י״א ניסן, מאה ועשרים שנה. מה בכל זאת משאירים? הקדמות ישנות, הקדמות. כל הזמן הקדמות. [לא ברור]. מאה ועשרים שנה. י״א ניסן. איי, איי, איי, איי, איי, איי. אה. מילה אחת, לא, לא, מילה אחת. מילה אחת. מילה אחת. מילה אחת. בלילה אנחנו הולכים לישון, ובבוקר קמים אחרת. אנחנו כבר הולכים, הולכים כך בערב. גם קמים אחרת. צריך לקחת את החסידות ברצינות. צריך לקחת את החסידות ברצינות, חבר'ה. [לא ברור]. צריך לקחת את החסידות ברצינות. כי הרבי רציני. האם זה, האם זה, בדיחה, ועוד בדיחה, ועוד בדיחה? צריך לקחת את החסידות ברצינות. צריך לקחת את החסידות ברצינות. חסידות היא דבר רציני. זו לא בדיחה, לא הלצה, לא הלצה. זה רציני. זו עבודה. חסידות היא עבודה. זו עבודה. חסידות היא עבודה. תשל״ב. היו שבעים שנה. שבעים שנה. כל העולם מגיע לרבי. זה דבר טוב... שבעים שנה. [לא ברור]. וחבר'ה, אני הייתי שם. [לא ברור], חבר'ה, זוכרים את התקופה, שבעים שנה. תשל״ב. כל העולם מגיע. וכל הלילה רקדו את ה[לא ברור] החסידי. היה שמח, היה עליז, היה לילה מואר. והרבי התוועד. למה התכוון הרבי? מה היה המסר של הרבי? איך פתח הרבי את ההתוועדות? מה שמעו בהתוועדות של הרבי על שבעים שנה? מה אמר הרבי? הרבי פתח את ההתוועדות בכך שאבא

5:28:01 דובר 16 די נקודה איז מאה ועשרים שנה, י״א ניסן. און דא שטייען מיר און פארברענגען, חבר׳ה. י״א ניסן, מאה ועשרים שנה. וואס דאך לאזט מען? אלטע הקדמות, הקדמות. אלטע הקדו— אלץ הקדמות. [לא ברור]. מאה ועשרים שנה. י״א ניסן. איי, איי, איי, איי, איי, איי. אה. איין ווארט, לא, לא, איין ווארט. איין ווארט. איין ווארט. איין ווארט. ביינאכט גייען מיר שלאפן, אינדערפרי שטייען מיר אויף אנדערש. מיר גייען שוין, גייען שוין בערב אזוי. אויך שטייען מיר אויף אנדערש. מען דארף נעמען חסידות ערנסט. מען דארף נעמען חסידות ערנסט, חבר׳ה. [לא ברור]. מען דארף נעמען חסידות ערנסט. ווייל דער רבי איז ערנסט. איז עס, איז עס, איז א ווערטל, נאך א ווערטל, נאך א ווערטל? מען דארף נעמען חסידות ערנסט. מען דארף נעמען חסידות ערנסט. חסידות איז, איז ערנסט. איז קיין דזשאוק, איז קיין ווערטל, איז קיין ווערטל. איז ערנסט. איז, איז עבודה. חסידות איז עבודה. איז עבודה. חסידות איז עבודה. תש״ל־ב׳. געווען שבעים שנה. שבעים שנה. די גאנצע וועלט קומט צום רבי. דאס איז א גוטע... שבעים שנה. [לא ברור]. און, חבר׳ה, איך בין געווען דארט. [לא ברור], חבר׳ה, געדענקט מען די צייט, שבעים שנה. תשל״ב. קומט די גאנצע וועלט. און די גאנצע נאכט האט מען געטאנצט דעם [לא ברור] חסידי. איז געווען פריילעך, איז געווען לוסטיג, איז געווען א ליכטיגע נאכט. און דער רבי איז פארבראכט. וואס האט דער רבי געמיינט? וואס איז געווען דעם רבי׳נס ווארט? ווי האט דער רבי אנגענומען פארברענגען? וואס האט געהערט דעם רבי׳נס פארברענגען פון שבעים שנה? וואס איז דער רבי? דער רבי האט אנגענומען פארברענגען, אז א טאטע

