חג הפסח - די פארשידענע נעמען פון דעם יום טוב - הרב אשר פרקש

00:03 דער פריערדיקער רבי, אין א שיחה פון אחרון של פסח, אדער פון חג הפסח, אין אוצרות דל״ד, דערציילט ער א זייער געשמאקע מעשה וואס ער האט געהערט פון זיין טאטן, וועגן זיין זיידן רבי מהר״ש. דער פריערדיקער רבי דערציילט אז אין יאר [לא ברור] איז געווען א גרויסע אסיפת הרבנים, וואס דער רבי רש״ב, רבי שלום דובער, האט געפירט מיט די רבנים. עס איז געווען א גרויסע אסיפת הרבנים, וואס האט געהאט צו טאן מיט כמה ענינים פארבונדן מיט אידישקייט, חיזוק היהדות אין רוסלאנד און אין די מדינות ארום. און כמה חדשים איז דער רבי רש״ב געווען מחוץ פון שטוב. ער איז געווען מחוץ פון ליובאוויטש. ער איז געווען אין כמה ערטער, אנדערע מדינות. און אויף פסח איז ער צוריקגעפארן אהיים. דערציילט ער אז ער איז געפארן צוזאמען, דער טאטע, דער רבי רש״ב, מיט דעם זון, דעם פריערדיקן רבי, רבי ריי״צ. און זיי זענען געפארן, דורכגעגאנגען שטעטלעך. אויפן וועג אהיים זענען זיי דורכגעגאנגען, געקומען אין שטעטלעך. און אין די אידישע שטעטלעך האט מען באמערקט, אז עס איז ערב פסח, עס איז געווען י׳ ניסן, און ווען זיי זענען דורכגעגאנגען אין אידישע שטעטלעך האט מען געזען ווי די אלע זאכן קומען ארויס: טישן מיט בענק וואס ליגן אינדרויסן אפגעוואשענע, און ווי די בעל־הביתטע׳ס נעמען זיך ארום רייניקן און מאכן כשר אויף פסח. דער רבי רש״ב איז געווען זייער בהתפעלות און זייער אויפגעהויבן, זייער דערהויבן פון דעם גאנצן וואס גייט פאר. און אזוי אויפן וועג דערציילט דער רבי רש״ב צו דעם זון, צו רבי ריי״צ, דערמאנט ער זיך א סיפור וואס איז געווען מיט זיין טאטן.

01:46 דאס האט ער געהערט פון זיין טאטן, וואס איז געווען ארום דעם יאר, ערך תרל״ז. דער רבי מהר״ש איז געווען מחוץ למדינה. ער איז געפארן דעמאלט קיין דייטשלאנד, צוליב כמה ענינים וואס דער רבי מהר״ש האט געדארפט זיך מתעסק זיין דערמיט, ענינים פון גזירות, עניני רפואה. און אויפן וועג צוריק איז ער געפארן דורך כמה שטעט. ער האט געוואלט פארן נישט דעם גלייכן וועג, די באן וואס איז געפארן גלייך קיין רוסלאנד. אבער דער רבי מהר״ש, מיט סיבות השמורות עמו, ער האט געוואלט אז די נסיעה זאל זיין א לענגערע נסיעה. ער האט געוואלט אויך דורכפארן כמה וכמה ערטער. ער איז דורכגעפארן דורך ווארשע, דורך אוקראינע. ער איז דורכגעגאנגען אין כמה ערטער. און ער דערציילט אז צווישן די ערטער איז ער דורכגעגאנגען, ער איז געגאנגען קיין בארדיטשוב. דאס איז געווען א פאר טעג פאר פסח. איז ער אנגעקומען אין בארדיטשוב. זייענדיק אין בארדיטשוב איז ער געגאנגען זיך מתפלל זיין אויפן ציון פון דעם הייליגן בארדיטשובער. ווי ער איז געווען פארביי, האט ער געזען אז עס גייט אן דארט א גרויסע, א גרויסע געפרעגעניש. מענטשן גייען, מענטשן קומען, עס טוט זיך. ער האט געוואלט וויסן, פרעגט ער זיך נאך: וואס איז דא, וואס גייט דא פאר? זאגט מען אים אז דאס איז דער טאלנער שטיבל, און דער טאלנער רבי גייט קומען אויף א באזוך, אפשר לשבוע אדער אויף א טאג.

04:38 עס גייט קומען דער דעמאלטיקער רבי דוד׳ל טאלנער; מיר רעדן ארום תרל״ז. איז געווען דער רבי דוד׳ל טאלנער. און מען זאגט אז דער רבי גייט קומען, און זיי גרייטן זיך צו. מען גרייט צו דאס שטיבל, מען גרייט צו דעם שול. און עס טוט זיך א גאנצער רעש. רבי מהר״ש איז אריינגעגאנגען און ער האט געזען אז עס גייט פאר מיט קערן און מיט רייניקן און מיט ארבעטן און מיט וואשן און מיט ווישן, און מען צינדט אן ליכטלעך. דארט טוט זיך א גאנצע איבערלעבעניש. ארויסגעגאנגען אויפן גאס זעט ער א קבוצה פון עלטערע חסידים, ווייסע בערד, זיי טראגן א גרויסן פאס פון וואסער, און אונטער זיי גייען יונגע חסידים אין גלייך. און די יונגע בעטן זיך אז זיי ווילן העלפן טראגן דאס וואסער. און זיי זאגן: „ניין, מיר, מיר לאפן נעמען דעם זכות.“ אויף דעם פרעגט ער: וואס איז? דערציילט מען אים אז דער אמת איז, עס איז דא א ברונעם גלייך אינדרויסן פון שול צו נעמען וואסער. אבער איינער פון די בעלי בתים פון די חסידים האט זיך איינגעבעטן אז ער וויל מען זאל נוצן דאס וואסער פון זיין ברונעם, און ער האט צוגעזאגט אז פאר דעם זכות וועט ער געבן די ערשטע סעודה וואס וועט פארקומען פארן הייליגן צדיק, און ער וועט צאלן פאר דער גאנצער סעודה, פאר דער גאנצער מסיבה. און במילא טראגט מען דעם פאס וואסער. פרעגט דער רבי מהר״ש ביי איינער פון די עלטערע חסידים וואס זענען דארט געגאנגען, און ער פארשטייט נישט: פארוואס

