לעבן חסידות · פרק 12 · 2022-02-21 · 28:23
ויקהל שבת שקלים - ליב האבן א אידן ווייל ער איז א איד - הרב אשר פרקש
תיאור הפרק
שבת פרשת ויקהל שבת שקלים ליב האבן א אידן ווייל ער איז א איד * אלשיך על פרשת שקלים ספר השיחות אדמו״ר הריי״צ הש״ת עמוד 116 התוועדות שבועות תשי״ג התוועדות שבת ויקהל פרשת שקלים תשנ״ב
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:03 זו הייתה התוועדות של שבועות ת״ש אצל אדמו״ר הריי״צ. זה היה חג השבועות הראשון אחרי שאדמו״ר הריי״צ הגיע לאמריקה, בזמן מלחמת העולם השנייה. באותה התוועדות סיפר אדמו״ר הריי״צ כמה סיפורים, וביניהם סיפור שסיפר אדמו״ר הזקן. אדמו״ר הזקן שמע את הסיפור מרבי ר׳ זושא מאניפולי, ששמע אותו מאחיו, רבי ר׳ אלימלך מליז׳נסק הקדוש, שבימים אלה חל יום ההילולא שלו. הוא סיפר שאצל המגיד ממעזריטש הייתה חבורת התלמידים הקדושה, והיה סדר של משמרות. כלומר, בלילה היה ממונה שנשאר שם במשך הלילה, כדי שאם המגיד יצטרך משהו, יוכל לשמש אותו. כידוע, למגיד ממעזריטש היה קושי להתנייד; הייתה לו בעיה ברגליים. כשהיה צריך ללכת, הוא נעזר במקלות שנקראים קביים. בגלל הבעיה הבריאותית הזאת הוא שכב רוב הזמן. לכן מינו התלמידים אנשים שישהו שם, כדי שאם המגיד יצטרך משהו, יוכלו לשמש אותו. באותו לילה היה רבי אלימלך הממונה. רבי אלימלך ישב והמתין למקרה שהמגיד יצטרך דבר־מה. באמצע הלילה הוא שמע שהמגיד זז, ושמע משם רעש.
00:03 דאס איז געווען א פארברענגען פון שבועות ת״ש ביים פריערדיקן רבי׳ן. דאס איז געווען דער ערשטער שבועות וואס דער פריערדיקער רבי איז געווען אנגעקומען אין אמעריקע, אין די צייטן פון דער צווייטער וועלט־מלחמה. דער פריערדיקער רבי, אין יענעם פארברענגען, האט ער דערציילט עטלעכע סיפורים. און ער דערציילט דעם סיפור וואס דער אלטער רבי האט דערציילט. דער אלטער רבי האט געהערט דעם סיפור פון דעם רבי ר׳ זושא, זושא האניפאלער, וואס האט עס געהערט פון זיין ברודער, דער הייליקער רבי ר׳ אלימלך מליז׳ענסק, וואס די טעג איז זיין יארצייט. ער האט דערציילט אז ביים מעזריטשער מגיד איז געווען די חבריא קדישא. איז געווען א סדר פון משמרות. דאס הייסט, אז ביינאכט פלעגט זיין א ממונה וואס פלעגט בלייבן דארטן איבער די נאכט, אז אויב דער מגיד דארף עפעס, זאל ער אים קענען באדינען. דאך ידוע, דער מעזריטשער מגיד איז געווען ביים שווער צו זיך, דער מעזריטשער מגיד האט געהאט אן ענין מיט די פיס. ער פלעגט דארפן נוצן שטעקעלעך וואס מ׳רופט דאס אן קביים. יא, וואס הייסט, ער האט דאס געדארפט צוליב דעם וואס ער האט געהאט א געזונט־פראבלעם, האט ער געלעגן שטענדיג. איז געווען, די תלמידים האבן געמאכט ממונים וואס פלעגן זיין דארטן, אז אויב דער מגיד וועט דארפן עפעס זאל ער אים קענען באדינען. איז געווען די נאכט וואס דער ממונה איז געווען ר׳ אלימלך. דען ר׳ אלימלך איז געשטאנען, געזעסן, געווארט, אויב ער דארף עפעס. אין מיטן נאכט האט ער געהערט, אז ער רוקט זיך, האט ער געהערט אז עס איז דארט א
01:41 כשהמגיד היה הולך עם הקביים, היה נשמע רעש. רבי אלימלך קם מיד ונעמד ליד הדלת. הדלת נפתחה והמגיד קרא לו להיכנס לחדר השינה שלו. המגיד אמר לו את הדברים האלה: ״ר׳ מלך״ — כך היה הלשון שבו נמסרו הדברים מרבי לרבי, וכך מסר אותם אדמו״ר הריי״צ — ״ר׳ מלך, אומרים במסכתא דרקיעא שמצוות אהבת ישראל, ׳ואהבת לרעך כמוך׳, פירושה שצריך לאהוב רשע גמור בדיוק כפי שצריך לאהוב צדיק גמור״. אלה היו הדברים. אחר כך היה לסיפור המשך. למחרת, רבי אלימלך, שהופתע מאוד מהפתגם, מסר אותו לחבריא קדישא. בהמשך אירע שהם הצילו יהודי שהיה במצב שבו נזקק לישועה. הנהגתו של אותו יהודי לא הייתה טובה; הוא צחק ולעג, והיה במצב שלכאורה לא היה לו עולם הבא כלל. בזכות החבריא קדישא, לאחר ששמעו את הפתגם הזה, הם עזרו לאותו יהודי, הצילו אותו וחילצו אותו ממצבו, והוא נעשה בעל תשובה גמור. את הסיפור הזה סיפר פעם הרבי, הרבי מליובאוויטש, בהתוועדות של חג השבועות.
01:41 רעש. אז דער מגיד פלעגט גיין, פלעגט זיין א רעש, ווייל אויב ער פלעגט גיין מיט די קביים איז געווען א רעש. איז ער גלייך אויפגעשטאנען, האט געשטאנען ביים טיר, האט זיך געעפנט די טיר און דער מגיד האט אים אריינגערופן. דער מגיד איז געווען ביים שלאף־חדר. און דער מגיד האט אים געזאגט די ווערטער: ״ר׳ מלך״, אז דאס איז געווען דער לשון ווי עס האט זיך איבערגעגעבן רבי פון רבי. דער פריערדיקער רבי האט עס איבערגעגעבן דעם לשון: ״ר׳ מלך, וואס מ׳זאגט אין מסכתא דרקיעא, אז די מצוה פון אהבת ישראל, ואהבת לרעך כמוך, איז אז מ׳דארף ליב האבן א רשע גמור פונקט אזוי ווי מ׳דארף ליב האבן א צדיק גמור.״ דאס איז געווען די ווערטער. שפעטער איז געווען א המשך. אויפ׳ן מארגן, דער רבי איז געווען זייער איבערראשט פון דעם, פון דעם פתגם, דאס איבערגעגעבן צו די חבריא קדישא. און שפעטער איז געווען בהמשך אזוי, אז זיי האבן געראטעוועט א אידן וואס איז געווען אין א מצב וואס האט געדארפט האבן א ישועה, א איד וואס זיין הנהגה איז געווען נישט א גוטע הנהגה, און האט געלאכט, און האט געמאכט ליצנות, און איז געווען א גרויסער, ער איז געווען אין א מצב וואס איז אינגאנצן נישט, נישט קיין עולם הבא. און בזכות די חבריא קדישא, נאכדעם וואס זיי האבן געהערט אויף דעם פתגם, האבן זיי געהאלפן יענעם אידן, זיי האבן אים געראטעוועט און אים ארויסגעשלעפט פון זיין מצב, און ער איז געווארן א בעל תשובה גמור. דעם סיפור האט איין טאג דער רבי, דער ליובאוויטשער רבי, דארט דערציילט אין א שבועות׳דיקן
