לעבן חסידות · פרק 6 · 2022-01-11 · 41:23
שבת בשלח שבת שירה - דער ענין השירה על פי תורת הבעל שם טוב
תיאור הפרק
לעבן מיט די פרשה פון דער וואך שבת בשלח שבת שירה הרב אשר פרקש דער ענין השירה על פי תורת הבעל שם טוב, שירת הנשמות והמלאכים ושירת כל הבריאה.
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:02 דובר 1 הנה, בשנת תשע״א, בחודש שבט, הייתי באמריקה, והגיע לביקור האדמו״ר מתולדות אהרן, זכר צדיק לברכה. הוא היה אז ביחידות אצל הרבי, בחודש שבט תשע״א. זו הייתה יחידות עמוקה מאוד, חמה מאוד ועשירה מאוד. דיברו אז על עניינים רבים. בין הדברים סיפר האדמו״ר מתולדות אהרן לרבי שהם לומדים את התפילה, איך מתפללים, ואמר שהם מקיימים את מה שכתוב בתניא. שם כותב אדמו״ר הזקן בתניא שצריך להתפלל תפילת שחרית לערך שעה ומחצה. מה פירוש להתפלל תפילת שחרית שעה ומחצה? ואז שאל הרבי איך מתפללים, מהו אופן התפילה. התפתחה אז שיחה עשירה מאוד, ודובר בה בהרחבה על האופן הנכון של עבודת התפילה: האם פירוש המילות בלבד, להבין את המילים עם הסברה, התלהבות ודבקות, ולהעמיק במשמעותן. הרי לומדים חסידות ויודעים שיש פירוש חסידי למילים שאומרים, ובונים על הפירוש החסידי הזה. על כך דיבר אז הרבי: כשלומדים חסידות לפני התפילה, ואז יודעים שיש פירוש חסידי לדברים שאומרים, מתווספת חיות בתפילות, בהתלהבות, בדבקות ובמילים שמתפללים. היה על כך דיון של ממש. הרבי הביא כמה דוגמאות לאופן שבו עושים זאת. מה זה אומר? מהו ה—
00:02 דובר 1 הנה, הי׳ תשע״א, איז געווען חודש שבט. איך בין געווען אין אמעריקע, איז געקומען צו פארן דער רבי פון תולדות אהרן, זכר צדיק לברכה. ער איז געווען דעמאלט ביים רבי׳ן אויף יחידות, חודש שבט תשע״א. זייער, זייער טיפע, זייער ווארעמע און זייער רייכע יחידות. גערעדט דעמאלט אסאך ענינים. צווישן די זאכן האט דער תולדות אהרן רבי דערציילט ביים רבי׳ן אז זיי לערנען דעם דאווענען, ווי אזוי מ׳דאוונט, די תפילה. און ער האט געזאגט אז מ׳איז מקיים וואס שטייט אין תניא. דארט שרייבט דער רבי אין תניא, מ׳דארף מתפלל זיין לערך שעה ומחצה תפילת שחרית. וואס הייסט, מ׳איז מתפלל תפילת שחרית שעה ומחצה? און דעמאלט האט דער רבי געפרעגט ווי אזוי מ׳דאוונט, דעם אופן פון די תפילה. איז געווען דעמאלט גאר א רייכע שיחה, א רייכער ענין גערעדט, ווי אזוי איז דער ריכטיקער אופן פון עבודת התפילה. צי דער פירוש המילות, נאר די ווערטער פארשטיין, מיט א הסברה, התלהבות, מיט א דביקות, און זיך פארטיפן אין דעם עומק פון די ווערטער. מ׳פרעגט, מ׳לערנט חסידות, מ׳ווייסט אז עס איז דא א חסידישער טייטש און מ׳זאגט, מ׳איז בויען אויף א חסידישן טייטש. איז דעמאלט האט דער רבי גערעדט וועגן דעם, אז בשעת מ׳לערנט חסידות פארן דאווענען, און דעמאלט ווייסט מען אז עס איז דא א חסידישער טייטש אין דעם וואס מ׳זאגט, קומט צו א חיות אין די תפילות, אין די התלהבות, אין די דביקות, אין די ווערטער וואס מ׳דאוונט. עס איז געווען א ריכטיקער דיבור אין דעם. דער רבי האט געברענגט כמה דוגמאות ווי אזוי מ׳מאכט עס. וואס איז דאס מיינט? וואס איז דער
02:02 דובר 1 עניין? בין הדברים שעליהם דיבר היו דוגמאות. אחת הדוגמאות שהביא הרבי הייתה מן הדברים שאומרים בשירת הים, ב״אז ישיר״. בכלל, על ״אז ישיר״ הרי נאמר שצריך לאומרו בשמחה רבה. הרי מביאים בזוהר שזה כעין קריעת ים סוף. ב״אז ישיר״ אומרים: ״זה א־לי ואנוהו, אלהי אבי וארוממנהו״. הרבי אמר שגם המילים עצמן, ״זה א־לי ואנוהו, אלהי אבי וארוממנהו״, הן מילים חמות: זהו הא־ל שלי, זהו אלוקיי, ״ואנוהו״, ״אלהי אבי וארוממנהו״ — אני משבח אותו. אבל כשיודעים מהו הפירוש החסידי, הפירוש הפנימי של המילים, מתווספת התלהבות גדולה. הרבי אמר שגם על הפסוק הזה, ״זה א־לי ואנוהו, אלהי אבי וארוממנהו״, ישנו פירוש של השל״ה הקדוש. מה כותב השל״ה הקדוש? הוא מפרש: לכאורה יש כאן כפל לשון. אומרים ״זה א־לי ואנוהו״, ואחר כך אומרים ״אלהי אבי וארוממנהו״. זה הרי פחות או יותר אותו הדבר. מוצאים שמפרשים רבים אומרים שזה כפל הדבר במילים שונות, כדרך מליצה ושירה. בכלל, בפירוש השירה יש מפרשים רבים, מפרשי הפשט, שמפרשים שזה [לא ברור], שבשירה חוזרים פעמים רבות על אותו הדבר במילים אחרות, כי זה עניינה של שירה. אף שזה אותו הדבר, כופלים אותו לשם