06:04 דער עלטערער חסיד טראגט אויס אליין? פאר וואס זענט איר ניט מקרב די יונגע חסידים? איז דאס ניט אויסגעהאלטן, אז דער רבי מהר״ש פרעגט אז דער עלטערער חסיד זאל זיך מתעסק זיין, אויך מחנך זיין, מדריך זיין די יונגע חסידים, אז זיי זאלן לייכטער אריינגיין אין דער עבודה. רופט זיך אן דער עלטערער חסיד, דער טאלנער חסיד, און ער זאגט צום רבי מהר״ש: „איך ווייס דאך וואס איז דא דער מעשה הידוע פון דעם הייליגן בארדיטשובער, ר׳ לוי יצחק פון בארדיטשוב. דער מעשה הידוע, אז עס איז געווען אמאל בעת תקיעת שופר, און דער הייליגער בארדיטשובער האט געבלאזן שופר. און ווי ס׳איז ידוע, ביי תקיעת שופר זאגט מען אז די אלע תקיעות גייען ארויס פון קשר״ק, יא, און נאך די תקיעות איז דא א תפילה מיוחדת. מען בעט דעם אויבערשטן אז די אלע קולות פון די תקיעות זאלן ארויפגיין פון קשר״ק, ק׳ ש׳ ר׳ ק׳, וואס איז דער ראשי תיבות פון תקיעה, שברים, תרועה, תקיעה על פי קבלה, וואס איז שם און כל מיני זאכן. מען בעט אז עס זאל עולה זיין לפני כסא כבודו לכפר על כל עוונותינו, און עס איז דארט א נוסח.״ זאגט דער טאלנער חסיד צום רבי מהר״ש, אז ר׳ לוי יצחק פון בארדיטשוב איז געשטאנען אמאל ביי די תקיעות און האט געבלאזן שופר, און האט געזאגט נאך תקיעות: „רבונו של עולם, יא, ר׳ לוי יצחק בן שרה סאשא האט געבלאזן שופר, און די קולות גייען ארויס פון קשר״ק. צי דאס זענען געווען גוטע תקיעות אדער ניט געווען גוטע תקיעות, ווייס איך ניט. אבער עס איז דא דער ראשי תיבות

07:37 קשר״ק, וואס דאס איז דער ענין פון קאשערן, שויבן, רייבן און קראצן. וואס דאס איז וואס די אידישע פרויען ערב פסח טוען, צוגרייטן זיך און ארבעטן שווער און שוויצן אויף מאכן פסח׳דיג. דאס איז דאך זיכער אמת. די שווערע יגיעה וואס זיי טוען לכבוד פסח, די אלע זאכן, דאס איז דער קשר״ק, דער ראשי תיבות: קאשערן, שויבן, רייבן און קראצן, זאל עולה זיין לפני כסא כבודו, און דאס זאל פאר זיי זיין, יא, זאל פאר זיי זיין, די אלע זאכן, פאר א גוט יאר און א כתיבה וחתימה טובה, און אלע זאכן וואס אידן דארפן, זאל זיין די בעסטע זאך פאר אידן.״ זאגט דער רבי מהר״ש, אז מ׳וויל אז עס זאלן זיין געזונטע מלאכים. מ׳וויל אז די מלאכים אויך, פון דעם קשר״ק, דאס וואס מ׳ברענגט צו די שטיבל און מ׳וואשט דאס און מ׳ווישט דאס און מ׳טוט די אלע הכנות און מ׳טראגט דאס וואסער צום רבי׳ן — פון די אלע זאכן ווערן נולד מלאכים, פון די אלע זאכן ווערן נולד די אלע מלאכים, אויך פון דעם קשר״ק וואס מ׳ברענגט פאר דעם רבי׳ן די אלע ענינים. מ׳וויל אז עס זאלן זיין דא געזונטע מלאכים, און דערפאר זאלן די עלטערע חסידים זיך מתעסק זיין מיט די זאכן, און די יונגע קוקן זיך צו. דער רבי מהר״ש איז געווען מלא התפעלות פון דער גאנצער מראה. און שפעטער, ווען זיי זענען צוריקגעקומען פון דער ווייטער נסיעה קיין ליובאוויטש, האט ער דערציילט דעם סיפור צום זון, צום רבי רש״ב. און ער האט דערציילט, און האט דערציילט מיט א גרויסער התרגשות, ווי ער האט געזען די אמונה, די תמימות,