03:10 הרבי חזר וסיפר את הסיפור, והדבר קשור לכך שכידוע, הבעל שם טוב חידש ועורר בתורת החסידות את כל עניין אהבת ישראל, שהוא אחד מיסודות תורתו. חג השבועות הוא הרי יום ההילולא של הבעל שם טוב. ועם הזמן, מדור לדור, נוספה בעניין אהבת ישראל עמקות לפנים מעמקות. מובא שהבעל שם טוב אמר תורה על מאמר חז״ל: ״תפילין דמארי עלמא מה כתיב בהו?״ הגמרא אומרת: ״תפילין דמארי עלמא מה כתיב בהו? ומי כעמך כישראל גוי אחד בארץ״. כלומר, בתפילין של הקדוש ברוך הוא כתוב ״ומי כעמך כישראל גוי אחד בארץ״ — מעלתם של ישראל. על כך אמר הבעל שם טוב, שכשם שבתפילין יש תפילין של ראש ותפילין של יד, כך בעם ישראל יש בחינת תפילין של ראש — תלמידי החכמים, ובחינת תפילין של יד — בעלי מעשה, אנשים פשוטים, אנשי חסד ואנשי צדקה. ובתפילין רואים שאף שלתפילין של ראש יש חשיבות גדולה יותר, את הברכה מברכים דווקא על תפילין של יד, וגם מניחים אותן תחילה. על דרך זה, אצל הקדוש ברוך הוא יש לאנשים הפשוטים חשיבות גדולה, אפילו יותר מתלמידי החכמים. זו הייתה אחת מתורותיו של הבעל שם טוב,
03:10 פארברענגען, איבערדערציילט א סיפור, און דאס האט געמיינט אז בכללי, דאך ידוע, אז חסידות, דער בעל שם טוב, האט מחדש געווען, מעורר געווען דעם גאנצן ענין פון אהבת ישראל, איינע פון די יסודות תורת הבעל שם טוב. שבועות איז דאך די יארצייט פון בעל שם טוב. איז איינע פון די יסודות תורת הבעל שם טוב דער ענין פון אהבת ישראל. און מיט דעם, ווי ווייטער, ווי ביי דור לדור, ווי ס׳איז צוגעקומען אן עומק לפנים מעומק אין דעם ענין פון אהבת ישראל. געברענגט אז דער בעל שם טוב האט געזאגט, אז די תורה פון בעל שם טוב, פון פסוק, פון מאמר חז״ל: ״תפילין דמארי עלמא מה כתיב בהו?״ די גמרא זאגט דאך, ״תפילין דמארי עלמא מה כתיב בהו? ומי כעמך כישראל גוי אחד בארץ״. אז אין דעם אויבערשטנס תפילין שטייט ״ומי כעמך כישראל גוי אחד בארץ״. יא, דאס הייסט די מעלה פון אידן. און אויף דעם זאגט מען אז דער בעל שם טוב האט געזאגט אז אין תפילין איז דא תפילין של ראש און תפילין של יד. אויף דעם זעלבן, אין עם ישראל איז דא די תפילין של ראש, די תלמידי חכמים, און איז דא די תפילין של יד, בעלי מעשה, די אנשים פשוטים, אנשי חסד, אנשי צדקה. און אויב מ׳זעט אין תפילין אז הגם תפילין של ראש האט א גרעסערע חשיבות, אבער די ברכה מאכט מען דוקא אויף תפילין של יד, און די ערשטע זאך לייגט מען תפילין של יד. אויף דרך זה ביים אויבערשטן, די אנשים פשוטים האבן א חשיבות גדולה, ביז אפילו נאך העכער פון די תלמידי חכמים. דאס איז געווען פון דעם בעל שם טוב די תורות וואס
04:51 ואת הדבר הזה ראו אצל תלמידי הבעל שם טוב: האהבה העצומה והקירוב שלהם לאנשים פשוטים. זה היה אחד מחידושיו העיקריים של הבעל שם טוב הקדוש. אחריו בא המגיד ממעזריטש והוסיף עומק נוסף, בסיפור ובתורה שאמר: שצריך לאהוב רשע גמור כפי שאוהבים צדיק גמור. התווסף כאן עומק חדש: לא רק אנשים פשוטים, אלא אפילו רשע גמור; ולא רק שצריך לאהוב אותו, אלא שצריך לאהוב רשע גמור בדיוק כפי שאוהבים צדיק גמור. כלומר, עניין אהבת ישראל אינו רק שצריך לאהוב גם אותו, אלא אדרבה, האהבה לרשע גמור צריכה להיות שווה לאהבה לצדיק גמור. עצם האהבה צריכה להיות באותו תוקף כמו האהבה לצדיק גמור. אחר כך ביאר אדמו״ר הזקן בתניא, בליקוטי אמרים, עומק בעניין אהבת ישראל. כידוע, בתניא, בליקוטי אמרים פרק ל״ב — שכפי שהרבי היה אומר תמיד, זהו פרק ל״ב, הלב של התניא — מבאר אדמו״ר הזקן את מצוות ״ואהבת לרעך כמוך״. שם הוא מוסיף עומק: מהי הגדרת העניין? כיצד אפשר לקיים ״ואהבת לרעך כמוך״ כלפי כל אחד ואחד מישראל, מגדול ועד קטן? כיצד יכולה להיות אהבה אמיתית לכל יהודי, כמוך ממש? אדמו״ר הזקן מוסיף את המילים ״כמוך ממש״, ו״לכל אחד
04:51 דאס האט מען געזען ביי תלמידי הבעל שם טוב, די מורא׳דיגע אהבה און ליבשאפט און קירוב צו די אנשים פשוטים, וואס דאס איז געווען איינע פון די חידושים עיקריים פון דעם בעל שם הקדוש. דערנאך איז געקומען דער בעש״ט׳ס מגיד און האט צוגעגעבן נאך מער עומק מיט דעם סיפור, מיט דעם תורה וואס ער האט געזאגט, אז מען דארף ליב האבן א רשע גמור אזוי ווי א צדיק גמור. איז צוגעקומען א נייער עומק: ניט נאר אנשים פשוטים, נאר אפילו א רשע גמור; און ניט נאר ליב האבן, נאר ער האט געזאגט אז מען דארף ליב האבן א רשע גמור פונקט אזוי ווי מען דארף ליב האבן א צדיק גמור. דאס הייסט אז דאס גיט דעם ענין פון אהבת ישראל ניט נאר א כח, נאר אדרבה, ס׳דארף זיין אזוי ווי בשווה די ליבשאפט צו א רשע גמור. די עצם אהבה דארף זיין מיט דעם זעלבן תוקף ווי צו א צדיק גמור. דערנאך, דער אלטער רבי אין תניא, אין ליקוטי אמרים, האט מסביר געווען א עומק אין דעם ענין פון אהבת ישראל. דאס איז דאך ידוע אז דער אלטער רבי אין תניא, אין ליקוטי אמרים פרק ל״ב, ווי דער רבי פלעגט זאגן אלע מאל אז דאס איז דער פרק ל״ב, דער הארץ פון תניא, אז דארט איז דער אלטער רבי מסביר די מצוה פון ואהבת לרעך כמוך. איז דארט גיט דער אלטער רבי א עומק: וואס איז דא דער גדר הענין? ווי אזוי קען זיין די ואהבת לרעך כמוך לכל אחד ואחד מישראל, מגדול ועד קטן? ווי קען דא זיין אהבה, אן אמת׳ע ליבשאפט צו יעדער איד כמוך ממש? ווי דער אלטער רבי גיט צו דאס ווארט אז עס איז כמוך ממש, און לכל אחד
06:25 מישראל, מגדול ועד קטן, הוא מבאר שעל ידי ההתבוננות בכך שכל יהודי, כל אחד מישראל, כל היהודים הם אחים ממש בשורשם, שהוא הנשמה מה׳ אחד, ממילא כל הנשמות הן דבר אחד ואותו הדבר, יהודי אחד. ומצד זה כולם כאחד. וזוהי אהבת ישראל ואחדות ישראל האמיתית. רק שהגופים מחולקים. כל החלוקה היא רק מצד הגוף. כאשר אצל יהודי מאירה הנשמה, ואצלו הנשמה נעשית העיקר והגוף נעשה טפל, יכולה להיות אהבה ואחווה אמיתית ביניהם, כפי שאדמו״ר הזקן מבאר באריכות בפרק ל״ב בתניא. מהי הנקודה שאדמו״ר הזקן מחדש כאן? איך ייתכן הדבר? איך ייתכן שיאהבו גם את האיש הפשוט כמו את התלמיד חכם, ויתרה מזו, רשע גמור ממש כמו צדיק גמור? כלומר, אדמו״ר הזקן חידש את עומק העניין: עצם הדבר שהוא יהודי. זאת אומרת, כשאתה קולט מהו העצם של יהודי, ומכיוון שהוא יהודי, הרי אתה והוא, והוא ואתה, דבר אחד ואותו הדבר. כפי שחסידים היו אומרים, משה רבינו אינו יותר יהודי מכלי שבכלים, מיהודי פשוט. ויהודי פשוט אינו פחות יהודי ממשה רבינו. בעניין הזה של להיות יהודי, עצם הדבר שהוא יהודי, בעניין