02:02 דובר 1 ענין? איז געווען, צווישן די זאכן וואס ער האט גערעדט, דוגמאות. איז איינע פון די דוגמאות וואס דער רבי האט געברענגט געווען וואס מ׳זאגט אין שירת הים, אין ״אז ישיר״. בכלל אויף ״אז ישיר״ שטייט דאך, מ׳דארף זאגן בשמחה רבה. מען ברענגט דאך אין זוהר אז ס׳איז כעין קריעת ים סוף. איז, מ׳זאגט אין ״אז ישיר״, מ׳זאגט: ״זה א־לי ואנוהו, אלהי אבי וארוממנהו״. האט דער רבי געזאגט, טאקע די ווערטער אליין, ״זה א־לי ואנוהו, אלהי אבי וארוממנהו״, דאס זענען אליין ווארעמע ווערטער, ווי אז דאס איז מיין אייבערשטער, דאס איז מיין גאט, ״ואנוהו״, ״אלהי אבי וארוממנהו״, איך לויב אים. אבער אז בשעת מ׳ווייסט וואס איז דא א חסידישער טייטש, דער פנימיות׳דיגער טייטש פון די ווערטער, קומט צו א גרויסע התלהבות. דער רבי האט געזאגט אז אפילו אויף דעם פסוק ״זה א־לי ואנוהו, אלהי אבי וארוממנהו״ איז דארט דא דער פירוש פון דעם של״ה הקדוש. וואס שרייבט דער של״ה הקדוש? דער של״ה הקדוש טייטשט: לכאורה איז דאך א כפל הלשון. מ׳זאגט ״זה א־לי ואנוהו״, און נאכדעם זאגט מען ״אלהי אבי וארוממנהו״. דאס איז דאך מער־ווייניגער די זעלבע זאך. מ׳געפינט אז אסאך מפרשים זאגן אז עס איז כפל הדבר במילים שונות, אויף א מליצה, אויף א שירה. בכלל, אין שירה, דא זענען אסאך מפרשים וואס טייטשן, די מפרשי הפשט, אז עס איז [לא ברור], אז אין שירה חזר׳ט מען אסאך מאל די זעלבע זאך אין אנדערע ווערטער, ווייל דאס איז דער ענין פון א שירה. כאטש ס׳איז די זעלבע זאך, איז מען כופל אויף א
03:43 דובר 1 שירה ומליצה. אבל השל״ה הקדוש מפרש שאין זה אותו הדבר. יש כאן שני עניינים. הוא אומר שהידיעה על הקדוש ברוך הוא ועבודת השם יכולות להיות בשני אופנים. יש עבודת השם בדרך אמונה: יהודי קיבל אותה באמונה מאביו, מהוריו, באמצעות החינוך. הוא מאמין בבורא מפני שכך לימדו אותו הוריו, כך הוא התחנך. ואחר כך, כשיהודי אינו מסתפק במה שקיבל מהוריו, אלא עובד כדי להבין ולהפנים את הדבר. והרמב״ם אומר בהלכות יסודי התורה: ״בשעה שיתבונן האדם במעשיו וברואיו הנפלאים הגדולים ויראה מהן חכמתו שאין לה ערך ולא קץ״. אחר כך [לא ברור] בורא עולם, ואחר כך הוא משבח את גדולת השם, עד שהדבר נעשה אצלו עניין שהוא עצמו משיג ומבין בפנימיותו. ועל כך אומר הפסוק, כפי שמפרש השל״ה הקדוש, ״זה א־לי ואנוהו״. הוא אומר ש״ואנוהו״ הוא מלשון ״אני והוא״. שתי מילים, אני והוא: אני, האדם, והוא, ריבונו של עולם, במילה אחת. כלומר, ה״אני״ וה״הוא״ נעשים דבר אחד. וזהו שאומרים ״זה א־לי״. אם זהו אלוקיי, כלומר דבר שאני עצמי הגעתי אליו, מתוך הבנה והפנמה פנימית, אז ״ואנוהו״ — נעשים
03:43 דובר 1 שירה, אויף א מליצה. אבער דער של״ה הקדוש טייטשט אז עס איז ניט די זעלבע זאך. דא זענען צוויי ענינים. ער זאגט אז אין דער ידיעה פון הקדוש ברוך הוא, אין עבודת השם, קען זיין אויף צוויי פנים. עס איז דא עבודת השם בדרך אמונה. דאס איז, א איד האט עס באקומען באמונה פון זיין טאטן, פון זיינע עלטערן, דורך א חינוך. און ער מיינט אין באשעפער, ווייל אזוי זיינע עלטערן האבן אים געלערנט, אזוי איז ער מחונך געווארן. און נאכדעם, ווען א איד באגענוגנט זיך ניט, ער איז זיך נישט מסתפק מיט דעם וואס ער האט באקומען פון זיינע עלטערן, נאר ער ארבעט צו פארשטיין און צו דערהערן די זאך. און דער רמב״ם זאגט אין הלכות יסודי התורה: ״בשעה שיתבונן האדם במעשיו וברואיו הנפלאים הגדולים ויראה מהן חכמתו שאין לה ערך ולא קץ״. נאכדעם [לא ברור] בורא עולם, נאכדעם משבח זיין גדולת השם, ביז עס ביי אים ווערט אז עס איז א זאך וואס ער אליין האט אין דער השגה, אין דער הבנה, וואס ס׳איז אין דער פנימיות. און אויף דעם זאגט דער פסוק, אזוי טייטשט דער של״ה הקדוש, ״זה א־לי ואנוהו״. זאגט ער, ״ואנוהו״ איז מלשון ״אני והוא״. ס׳זענען צוויי ווערטער, אני והוא: איך מיט אים, איך דער מענטש, והוא דער רבונו של עולם, אין איין ווארט. דאס הייסט אז דער אני מיט דעם והוא ווערן איין זאך. און דאס איז וואס מ׳זאגט ״זה א־לי״. אויב דאס איז מיין גאט, דאס הייסט, דאס איז א זאך וואס איך האב דאס געהאט, אבער צו פארשטיין און דערהערן אין א פנימיות, איז דעמאלט ״ואנוהו״ ווערן
05:17 דובר 1 דבר אחד. אבל אם אין זה אלא ״אלקי אבי״, כלומר: אבי הוא אדם טוב, אבי מאמין בקדוש ברוך הוא, ולכן גם אני מאמין בקדוש ברוך הוא — אז הוא אומר ״וארוממנהו״. כלומר, הוא נשאר ברוממותו, נשאר למעלה; זה נשאר דבר מרומם ורחוק. וכלשון השל״ה הקדוש, ״מרוחק ממני במצפוני הלב״. זה נשאר רחוק כל כך במצפוני הלב. זה לא כמו דבר שמאיר וחי אצל האדם בפנימיותו. וזה מה שאמר הרבי: כשאדם יודע ולומד את הפירוש, מכיר את הפירוש החסידי של המילים ומתבונן בו, וכשהוא מגיע בשירת הים למילים ״זה אלי ואנוהו, אלקי אבי וארוממנהו״ ויודע את עניינן הפנימי, ודאי שעבודת התפילה שלו אז היא בהתלהבות גדולה מאוד, בדבקות, באהבה ובשמחה גדולה ויתרה. הוא מבין את העניין של ״זה אלי ואנוהו״ — אני והוא מיוחדים כאחד. שזה לא רק [לא ברור], אלא שריבונו של עולם נעשה דבר אחד איתי. ועל דרך זה היו עוד כמה דוגמאות. אומר ה[לא ברור], ״שירו לה׳ שיר חדש״, ו[לא ברור]. אה, הרבי מביא את הדוגמה: כשאני אומר בתפילה ״שירו לה׳ שיר חדש״, הוא שואל: למה נאמר כאן ״שיר חדש״ בלשון זכר? הרי בדרך כלל נאמר ״שירה״, בלשון