09:08 די אמונת צדיקים, די אמונת חכמים. און האט ער דעמאלט געזאגט אז דאס וואס ער האט געזען אין בארדיטשוב, און די ווארעמקייט און די מסירת נפש און די אמונת צדיקים וואס איז דארט געווען ביי די עלטערע חסידים, דאס איז דער הייליגער אויפטו פון בעל שם טוב. וואס דער בעל שם טוב האט אריינגעפלאנצט אמונה ביי אידן, האט געמאכט די אמונה לעבעדיג, אז אידן זאלן האבן אמונת צדיקים, אמונת חכמים, „וצדיק באמונתו יחיה״. ווי ס׳שטייט דא דער לשון: אל תקרי יִחְיֶה אלא יְחַיֶּה. אז דורך די התקשרות און די צוגעוואנדקייט צו דעם צדיק, דער צדיק איז מחיה. און דאס וואס ער האט געזען דארטן, ווי זיי האבן געארבעט און זיי האבן געארבעט און געשוויצט אויף מאכן פסח מיט אזא מסירת נפש, און דאס וואס דער חסיד האט געוואלט נעמען די וואסער פון אים — ביי דעם אלעם די תמימות׳דיגע אמונת צדיקים, וואס דאס האט אים דערמאנט דעם אויפטו פון בעל שם טוב. אבער דער רבי מהר״ש איז געבליבן ביי דעם וואס איך האב געפרעגט: פאר וואס דער עלטערער יונגערמאן איז זיך נישט מוסר נפש פאר דעם יונגן? אויף דעם האב איך נישט באקומען קיין ענטפער. און דא האט דער אלטער רבי אויפגעטאן און איבערגעגעבן צו חסידים דעם לימוד, וואס דאס איז איינע פון די זאכן וואס חסידות, דער אלטער רבי און דערנאך דער צמח צדק, האבן ארויסגערופן, ארויסגעברענגט די רביים. און דאס וואס זיי האבן אויסגעלערנט און מחנך געווען, אז עס איז נישט גענוג נאר די אמונה וואס דער חסיד האט אין רבי׳ן און די אמונת צדיקים, נאר ס׳דארף

10:38 זיין אויך דער מסירה ונתינה, די איבערגעגעבנקייט, די מסירות נפש וואס דער עלטערער חסיד דארף האבן אויף צו מחנך זיין א יונגן חסיד. און אמאל דארף זיך אן עלטערער חסיד אויך אריינלייגן אויף א זייט, אויף צו מחנך זיין און געבן דעם יונגן חסיד דעם דרך אין לעבן. און דאס דארף מען טאן מיט מסירות נפש ממש. און דאס איז די נקודה פון דעם סיפור וואס דער פריערדיקער רבי דערציילט. איז אז עס קומט צו גיין חג הפסח אין דער יגיעה און דער עבודה וואס אידן טוען, איז דאס א מורא׳דיג גרויסע זאך. דער רבי האט אמאל איבערגעזאגט אין א שיחה די נקודה פון דעם סיפור און האט צוגעגעבן אז פון דעם קומט אויס א נייעס וועגן פסח. אזוי ווי ס׳איז דא מבואר אין חסידות דער חילוק צווישן פסח און ראש השנה: אז די עבודה פון ראש השנה איז די עבודה וואס אידן טוען, ווי ס׳רופט זיך אן ״אני לדודי ודודי לי״, מלמטה למעלה. א איד דארף תשובה טאן, און די עבודה וואס א איד איז זיך מזכך און ער ארבעט מיט זיך און ארבעט מיט זיך, די עבודת התשובה פון חודש אלול. תשרי קומט צו גיין, ראש השנה. דורך דער עבודת התשובה פועל׳ט ער זיך א גוט געבענטשט יאר. משא״כ חג הפסח איז דא ענינים פון מתנות מלמעלה. ווי ס׳שטייט דער פסוק אין שיר השירים: ״דודי לי ואני לו״. ס׳איז דא ״אני לדודי ודודי לי״: פריער טוט דער איד זיך דערנענטערן צום אויבערשטן, און דערנאך דערנענטערט זיך דער אויבערשטער צום אידן. ס׳איז דא דער ענין פון ״דודי לי ואני לו״, מלמעלה למטה. דער אויבערשטער, דודי, דער אב העצמי, דער

12:10 אויבערשטער ליבט זיך, דאס הייסט, ער האט ליב אידן, און דערפאר האט ער אונז ארויסגענומען פון מצרים, הגם מיר זענען נאך נישט געווען געראטעוועט. ״הללו עובדי עבודה זרה והללו עובדי עבודה זרה״, און דער רבי האט אונז ארויסגעשלעפט מיט א מתנה. דאס איז פון חג הפסח: ״משכני״, ״נגלה עליהם מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא״. דער רבי איז אנטפאנגען געווארן, ארויסגיין, און נאך פילע זאכן געווען. וואס מיט די הענט. דאס איז אבער דער פון פסח, ווי דאס איז. ביידע. דא קומט צו דער חידוש ביי דער תורה פונעם הייליגן בעל שם טוב, אז דארט פון דעם כשר׳ן, די יגיעה און דאס שוויצן און דאס קראצן, שייערן, רייבן און, און, און כשר׳ן, וואס מען ארבעט און האקט און שוויצט אויף ערב פסח, אויף אויסנעמען דעם חמץ און צוגרייטן דעם פסח, איז דער וועג פון יגיעה וואס איז פארבונדן מיט חג הפסח. און דאס איז, אז חג הפסח איז אויך ביי די מעלות. ס׳איז דא פון פסח דער ״נגלה״, די מתנות וואס דער רבי זאגט, דער חסד השם וואס ווערט אנטפאנגען אין חג הפסח דורך מתנה. אבער ס׳איז נאך נישט געווען, זיי זענען נאך נישט געווען געראטעוועט. אבער צוזאמען דערמיט זעט מען אז ס׳איז דא די מעלה פון עבודה. ס׳איז נישט נאר מתנות; ס׳איז דא די מעלה פון עבודה, די מעלה פון יגיעה. און דאס אלעס איז צוגעקומען דורך עבודה בכח עצמו. און דער ענין איז אויך מבואר אין דעם. אז פארוואס, ווען ס׳קומט צו גיין חג הפסח, איז דאך דא די מצה, די מצוה פון אכילת מצה. דאך איז דא אבער די שאלה וואס מען