06:25 מישראל, מגדול ועד קטן, איז ער מבאר אז דורך דעם וואס מיר זענען זיך מתבונן אז יעדער איד, כל אחד מישראל, אלע אידן זיינען דאך אחים ממש בשורשם, וואס איז די נשמה פון השם אחד, איז במילא זיינען דאך אלע נשמות איין און די זעלבע זאך, איין איד. און מצד דעם זיינען אלע כולם כאחד. און דאס איז דער אמת׳ער אהבת ישראל און אחדות ישראל. רק שהגופים מחולקים. די גאנצע חלוקה איז נאר מצד הגוף. בשעת אז ביי אן איד איז מאיר די נשמה, און ביי אים די נשמה ווערט דער עיקר און דער גוף ווערט דער טפל, קען זיין אהבה ואחוה אמיתית ביניהם, ווי דער אלטער רבי איז מבאר באריכות אין פרק ל״ב פון תניא. וואס איז דא דער ווארט וואס דער אלטער רבי איז מחדש? ווי קען דא זיין די ענין? ווי קען דא זיין אז מען זאל ליב האבן דעם איש פשוט אויך אזוי ווי דעם תלמיד חכם, און נאך מער, א רשע גמור פונקט ווי א צדיק גמור? דאס הייסט אז דער אלטער רבי האט מחדש געווען דעם עומק הענין, ווייל די עצם זאך וואס איז א איד — דאס הייסט, בשעה אז דו דערהערסט וואס איז דער עצם פון א איד, און וויבאלד ער איז א איד איז דאך דו מיט אים, ער מיט דיר, דאך איין און די זעלבע זאך. ווי חסידים פלעגן זאגן, אז משה רבינו איז ניט מער איד ווי א כלי שבכלים, ווי א פשוטער איד. און א פשוטער איד איז ניט ווייניגער איד ווי משה רבינו. אין דעם ענין פון זיין א איד, דער עצם זאך וואס איז א איד, אין
07:56 הזה משה רבינו וכל יהודי שווים ממש. וממילא זהו העניין האמיתי של ״ואהבת לרעך כמוך״. וזהו העומק של אהבת ישראל. הדבר הגיע אצל הבעל שם טוב, ובא לידי ביטוי בעומק נוסף אצל המגיד ממעזריטש ותלמידיו, עד לאדמו״ר הזקן, שמבאר זאת בתניא: שתאהב את היהודי כפי שהוא, בלי הבדל אם הוא איש פשוט או תלמיד חכם, אם הוא רשע או צדיק. תראה מהו יהודי. בעצם, מהו יהודי? ומצד זה באה האהבה האמיתית. הנקודה, הנקודה של אהבת ישראל אמיתית, שנובעת מאחדות ישראל אמיתית, היא שאנחנו אחד, דבר אחד, ואין הבדלים כלל. זהו העניין של ״חלק אלוקה ממעל ממש״, שזהו יהודי. והנקודה הזאת היא בעצם היסוד של כל העניין של פרשת שקלים, מחצית השקל. כידוע, ישנן ארבע הפרשיות, והראשונה מבין ארבע הפרשיות היא פרשת מחצית השקל. כן, ״משנכנס אדר״, נאמר במשנה: ״באחד באדר משמיעין על השקלים ועל הכלאים״. עניין מחצית השקל, שהיא המצווה של חודש אדר, הוא הראשון מבין ארבע הפרשיות. בשבת שלפני חודש אדר קוראים את פרשת שקלים. מהי מצוות מחצית השקל, ומהו העומק של מחצית השקל? הרי ידוע שבעניין מצוות מחצית השקל התורה אומרת: ״כי תשא את ראש בני ישראל״. אומר הקב״ה למשה רבינו: ״כי תשא את ראש בני ישראל״. אם אתה רוצה להרים את ראש בני ישראל, ״ונתנו״ — הם מביאים מחצית השקל,
07:56 דעם זאך איז משה רבינו מיט יעדער איד בשווה ממש. און במילא דאס איז דער אמת׳ער ענין פון ואהבת לרעך כמוך. און דאס איז דער עומק פון אהבת ישראל. ס׳איז אנגעקומען ביים בעל שם טוב און זיך ארויסגעברענגט מיט נאך א עומק ביי דעם בעש״ט׳ס מגיד און ביי תלמידי המגיד, ביז ביים אלטן רבי, וואס איז דאס מבאר בתניא, אז דו זאלסט ליב האבן דעם איד, וואס ער איז, אן קיין חילוק צי דאס איז אן איש פשוט, צי דאס איז א תלמיד חכם, צי דאס איז א רשע, צי דאס איז א צדיק. זע דו וואס דאס איז א איד. בעצם, וואס איז א איד? און מצד דעם איז די אמת׳ע ליבשאפט. די נקודה, די נקודה פון אמת׳ער אהבת ישראל, וואס דאס נעמט זיך פון אמת׳ער אחדות ישראל, וואס דאס איז אז מיר זיינען איינס, איין זאך, און ס׳איז נישטא קיין חילוקים, קיין שום, וואס דאס איז דער ענין פון חלק אלוקה ממעל ממש, וואס דאס איז א איד. און די נקודה, דאס איז בעצם דער יסוד פון דעם גאנצן ענין פון פרשת שקלים, מחצית השקל. ווי ידוע, דאס זענען דאך די ד׳ פרשיות, און די ערשטע פון די ד׳ פרשיות איז די פרשה פון מחצית השקל. יא, ומשנכנס אדר, שטייט אין דער משנה: באחד באדר משמיעין על השקלים ועל הכלאים. דער ענין פון מחצית השקל, וואס דאס איז די מצוה פון חודש אדר, און דאס איז די ערשטע פון די ד׳ פרשיות. בשבת, פאר חודש אדר, לייענט מען די פרשה פון שקלים. וואס איז די מצוה פון מחצית השקל, און וואס איז דער עומק פון מחצית השקל? ס׳איז דאך ידוע, וועגן דער מצוה פון מחצית השקל, די תורה זאגט: כי תשא את ראש בני ישראל. זאגט דער אויבערשטער צו משה רבינו: כי תשא את ראש בני ישראל. אז דו ווילסט אויפהייבן את ראש בני ישראל, ונתנו, יא, זיי ברענגען, יא, מחצית השקל,
09:42 כל אחד ואחד, ״מחצית השקל בשקל הקודש״. אבל הוא נותן חצי שקל. ועל המצווה הזאת יש, כידוע, שאלות ששואלים הראשונים וגדולי ישראל. השאלה הראשונה היא: ״כי תשא״ — מה פירוש ״כי תשא״, להרים? מה זה קשור לכאן? ועוד, רש״י אומר, וזו שאלה נוספת: מהי מחצית השקל? למה לא שקל שלם? מה העניין בחצי שקל? הרי הדבר הרגיל הוא לתת שקל שלם. בכלל מדברים על העניין של דברים שלמים. כשנותנים, נותנים בשלמות. ובפרט בבית המקדש. בבית המקדש, בכל העניינים, נותנים בשלמות. כל קרבן נותנים שלם ותמים, בלי מומים, וכל כלי הקודש במקדש, כל מה שהביאו לבית המקדש, היה דבר שלם, לא חצי ולא חצאים. וכאן אומרים לתת מחצית השקל. והקושיה חזקה עוד יותר, כפי שהמפרשים שואלים: התורה עצמה אומרת ש״עשרים גרה השקל״, ומחצית השקל היא עשר גרה. כלומר, למה אומרים ״מחצית השקל״? הרי זה עשר גרה. אם הוא נותן עשר גרה — עשר הוא מספר שלם. המספר עשר הוא שלמות המספר, זהו המניין. הרי מדובר בעשר גרה. לא, התורה מדגישה: זהו שקל שלם, ושקל שלם הוא עשרים גרה, ונותנים מחצית השקל. מהי מצוות מחצית השקל? ומהי, כן, המצווה של מחצית...