5:30:36 דובר 16 אוהב את הילדים. הוא רוצה רק את הטוב ביותר בשבילם. רוצה רק את הטוב ביותר בשבילם. אבא אוהב את הילדים ורוצה רק את הטוב ביותר. רוצה רק שיהיו להם חיים נעימים, חיים בריאים. אם כך, נשאלת שאלה: למה ביציאת מצרים עושים עבודת פרך? הופכים את החיים לקשים יותר. למה מקשים על החיים? מסכנים, היו להם מאתיים ועשר שנים של עבודה קשה. אבל זה נמשך. ביציאת ישראל ממצרים עושים... מה עושים? מה מתרחש? איך חיים? איך ישנים? אני רואה שעולים מרוסיה, משפחות שלמות עולות מרוסיה. באמצעות גמילות לרוסיה, מסירות נפש שלמה במשך כל היום. איך הם עלו מרוסיה? הרבי שלח שלוחים, הנה, הנה, קחו. ולוקחים, ולא צריכים גמילות. שלושים שנה שמעו צעקה. כל זה. איזו גמילות? אילו חיים? הרבי שלח אחד לאוסטרליה, את השני לאפריקה, את השלישי לשם. לך, תעשה עבודה. והרבי שמח. איפה כאן האהבה, איפה כאן האהבה, איפה כאן אבא? כל ההתוועדות היא על כך שאהבה אמיתית פירושה שהוא רוצה שזה יהיה העניין שלך. שותפות. הוא מחמם אותו עם ראש של בית ספר, [לא ברור]. והראש של בית הספר, העניין האישי, העניין שלי, ושותף יודע מה פירוש הדבר. זה קשה, אתה עומד שבעים שעות. מה צריך לעשות קצת, מה צריך להביא לחייו? לא, זו שעה של הפצה. רק חודש, הולך, הולך, יגיע. כי הרבי באמת, אה, כשהיהודי אוהב, הוא יודע שאלה עוגיות, קופסה,

5:30:36 דובר 16 ער האט ליב די קינדער. וויל נאר דאס בעסטע פאר זיי. וויל נאר דאס בעסטע פאר זיי. א טאטע האט ליב די קינדער, וויל נאר דאס בעסטע. וויל נאר אז זיי זאלן האבן א געשמאקע לעבן, א געזונטע לעבן. אויב אזוי, פרעגט זיך א שאלה: פארוואס ביי יציאת מצרים טוט מען עבודת הפרך? מאכט זיך קלינגער דאס לעבן. וואס מאכט זיך שווער דאס לעבן? נעבעך, זיי האבן געהאט צוויי הונדערט און צען יאר שווערע עבודה. אבער עס פירט. ביי יציאת ישראל ממצרים טוט מען... וואס טוט מען? וואס מאכט מען? וואס לעבט מען? וואס שלאפט מען? איך זע ארויף פון רוסלאנד, גאנצע משפחות ארויף פון רוסלאנד. דורך גמילות צו רוסלאנד, גאנצע מסירות נפש א גאנצן טאג. ווי זענען זיי ארויף פון רוסלאנד? דער רבי האט געשיקט שלוחים, דא, דא, גיט. און מען נעמט, און מען דארף נישט גמילות. דרייסיג יאר געהערט א שטראי. גאנץ דאס. וואס גמילות? וואס לעבן? דער רבי האט געשיקט איינעם אין אויסטראליע, דעם אנדערן אין אפריקע, דעם דריטן דארט. גיי, טו עבודה. און דער רבי פרייט זיך. ווי איז דא די ליבשאפט, ווי איז דא די אהבה, ווי איז דא א טאטע? די גאנצע פארברענגען איז אויף דעם: אז אן אמת'ע אהבה איז אז ער וויל אז עס זאל זיין דיין זאך. שותפות. הייצט אים מיט קאפ שולע, [לא ברור]. און דער קאפ שולע, דער אייגענער זאך, מיין זאך, און א שותף ווייסט וואס עס הייסט. ס'איז שווער, שטייסט שבעים שעה. וואס דארף מען מאכן אביסל, וואס דארף מען ברענגען אים לעבן? דער ניין, איז א הפצה שטונד. נאר א חודש, הולך, הולך, יגיע. ווייל דער רבי באמת, אה, אז דער איד ליבט, ווייסט ער, אז ס'איז קייכלעך, א קעסטל,