13:41 פרעגט נאך אין דעם, די שאלה שוין דארט אין דער ערשטער [לא ברור]. ווי ס׳שטייט דאך אין דער הגדה: ״מצה זו שאנו אוכלים על שום מה?״ אבער וואס איז מצה? וואס ענטפערט מען אויף דעם? ״על שום שלא הספיק בצקם של אבותינו להחמיץ עד שנגלה עליהם מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא״. דאס הייסט, דאס איז דא דער טעם, וואס מיינט מצה? ווייל זיי האבן נישט געהאט גענוג צייט צוצוגרייטן די מצות. מען געדענקט דעם ארויסגיין פון מצרים: זיי זענען געלאפן און ארויסגעווארפן געווארן פון מצרים, און ס׳איז געבליבן מצות. דאס איז דער פירוש ביי מצה. פרעגן אלע: וואס פרעגט מען די שאלה? וואס הייסט, צוליב וואס עסט מען מצה? ס׳שטייט דאך אין חומש בפירוש א פסוק: ״בערב תאכלו מצות״. דער אויבערשטער האט אנגעזאגט נאך פאר יציאת מצרים, נאך פאר, ס׳איז געווען א ציווי פון דעם אויבערשטן: ״בערב תאכלו מצות״. אזוי נאך דעם פסח, נאך פאר חצות, זענען אידן נאך געווען אין מצרים. ווי ס׳שטייט: ״הא לחמא עניא די אכלו אבהתנא בארעא דמצרים״. אויב זיי זענען נאך געווען אין מצרים, נאך פארן ארויסגיין, ווען מען האט זיי געזאגט צוגרייטן מצה צו עסן, קומט מען אין דער משנה מיט דעם פירוש ביי מצה. קומט צו גיין די הגדה און זאגט: ניין, ״מצה זו שאנו אוכלים״, מיר עסן ווייל מען האט נישט געהאט גענוג צייט ביים ארויסגיין. דאס איז געווען אינדערפרי. דאס איז געווען נאך חצות. דאס איז געווען ערשט שפעטער, זיי זענען געגאנגען, וואס ״לא הספיק להחמיץ״. א שאלה ידועה וואס אלע פרעגן. און ס׳איז דא כמה וכמה ביאורים. איך האב זיכער געווען

15:10 איך בין געווען ביים רבי'ן אין יאר תשמ"ט. תשמ"ט, ערב פסח. ס'איז געווען אין די נאכט פון בדיקת חמץ. ס'איז געווען א קליינער עולם אין שול. מיר האבן נישט געוואוסט ווען דער רבי וועט דאווענען מעריב. ס'איז געווען נישט קיין גרויסער עולם, און מיר זענען אריין אין שול. דער רבי איז אויך געקומען צו מעריב, און נאך מעריב האט דער רבי זיך אויסגעדרייט צום עולם, געבעטן דעם שטענדער. ווען דער רבי שטייט ביי דעם שטענדער, קען ער רעדן א שיחת קודש, אפשר וועט ער זאגן א פאר ווערטער צום עולם. אבער ס'איז געווען די נאכט פון בדיקת חמץ. קיינעם איז נישט איינגעפאלן אז עפעס אנדערש וועט זיין. דער עולם האט זיך געיאגט צו בדיקת חמץ; ווער ס'קען, וועט זיכער בלייבן הערן דעם רבי'ן רעדן. ווי איר ווייסט, איז אנגעקומען די שמועה אויפן גאס, און ס'איז אנגעקומען א קליינער עולם. דער רבי האט זיך אויסגעדרייט און זיך געשטעלט ביי דער בימה, און אין דעם מאמענט האט ער געבעטן, מ'זאל זינגען דעם ניגון. אז דער רבי זאגט מ'זאל זינגען דעם ניגון, וואס הייסט דאס? דאס גייט זיין א מאמר חסידות. ס'איז געווען א מורא'דיגע התרגשות, ווייל ס'איז שוין געווען ארום פיר יאר וואס מ'איז נישט צוגעוואוינט געווען צו הערן א מאמר חסידות. ביי די רבותינו נשיאינו, און בפרט ביים רבי'ן,

16:38 זענען געווען שיחות, פארברענגענס, שיחות קודש. אבער ס'איז דאך א ספעציעלע זאך, א מאמר. דער רבי זאגט א מאמר, דאס איז א ספעציעלער מאמענט. דאס איז א זאך וואס איז זייער א מורא'דיגע זאך, א מאמר. א מאמר איז א געטליכער גילוי. פארמאכט די אויגן, פלעגט מען וויסן; ס'איז געווען זייער ערנסט. און בפרט ווען מ'זינגט א ניגון. דער עולם טוט זיך אויפשטעלן; אפילו די וואס זענען געזעסן פלעגן שטיין. ס'איז געווען א זמן וואס איז געווען א העכערער מצב. מ'האט געפילט אז ס'איז עפעס א העכערע זאך, עפעס א העכערער גילוי. דער גאנצער ניגון — מיר רעדן נישט פון א ניגון פון א שיחה, ווען מ'רעדט צום עולם — דאס איז א העכערער ניגון, עפעס א ספעציעלער ניגון מיוחד. און דאס איז געווען דער מאמר. ס'איז שוין געווען דריי, פיר יאר וואס מ'איז נישט געווען צוגעוואוינט; מ'האט נישט מער געוואוסט דערפון, ווייל דער רבי האט נישט געזאגט מער קיין מאמרים, ס'איז געווען נאר שיחות. פלוצלינג א גילוי, א גרויסער גילוי, א נייע זאך. פלוצלינג זאגט דער רבי אז מ'זאל זינגען דעם ניגון. ס'איז געווען א גרויסע התרגשות ביים עולם. נאכדעם איז געווען דער מאמר, און דער רבי — מ'האט געזונגען דעם ניגון פארן מאמר, דעם ניגון המקובל וואס חסידים פלעגן זינגען, דעם ראסטאווער ניגון, דעם ניגון פונעם רבי'ן רש"ב, וואס מ'האט געזונגען פאר א מאמר. און