05:17 דובר 1 איין זאך. אבער אויב ס'איז מער נישט ווי „אלקי אבי“, טייטש: „אלקי אבי“ — מיין טאטע איז א גוטער, מיין טאטע גלייבט אין אויבערשטן, און דערפאר גלייב איך אין אויבערשטן. און דעמאלט זאגט ער „וארוממנהו“ — דאס הייסט פאר רוממות. ס'בלייבט העכער, ס'בלייבט אויבן, ס'איז א מרומם'דיגע זאך, ס'איז א ווייטע זאך. און דער לשון השל"ה הקדוש, וואס זאגט „מרוחק ממני במצפוני הלב“. ס'בלייבט אזוי ווייט אין די מצפוני הלב. ס'איז נישט אזוי ווי א זאך וואס לייכט און לעבט ביי דעם מענטשן אין פנימיות. ווייל דאס האט דער רבי געזאגט: בשעת א מענטש ווייסט און לערנט טייטש, ווייסט ער דעם חסידישן אויסטייטש פון די ווערטער, און ער איז זיך מתבונן אין דעם; בשעת ער קומט צו די ווערטער אין דעם, אין שירת הים, און ער זאגט „זה אלי ואנוהו, אלקי אבי וארוממנהו“, און ער ווייסט דעם פנימיות'דיגן ענין אין דעם, איז זיכער אז דעמאלט איז די עבודה שבתפילה גאר מיט א גרויסער התלהבות, מיט דער דבקות, מיט דער אהבה, מיט דער שמחה גדולה ויתירה, פארשטייענדיג דעם ענין אז דאס איז „זה אלי ואנוהו“ — אני והוא מיוחדים כאחד. אז ס'איז נישט אפילו [לא ברור], אז דער רבונו של עולם ווערט איין זאך מיט מיר. און על דרך זה נאך כמה דוגמאות. זאגט דער [לא ברור], „שירו לה' שיר חדש“, און [לא ברור]. אה, דער רבי ברענגט די דוגמא: ווען איך זאג אין דאווענען „שירו לה' שיר חדש“. זאגט ער די שאלה, זאגט: „שירו לה' שיר חדש“ — פאר וואס שטייט דא „שיר חדש“ בלשון זכר? אה, אין עלמא שטייט „שירה“, שטייט בלשון
06:46 דובר 1 נקבה. אפילו בשיר השירים, שבו מדובר בשיר ולא בשירה, השיר מופיע בלשון נקבה. והפסוק בתהילים אומר: „שירו לה' שיר חדש“. יש על כך גמרא גדולה בפסחים: כל השירות שנאמרו — עשר השירות — נאמרו בלשון נקבה, ואילו השיר שלעתיד לבוא, כשמשיח יבוא, יהיה השיר העשירי, ואז יהיה „שיר חדש“, בלשון זכר. מה פירוש הדבר? למה כל השירות נאמרו בלשון נקבה, והשיר שלעתיד לבוא הוא בלשון זכר? יש לכך ביאורים; זה כבר מופיע בפסחים. יש הסברים מדוע אומרים כך. אבל הביאור החסידי הוא שעניינה של נקבה הוא יולדת בעצם, ויש בזה עניין של שינויים. [לא ברור] אצל נקבה יש שינויים וזמנים. מה שאין כן זכר מורה על עניין הפוך: זכר הוא עניין קבוע, דבר שהוא... וזהו העניין בעבודת השם: כל הגאולות שהיו בעבר היו בלשון נקבה, כי אחריהן באה צרה. אלו אכן היו גאולות, אבל אחר כך חזר הגלות; זו לא הייתה גאולה שלמה. מה שאין כן לעתיד לבוא תהיה גאולה שלמה, ולכן אומרים „שיר חדש“, בלשון זכר — שיהיה דבר קבוע, דבר נצחי.
06:46 דובר 1 נקבה. אפילו אין דער סדר שיר השירים, אז דער שיר איז נאר א שירה, שטייט אויך דער שיר בלשון נקבה. אה, און דער פסוק אין תהילים זאגט „שירו לה' שיר חדש“. איז דא א גרויסע גמרא אין פסחים, אז אלע שירות וואס ס'געזאגט געווארן — ס'איז געווען די עשר שירות — ס'איז דא די שירות וואס געזאגט געווארן בלשון נקבה, און דער שיר פון לעתיד לבוא, ווען משיח וועט קומען, וועט זיין דער שיר העשירי, דעמאלט וועט זיין „שיר חדש“, לשון זכר. אה, וואס איז דער טייטש אין דעם? פאר וואס אלע שירות זיינען געזאגט געווארן בלשון נקבה און דער שיר פון לעתיד לבוא איז בלשון זכר? פאר דעם זענען דא ביאורים; דאס שטייט שוין אין פסחים. פאר דעם זענען דא ענינים פאר וואס זאגט מען. אבער דער חסידישער טייטש, וואס מ'זאגט, אז דער ענין פון נקבה איז א יולדת בעצם, וואס איז דא דער ענין פון שינויים. [לא ברור] דער ענין פון נקבה איז פאראן שינויים, זמנים. משא"כ אז זכר איז דייטעט אז ס'איז אן ענין פארקערט. אז זכר איז אן ענין קבוע, ס'איז א זאך וואס איז א... און דאס איז דער ענין אין עבודת השם, אז די אלע גאולות וואס זיינען געווען פריער איז געווען בלשון נקבה, וואס איז געווען נאך דעם צרה. אז ס'איז געווען גאולות וואס איז געווען טאקע גאולה, אבער שפעטער איז צוריק געקומען דער גלות; ס'איז נישט געווען קיין גאולה שלמה. משא"כ לעתיד לבוא וועט זיין א גאולה שלמה, דערפאר זאגט מען „שיר חדש“, לשון זכר, אז ס'זאל זיין א דבר קבוע, ס'זאל זיין א דבר נצחי.
08:15 דובר 1 וזהו העניין בעבודת השם. בעבודת השם, בכל יום, כשיהודי מתפלל, הוא יוצא מן הגלות. יש גאולה פרטית. כשיהודי מתפלל לקדוש ברוך הוא ומתקשר אליו, הוא יוצא מן הגלות האישית שלו. אלא שיהודי יכול לצאת מן הגלות האישית שלו, ואחר כך ליפול שוב לתוך הגלות. זהו העניין של שירה בלשון נקבה. היום הוא עומד במצב של גאולה, מתפלל ויש לו [לא ברור], הוא יצא מן הגלות, הנפש האלוקית מאירה אצלו, אבל אחר כך הוא נופל שוב לתוך הגלות. ו„שיר חדש“ פירושו שתהיה גאולה ממש, באופן שלעתיד לבוא, בתוקף ובנצחיות, כך שהוא נשאר קשור לקדוש ברוך הוא בקביעות. כשמתבוננים בזה בשעת התפילה, אפשר לפעול שהשיר יהיה „שיר חדש“, בלשון זכר. באמצעות עבודת התפילה אפשר להגיע למצב הזה: יהודי מתפלל ומתבונן בדברים, ואז הוא יכול להעמיד את עצמו ב[לא ברור], במצב הזה, בתנועה הזאת. זאת אומרת, דבקות רבה יותר ושמחה רבה יותר בעבודת השם. השבת הזאת היא שבת שירה. שבת בשלח נקראת שבת שירה, ושבת שירה היא שבת גדולה. זו השירה שבני ישראל שרו כשיצאו ממצרים. אנחנו הרי יודעים שהשירה הזאת היא השירה של כל השירות. הרי כתוב „אז ישיר“, בלשון עתיד.