5:32:48 דובר 16 עוגיות זהב. נו, הוא רוצה לסחוב את זה, הוא רוצה לעשות את זה. ואז, הולך, הולך, יגיע. צריכה להיות יגיעה, זהו י״א ניסן. י״א ניסן, אומרים, הרי זה מאה ועשרים שנה. מאה ועשרים שנה. בעל הבית היה בחתונה. ניגש אליי יהודי, בעל בית, ואומר לי, אומר לי: אה, מאה ועשרים, הוא אומר, כאילו זה סוף התקופה. מאה ועשרים. חכה רגע, יש עוד עשרים שנה. לגמרי. עד מאה ועשרים זה רק דבר אחד, אבל מאה ועשרים. היהודי אומר לי, אומר לי: אבל אצלנו, כאילו משהו יושב על הלב, מאה ועשרים, זה... נו, משהו קורה. משהו קורה. מה באמת אצל הרבי? אצל הרבי זה לא... הגמרא אומרת כאן על המן, שהוא גזר תענית כי זה אדר שלו, של משה, משה. לגמרי, מאה ועשרים שנה. זו התענית. זו הייתה צריכה להיות התענית של המן. לגמרי, לגמרי. איפה זה אצל המן? איפה ה[לא ברור]. ולא ידע, ולא ידע, [לא ברור] נולד. זו היסטוריה. רבינו, [לא ברור], יש, [לא ברור], מה אומר, ב... ב... ב[לא ברור], חסידים, ב״מאור עינים״. הוא אומר: ״ולא ידע״ — מה הפירוש של זה? אני מסתכל פעם, אני מסתכל פעם, אני מסתכל פעם, ולפעמים לא רואה. ״ולא ידע [לא ברור] משה רבינו נולד״. מפרש ר' נחום מטשרנוביל. הוא מפרש. מה פירוש ״לא ידע״ כפשוטו? לא הבנתי שכאשר מלאו למשה מאה ועשרים שנה, דווקא אז הוא נולד.

5:32:48 דובר 16 א גאלדענע קייכלעך. נו, ער וויל עס שלעפן, ער וויל עס טון. דאן, הולך, הולך, יגיע. ס'דארף זיין יגיעה, דאס איז דער י״א ניסן. י״א ניסן, זאגט, איז דאך מאה ועשרים שנה. מאה ועשרים שנה. דער בעל־בית איז געווען חתונה. קומט צו מיר א איד, בעל־בית איז ער, און ער זאגט מיר, זאגט מיר: אה, מאה ועשרים, ער זאגט, עפעס איז א סוף דער צייט. מאה ועשרים. ווארט א קליין ביסל, נאך צוואנציג איז ער. גאנדיק. ביז הונדערט און צוואנציג איז נאר עפעס איינס, הונדערט און צוואנציג אבער. זאגט מיר דער איד, זאגט מיר: אבער מיר, מיר עפעס לייגט זיך עפעס אויפן, מאה ועשרים, ס'איז... נו, גייט עפעס. גייט עפעס. וואס טאקע דער רבי'ס? דער רבי'ס איז נישט... גמרא זאגט דא אויפן אומר, אז דער גיט תענית אז זיין אדר, משה, משה. גאנדיק, הונדערט און צוואנציג יאר. דאס איז די תענית. דאס דארף געווען די תענית פונעם אומר. גאנדיק, דאס גאנדיק. ווי אומר'ס? ווי איז דער [לא ברור]. ולא ידע, ולא ידע, [לא ברור] נולד. איז היסטאריע. רבינו, [לא ברור], ס'דא, [לא ברור], וואס זאגט דער, אין, אין, אין, [לא ברור], חסידים אין א מאור עינים. זאגט: ולא ידע — וואס איז טייטש דערפון? איך קוק אמאל, איך קוק אמאל, איך קוק אמאל, איך זע נישט אמאל. ולא ידע [לא ברור] משה רבינו נולד. טייטשט ער, טייטשט ער, ר' נחום טשערנאבלער. טייטשט ער. וואס פשוט לא ידע. איך האב נישט פארשטאנען, אז ביי משה איז געווען מאה ועשרים שנה, איז ער ערשט יעצט נולד.