17:57 דער רבי האט אנגעהויבן א מאמר: „מצה זו שאנו אוכלין על שום מה“. ס'איז געווען א קורצער מאמר, ארום צען מינוט בערך. און דער תוכן פון דעם מאמר, דאס איז די נקודות פון מאמרים פון די פריערדיקע רבי'ס, פון אלטן רבי'ן און פון די רבותינו שלאחריו. דער תוכן פון דעם מאמר איז געווען א ביאור אויפן ענין: וואס איז טאקע די הסברה וואס מיר זאגן, „מצה זו שאנו אוכלין על שום מה? על שום שלא הספיק בצקם של אבותינו להחמיץ“, ביז „שנגלה עליהם מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא“. און די נקודה פונעם ביאור איז טאקע געווען אז ס'זענען דא צוויי מדריגות אין מצה. ס'איז דא די מצה שקודם חצות און די מצה שלאחר חצות. די מצה שקודם חצות, דאס איז געווען פאר דעם גילוי פון „נגלה עליהם“. ס'איז טאקע געווען „כי גורשו ממצרים ולא יכלו להתמהמה“. דאס איז געווען פאר דעם התגלות השכינה, פאר דעם התגלות פון מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא בכבודו ובעצמו. חסידות שלאגט אויס מערערע מדריגות אין די העכערע ספירות און עולמות וואס זענען נתגלה געווארן יענע נאכט. אבער דאס וואס איז געווען נאך פאר דעם גילוי — די מצה שלפני חצות — איז א נידעריגערע דרגא אינעם ענין פון מצה. דאס הייסט, דאס איז א מדריגה, אן עבודה, וואו דאס איז נאך אלץ, יא, נישט צוגעקומען צו דעם גרויסן גילוי וואס קומט מלמעלה. אבער נאך חצות איז צוגעקומען א נייע זאך. ס'איז צוגעקומען א גילוי פון „נגלה עליהם מלך מלכי המלכים“, און יענע מצה איז גאר א העכערע מדריגה.

19:15 נישט איצט די צייט אריינצוגיין אין די פרטי הענינים, אבער וואס איז דער חילוק צווישן די מצה און יענע מצה, ווי מ׳טייטשט דאס אויס אין עבודה? אין חסידות איז דא א גאנצע אריכות אין די ביאורים, אין עבודת השם, וואס דאס זיינען צוויי מדרגות. די מצה שקודם חצות, דארף מען שמירה. „ושמרתם את המצות“ — א מצה שלא יבוא לידי חימוץ. דאס איז די מצה וואס מ׳דארף אכטונג געבן. אזוי איז אין עבודה די עבודה פון אתכפיא, די עבודה וואס עס איז דא א יצר הרע און מ׳דארף זיין זהיר, און עס דארף זיין סור מרע. עס דארף זיין א גאנצע מלחמה מיטן רע, ווייל דער מענטש האט נאך א מלחמה מיטן יצר און ער דארף א גאנצע צייט אכטונג געבן, משומר שלא להחמיץ. און דער ענין פון חמץ איז דער ענין פון גאוה און ישות. אבער אז עס איז דא דער גילוי פון „נגלה עליהם מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא“, און דאס איז שייך נאך חצות, און דעמאלט איז דאס א מערערער גילוי, און דאס איז שפעטער וואס ס׳איז געווען ביי מתן תורה. און די מצה, אין דעם דארף מען נישט שמירה: „לא יכלו להתמהמה“. ס׳איז נישט געווען חמץ בעצם, „לא יכלו להחמיץ“, ווייל ס׳איז געווען דער גילוי אלקות. און דאס אליין האט אכטונג געגעבן אז עס זאל נישט ווערן פון דעם קיין ענין פון ישות, קיין ענין פון גאוה, קיין ענין פון חמץ. און דאס איז די עבודה וואס חסידות רופט אן אתהפכא, אז דער רע ווערט אינגאנצן נהפך לטוב.

20:27 און דער רבי זאגט, אז פאר מתן תורה איז געווען צוויי מדרגות. די מצה פאר מתן תורה, דאס איז געווען פאר מתן תורה, אידן זיינען נאך נישט געווען קיין ראויים, האט געדארפט זיין א סדר. אבער נאך מתן תורה, בשעת עס איז דא דער גילוי פון מתן תורה, וואס דעמאלט האט דער אויבערשטער געגעבן תורה צו אידן, און דער אויבערשטער האט געזאגט „אנכי ה׳ אלקיך“, און ס׳איז געווען „וירד ה׳ על הר סיני“, און ס׳איז געווען דער גילוי העצמות, דער גילוי פון דעם אויבערשטן דא למטה, און ער האט געגעבן תורה ומצוות צו אידן, איז נישטא צוויי באזונדערע זאכן. דער חיבור פון עבודה בכח עצמו מיט דעם גילוי פון נגלה עליהם מלמעלה. אז אויך פאר חצות עסט מען מצות, די מצות וואס מ׳עסט צו די מצוה, טאקע פאר חצות. אבער וויבאלד עס איז נאך מתן תורה, איז אין די מצוה דאך נמשך געווארן דער „אנכי ה׳ אלקיך“, דער גילוי פונעם אויבערשטן וואס איז געווען ביי מתן תורה. איז אין דער זעלבער מצה זיינען דא אלע מעלות: סיי די מעלות המצה שקודם חצות, סיי די מעלות המצה שלאחרי חצות, סיי די מעלה פון עבודה בכח עצמו און סיי די מעלה פון דעם גילוי מתנות מלמעלה. אלע ענינים קומען צוזאמען אין דער זעלבער מצה. און דאס איז טאקע דער ווארט וואס מ׳זאגט, אז צוזאמען דערמיט, אז בנוגע די נאכט פון פסח, איז דאס א זמן וואס עס איז דא ממש דער גילוי השכינה. און ס׳שטייט פון האר״י ז״ל,