08:15 דובר 1 און דאס איז דער ענין אין עבודת השם. אין עבודת השם איז יעדער טאג, ווען א איד דאווענט, גייט ער ארויס פון גלות. איז פאראן א גאולה פרטית. יא, אז א איד דאווענט צום אויבערשטן און פארבינדט זיך מיט'ן אויבערשטן, גייט ער ארויס פון זיין אייגענעם גלות. איז דא וואס א איד גייט ארויס פון זיין אייגענעם גלות, אבער ער פאלט שפעטער איין אין גלות. ווי דאס איז דער ענין פון שירה לשון נקבה. יא, היינט שטייט ער אין א מצב פון גאולה, דאווענט און האט [לא ברור], ער איז ארויס פון דעם גלות, דער נפש האלקית לייכט ביי אים, אבער נאכדעם פאלט ער צוריק איין אין גלות. און דער „שיר חדש“ איז, אז ס'זאל זיין טאקע גאולה, נאר אויף אן אופן אזוי ווי לעתיד לבוא, מיט א תוקף, מיט א נצחיות, אז ער בלייבט צוגעבונדן צום אויבערשטן אויף א קביעות. איז בשעת מ'איז זיך מתבונן אין דעם, אז מ'דאווענט, און מ'קען פועל'ן אז דער שיר זאל זיין א „שיר חדש“, לשון זכר. מ'קען דורך עבודת התפילה צוקומען צו דעם מצב, וואס א איד דאווענט און האט זיך מתבונן געווען אין דעם. איז דעמאלט קען ער זיך אוועקשטעלן אין דעם [לא ברור], אין דעם מצב, אין דער תנועה, דאס מיינט, א מערדיקע דבקות און א מערדיקע שמחה אין עבודת השם. היינטיגע שבת איז דאך שבת שירה. שבת בשלח ווערט אנגערופן שבת שירה. און דער ענין פון שבת שירה, דאס איז א גרויסער שבת. יא, וואס דאס איז שירה וואס אידן האבן געזונגען ווי זיי זענען ארויס פון מצרים. מיר ווייסן דאך אז די שירה, דאס איז די שירה פון אלע שירות. דאס שטייט אז „אז ישיר“, לשון עתיד.
09:45 דובר 1 למה נאמר כאן בלשון עתיד, „אז ישיר“? רש״י אומר: „מכאן לתחיית המתים מן התורה“. ומובן מן המדרש ששירת הים, ששרו בני ישראל בעת יציאתם ממצרים, לא הייתה רק שירה של שבח והודאה על הניסים שהיו בים, שראו ביציאת מצרים ובקריעת ים סוף. שירת הים הייתה בעצם הכנה והתחלה לשירה שתהיה לעתיד לבוא — לכל עשר השירות, עד לשירה האחרונה, ה„שיר חדש“ שיהיה לעתיד לבוא. וזה פירוש הפסוק: „אז ישיר משה ובני ישראל את השירה הזאת“. כתוב „ישיר“ בלשון עתיד, ו„אז“. כלומר, „השירה הזאת“ כוללת את השירה שלעתיד לבוא, השירה שעליה נאמר „מכאן לתחיית המתים מן התורה“. אז תהיה השירה בשלמות על ידי משה רבינו, וכל השירות יצטרפו ויהיו לשירה אחת ויחידה. מהו העומק של שירה בכלל, ומהו העומק של שירת הים בפרט? למה מדברים על כך כל כך הרבה, כדבר גדול כל כך? בפרט, הרי מובא אפילו בזוהר, כפי שמביא האור החיים הקדוש בפרשה של היום, שהמילים „ויאמרו לאמר“ רומזות לכך ש„אז ישיר משה ובני ישראל“ הוא בכל יום. הוא אומר שזהו עניין של הווה ועתיד, דבר תמידי. „ישיר“, דבר [לא ברור], הוא דבר שנמשך תמיד.
09:45 דובר 1 יא, פארוואס שטייט דאס לשון עתיד, „אז“? רש״י זאגט: „מכאן לתחיית המתים מן התורה“. יא, איז פארשטענדליך פון מדרש, אז די שירה פון שירת הים וואס זיי האבן געזונגען בשעת זייער ארויסגיין פון מצרים, איז דאס נישט געווען נאר א שירה פון שבח והודאה אויף די ניסים וואס זיינען געווען ביים ים, וואס זיי האבן געזען ביי יציאת מצרים און קריעת ים סוף. נאר די שירת הים איז געווען בעצם א הכנה און א התחלה צו די שירה וואס וועט זיין לעתיד לבוא, יא, אלע צען שירות ביז די לעצטע שירה, די שיר חדש וואס וועט זיין לעתיד לבוא. און דאס איז דער פשט: „אז ישיר משה ובני ישראל את השירה הזאת“. יא, ס׳שטייט „ישיר“ לשון עתיד, און „אז“. און דאס איז אז לעתיד לבוא, די שירה הזאת איז כולל די שירה פון לעתיד לבוא, שירה פון „מכאן לתחיית המתים מן התורה“. אז דעמאלט וועט זיין, יא, די שירה בשלימות דורך משה רבינו, און די אלע שירות וועלן זיך צוזאמענקלייבן און ווערן איין איינציגע שירה. וואס איז דאס דער עומק פון שירה בכלל? און וואס איז דאס דער עומק פון שירת הים בפרט? פארוואס רעדט מען אזוי פיל פון דעם אזא גרויסע זאך? בפרט, ס׳שטייט אפילו אין זוהר, ברענגט דער אור החיים הקדוש אין היינטיגע פרשה, אז דאס וואס שטייט „ויאמרו לאמר“ איז מרמז אויף יעדן טאג „אז ישיר משה ובני ישראל“. זאגט ער אז ס׳איז אן ענין פון הוה ועתיד, אז א שטענדיגע זאך. „ישיר“, א זאך [לא ברור], איז דאס א זאך וואס אלעמאל ציט זיך.