5:35:07 דובר 22 הייתי כאן במצב הזה.

5:35:07 דובר 22 איך שטיי געווען דא אין דער סיטואציע.

5:35:09 דובר 16 דווקא אז. לא, הרבי אומר דבר אחר. הוא אומר דבר אחר. הדבר הזה אינו דברי הרבי. הרבי אומר דבר אחר. דווקא אז נולד. הוא נולד עכשיו. מה? כי כשהיו מאה ועשרים, אז בכל יהודי היה ה[לא ברור]. כאן אומר, כאן אומר ר' נחום מטשרנוביל, שבכל יהודי היה ה... ה... ה[לא ברור] של משה. בכל יהודי היה הניצוץ של משה. הרי תראה בתניא שבכל יהודי יש ה[לא ברור], ה״משה שבכל אחד ואחד״. בכל יהודי, זה אדר שלו. אומרים: מאה ועשרים, נולד משה. רק עכשיו הוא כאן, רק עכשיו הרבי כאן, עכשיו הרבי מאיר בכל חסיד. הרבי מאיר עכשיו בכל חסיד. זה נעשה העניין שלי. משה, משה נולד. רק עכשיו הוא נולד. צריך להיות משה רבינו בנפש. צריך שיהיה רבי, שיאיר. [לא ברור] זו קליפה. בקדושה זה [לא ברור]. קודם כול [לא ברור]. לחיים, חבר'ה, לחיים.

5:35:09 דובר 16 ערשט יעצט. ניין, דער רבי זאגט אן אנדער ווארט. דער זאגט אן אנדער ווארט. דער ווארט, נישט דער רבי'ס ווארט. דער רבי זאגט אן אנדער ווארט. ערשט יעצט נולד. ער איז געבוירן געווארן יעצט. וואס? ווייל בשעת ס'געווען מאה ועשרים, איז דעמאלט אין יעדער איד געווען דער [לא ברור]. דא זאגט, דא זאגט דער טשערנאבלער, אז ביי יעדער איד איז געווען דער, דער, דער [לא ברור] פון דער משה. ביי יעדער איד איז געווען דער ניצוץ פון משה. דא וועסטו זען תניא, אז ביי יעדער איד איז פאראן דער, [לא ברור], דער משה שבכל אחד ואחד. ביי יעדער איד, דאס איז זיין אדר. זאגט מאה ועשרים, נולד משה. ערשט איז עס כאן, ערשט איז עס כאן דער רבי, יעצט דער רבי לייכט אריין אין יעדן חסיד. דער רבי יעצט לייכט אין יעדן חסיד. ס'ווערט מיין זאך. משה, משה נולד. ערשט ווערט ער געבוירן. עס דארף זיין משה רבינו אין נפש. דארף זיין א רבי, דארף לייכטן. [לא ברור] איז קליפה. אין קדושה איז דאס [לא ברור]. צום ערשט [לא ברור]. לחיים, חבר'ה, לחיים.

5:36:34 דובר 24 לחיים.

5:36:36 דובר 16 על זה עוד שוכב העולם. חבר'ה, לכו לישון. מחר יהיה אחרת לגמרי. מחר יהיה אחרת לגמרי. יהודים לא—

5:36:36 דובר 16 דערויף לייגט זיך נאך די וועלט. חבר'ה, גייט שלאפן. מארגן וועט זיין גאר אנדערש. מארגן גייט זיין גאר אנדערש. אידן נישט—

5:36:46 דובר 24 אבל הוא עדיין לא יודע את זה.

5:36:46 דובר 24 אבער דער ווייסט עס נאך נישט.