21:54 אז די הגדה זאגט מען בשמחה רבה, ווייל דעמאלט איז דא דער עיקר הזיווג, דער עיקר הייחוד דא למטה. דאס איז דער ענין, דאס איז אז אין ליל חג הפסח איז א זמן וואס עס איז דא ממש דער גילוי אלקות, און דערפאר די הגדה זאגט מען דאך מיט א שמחה. און ווי ער זאגט פונעם האר״י ז״ל, אז ס׳איז נישטא קיין שמחה גדולה יותר ווי די שמחה פון ליל הפסח, ווייל דאס איז די שמחה וואס קומט אן פון דעם אויבערשטן דא למטה, אין דעם גרעסטן חושך, און דאס איז די „נגלה עליהם“. אבער צוזאמען דערמיט איז דא די עבודה וואס אידן טוען, וואס מ׳הובט און מ׳גרייט פאר פסח, און די אלע עבודות, און מ׳קערט און רייבט און שויבט און קראצט, און די כוחות און די יגיעה און די שוויצן פון אידן וואס איז נמשך, איז דאס דער חיבור: סיי די עבודה בכח עצמו און סיי די מתנות מלמעלה. און דאס איז די אמת׳ע שלימות פון חג הפסח. וואס מיט דעם קען מען פארשטיין דעם ווארט וואס ברענגט זיך פון דעם הייליגן בארדיטשעווער, טאקע בנוגע דעם יום טוב פון פסח. די שאלה איז ידוע, אז פארוואס חג הפסח רופן מיר דאס אן פסח? די שאלה איז ידוע, אז אין דער תורה ווערט דאס אנגערופן חג המצות, און מיר רופן אן דעם יום טוב חג הפסח. וואס איז דער טעם דערפון? פרעגט דער בארדיטשעווער: פארוואס די תורה רופט עס אן חג המצות און אידן רופן אן דעם יום טוב חג הפסח? זאגט ער ממש די...

23:24 די גמרא זאגט דאך, אז תפילין דמארי עלמא מה כתיב בהו? די גמרא זאגט, אז אזוי ווי מיר לייגן תפילין דא למטה, איז דער אויבערשטער אויך מניח תפילין. „ה׳ האמרת היום וה׳ האמירך היום“ — אתם עשיתוני חטיבה אחת בעולם, ואני אעשה אתכם חטיבה אחת בעולם. אידן מאכן פון דעם אויבערשטן א חטיבה אחת, משבח דעם אויבערשטן מיט „ה׳ אחד“: „שמע ישראל ה׳ אלקינו ה׳ אחד“. און דער אויבערשטער איז משבח אידן. און דאס זאגט די גמרא: אזוי ווי מיר לייגן תפילין, לייגט דער אויבערשטער תפילין. אין אונזערע תפילין איז מען משבח מעלותיו של הקדוש ברוך הוא; מען זאגט „שמע ישראל ה׳ אלקינו ה׳ אחד“ — דאס שטייט אין אונזערע תפילין. אין דעם אויבערשטנס תפילין שטייט „ומי כעמך ישראל גוי אחד בארץ“. דער אויבערשטער איז משתבח במעלותם של ישראל. אין דעם אויבערשטנס תפילין, תפילין דמארי עלמא, מה כתיב בהו? „ומי כעמך ישראל גוי אחד בארץ“. אין דעם אויבערשטנס תפילין שטייט „גוי אחד“ פון אידן. אז דערפאר, וואס אפילו ער געפינט זיך בארץ — אזוי ווי דער אלטער רבי טייטשט, וואס איז דער טייטש „גוי אחד בארץ“? ער געפינט זיך בארץ, בגשמיות העולם, עולם הזה, איז ער א גוי אחד. ער איז מאחד און ער איז זיך מייחד מיטן אויבערשטן. ער לעבט מיט „ה׳ אחד“, ער איז זיך מייחד מיטן אויבערשטן אפילו בארץ. דאס איז דעם אויבערשטנס, על ישראל גאותו, וואס דער אויבערשטער האט זיך גלייך מיט אידן. אז אזוי ווי די גמרא זאגט, דער בארדיטשובער, אז דאס איז אויך דער ענין פון

25:02 פסח. פסח איז דאך דער יום־טוב פון חסד, פון אהבה. וואס איז דער חג וואס וועט נתעורר ווערן די אהבה פונעם אויבערשטן צו אידן און די אהבה פון אידן צום אויבערשטן. אז אהבה, דאס איז וואס מען זאגט שיר השירים חג הפסח, ווייל דעמאלט איז נתעורר די אהבה, דעם [לא ברור]. דאס ענין, דאס שם פון אידן. דער אויבערשטער קומט צו גיין פסח, דא וועט נתגלה ווערן די אהבה פונעם אויבערשטן צו אידן, רופט ער אן פסח מיטן נאמען „חג המצות“. דאס איז דער יום־טוב וואס אידן האבן געפאלגט מיט די מצות, אין ענין אהבה. אבער אידן, זיי זענען משבחים דעם אויבערשטן: ווען עס קומט צו גיין פסח, זאגן זיי „חג הפסח“. וואס איז געשען אין חג הפסח? וואס דער אויבערשטער דילג על הקץ, פסח על בתי בני ישראל, די אלע נסים, גדולות וואס דער אויבערשטער האט געטאן און באוויזן זיין אהבה צו אידן. איז במילא, דאס איז דער ווארט: מיר רופן דאס אן על שם דעם אויבערשטנס גרויסקייט, דעם אויבערשטנס נסים, דעם פסח וואס דער אויבערשטער האט געטאן. דער אויבערשטער רופט דאס אן על שם אידן, דער עבודה וואס אידן טוען אין די מצות. און די ביידע נעמען איז דא [לא ברור] פון די ביידע ענינים. ווען עס קומט צו גיין פסח, איז דאס [לא ברור], סיי פון דעם וואס א איד האלט און א איד טוט מיט זיין עבודה, און פאר דעם דער אויבערשטער גיט אונז ווייטער מתנות מלמעלה. די תפילות אין חג הפסח, וואס דעמאלט נמשך די אלע מערנדיקע ברכות און המשכות על כל השנה כולה. ווען מען גייט דא אריין אין דעם נאמען פון דעם יום־טוב, אז דאס איז