11:13 דובר 1 „אז ישיר משה“ — משה שר תמיד לקדוש ברוך הוא. ובכל יום, כשאדם מתפלל ואומר שירת הים, כתוב בזוהר שעליו לומר אותה בשמחה רבה, כאילו זה עתה יצא ממצרים וזה עתה עבר את ים סוף. אנחנו צריכים להבין קצת: מהו עניינה של שירה בכלל, ומהו עניינה של שירת הים בפרט? ולמה זה דבר שצריך להיות בשמחה גדולה כל כך? מהו תוכנה של השירה הזאת? בעניין השירה בכלל מובאת תורה של המגיד ממעזריטש. המגיד ממעזריטש שואל: מה פירוש המילה „שיר“? שיר הוא ניגון, הוא דבר ששרים. אבל יש מילים נוספות לציון שיר: לפעמים נאמר „זמרה“, לפעמים „שירה“, ולפעמים [לא ברור]. יש עשרה לשונות, שכל אחד מהם הוא לשון של שירה, זמרה ותפילה, והדברים נאמרים בלשונות שונות. אבל למה בשירת הים דווקא נאמר „אז ישיר“ — מהו הדיוק בלשון „שיר“? מובא על כך דבר בשם המגיד ממעזריטש. הוא אומר שהמילה „שיר“ מופיעה בגמרא במסכת שבת. הגמרא במסכת שבת מדברת על דיני הוצאה: דברים שמותר לשאת בשבת ודברים שאסור לשאת בשבת, מה נקרא תכשיט ומה לא נקרא תכשיט. מדובר שם על „במה אשה יוצאה“ ועל „במה בהמה יוצאה“. אומרת לנו...
11:13 דובר 1 „אז ישיר משה“ איז אלץ אין איין זינגען צום אויבערשטן. און יעדן טאג, איינער ווען ער דאוונט און זאגט שירת הים, שטייט אין זוהר, זאל ער דאס זאגן בשמחה רבה, אזוי ווי ער איז ערשט ארויסגעגאנגען פון מצרים און ערשט דורכגעגאנגען דעם ים סוף. מיר דארפן אביסל פארשטיין דא: וואס איז דאס דער ענין פון שירה בכלל? וואס איז דאס דער ענין פון שירת הים בפרט? יא, און פארוואס איז דאס א זאך וואס דארף זיין מיט אזא גרויסע שמחה? וואס איז דער תוכן הענין פון די שירה? בכלל, דעם ענין פון שירה, ברענגט זיך א תורה פון מעזריטשער מגיד. דער מעזריטשער מגיד זאגט: וואס איז דער טייטש פון דעם ווארט „שיר“? שיר איז א ניגון, שיר איז א זאך וואס, יא, דאס איז א געזאנג. אבער ס׳זיינען דא אנדערע ווערטער צו דעם ווארט שיר. אמאל שטייט זמרה, אמאל שטייט שירה, אמאל שטייט [לא ברור]. ס׳זיינען דא עשרה לשונות, וואס יעדער לשון איז א לשון פון שירה וזמרה און תפילה, עס קומט אין אנדערע לשונות. אבער דער לשון שירה דוקא, ביי שירת הים, „אז ישיר“ — וואס איז דער דיוק, א לשון פון שיר? ברענגט זיך פון דעם מעזריטשער מגיד א ווארט. זאגט ער אז דאס ווארט שיר, אין דער גמרא מסכת שבת — די גמרא מסכת שבת רעדט וועגן דיני הוצאה, זאכן וואס מען מעג טראגן אין שבת, וואס מען טאר נישט טראגן אין שבת, וואס ווערט אנגערופן א תכשיט, וואס ווערט נישט אנגערופן א תכשיט. מען רעדט וועגן במה אשה יוצאה, במה בהמה יוצאה. זאגט אונז די
12:43 דובר 1 הגמרא, כשהיא דנה בדיני בהמות — אילו דברים מותר להניח על בהמה בשבת, מה נחשב הוצאה ומה אינו נחשב הוצאה, ועם מה היא צריכה לצאת — מביאה את לשון המשנה במסכת שבת: ״כל בעלי השיר יוצאין בשיר ונמשכין בשיר״. הפירוש הפשוט במשנה הוא ש״שיר״ כאן הוא טבעת, דבר עגול שמניחים על צוואר הבהמה, וקושרים אליו חבל שבו מושכים את הבהמה. אלה נקראים ״בעלי השיר״. אומרת המשנה: ״כל בעלי השיר״ — כל הבהמות שמוליכים אותן באמצעות הטבעת, העיגול, השרשרת הזאת, השיר — ״יוצאין בשיר ונמשכין בשיר״. מותר למשוך אותן באמצעותו, ומותר להוציא אותן כך לרחוב; אין בזה דין הוצאה, כי זה חלק מן הבהמה. אלה דיני שבת. והמגיד ממעזריטש אמר על כך תורה נפלאה: ״בעלי השיר״ ברוחניות, הבהמות, הם המלאכים. בחיות הקודש יש פני שור, פני נשר ופני אריה; כל המלאכים הללו נקראים חיות ובהמות. ״כל בעלי השיר״ מתייחס למלאכים. ולא רק למלאכים, הוא אומר, אלא גם לנשמות. גם הנשמות שרות לקב״ה. הנשמות משבחות את הקב״ה כל הזמן, והוא מביא על כך כמה פסוקים, ״דרשו ה׳ ועוזו״ [לא ברור].
12:43 דובר 1 גמרא, ווען זי רעדט דינים פון בהמות, וועלכע זאכן מעג מען לייגן אויף א בהמה אין שבת, וואס איז הוצאה, וואס איז נישט הוצאה, וואס דארף יוצא זיין — זאגט די משנה אין מסכת שבת דעם לשון: „כל בעלי השיר יוצאין בשיר ונמשכין בשיר“. דער טייטש הפשוט אין דער משנה איז: שיר דא איז א טבעת, שיר דא איז אזא קיילעכדיגע זאך, אזא סארט טבעת, אזא סארט עיגול וואס מען לייגט ארויף אויפן האלז, אויפן צואר פון דער בהמה, און מען בינדט צו א שטריק צו דעם, און דערמיט שלעפט מען די בהמה. דאס ווערט אנגערופן בעלי השיר. זאגט די משנה: „כל בעלי השיר“ — די אלע בהמות וואס מען פירט זיי, טראגן זיי מיט דער טבעת, מיט דעם עיגול, מיט דער שרשרת, מיט דעם שיר — „יוצאין בשיר ונמשכין בשיר“. מעג מען זיי שלעפן מיט דעם, מעג מען זיי ארויסנעמען אויף גאס; דאס האט נישט קיין דין פון הוצאה, ווייל דאס איז א חלק פון דער בהמה. דאס איז דיני שבת. און דער מעזריטשער מגיד האט געזאגט אויף דעם א מורא׳דיגע תורה: אז די בעלי השיר ברוחניות, בהמות, ווערן דא אנגערופן די מלאכים. אין די חיות הקודש איז דא פני שור, פני נשר, פני אריה; די אלע מלאכים ווערן אנגערופן חיות ובהמות. „כל בעלי השיר“ מיינט דאס אויף די מלאכים. נישט נאר די מלאכים, זאגט ער, די נשמות אויך. נשמות זינגען אויך צום אויבערשטן. נשמות זיינען משבח דעם אויבערשטן א גאנצע צייט, וואס ער ברענגט אויף דעם כמה פסוקים, „דרשו ה׳ ועוזו“ [לא ברור].