5:36:48 דובר 16 מה אתה אומר?

5:36:48 דובר 16 וואס זאגסטו?

5:36:49 דובר 24 רגע, הוא עדיין לא יודע את זה. הרי זה מכניס כל אחד פנימה. הוא יכול לדעת את זה אי פעם.

5:36:49 דובר 24 ווארט, דער ווייסט עס נאך נישט. ברענגט עס דאך יעדן אריין. קען עס אמאל וויסן.

5:36:54 דובר 16 אני לא מבין. אתה שואל— תשאל, מה אתה אומר?

5:36:54 דובר 16 פארשטיי איך נישט. פרעגסטו— פרעג, וואס זאגסטו?

5:36:56 דובר 24 הוא שואל, יש לזה... יש לזה מאה ועשרים. בדרך כלל לומדים, כך בתניא, שכשהוא נפטר, אז, אה, על ידי זה נעשה [לא ברור]—

5:36:56 דובר 24 ער פרעגט, עס האט א... עס האט א מאה ועשרים. נארמאל לערנט מען, אזוי אין תניא, ווען ער איז נפטר. דאס, אה, דערמיט ווערט עס א [לא ברור]—

5:37:06 דובר 16 חזק.

5:37:06 דובר 16 שטארק.

5:37:06 דובר 24 כן, חזק. על ידי זה כל אחד יכול, אה, [לא ברור] נשמה. אתה יודע, יש לזה מאה, יש לזה מאה ועשרים. זו שאלה. כן, זה מאה ועשרים.

5:37:06 דובר 24 יא, שטארק. דערמיט קען יעדער, אה, [לא ברור] נשמה. ווייסטו, עס האט א מאה, עס האט א מאה ועשרים. דאס איז א שאלה. אזוי, דאס איז מאה ועשרים.

5:37:19 דובר 25 זה מאה ועשרים.

5:37:19 דובר 25 דאס איז מאה ועשרים.

5:37:22 דובר 16 אני רואה שכתוב שמאה ועשרים הוא שם אלקים, כי יש מאה ועשרים צירופים בשם אלקים. ו[לא ברור] מאה ועשרים בשם אלקים, ולכן [לא ברור]. עד מאה ועשרים בשם אלקים. זו הגימטרייה של זה. ומהרגע ש[לא ברור], מגיעים אחרי מאה ועשרים ל[לא ברור] חדש של שם הוי׳. הרבי אמר את זה בשיחה. למה? למה? למה? [לא ברור]. ועל כל פנים, דימו הוא יותר מתשע עשרה בגימטרייה. ו[לא ברור], לדימו כבר יש [לא ברור] חדש. אבל [לא ברור] כל מאה ועשרים הצירופים של שם אלקים. הוא מגלה את שם הוי׳ עם שם הוי׳. [לא ברור]. כבר אמרתי, דרשות.

5:37:22 דובר 16 איך זע, עס שטייט אַז מאה ועשרים איז שם אלקים. ווייל ס׳איז דאָ הונדערט און צוואַנציק צירופים אין שם אלקים. און [לא ברור] מאה ועשרים אין שם אלקים. און דערפֿאַר [לא ברור]. ביז מאה ועשרים אין שם אלקים. דאָס איז די גימטריא דערפֿון. און אַב דעם מאָמענט [לא ברור], קומט מען נאָך מאה ועשרים. אַ נייע [לא ברור] שם הוי׳. דער רבי האָט דאָס געזאָגט אין דער שיחה. פֿאַרוואָס? פֿאַרוואָס? פֿאַרוואָס? [לא ברור]. און על כל פנים, דימו איז מער ווי ניינצן אין גימטריא. און [לא ברור], דימו האָט שוין אַ נייע [לא ברור]. אָבער [לא ברור] אַלע הונדערט און צוואַנציק צירופים פון שם אלקים. ער אַנטפּלעקט שם הוי׳ מיט שם הוי׳. [לא ברור]. איך האָב שוין געזאָגט, דרשות.

5:38:40 דובר 24 נו, שש.

5:38:40 דובר 24 שוין, שְׁשׁ.