27:05 דער ווארט פון דעם בארדיטשובער, איז דא אבער א מערנדיקער ביאור פון רבי׳ן, וואס ער טייטשט אויס נאך א טייטש אין די נעמען. און ס׳איז א געשמאקער טייטש, אז עס נוגע אונזער עבודה של ה׳ אחד. ווען מען גייט אריין אין די פרטים, איז דא דריי נעמען. איז דא „חג המצות“, אזוי שטייט אין חומש. איז דא אבער אין סידור, אין דאווענען, די אלע תפילות פון יום־טוב, זאגט מען „זמן חירותינו“. און נאך איז דא „חג הפסח“. אין דעם סדר הענינים וואס די נעמען זענען געווען: אין תורה שבכתב איז דאס „חג המצות“; אנשי כנסת הגדולה, וואס זיי האבן געמאכט דעם נוסח התפילה, איז דאס „זמן חירותינו“; און די רבנן, די חכמים שפעטער, תורה שבעל פה, וואס זיי האבן גערופן מסכת פסחים, גמרא פסחים, „חג הפסח“, וואס זיי האבן גערופן פסח. אז אין סדר הדורות, אין די שמות, איז „חג המצות“ דער ערשטער, „זמן חירותינו“ דער צווייטער נאמען, און דער דריטער נאמען איז „חג הפסח“. דאס זענען די דריי נעמען. דאס האבן דריי נעמען, וואס [לא ברור] אין עבודה של ה׳. רבי זאגט מער די [לא ברור], חז״ל [לא ברור] די נקודות [לא ברור]. חג הפסח, יום־טוב פסח, איז א יום־טוב וואס אידן ווערן געבוירן פונדאסניי. ובכל שנה ושנה, זמן הפסח איז זמן הלידה. און דאס איז וואס עס שטייט אין יחזקאל, קאפיטל ט״ז, א גאנצע פרק, וואס יחזקאל הנביא איז מתאר חג הפסח אזוי ווי א לידה. אידן זענען געבוירן געווארן; א חלק פון די פסוקים שטייט

28:44 איך די גאולה, יא, „ואעבור עליך ואראך מתבוססת בדמיך“. ס׳איז געווען א לידה, אידן זיינען געבוירן געווארן א נייער פאלק. „גוי מקרב גוי“ — ס׳איז געווען א עיבור, און ס׳איז געווען א לידה. ס׳איז געווען א מציאות חדשה, א נייע פאלק פון תורה. אידן זיינען געווארן א תורה־פאלק. אידן זיינען געווארן א עם, וואס זיי האבן דעם אויבערשטנס תורה. דאס איז א מורא׳דיגע, א מורא׳דיגע עליה אין עם ישראל, פון זיין א פאלק וואס איז געווארן א פאלק פון תורה. און אויף דעם ענין, אויף צו ווערן א מציאות חדשה און א תורה׳דיגע מציאות, איז דא עבודה. ווי אזוי? א מענטש וואס איז געווען פריער אין איין סארט מציאות, און ער וויל מאכן אויף דעם א שינוי, ווערן א נייע מציאות, איז דער סדר, אז עס ווערט זיך פונאנדערגעטיילט אין דריי שלבים. איין שלב איז מצה, צווייטער שלב איז חירותנו, און א דריטער שלב איז פסח. מיר וועלן זען וואס דאס באדייט. דאס קען מען זען אין חינוך פון א קינד, ווי אזוי א חינוך פון א רב צו א תלמיד. אין דעם ענין חינוך, בשעת מ׳וויל אויסלערנען א תלמיד און א רב שטעלט אים אויף די פיס, וואס איז דער סדר? דער סדר איז דער לשון הידוע: „שמאל דוחה וימין מקרבת“. יא, סדר הלימוד. א קינד דארף ליב צו שפילן, א קינד דארף ליב צו קאמענדירן און ליב צו טון אזעלכע זאכן, אבער ער האט נישט ליב צו לערנען. ווי וויל ער אריינקומען אין לערנען? דערפאר איז דא פילע לימודים, עס איז דא כל מיני אופנים, ווי ס׳שטייט אין רמב״ם,

30:31 ס׳שטייט אין ספרים, די מיט שלא לשמה, יא, קליינע זיסע זאכן, יא, דאס איז דער ארום. אבער בשעת ס׳קומט צו דעם לימוד גופא, און דער רב שטייט מיטן תלמיד, דער רבי מיט די תלמידים, דער מלמד מיטן תלמיד, און ער וויל מאכן אז ער זאל ווערן א נייע מציאות, ער זאל אנהייבן פארשטיין א זאך, אנהייבן לערנען, בפרט מ׳רעדט וועגן לימוד התורה, וואס איז דער העכסטער לימוד, דער הייליגער לימוד, דער רצון של הקב״ה, איז עס אויך אין דריי שלבים. דער ערשטער שלב דארף זיין דער ביטול, דער קבלת עול. אז דו ווילסט לערנען, מוזסטו דער ערשטער זאך זיך מבטל זיין פאר דעם רב. אז דו ביסט געקומען מיט דיין קאפ, מיט דיינע חכמות, און אנשטאט צו הערן וואס דער מלמד זאגט דיר, וועסטו אנהייבן פרעגן קשיות און זאגן דיינע אייגענע זאכן, וועסטו נישט קענען לערנען. [לא ברור], עס דארף זיין ביטול. אזוי, דורך ביטול, קענסטו מקבל זיין. דאס איז די ערשטע תנועה וואס דארף זיין אין דעם תלמיד. יא, און דאס איז דער ענין פון „שמאל דוחה“. דאס מיינט נישט „שמאל דוחה“ אז ער דארף אים אנשרייען. דאס מיינט דעם מצב פון [לא ברור] — עס דארף זיין א ריכטונג, עס דארף זיין אזא תנועה אין דעם תלמיד, אז ער זאל זיך אוועקשטעלן מיט א יראה, מיט א אימה, ווילן מקבל זיין די ווערטער פונעם רב. צווייטער שלב: מ׳קען נישט בלייבן ביי דעם ביטול; מ׳דארף דאך אויך פארשטיין. אויף דעם זאגט מען: דו דארפסט נוצן דעם קאפ. טראכט, פרעג, פרעג,