14:20 דובר 1 יש שירת המלאכים ויש שירת הנשמות. ו״קדושים בכל יום יהללוך סלה״ — הנשמות שרות לקב״ה כל הזמן. הגמרא בחולין אומרת שיש שירה שמלאכי השרת שרים לקב״ה, ויש שירה שכנסת ישראל שרה לקב״ה. מי שר קודם ומי שר אחר כך — יש על כך דיון שלם בגמרא, סוגיה שלמה. אם כן, יש שירת הנשמות ושירת המלאכים. למה זה נקרא ״שיר״? הוא אומר: אם הגמרא אומרת ששיר הוא טבעת, דבר עגול, הרי גם השירה היא מעגל. למה? כי מעגל הוא דבר שאין לו ראש ואין לו סוף. למעגל אין ראש וסוף; הוא כולו דבר עגול אחד, בלי ראש וסוף. ממילא, כששרים ניגון, גם לניגון יש בתוכו [לא ברור]. הכוח של ניגון הוא שכאשר אדם נכנס לאווירה, לתנועה של שמחה, והוא שר, הוא יכול לשיר את אותו ניגון, את אותה תנועה, פעמים רבות. אפשר לשיר פעם אחת, ועוד פעם ועוד פעם, עשרות פעמים, מאות פעמים. אפשר לשיר ולשיר ולא להתעייף מזה. זה כוח הנגינה, כוח השירה. שירה היא בלי גבול, היא מאירה בנפש. אדמו״ר הזקן אמר שהעניין של ניגון הוא ״קולמוס הנפש״. כלל ידוע הוא שהבעל שם טוב הקדוש חידש את העולם.
14:20 דובר 1 ס׳איז דא שיר המלאכים, און ס׳איז דא שיר הנשמות. און „וקדושים בכל יום יהללוך סלה“ — נשמות זינגען צום אויבערשטן א גאנצע צייט. די גמרא זאגט אין חולין, אז ס׳איז דא וואס מלאכי השרת זינגען צום אויבערשטן, און ס׳איז דא כנסת ישראל וואס זינגט צום אויבערשטן. ווער זינגט פריער, ווער זינגט שפעטער — איז א גאנצע גמרא, א גאנצע סוגיא וועגן דעם. איז דא שיר הנשמות ושיר המלאכים. פארוואס ווערט עס אנגערופן שיר? זאגט ער: אויב די גמרא זאגט דאס איז א טבעת, א קיילעכדיגע זאך, אן עיגול, איז שיר אויך אן עיגול. פארוואס? ווייל אן עיגול איז א זאך וואס האט נישט קיין קאפ, וואס האט נישט קיין פיס. אן עיגול האט נישט קיין ראש וסוף; עס איז אלץ איין קיילעכדיגע זאך, האט נישט קיין ראש וסוף. ממילא, אז מען זינגט א ניגון, איז אויך א ניגון האט אין זיך [לא ברור]. דער כח פון א ניגון איז, אויב א מענטש גייט אריין אין אן אוירה, אין א תנועה פון שמחה, און ער זינגט, קען מען זינגען דעם זעלבן ניגון, די זעלבע תנועה, קען מען זינגען הרבה פעמים. מען קען זינגען איינמאל און נאך אמאל און נאך אמאל, צענדליג מאל, הונדערט מאל. מען קען זינגען און זינגען, און מען ווערט נישט פארמידעט פון דעם. דאס איז דער כח הנגינה, כח השירה. שירה איז בלי גבול, דאס איז מאיר אין נפש. דער אלטער רבי האט געזאגט, דער ענין פון א ניגון, דאס איז קולמוס הנפש. כלל ידוע אז דער בעל שם הקדוש, דער בעל שם טוב, האט מחדש געווען די וועלט.
15:42 דובר 1 הוא החזיר ועורר מחדש את עניין הנגינה. מסופר בסיפורים, בסיפורי חסידים, שהבעל שם טוב עורר מחדש את עניין הנגינה, כפי שמבואר. עניין הנגינה היה קיים עוד לפני הבעל שם טוב. אחר כך, בזמן הגלות, הייתה תקופה שבה ״שבתו נגינותם ושירי תענוג״; הייתה הפסקה. ובהמשך חזר עניין הנגינה. אצל הבעל שם טוב הקדוש, הוא הפך את עניין השירה והזמרה לעיקר בעבודת השם. ואדמו״ר הזקן אמר שניגון הוא ״קולמוס הנפש״. זה הקולמוס, העט של הלב. הטוהר שבלב נכתב בנפש. כלומר, כתיבה קשורה בדרך כלל לשכל, היא באה מן השכל. כך הרי זה קריאתך שיר. [לא ברור] הוא עניין של שכל. ניגון הוא בלי גבול. זו זריחת האור בנפש, והיא אינה נתונה בגבולות. והרגש שבניגון, העונג — ״שיר״ הוא מלשון עיגול, טבעת. למה? כי זה דבר שהוא בלי גבול בנפש. זו שמחה בלי גבולות, מה שקוראים לזה אדם. כך גם ניגוני געגועים, שבהם יש געגועים בלי גבול. הרי הנפש צמאה, ״צמאה לך נפשי״, אל הקודש. וכך גם ניגוני שמחה: זו שמחה בלי גבול, תענוג בלי גבול. הנשמה מפעילה את [לא ברור]. וכשאומרים, כפי שמביאים בשם המגיד ממעזריטש, ״כל בעלי השיר יוצאין בשיר ונמשכין בשיר״, הרי זה—
15:42 דובר 1 צוריקגעברענגט, מעורר געווען נאך אמאל דעם ענין הנגינה. עס ברענגט זיך נאך אין די סיפורים, אין חסידישע סיפורים ברענגט זיך, אז דער בעל שם טוב האט נאך אמאל, ווי עס איז דאך מבואר, דער בעל שם טוב האט נאך אמאל מעורר געווען דעם ענין הנגינה. ביזן בעל שם טוב איז געווען דער ענין הנגינה. שפעטער איז מען אין גלות, איז געווען א תקופה וואס שבתו נגינותם ושירי תענוג, איז געווען א הפסק. און שפעטער איז נאך אמאל צוריק אריינגעקומען דער ענין הנגינה. ווי פריער ביים בעל שם הקדוש, וואס האט געמאכט פון דעם ענין השירה והזמרה, דעם ענין, אן עיקר אין עבודת השם. און דער אלטער רבי האט געזאגט אז א ניגון איז דער קולמוס הנפש. דאס איז די, די, די קולמוס. יא, דער פעדער פון די הארץ. דאס ריינע פון די הארץ שרייבט זיך אין דער נפש. דהיינו, בשעת מען שרייבט איז בדרך כלל, דער, דאס איז קשור מיטן שכל. דאס קומט פון דעם שכל. כך הרי זה קריאתך שיר. אז [לא ברור] איז אן ענין פון שכל. א ניגון איז בלי גבול. דאס איז זריחת האור אין דער נפש. און דאס איז נישט אין די גבולות. און דער רגש פון א ניגון, תענוג, און שיר מלשון עיגול, טבעת. פארוואס? דאס איז א זאך וואס איז בלי גבול אין דער נפש. דאס איז שמחה אן גבולות. וואס מען רופט דאס א מענטש. דאס איז אזוי ווי ניגוני געגועים, וואו עס איז געגועים בלי גבול. די נפש איז דאך מיט א צמאון, ״צמאה לך נפשי״ אל הקודש. דאס איז אזוי ווי ניגוני שמחה. דאס איז שמחה בלי גבול, תענוג בלי גבול. די נשמה מפעיל את [לא ברור]. און אז מ׳זאגט, מ׳ברענגט פון דעם מעזריטשער מגיד: כל בעלי השיר יוצאין בשיר ונמשכין בשיר. אז דאס—