09:42 יעדער איינער, מחצית השקל בשקל הקודש. אבער ער גיט א האלבן שקל. און אויף דער מצוה זענען דא, ידוע, שאלות וואס די ראשונים און גדולי ישראל פרעגן. די ערשטע שאלה איז: כי תשא, וואס איז דער טייטש כי תשא, אויפהייבן? וואס האט דאס איינצוטאן דא? און אויך, רש״י זאגט, דאס איז נאך א שאלה: וואס איז דאס מחצית השקל? פארוואס ניט א גאנצן שקל? וואס איז דער ענין פון א האלבן שקל? ס׳איז דאך, ס׳איז דאך דבר הרגיל, צו געבן א גאנצן שקל. בכלל זאגט מען דאך דער ענין פון שלמים. אבער ווען מען וויל געבן, גיט מען דאך בשלימות. און בפרט אין בית המקדש. בית המקדש, אלע ענינים, גיט מען דאך בשלימות. יעדער קרבן גיט מען שלם, און תמים, און קיין מומים, און כלי הקודש אין מקדש זענען אלע, וואס מען האט געברענגט אין בית המקדש, איז דאס געווען א גאנצע זאך, ניט קיין האלבע און נישט קיין חצאים. און דא זאגט מען אז מען זאל געבן מחצית השקל. און די קשיא איז נאך שטארקער, ווי די מפרשים פרעגן: די תורה אליין זאגט אז צוואנציג גרה השקל, און מחצית השקל איז עשר גרה. דאס הייסט, וואס זאגט מען מחצית השקל? דאס איז דאך צען גרה. אז ער גיט צען גרה — צען איז דאך א מספר שלם. מספר עשר איז שלימות המספר, דאס איז דער מנין. דאס איז דאך צען גרה. ניין, די תורה מדגיש: דאס איז א שקל שלם, און א שקל שלם איז צוואנציג גרה, און מען גיט א מחצית השקל. וואס איז די מצוה פון מחצית השקל? און וואס איז, יא, די מצוה פון מחצית...
11:30 ״כי תשא את ראש בני ישראל״. נאמר במדרש שמשה רבינו תמה: ״במה תרום קרנם של ישראל?״ כיצד מרימים את קרנם של ישראל? אמר הקב״ה: מחצית השקל. מה הפירוש? מחצית השקל מרימה את קרנם של ישראל? נוסף על כך יש שאלות ועניינים ששואלים על עניין מחצית השקל. ובכן, מהו תוכן העניין? כאן מגיע, כן, אני מדבר על האלשיך. האלשיך כותב שעניין מחצית השקל בא לומר לנו שיהודי צריך לדעת שהוא לבדו אינו דבר שלם. יהודי צריך להתחבר עם עוד יהודי. זה כל היסוד של מחצית השקל. זה לא סתם עניין. עניין הוא להפך, כפי שהתורה אומרת. נותנים רק מחצית; האות דל״ת, למ״ד, או [לא ברור]. הרי צריך להיות שכל אחד ייתן לפי מה שביכולתו, האחד לפי [לא ברור] שלו, כל אחד צריך לתת. והרבי בא ומראה, במאמר עם החומש, שהרבי מדגיש את הדבר הזה. כן, כאן אומרים לא, [לא ברור], כל אחד צריך לתת מחצית השקל, כי גם זה חלק מהרעיון. זה היסוד שהאלשיך מבאר: מה רצתה התורה לומר. מצוות מחצית השקל היא שהיהודי יֵדע שהוא אינו יותר ממחצית. מה שהוא עושה, וכל מה שהוא פועל, היהודי הקטן, והוא יהודי שומר מצוות ויהודי ירא שמים ויהודי יקר.
11:30 כי תשא את ראש בני ישראל. עס שטייט אין מדרש, אז משה רבינו האט זיך געווונדערט: במה תרום קרנם של ישראל? וויאזוי הייבט מען אויף קרנם של ישראל? האט דער אויבערשטער געזאגט: מחצית השקל. וואס איז דער פשט? מחצית השקל, דאס הייבט אויף קרנם של ישראל? נאך דעם זענען דא שאלות און ענינים, וואס מ'פרעגט אויף דעם ענין פון מחצית השקל. נו, וואס איז דער תוכן הענין פון דעם? נו, דא קומט, יא, דאס איז דא, איך רעד אויף דעם אלשיך. דער אלשיך שרייבט, דער ענין פון מחצית השקל קומט אונז זאגן, אז א איד זאל וויסן אז ער איז אליין נישט קיין גאנצע זאך. א איד דארף זיך צוזאמענקלייבן מיט נאך א אידן. דאס איז דער גאנצער יסוד פון מחצית השקל. ער איז נישט סתם א זאך. א זאך איז פארקערט, וואס די תורה זאגט. עס גיט נאר מחצית; דער אות דל״ת, למ״ד, אדער [לא ברור]. דארף דאך זיין יעדער איינער לפי וויפל ער קען, דער איינער לפי זיין [לא ברור], יעדער איינער דארף געבן. און דער רבי קומט, ווייזט, אז דער מאמר מיט חומש, אז דער רבי איז מדגיש די זאך. יא, דא זאגט מען ניין, [לא ברור], יעדער איינער דארף געבן מחצית השקל, ווייל דאס איז אויך נאך דער געדאנק. דאס איז דער יסוד, דער אלשיך איז מבאר וואס די תורה האט געוואלט זאגן. די מצוה פון מחצית השקל איז, אז דער איד זאל וויסן אז ער איז מער נישט ווי א מחצית. וואס ער טוט, און אלעס וואס ער מאכט, דער קליינער איד, און ער איז א פרומער איד און אן ערליכער איד און א טייערער איד.
13:08 וכל התורה והמצוות שלו, תרי״ג המצוות, באות [לא ברור]. עליו לדעת שכל זמן שהוא לבדו, הוא אינו אלא מחצית. הוא מוכרח להתחבר לעוד מישהו. אם אתה רוצה להיות שקל שלם, עליך לדעת שאינך אלא מחצית, ואתה צריך להתחבר לעוד מישהו. ואז נעשה השלם, המחצית נעשית שקל שלם. וזהו יסוד בעבודת ה׳. לכן מוצאים זאת בתפילה: [לא ברור] מקבל עלי מצוות עשה של ואהבת לרעך כמוך. לפני שהוא מתחיל להתפלל, כשהוא רוצה לבוא אל הקב״ה, עליו לדעת שלבד זה לא ילך. הוא צריך לומר: הריני מקבל עלי מצוות עשה של ואהבת לרעך כמוך. עליו להתחבר ולהיות באחדות עם עוד מישהו, ואז נעשה שקל שלם. וזה היסוד שהתורה באה לומר לנו. משה רבינו שואל את הקב״ה: הרי היה חטא העגל. חטא העגל היה חטא של פירוד. בחטא העגל היה בדיוק ההפך מאחדות: רצו את העגל, חיפשו דבר לעשות ממנו כביכול את הקב״ה, והיה גם פירוד בין יהודים. ולכן, כשבאים לכפרה על חטא העגל, ״כי תשא את ראש בני ישראל״, זו הייתה כפרה, ״כל העובר על הפקודים״.
13:08 און עס קומען זיינע אלע תורה ומצוות, תרי״ג מצוות, דארף עס [לא ברור]. זאל ער וויסן אז יעדער מאל וואס ער איז אליין, איז ער מער נישט ווי א מחצית. ער מוז זיך צוזאמענקלעבן מיט נאך איינעם. דו ווילסט זיין א שקל השלם, דארפסטו וויסן אז דו ביסט מער נישט ווי א מחצית, און דו דארפסט זיך צוזאמענהאבן מיט נאך איינעם. און דעמאלט ווערט עס דער שלם, די מחצית ווערט א שקל השלם. און דאס איז דער יסוד אין דער עבודת השם. דערפאר געפינט מען דאס ביים דאווענען. [לא ברור] קבל עלי מצות עשה של ואהבת לרעך כמוך. פאר ער הייבט אן דאווענען, ער וויל קומען צום אויבערשטן, דארף ער וויסן אז אליין גייט דאס נישט. ער דארף זאגן: הריני מקבל עלי מצות עשה של ואהבת לרעך כמוך. ער דארף זיך צוזאמענקלעבן און באחדות זיין מיט נאך איינעם, און דעמאלט ווערט א שקל השלם. און דאס איז דער יסוד וואס די תורה קומט אונז זאגן. משה רבינו פרעגט ביים אויבערשטן: עס איז דאך געווען א חטא העגל. חטא העגל איז דאך געווען א חטא פון פירוד. אין חטא העגל איז געווען פונקט פארקערט פון אחדות, און געוואלט זוכן דעם עגל, געזוכט א זאך זיך צו מאכן פון דעם אויבערשטן כביכול, און אויך געווען א פירוד צווישן אידן. און דערפאר, ווען מ'קומט נאך דער כפרה פון חטא העגל, ״כי תשא את ראש בני ישראל״, דאס איז געווען א כפרה, ״כל העובר על הפקודים״.