31:56 וויל פארשטיין, יא, זיין מעיין. איז דעמאלט איז עס פונקט א פארקערטע תנועה. ער דארף אנהייבן נוצן דעם קאפ און פארשטיין. אבער בשעת ער קומט צו פארשטיין, ווערט ער דעמאלט בן חורין. די ערשטע תנועה איז קבלת עול, ביטול. אבער ביטול איז: איך גיי ארויס פון זיך. [לא ברור] אבער בשעת ס׳גייט אין פארשטיין, פארקערט, איז דאס וואס איך דארף ארייננעמען אין זיך. ס׳דארף דא ביי מיר אויפליגן, ס׳דארף זיין פארשטאנדיג. איך קען פארשטיין די גמרא, פארשטיין דעם מאמר, פארשטיין די תוספות, פארשטיין וואס איך לערן. ס׳דארף ווערן א זאך פארבונדן מיט מיין שכל. דערנאך איז דא דער דריטער שלב. מ׳וויל דאך נישט נאר אז אלץ זאל בלייבן אין די מדרגות פון דעם תלמיד. מ׳וויל דאך אז דער תלמיד זאל נתעלה ווערן צו די דרגות פון אויבן, דאס הייסט, אז ער זאל קומען צו דעם אמת׳ן עומק התורה, עומק החכמה, וואס איז העכער פון זיין פארשטאנד. דעמאלט קומט דער דריטער שלב, און דאס איז דער דילוג. ער דארף זיין גרייט צו מאכן א שפרונג, נישט בלייבן אין זיין קינדערישן שכל, נאר קענען טאקע תופס זיין העכערע ענינים, טיפערע ענינים. דאס זיינען די דריי שלבים. אין עבודת השם זיינען דא די דריי ענינים פון חג הפסח. ווען אידן זיינען געווארן דעם אויבערשטנס פאלק, איז די ערשטע זאך וואס האט געדארפט זיין, תיכף נאך יציאת מצרים, געווען דער ענין פון קבלת עול מלכות שמים. ביטול. אידן האבן זיך איבערגעגעבן צום אויבערשטן. עבד, אן עבד פשוט וואס גיט זיך איבער צו דעם אדון. וואס פארטרעט דאס? מצה. איינער פון די טעמים פארוואס מ׳עסט מצה אין פסח, ווייל

33:26 מצה באווייזט אויף ביטול. [לא ברור] ביטול, אידן האבן זיך מבטל געווען, זיך מוסר געווען, און מען גיט זיך אוועק ווי אן עבד צום אדון. דאס איז געווען מצה. דערפאר דער ערשטער נאמען פון דעם יום טוב: חג המצות, דער יום טוב פון ביטול. אבער דערנאך קומט דער צווייטער שלב, חירות היינו. חירות איז בשעת איך פיל אז דאס איז מיין זאך. איך פארשטיי דאס, עס לייגט זיך ביי מיר, ס'איז א לעבעדיגע זאך, ס'איז איינס מיט מיין טעם, מיט מיין שכל, און דאס איז דער ענין פון חירות היינו. דאס איז דער ענין וואס ס'גייט אין תורה, דאס איז דער צווייטער שלב וואס דארף זיין אין עבודת השם. און דאס איז פסח, זמן חירותנו. מען דינט דעם אויבערשטן נישט נאר מיט זיין עבדות, מיט זיין עול. מען דינט דעם אויבערשטן אויך ווייל ער האט אין דעם א געשמאק, ווייל ער פארשטייט. מיט נשמה און נשמה, [לא ברור], דאס איז חירות אמיתית. אבער דערנאך קען מען נישט בלייבן אין דעם מצב. ס'דארף זיין ופסח ודילג. מען דארף ווערן איינס מיט דער תורה, וואס דאס איז דאך בחינת ריח, חכמתו ורצונו של הקדוש ברוך הוא, חמדה גנוזה, וואס געפינט זיך אין די העכסטע מדריגות, און אויף צו קענען מקבל זיין די דרגות אין תורה, דארף מען טאקע קענען ארויסשפרינגען פון די אייגענע מדידות והגבלות, דילוג, און דעמאלט איז מען מקבל די תורה. און דאס זענען די דריי נעמען פון יום טוב, און דאס איז טאקע די עבודה

34:50 וואס אידן דארפן טאן בשעת ס'קומט צו גיין חג הפסח, יא, און מען ווערט נולד מחדש. יעדער יאר איז דאס א נייע הולדה, א נייע מציאות, א נייע לידה. דארף יעדער איד פועל'ן ביי זיך אין די טעג אז ס'זאל זיין ביי אונז דער חג המצות, און דאס זמן חירותנו, און דער חג הפסח. און דורך דעם וואס מען דינט דעם אויבערשטן אין דעם אופן, איז מען זיכער טאקע צו זיין כלים ראויים אויף מקבל זיין די אלע ברכות און די אלע השפעות וואס דער אויבערשטער גיט אונז אין דעם יום טוב. און מיט דער לשון הידוע, די גמרא זאגט אין מסכת ראש השנה: ״בניסן נגאלו ובניסן עתידין ליגאל״. זאל טאקע זיכער זיין אז דעם חג הפסח זאל זיין טאקע די גאולה שלמה. יעדער איינער זאל האבן א חג הפסח כשר ושמח, און זאל טאקע מקוים ווערן וואס שטייט אין דער הגדה: ״ונאכל שם מן הזבחים ומן הפסחים, ברוך אתה ה׳ גאל ישראל״. זאל טאקע זיין, אמן כן יהי רצון, בשנה זו.