5:38:41 דובר 16 דרשות זה לא טוב. דרשות. [לא ברור], זה כל הסיפור, כל העניינים. אנחנו לא מבינים כלום. דבר אחד יודעים: מי הוא זה שמאיר? זה מי שמאיר. מי שמאיר בעצמו, שמאיר סביבו. ואחר כך בא הרצון. לחיים, לחיים, לחיים.

5:38:41 דובר 16 דרשות איז נישט גוט. דרשות. [לא ברור], דאָס איז די גאַנצע געשיכטע, אַלע ענינים. מיר פֿאַרשטייען גאָרנישט. איין זאַך ווייס מען: ווער איז דער וואָס ליכטיגט? איז דער וואָס ליכטיגט. דער וואָס ליכטיגט זיך, וואָס מאַכט ליכטיג אַרום זיך. און דערנאָך קומט דער רצון. לחיים, לחיים, לחיים.

5:39:02 דובר 24 לחיים.

5:39:04 דובר 16 בזה מאירים. שהרבי ייתן לכל אחד שיהיה פסח כשר, ושיהיה זמן חירותנו. ושתהיה בזה חירות מכל הבלבולים ומכל הדאגות ומכל הטרדות ומכל העניינים. ושיהיה אצלנו אור, ועם ה[לא ברור] של פנימיות האלוקות. [לא ברור] של פנימיות האלוקות. עוד מילה אחת, אזכיר עוד דבר. זה בא מהרבי. הרבי אמר: ״כשהיינו [לא ברור] תש״נ״. [לא ברור]. הרבי אמר שפסח שונה מכל השנה. [לא ברור]. פסח הוא [לא ברור]. הרבי אמר: את זה שמעתי מאבא, [לא ברור]. זה היה לפני שלושים שנה. הרבי אמר: את זה שמעתי מאבא. את הדבר הזה הוא שמע מאבא: כתוב ״קדש ורחץ״. ״קדש ורחץ״. מה זה ״קדש ורחץ״? שבכל השנה, הדבר הראשון הוא ״ורחץ״, ורק אחר כך ״קדש״. קודם להיטהר, ואז אפשר להתקדש. בפסח אפשר מיד להתקדש. ורק כשכבר קדושים, אז נוטלים ידיים לסעודה, ממילא.

5:39:04 דובר 16 מיט דעם מאַכן ליכטיג. דער רבי זאָל געבן יעדן איינעם, עס זאָל זיין אַ כשר׳ן פּסח. און ס׳זאָל זיין זמן חירותנו. און מיט דעם זאָל זיין חירות פון אַלע בלבולים און אַלע דאגות און אַלע טרדות און אַלע ענינים. און עס זאָל ווערן ביי אונדז ליכטיג, און מיט דער [לא ברור] פון דעם גאָט׳ס פנימיות. [לא ברור] פון דעם גאָט׳ס פנימיות. איין וואָרט, דערמאָן איך נאָך איינס. דאָס גייט פון רבי׳ן, דער רבי האָט געזאָגט: „ווען מיר זענען געווען [לא ברור] תש״נ.“ [לא ברור]. אַז דער רבי האָט געזאָגט, אַז פּסח איז אַנדערש פון אַ גאַנץ יאָר. [לא ברור]. פּסח איז [לא ברור]. האָט דער רבי געזאָגט, דאָס געהערט פון טאַטן, [לא ברור]. עס גייט דרייסיק יאָר צוריק. האָט דער רבי געזאָגט, דאָס געהערט פון טאַטן. דאָס האָט ער געהערט פון טאַטן: אַז עס שטייט קדש ורחץ. קדש ורחץ. וואָס איז קדש ורחץ? אַז אַ גאַנץ יאָר איז די ערשטע זאַך דאָס צו זיין ורחץ, און נאָך דעם קדש. ערשט זיך אָפּוואַשן, דעמאָלט קענסטו ווערן הייליג. פּסח קענסטו גלייך ווערן הייליג. נאָר דערמיט הייליג, דעמאָלט וואַשט מען זיך פֿאַר אַ סעודה, פֿאַר מיילא.