14:31 כך שזה נאמר על מי שעברו את חטא העגל, ״לכפר על נפשותיכם״. כך זו הייתה כפרה על חטא העגל. זו הייתה תמיהתו של משה רבינו: איך אפשר לכפר במחצית השקל על חטא העגל? ה[לא ברור] הוא ביאור, אבל אחת הנקודות העיקריות היא היסוד של אהבת ישראל, עד שיהודי יודע שהוא אינו אלא מחצית. כל המצוות שלו אינן אלא מחצית. וכדי שיהיה שקל שלם, הוא מוכרח להזדקק לעוד יהודי. וזה היסוד: לא מצא הקדוש ברוך הוא כלי מחזיק ברכה לישראל אלא השלום. רק כשיהודים נפגשים ומתאחדים למציאות אחת, יכול הקב״ה להשרות את שכינתו בין היהודים, ואז יש ברכה לישראל, ומזה באה כל הכפרה, ״לכפר על נפשותיכם״. אם כן, היסוד של פרשת שקלים בעניין אהבת ישראל הוא: איך מגיעים באמת לאהבת ישראל, שיהודי אכן ירגיש באמת שהוא והיהודי השני אינם אלא דבר אחד, וצריך [לא ברור], שיחד עם היהודי השני נעשה שקל שלם. והתוכן הוא: מהו שורש הנשמות? ואת זה מבאר אדמו״ר הזקן בתניא. כשמבינים מהי האמת של יהודי, ש…
14:31 אזוי עס גייט אויף די וואס זענען עובר געווען אויף דעם חטא העגל, ״לכפר על נפשותיכם״. אזוי איז עס געווען א כפרה אויף דעם חטא העגל. דאס איז געווען די תמיהה פון משה רבינו: ווי קען מען מכפר זיין מיט א מחצית השקל אויף דעם חטא העגל? דער [לא ברור] איז א ביאור, אבער איינע פון די נקודות עיקריות איז דער יסוד, אז אהבת ישראל, ביז אז א איד ווייסט אז ער איז מער נישט ווי א מחצית. זיינע גאנצע מצוות זענען מער נישט ווי א מחצית. און כדי ער זאל זיין א שקל השלם, מוז ער אנקומען צו נאך א אידן. און דאס איז דער יסוד: לא מצא הקדוש ברוך הוא כלי מחזיק ברכה לישראל אלא השלום. ביז אז אידן טרעפן זיך צוזאמען און זיי ווערן א מציאות אחת, איז דעמאלט קען זיין אז דער אויבערשטער זאל משרה זיין צווישן אידן, און דאן איז ברכה לישראל, און פון דעם ווערט די גאנצע כפרה, ״לכפר על נפשותיכם״. איז דער יסוד, דער יסוד פון פרשת שקלים אין דעם ענין פון אהבת ישראל, כדי ווי קומט מען טאקע צו, אנקומען צו דעם אמת פון אהבת ישראל, אז א איד זאל טאקע באמת דערהערן אז ער מיט דעם צווייטן זענען באמת מער נישט ווי איין זאך, און דארף [לא ברור], אז די זאך מיט דעם צווייטן אידן ווערט דער שקל השלם. איז דער תוכן, וואס איז דער שורש הנשמות? און דאס איז דער אלטער רבי מבאר אין תניא. ביז אז מ'ווייסט אז א איד, וואס איז דער אמת, א…
15:54 המהות שלי היא הרי חלק אלוקה ממעל ממש. וממילא, מי אני ומי הוא השני? שנינו חלקים מאותו חלק אלוקה ממעל. וזה מה שאומר אדמו״ר הזקן בתניא: כשיהודי יודע ש״כולנו אב אחד לכולנה, ולכן נקראו כל ישראל אחים ממש מצד שורש נפשם בה׳ אחד״ — מכיוון שכולנו באים מאותו ה׳ אחד, והנשמה היא חלק אלוקה ממעל ממש, מכאן בא המסר של אהבת ישראל. והנקודה הזאת הייתה יסוד עיקרי שהרבי דיבר עליו הרבה, ובפרט. אספר כאן מה אמר הרבי בהתוועדות האחרונה שבה שמענו אותו, שהייתה בשבת פרשת ויקהל בשנת תשנ״ב. זו הייתה הפעם האחרונה ששמעו את הרבי בהתוועדות. כן. אחר כך, מיד לאחר אותה שבת, שבת ויקהל, שבת שקלים, שבה הייתה ההתוועדות, מיד לאחר השבת, כן, ביום ראשון, הרבי חילק דולרים. כן, [לא ברור] מהשנים שבהן הרבי חילק דולרים, [לא ברור]. כן, הוא חילק דולרים, אף שלפעמים הרבי היה חלש מאוד מבחינה בריאותית, ולכן ישב על כיסא וחילק. כל אחד עבר, ברוך השם, עד לידי. ולמחרת נסע הרבי לאוהל, ואז היה
15:54 מהות מיינער איז דאך א חלק אלוקה ממעל ממש. איז במילא, יא, ווער בין איך און ווער איז דער צווייטער? מיר זענען ביידע חלקים פון דעם זעלבן חלק אלוקה ממעל. און דאס איז וואס דער אלטער רבי זאגט אין תניא: אז ווען א איד ווייסט אז „כולנו אב אחד לכולנה, ולכן נקראו כל ישראל אחים ממש מצד שורש נפשם בה׳ אחד“, בשעת מיר שטאמען אלע פון דעם זעלבן ה׳ אחד, און די נשמה איז א חלק אלוקה ממעל ממש, מצד דעם ווערט דער מסר פון אהבת ישראל. און די נקודה איז געווען דער יסוד עיקרי וואס דער רבי האט גערעדט מיט דעם זייער שטארק בפרט. וועל איך דערציילן דא וואס דער רבי האט גערעדט אין דעם לעצטן פארברענגען, וואס מיר האבן געהערט דעם רבי׳ן, וואס איז געווען שבת פרשת ויקהל אין יאר תשנ״ב, וואס איז געווען דאס לעצטע מאל וואס מ׳האט געהערט דעם רבי׳ן אויף א פארברענגען. יא. שפעטער איז געווען, גלייך נאך דעם שבת, שבת ויקהל, שבת שקלים, איז געווען דער פארברענגען, און גלייך נאך שבת, יא, זונטאג האט דער רבי געטיילט. יא, [לא ברור] פון די יארן וואס דער רבי האט געטיילט דאלארן, [לא ברור]. יא, האט ער געטיילט דאלארן, הגם דער רבי איז געווען אמאל זייער שוואך אין געזונט, און וועגן דעם איז ער געזעסן אין א שטול און האט געטיילט. יעדער איינער איז געגאנגען, ברוך השם, עד לידי. און אויפן מארגן איז דער רבי געפארן צום אוהל, און דעמאלט איז געווען
17:28 החיסרון: הרבי לא היה בקו הבריאות, ועד היום הזה הוא עדיין בגלות, ואנחנו מחכים כאן לגאולה השלמה שלו, שיהיה גם ״הקיצו ורננו שוכני עפר״, ושנזכה כבר לשמוע, כן, לשמוע תורה חדשה מפיו של משיח. זו הייתה ההתוועדות האחרונה של הרבי, ויקהל שבת שקלים. הרבי דיבר אז באריכות ובטוב טעם, והביא לידי ביטוי את המסר של אהבת ישראל ואחדות ישראל. הוא דיבר אז על אותה נקודה: באהבת ישראל אנו מוצאים שני סוגים של אהבת ישראל. יש שני עניינים באהבת ישראל. יש אהבת ישראל שבה אומרים לאהוב יהודי מפני שלכל יהודי יש מעלות שיש להן ערך גם בשביל השני. ידוע המשל שמביאים: באותו גוף יש ראש, רגל ויד, וכל מיני רמ״ח איברים ושס״ה גידים. וכשכל האיברים מתחברים זה לזה, והאחד משפיע על השני — יש עניינים שבהם הרגל צריכה את הראש, כמובן, פשוט. אבל יש דברים שבהם הראש צריך את הרגל. ועל דרך זה, לכל איבר יש מעלה משלו, ובאותו פרט הוא המשפיע והאיבר האחר הוא המקבל. וכשכל האיברים, כל אחד מהם משפיע ומקבל מאיברים אחרים, נעשה גוף שלם,