17:12 דובר 1 ״יוצאין בשיר״, וזה ״נמשכין בשיר״. הוא אומר זאת על עניין הרצוא ושוב. כששרים ניגון, יש בו שתי תנועות, שני מצבים. בכל ניגון יש חלק שהולך בתנועה של עלייה. וחלק מן הניגון עולה גבוה יותר ויותר, חזק יותר ויותר. וזה נקרא ״יוצאין״: לצאת מעצמך, לצאת מן הגבולות של עצמך, ״יוצאין בשיר״. ואחר כך ״נמשכין בשיר״ — לחזור בחזרה. אלה כל חיי האדם. הרי יש תנועות של רצוא ושוב. אלה כל חיי האדם. האדם נמצא תמיד בשתי תנועות: מצד אחד הוא רוצה לצאת מן המדידות וההגבלות שלו, לצאת מן הגבולות, לצאת מן המֵצַר והמצוֹר שלו. כשהוא רוצה לצאת ועולה למעלה, זו תנועת הרצוא. זה ״יוצאין בשיר״. ואחר כך באה המחשבה: אני נמצא כאן, וזו הכוונה העליונה. הרי זה רצונו של הקב״ה, לעשות לו דירה בתחתונים. עליו להמשיך אלוקות לעולם. וזה מביא אותו לשוב, לרדת בחזרה למטה. וזהו ״יוצאין בשיר ונמשכין בשיר״. זה עניין השירה בכלל, וזה יסוד בעבודת השם. מכאן עניינו של פרק שירה. יש מדרש שלם, פרק שירה. יש בו [לא ברור] וכמה עניינים. אבל העניין של פרק שירה דווקא, כפי שמבואר אצל אדמו״ר הצמח צדק — עניינו של פרק שירה הוא שכל נברא, כל ברייה, כל חיה וכל בהמה, יש לה—
17:12 דובר 1 יוצאין בשיר, און דאס איז נמשכין בשיר. דאס זאגט אויף דעם ענין פון רצוא ושוב. בשעת מען זינגט איז דא א ניגון, עס האט צוויי תנועות, צוויי מצבים. אין יעדן ניגון איז דא א חלק פון דעם ניגון וואס עס גייט אין דעם מצב, אין דער תנועה פון גיין ארויף. און א חלק פונעם ניגון איז העכער, העכער, שטארקער און שטארקער. און דאס רופט זיך ״יוצאין״: ארויסגיין פון זיך, ארויסגיין פון די גבולות פון זיך, ״יוצאין בשיר״. און דערנאך ״נמשכין בשיר״, צוריקגיין צוריק. דאס איז דער גאנצער חיי האדם. עס איז דאך די תנועות פון רצוא ושוב. דאס איז דער גאנצער חיי האדם. עס איז דאך וואס דער מענטש שטענדיק דא אין צוויי תנועות. פון איין זייט וויל ער ארויסגיין פון זיינע אייגענע מדידות והגבלות, ארויסגיין פון די גבולים, ארויסגיין פון זיין מצר און מצור, פון די גבולים. און אז ער וויל ארויס, און ער גייט ארויף, איז דאס די תנועה פון רצוא. דאס איז יוצאין בשיר. און דערנאך איז דא די מחשבה, דאס בין איך דא, כוונה עליונה. און דאס איז דאך דער רצון פון דעם אויבערשטן, ברוך הוא, לעשות לו דירה בתחתונים. ער דארף גיין ממשיך זיין אלקות לעולם. און דאס מאכט אים שוב, גייט צוריק למטה. און דאס איז וואס מ׳זאגט ״יוצאין בשיר ונמשכין בשיר״. דאס איז דער ענין פון שירה בכלל. און דאס איז א יסוד אין עבודת השם. פון דעם, דער ענין פון פרק שירה. עס איז דא א גאנצער מדרש פרק שירה. עס איז דאך [לא ברור] און כמה ענינים. אבער דער ענין פון פרק שירה איז דווקא, דאס איז מבואר אין צמח צדק, עס איז מבואר. יא, דער ענין פון פרק שירה, וואס עס איז דער ענין, יעדער נברא, יעדער באשעפעניש, יעדער חיה, יעדער בהמה, האט—
18:47 דובר 1 —שירה, ושר פסוק. זה מבואר, [לא ברור]. כן, באדמו"ר הצמח צדק מבואר ״והחיות רצוא ושוב״. כתוב בפסוק, והכוונה אינה רק לחיות, למלאכים. ״והחיות רצוא ושוב״ נאמר ביחזקאל על החיות שבמרכבה, אבל לא רק על מלאכים. מהו ״רצוא ושוב״? הרי ״חיות״ פירושה גם כוח החיים. וכשכתוב ״והחיות רצוא ושוב״, הכוונה לחיות האלוקית. זו האלוקות שיש בכל דבר. לכל נברא יש חיות, חיות אלוקית. הבעל שם טוב מפרש שבכל רגע ורגע, בכל שנייה, בכל רגע — הרבי מבאר בשער היחוד והאמונה — יש חיות אלוקית שמתלבשת בכל נברא. וזו הנפש, החיות, ״ואתה מחיה את כולם״. ובזכות זה ישנו פרק שירה. זו השירה של כל בעל חיים, של החיות שלו, של הנפש שלו. וכן חיות — זו הכוונה. ויש רצוא ושוב, ״והחיות רצוא ושוב״. הרי אצל כל בעל חיים יש שתי התנועות האלה. כן, מה שהוא יודע [לא ברור]. ואחר כך ישנו האופן שבו זה מגיע אפילו לכאן למטה, שתי התנועות, רצוא ושוב. זהו שורש המלאך, השורש של כל נברא. ״אין לך עשב למטה שאין לו מזל מלמעלה המכה בו ואומר לו גדל״. זהו השורש של כל עשב, של כל בעל חיים, החיות האלוקית שיש בו. וכשיש אצלם שירה, זמרה, זהו אצלם רצוא ושוב. וגם כאן גופא [לא ברור] רצוא ושוב. וגם [לא ברור]. ואם זה אצל בני אדם, אז בשעה ש[לא ברור].