17:28 וואס א חסרון, דער רבי איז געווען נישט געזונט, און עד היום הזה איז ער נאך אין גלות, און מ׳ווארטן דא אויף זיין גאולה השלימה, אז ס׳זאל זיין אויך „הקיצו ורננו שוכני עפר“, און מ׳זאל זוכה זיין שוין הערן, יא, פון דעם, זוכה זיין הערן די תורה חדשה פון פיו של משיח. איז געווען דאס לעצטע פארברענגען פונעם רבי׳ן, ויקהל שבת שקלים. דער רבי האט דעמאלט גערעדט זייער אריכות׳דיק, געשמאק, ארויסברענגען דעם מסר פון אהבת ישראל און אחדות ישראל. האט ער גערעדט דעמאלט די זעלבע נקודה: אז מ׳געפינט אין אהבת ישראל, געפינען מיר צוויי סוגים פון אהבת ישראל. ס׳זיינען צוויי ענינים אין אהבת ישראל. ס׳איז דא אהבת ישראל וואס מ׳זאגט ליב האבן א אידן מצד דעם וואס יעדער איד האט אין זיך מעלות פאר דעם צווייטן אויך. איז ידוע דער משל, ידוע, וואס ברענגט זיך: דער זעלבער גוף האט אין זיך א ראש, א קאפ, און א פוס, און א האנט, און כל מיני רמ״ח איברים ושס״ה גידים. און דורך דעם וואס אלע איברים קומען צוזאמען און איינער איז משפיע אין דעם צווייטן, ס׳איז דא ענינים וואס דער פיס דארף אנקומען צום קאפ, כמובן, פשוט. אבער ס׳איז דא זאכן וואס דער קאפ דארף אנקומען צום פיס. און על דרך זה, יעדער איבר האט זיין מעלה, און אין דעם פרט איז ער דער משפיע און דער אנדער איבר איז דער מקבל. און דורך דעם וואס אלע איברים, יעדער איינער איז משפיע ומקבל פון אנדערע איברים, ווערט א גוף שלם,
19:00 גוף שלם. על דרך זה כלל ישראל. בכלל ישראל יש אנשים שהם בבחינת ״ראשיכם״, ויש אנשים שהם בבחינת רגליים. יש כל מיני מדרגות בעם ישראל. וכל אחד צריך לדעת שאף שהוא יכול להיות הראש, אין פירוש הדבר שאתה יודע כבר את הכול; אתה צריך את הרגל. וכשכל אחד יודע שלכל יהודי יש מעלות, ושאפשר לקבל מעלות מכל אחד, מכאן בא המסר של אהבת ישראל ואחדות ישראל. זו אהבת ישראל שמצד ההכרה במעלות שיש לכל יהודי. זהו סוג אחד של אהבת ישראל. אהבת ישראל זו קשורה להתבוננות בפרטי המעלות שיש לכל אחד, ולראות איך הוא משפיע עליי ואיך אני משפיע עליו, ומזה באה אהבת ישראל. אבל יש אהבת ישראל שעליה אנחנו מדברים עכשיו: לאהוב יהודי מעצם היותו יהודי. זו אהבת ישראל מפני ש״אחים ממש מצד שורש נפשם בה׳ אחד״. אנחנו באים מאותו הקב״ה; שנינו חלק אלוקה ממעל ממש. אני יהודי, אתה יהודי, שנינו חלק אלוקה. עצם היותנו יהודים הוא הסיבה לאהבת ישראל הזאת. זו אהבת ישראל שאינה קשורה למעלות, [לא ברור] מעלות, אלא לעצם העניין שהוא יהודי. [לא ברור]
19:00 א גוף שלם. על דרך זה איז כלל ישראל. אין כלל ישראל איז דא מענטשן וואס זיינען בחינת ראשיכם, ס׳זיינען מענטשן וואס זיינען בחינת רגליים. ס׳איז דא כל מיני מדריגות אין עם ישראל. און יעדער איינער דארף וויסן אז הגם ער קען זיין דער ראש, מיינט עס נישט אז דו ביסט דער וואס ווייסט שוין דעם גאנצן הכל; דו דארפסט אנקומען צו דעם רגל. און בשעת יעדער איינער ווייסט אז יעדער איד האט אין זיך מעלות און מ׳קען באקומען פון יעדן מעלות, איז מצד דעם ווערט דער מסר אהבת ישראל און אחדות ישראל. און דאס איז די אהבת ישראל מצד דערקענען די מעלות וואס יעדער איד האט. דאס איז איין סוג אהבת ישראל. די אהבת ישראל איז פארבונדן מיט מעיין זיין אין די פרטי המעלות וואס יעדער האט, און זען ווי אזוי, היי, דאס איז משפיע צו מיר, און ווי אזוי איך בין משפיע צו אים, און פון דעם ווערט אהבת ישראל. ס׳איז דא אבער אהבת ישראל וואס דאס רעדן מיר דא איצט, וואס דאס איז ליב האבן א אידן צוליב דעם עצם זאך וואס ער איז א איד. דאס איז די אהבת ישראל פון א איד, ווייל דאס איז „אחים ממש מצד שורש נפשם בה׳ אחד“. מיר נעמען זיך פון דעם זעלבן אויבערשטן; מיר זענען ביידע א חלק אלוקה ממעל ממש. איך בין א איד, דו ביסט א איד, מיר זענען ביידע חלק אלוקה. מצד דעם עצם זאך וואס מ׳איז א איד, איז דאס אהבת ישראל. דאס איז אהבת ישראל וואס איז נישט פארבונדן מיט מעלות, [לא ברור] מעלות, נאר מצד עצם ענין וואס דאס איז א איד. [לא ברור]
20:22 פרשת שקלים חלה בפרשת ויקהל. יש הבדל בין ויקהל לפקודי. הרי יש שנים שבהן קוראים את ויקהל־פקודי יחד. כפי שכבר דיברנו פעם, ויקהל ופקודי הן שתי פרשות נפרדות. מה התוכן של ויקהל ומה התוכן של פקודי? התוכן של ויקהל הוא קהל, הַקְהֵל: לוקחים את הציבור, והוא נעשה דבר אחד, מציאות אחת. אלה אינם יחידים; זה דבר אחד שלם, הציבור. בפשטות, זהו מניין. במניין יכולים להיות, כלשון הידוע, ״ציבור״ — ראשי תיבות צדיקים, בינונים ורשעים. אבל מהו המניין? אין ביניהם הבדל. יש נקודה משותפת ליהודים. כשיש עשרה יהודים, כפי שאומר הפסק הידוע: משה רבינו, עם נשמתו, קדוש ככל שיהיה, וכשמצטרף עוד יהודי פשוט — כל שכן יהודי פשוט — עוד יהודי מצטרף למניין, ונוצרת מציאות, קדוש ככל שיהיה. כלומר, עצם העובדה שהם יהודים היא שעושה אותם לציבור, לקהל. זה התוכן של ויקהל: הם דבר אחד שלם, כולם יהודים. פקודי הוא בדיוק להפך. פקודי הוא מלשון פרטים. בפקודי יש פעם הצד הזה ופעם הצד הזה; כל דבר עומד בפני עצמו. כל דבר בנפרד. פקודי מדגיש שלכל דבר, לכל אדם, יש המציאות שלו. אלו כמו שתי דרכים. בפרשת ויקהל מדובר על לאהוב יהודי מפני שהוא יהודי. בפרשת פקודי התוכן הוא המעלות הפרטיות שיש לכל אחד.
20:22 פרשת שקלים קומט אויס ויקהל. עס איז א חילוק צווישן ויקהל און פקודי. ויקהל־פקודי, עס איז דאך יארן וואס ויקהל־פקודי קומט אויס צוזאמען. ווי שוין אמאל גערעדט, ויקהל־פקודי, דאס זענען צוויי באזונדערע פרשיות. וואס איז דער תוכן פון ויקהל, און וואס איז דער תוכן פון פקודי? ויקהל איז דער תוכן: קהל, הקהל, מען נעמט דעם ציבור, עס ווערט איין זאך, עס ווערט איין מציאות. עס איז נישט קיין יחידים; עס איז איין גאנצע זאך, דער ציבור. פשוט, דאס איז דער מנין. אין א מנין קען מען האבן, ווי דער לשון הידוע, ציבור ראשי תיבות צדיקים בינונים ורשעים. אבער וואס איז דער מנין? עס איז נישטא קיין חילוק צווישן זיי. ס׳איז א נקודה משותפת צווישן די אידן. אז עס זענען עשרה אידן, זאגט דער פסק הידוע: משה רבינו, מיט זיין נשמה, כמה שהוא קדוש, קומט צו נאך א פשוטער איד, כל שכן א פשוטער ישראל, נאך א איד קומט צו דעם מנין, ווערט א מציאות, כמה שהוא קדוש. הייסט עס אז די עצם זאך וואס זיי זיינען, דאס מאכט זיי פאר א ציבור, א קהל. ויקהל איז דער תוכן: זיי זענען איין גאנצע זאך, זיי זענען אלע אידן. פקודי איז פונקט פארקערט. פקודי איז מלשון פרטים. פקודי איז אמאל די זייט, אמאל די זייט, דאס איז א באזונדערע זאך. יעדער זאך באזונדער. פקודי מאכט אז יעדער זאך, יעדער מענטש, האט זיין מציאות. דאס זענען ווי צוויי דרכים. אין פרשת ויקהל רעדט מען וועגן ליב האבן א אידן ווייל ער איז א איד. אין פרשת פקודי איז דער תוכן די מעלות פרטיות וואס יעדער פרט האט.
22:05 כולם יחד עושים בית מקדש, עושים משכן. על דרך זה גם במחצית השקל. כל יהודי נותן מחצית השקל, והנקודה כאן היא שזה נשאר עשרה גרה. דווקא בכך שהוא נותן מחצית, דווקא בכך שאתה ועוד אחד נעשים אחד, נוצר השקל השלם. זה מביא לידי ביטוי אהבת ישראל לא רק מצד הפרטים, אלא מצד ויקהל, מצד עצם העובדה שאנחנו יהודים. וזה השורש האמיתי של אהבת ישראל, שמתבטא במצוות מחצית השקל. אני יהודי ואתה יהודי, ויחד אנחנו נעשים דבר אחד שלם. ומכאן באה אהבת ישראל האמיתית. מצד זה אנחנו אכן נעשים דבר אחד. וזה צריך להיות ניכר תמיד אצל יהודים. היה חסיד, החסיד המפורסם ר׳ מענדל פוטרפס, איש מסירות נפש, יהודי שהיה בעל מסירות נפש ואהבת ה׳ באמת. מספרים על ר׳ מענדל פוטרפס: כשהיה ברוסיה, הוא ישב שנים רבות במאסר, בסיביר. אחרי שיצא מרוסיה והגיע בהמשך, כן, זה היה באותה תקופה, הוא בא לרבי באמריקה. ושם הרבי דיבר איתו על כך שעליו לצאת ולחפש יהודים ולהניח איתם תפילין. הוא לא ידע מילה באנגלית; הוא דיבר יידיש, אבל אנגלית לא ידע, אפילו לא מילה. אז הוא הלך ברחוב וניגש ליהודים,
22:05 אלע צוזאמען מאכט מען א בית המקדש, מאכט מען א משכן. על דרך זה איז אויך דא ביי מחצית השקל. אז יעדער איד גיט א מחצית השקל, און די נקודה דא איז, אז עס בלייבט עשרה גרה. דווקא מיט דעם ווארט, אז ער גיט א מחצית, דווקא דורך דעם וואס דו מיט נאך איינעם ווערן איינס, ווערט דער שקל השלם. דאס ברענגט ארויס די אהבת ישראל, נישט נאר מצד פרטים, נאר מצד ויקהל, מצד דער עצם זאך אז מיר זיינען אידן. און דאס איז די אמת׳ע שרש פון אהבת ישראל, וואס ברענגט זיך ארויס אין דער מצוה פון מחצית השקל. איך בין א איד און דו ביסט א איד, ווערן מיר איין גאנצע זאך. און פון דעם קומט די אמת׳ע אהבת ישראל. מצד דעם ווערן מיר טאקע איין זאך. און דאס מוז זיך ביי אידן שטענדיק אנזען. עס איז געווען א חסיד, דער באוואוסטער חסיד ר׳ מענדל פוטערפאס, אן איש מסירות נפש, א איד וואס איז געווען אן אמת׳ער בעל מסירות נפש און אהבת השם. מען דערציילט וועגן ר׳ מענדל פוטערפאס: בשעת ער איז געווען אין רוסלאנד, איז ער געווען אסאך יארן אין תפיסה, אין סיביר. ווען ער איז ארויס פון רוסלאנד, שפעטער אנגעקומען, יא, עס איז געווען אין דער תקופה, איז ער געקומען צום רבי׳ן אין אמעריקע. און דארטן האט אים דער רבי גערעדט וועגן דעם אז ער דארף ארויסגיין זוכן אידן, לייגן מיט זיי תפילין. ער האט נישט געקענט קיין ווארט ענגליש; ער האט גערעדט אידיש, אבער קיין ענגליש האט ער נישט געקענט, נישט געקענט קיין ווארט. איז ער געגאנגען אין גאס און צו אידן,
23:40 הוא רצה לומר להם שיניחו תפילין, אבל לא ידע איך אומרים את זה באנגלית. אז הוא ניגש ליהודים ואמר: ״איי ג׳ואיש, יו ג׳ואיש, איי תפילין, יו תפילין״. את זה הוא ידע לומר. אני יהודי, אתה יהודי, אני מניח תפילין, אתה מניח תפילין. וכך הוא הניח תפילין עם עשרות, מאות יהודים. ר׳ מענדל פוטרפס ידע לומר רק: ״איי ג׳ואיש, יו ג׳ואיש, איי תפילין, יו תפילין״. אבל זה העניין של מצוות מחצית השקל. ממילא, כשעומדים בשבת שקלים, הפרשה מספרת לנו: משה רבינו שואל כיצד מרוממים את היהודים, וכיצד פועלים בהם את ״כי תשא את ראש בני ישראל״? אומר לו הקדוש ברוך הוא: ״בקע לגולגולת״, באמצעות מחצית השקל. כאשר תהיה אצלנו אהבת ישראל אמיתית, אבל אהבת ישראל שנובעת מעצם מה שאנחנו, המחצית, כשנקלוט: אני מחצית ואתה מחצית, ויחד אנחנו נעשים שקל שלם. ומאין לוקחים את זה? לוקחים את זה מכך שיהודים קשורים לקדוש ברוך הוא, כמו שכתוב, מחצית. זה מה שהרבי מדבר עליו באריכות: כטיפת ה׳ אחד. בהתקשרות לקדוש ברוך הוא, הקשר של יהודים עם הקדוש ברוך הוא הוא הרי אחד, כן, שיהודים הם מחצית
23:40 ער האט זיי געוואלט זאגן אז זיי זאלן לייגן תפילין, אבער ער האט נישט געוואוסט ווי אזוי מען זאגט דאס אויף ענגליש. איז ער געגאנגען צו אידן און האט געזאגט: „איי דזשואיש, יו דזשואיש, איי תפילין, יו תפילין.“ דאס האט ער געקענט זאגן. איך בין א איד, דו ביסט א איד, איך לייג תפילין, דו לייג תפילין. און מיט דעם האט ער געלייגט תפילין מיט צענדליגע, הונדערטער אידן. ר׳ מענדל פוטערפאס האט געקענט זאגן נאר: „איי דזשואיש, יו דזשואיש, איי תפילין, יו תפילין.“ אבער דאס איז דער ענין פון דער מצוה פון מחצית השקל. ממילא בשעת מען שטייט אין שבת שקלים, די פרשה דערציילט אונז: וואס איז, משה רבינו פרעגט, ווי הייבט מען אויף אידן, און ווי אזוי פועל׳ט מען אויף זיי דעם „כי תשא את ראש בני ישראל“? זאגט אים דער אויבערשטער: „בקע לגלגולת“, דורך מחצית השקל. בשעת ביי אונז וועט זיין די אמת׳ע אהבת ישראל, אבער די אהבת ישראל וואס איז מיט דער עצם זאך וואס מיר זיינען, דער מחצית, מען זאל דערהערן: איך בין א מחצית און דו ביסט א מחצית, צוזאמען ווערן מיר א שקל השלם. און פון וואנען נעמט איר דאס? נעמט איר דאס פון דעם וואס אידן זיינען פארבונדן מיטן אויבערשטן, ווי עס שטייט, מחצית. דאס איז וואס דער רבי רעדט באריכות: אלס טיפת ה׳ אחד. ביי דער התקשרות צום אויבערשטן, דער קשר פון אידן מיטן אויבערשטן איז דאך אחד, יא, אז אידן זיינען א מחצית
25:09 והקדוש ברוך הוא כביכול מחצית, ודווקא יחד עם הקדוש ברוך הוא נוצר שקל שלם. מה פירוש הדבר? יש תורה של המגיד ממעזריטש. הרבי מביא את התורה של המגיד ממעזריטש בהתוועדות, על הפסוק ״עשה לך שתי חצוצרות כסף״. המגיד ממעזריטש מפרש כאן ש״חצוצרות״ הוא מלשון ״חצאי צורות״. ״עשה לך שתי חצוצרות כסף״ — המגיד מפרש שעל ידי משה רבינו, חצאי הצורות ייעשו כביכול צורה אחת עם הקדוש ברוך הוא. גם המדרש מביא זאת. המדרש אומר: ״פתחי לי אחותי רעיתי יונתי תמתי״. עם ישראל נקרא ״תמתי״; המדרש מפרש ״תמתי״ — ״תאומתי״. כלומר, כביכול הקדוש ברוך הוא אומר ליהודים: אני כמו חצי דבר ואני זקוק ליהודים. ועל דרך זה יהודים זקוקים לקדוש ברוך הוא, כמובן גם בפשטות. וזה פירוש ״עשה לך שתי חצוצרות כסף״ — שני חצאי צורות. יהודי צריך לדעת שהוא לבדו אינו אלא חצי דבר. וכדי להיות דבר שלם עליו להתמסר לקדוש ברוך הוא. צריכות להיות מסירה ונתינה לקדוש ברוך הוא. בדיוק כשם שהקדוש ברוך הוא אומר שהוא רוצה יהודים, שהוא זקוק ליהודים, כביכול הקדוש ברוך הוא אומר שהוא זקוק ליהודים. הקדוש ברוך הוא מתאווה לתפילתן של צדיקים. הקדוש ברוך הוא מתאווה למצוות
25:09 איז און דער אויבערשטער כביכול א מחצית, און דווקא צוזאמען מיטן אויבערשטן ווערט א שקל השלם. וואס איז דער פשט פון דעם? איז דא א תורה פונעם מעזריטשער מגיד. די תורה פונעם מעזריטשער מגיד, דער רבי ברענגט ביי א פארברענגען, אויפן פסוק „עשה לך שתי חצוצרות כסף“. דא טייטשט דער מעזריטשער מגיד, „חצוצרות“ איז מלשון „חצאי צורות“. „עשה לך שתי חצוצרות כסף“, טייטשט דער מגיד: אז דער אויבערשטער, דורך משה רבינו, אז דורך משה רבינו וועלן די חצאי צורות ווערן כביכול א צורה אחת. דאס ברענגט דער מדרש אויך. מדרש זאגט, „פתחי לי אחותי רעיתי יונתי תמתי“. עם ישראל ווערט אנגערופן „תמתי“; טייטשט דער מדרש „תמתי“ — „תאומתי“. יא, אז כביכול דער אויבערשטער זאגט צו אידן: איך בין אזוי ווי א האלבע זאך און איך דארף אנקומען צו אידן. און על דרך זה אידן דארפן אנקומען צום אויבערשטן, כמובן גם פשוט. און דאס איז דער טייטש „עשה לך שתי חצוצרות כסף“ — שתי חצאי צורות. אז אידן דארפן וויסן אז ער אליין איז מער נישט ווי א האלבע זאך. און כדי צו ווערן א דבר שלם דארף ער זיך איבערגעבן צום אויבערשטן. דארף זיין מסירה ונתינה צום אויבערשטן. פונקט אזוי ווי דער אויבערשטער זאגט אז איך וויל אידן, איך דארף אנקומען צו אידן, כביכול דער אויבערשטער זאגט אז ער דארף אנקומען צו אידן. הקדוש ברוך הוא מתאווה לתפלתם של צדיקים. הקדוש ברוך הוא מתאווה צו מצוות
26:39 מיהודים. הקב"ה מצפה שיהודים יקיימו מצווה. הקב"ה זקוק לתורה ולמצוות שלנו, כפי שמוסבר הרבה בספרי חסידות. וזה העניין של שתי חצאי צורות, כביכול: על ידי חיבור האדם עם הקב"ה נעשה שקל שלם. ולכן נותנים מחצית השקל. כשיהודי שומע שהוא והקב"ה הם הדבר האחד והיחיד, ודווקא על ידי כך שיתאחד הוא יתאחד עם הקב"ה — זהו ה״מודה אני״. יהודי קם בבוקר ואומר ״מודה אני״. הוא נעשה דבר אחד עם הקב"ה. ״מודה אני לפניך״ — מוסר את עצמו לקב"ה. בלי חשבונות; זה צריך להיות [לא ברור] של ויקהל. בלי חשבונות פרטיים: מי אני, מה אני. זוהי המסירה והנתינה הכללית, שאני שייך לקב"ה. וזה היסוד של אהבת ישראל אמיתית: אני יהודי ואתה יהודי, וביחד אנחנו נעשים שקל שלם. וה״ויקהל״, האחדות, החיבור — זוהי ההכנה לכל עניינו של חודש אדר, עד ״משנכנס אדר מרבין בשמחה״, ל[לא ברור] קרבנות, כי ממחצית השקל הביאו קרבנות ציבור כל השנה כולה. ומתוך כך מגיעים ל״ויקהל״ האמיתי. כשיש אצלנו היום, אז [לא ברור] את אהבת
26:39 פון אידן. דער אויבערשטער ווארט אידן זאלן טאן א מצוה. דער אויבערשטער דארף אנקומען צו אונזער תורה ומצוות, ווי ס׳ווערט ערקלערט אסאך אין חסידישע ספרים. און דאס איז דער ענין פון שתי חצאי צורות, כביכול, אז דורך דעם אדם מיטן אויבערשטן ווערט דאס א שקל השלם. און דערפאר מחצית השקל. בשעת אידן הערן אז ער מיטן אויבערשטן, דאס איז די איין און איינציקע זאך, און דווקא דורך דעם וואס ער וועט זיך פאראייניקן, וועט ער נתאחד ווערן מיטן אויבערשטן. און דאס איז דער מודה אני. א איד שטייט אויף אין דער פרי, זאגט מודה אני. עס ווערט די איין זאך מיטן אויבערשטן. „מודה אני לפניך“ — גיב זיך אוועק צום אויבערשטן. אן קיין חשבונות, דאס דארף זיין [לא ברור] פון ויקהל. אן קיין חשבונות פרטיים: ווער בין איך, וואס בין איך. דאס איז די מסירה ונתינה כללית, וואס איך באלאנג צום אויבערשטן. און דאס איז דער יסוד פון דער אהבת ישראל אמיתית: אז איך בין א איד און דו ביסט א איד, צוזאמען ווערן מיר א שקל השלם. און דער ויקהל, דער אחדות, דער חיבור, דאס איז די הכנה צו דעם גאנצן ענין פון חודש אדר, ביז „משנכנס אדר מרבין בשמחה“, צו [לא ברור] קרבנות, ווייל פון מחצית השקל האט מען געברענגט קרבנות ציבור כל השנה כולה. און פון דעם קומט מען צו דעם אמת׳ן ויקהל. אז בשעת ביי אונז איז דא היינט, וועט מען [לא ברור] די אמת׳ע אהבת
27:54 ישראל האמיתית, אחדות ישראל, לאהוב יהודי מפני שהוא יהודי, נזכה תיכף ומיד ממש ל״ויקהל״, ל״ויקהל״ האמיתי של ״קהל גדול ישובו הנה״, כדברי הנביא. שכל היהודים יתקבצו יחד, קיבוץ גלויות, כל היהודים מכל ארבע כנפות תבל. ונזכה ללכת לגאולה השלמה עם משיח צדקנו, אמן כן יהי רצון.
27:54 ישראל, אחדות ישראל, ליב האבן א אידן צוליב דעם וואס ער איז א איד, וועט מען זוכה זיין תיכף ומיד ממש אז מ׳קען ווערן דער ויקהל, דער ויקהל, דער אמת׳ער ויקהל פון „קהל גדול ישובו הנה“, זאגט דער נביא. אז אלע אידן ווערן צוזאמענגעקליבן, קיבוץ גלויות, אלע אידן פון כל ארבע כנפות תבל. און מיר זאלן זוכה זיין, גיין צו דער גאולה שלימה עם משיח צדקנו, אמן כן יהי רצון.