18:47 דובר 1 —שירה, און זינגט א פסוק. דאס איז מבואר, [לא ברור]. יא, אין צמח צדק איז מבואר אז ״והחיות רצוא ושוב״. עס שטייט אין פסוק, וואס דאס מיינט נישט נאר חיות, די מלאכים. ״והחיות רצוא ושוב״ שטייט אין יחזקאל בנוגע לחיות שבמרכבה. אבער נישט נאר מלאכים. וואס איז דאס ״רצוא ושוב״? נו, חיות מיינט דאך לעבעדיקייט. אז ווען עס שטייט ״והחיות רצוא ושוב״ מיינט עס די חיות אלוקי. דאס איז די ג־טלעכקייט וואס איז דא אין יעדער זאך. יעדער נברא האט חיות, די חיות אלוקי. דער בעל שם טוב טייטשט אז בכל רגע ורגע, יעדע סעקונדע, יעדע רגע, דער רבי שטעלט אין שער היחוד והאמונה, עס איז דא חיות אלוקי וואס איז זיך מתלבש אין יעדן נברא. און דאס איז די נפש, די חיות, ״ואתה מחיה את כולם״. איז דאס בזכות דעם, איז דאס דער פרק שירה. אז דאס איז דער שיר וואס יעדער בעל־חי, זיין חיות, זיין נפש. וכן חיות, דאס מיינט דער ענין. און עס איז דא רצוא ושוב, ״והחיות רצוא ושוב״. דאס איז דאך יעדער בעל־חי פאר די צוויי תנועות. יא, וואס ער ווייסט [לא ברור]. און דערנאך איז דא וואס דאס אפילו קומט דא למטה, די צוויי תנועות, רצוא ושוב. דאס איז דער שורש המלאך, דער שורש פון יעדן נברא. ״אין לך עשב למטה שאין לו מזל מלמעלה המכה בו ואומר לו גדל״. דאס איז דער שורש פון יעדן עשב, פון יעדן בעל־חי, וואס דאס איז די חיות אלוקי וואס איז דא אין אים. איז בשעת עס איז דא ביי זיי די שירה, די זמרה, דאס איז ביי זיי רצוא ושוב. און פה גם גופה [לא ברור] רצוא ושוב. וגם [לא ברור]. אז אם זה באנשים, אז בשעת [לא ברור].
20:25 דובר 1 [לא ברור]. וזה גופא החידוש. ועל זה סובבת כל הבריאה, וזהו בכללות עניין השירה של העולם כולו. אבל יש עולם שבפשטות לא רואים בו גילוי של הקב״ה. זה היה גלות מצרים. וגלות היא הרי מצב של העלם והסתר, מצב של חושך. אז לא רואים שהעולם שייך לקב״ה. לא רואים גילוי אלוקות. להפך: רואים עולם נמוך, עולם של חומריות וגשמיות. תסתכלו מסביב בעיני בשר — עולם בשרי, עולם של בשר ודם, עולם של חומריות. כשיצאו ממצרים, העלו בני ישראל את ניצוצות הקדושה, ובפרט בקריעת ים סוף. אז העלו את הניצוצות הגדולים ביותר שהיו במצרים. הרי כתוב: ״לא נשאר בהם עד אחד״; ״וינצלו את מצרים״, ״וינצלו את הים״ [לא ברור]. העלו את ניצוצות הקדושה. [לא ברור] כל מאתיים ועשר השנים של עבודת פרך במצרים, עד שהגיעו לים סוף. וההכנה הייתה כשהגיעו לים סוף, כשהעלו את ניצוצות הקדושה מכל ענייני העולם. [לא ברור]. אז הייתה קריעת ים סוף. ואכן, העניין של קריעת ים סוף — מה פירושו? כתוב במאמרים על קריעת ים סוף: קריעת ים סוף פירושה לקרוע. את הים, את ההעלם, היה צריך לקרוע. את ההעלם וההסתר היה צריך
20:25 דובר 1 [לא ברור]. און דאס גופא איז דער חידוש. און אויף דעם איז די גאנצע בריאה, דאס רינגט זיך, און דאס איז בכללות דער ענין השירה, די גאנצע וועלט. אבער עס איז דא א וועלט וואס פשטות זעט מען נישט קיין גילוי פון דעם אויבערשטן. דאס איז געווען גלות מצרים. און די גלות איז דאך א מצב פון העלם והסתר, א מצב פון חושך. דעמאלט זעט מען נישט אז די וועלט איז צום אויבערשטן. מ׳זעט נישט קיין גילוי אלקות. ס׳איז פארקערט: מ׳זעט א וועלט, נידעריק, חומריות און גשמיות עולם. קוק זיך ארום מיט פליישיגע אויגן — א פליישיגע וועלט, א וועלט פון בשר ודם, א וועלט פון חומריות. בשעת מ׳איז ארויס פון מצרים, האבן די אידן מעלה געווען די ניצוצות הקדושה, ובפרט ביי קריעת ים סוף. דעמאלט האט מען מעלה געווען די גרעסטע ניצוצות וואס זענען געווען אין מצרים. עס שטייט דאך: ״לא נשאר בהם עד אחד״; ״וינצלו את מצרים״, ״וינצלו את הים״ [לא ברור]. מען האט מעלה געווען די ניצוצות הקדושה. [לא ברור] די גאנצע צוויי הונדערט און צען יאר פון עבודת פרך אין מצרים, ביז מ׳איז געקומען צום ים סוף. און די הכנה איז געווען בשעת מ׳איז געקומען צום ים סוף, בשעת מ׳האט מעלה געווען די ניצוצות קדושה פון אלע ענייני עולם. [לא ברור]. דעמאלט איז געווען די קריעת ים סוף. און טאקע דער ענין פון קריעת ים סוף — וואס הייסט דאס? עס שטייט אין די מאמרים וועגן קריעת ים סוף: קריעת ים סוף הייסט אויפרייסן. מ׳האט דעם ים, דעם העלם, געדארפט אויפרייסן. דעם העלם והסתר האט מען געדארפט
22:09 דובר 1 לקרוע, את הטבע. וגילו את גילוי האלוקות שיש בכל העולם. ועל כך הייתה השירה של ״אז ישיר משה ובני ישראל״, כי גילו את הקב״ה, את גילוי האלוקות שבעולם. וזהו היסוד של שירת הים. כך אומר הקדושת לוי. אבל אני רוצה לומר לכם את הפירוש: מה פירוש ״אז ישיר משה״? בפשטות זה לא מובן. קושיה פשוטה: למה כתוב ״אז ישיר״ ולא ״אז שר״? הרי זו הייתה שירה על מה שכבר קרה, על הניסים שהיו ביציאת מצרים. רש״י מפרש במפורש: ״עלה בלבו שישיר שירה״. צריך להבין את זה: מה פירוש ״עלה בלבו שישיר שירה״? מה עלה בלבו? מה פירוש ״אז ישיר״? הרי רואים בגמרא, במסכת סוטה ובמסכת פסחים, שכאשר בני ישראל יצאו ממצרים והגיעו לים, הם לא ידעו מה לעשות. הם באים לרבי, למשה רבינו, ואומרים: [לא ברור]. והים לפניהם. ונחשון בן עמינדב נכנס לים, ומזה הייתה קריעת ים סוף. זה אכן פשט הסיפור. ולמה דווקא נחשון בן עמינדב? הרי כתוב: ״בצאת ישראל ממצרים, בית יעקב מעם לועז, היתה יהודה לקדשו״ — יהודה, נחשון בן עמינדב משבט יהודה, נכנס לים. וזה יסביר את כל העניין. הקדושת לוי אומר יסוד בכל עניין
22:09 דובר 1 אויפרייסן, די טבע. און מ׳האט מגלה געווען די גילוי אלקות וואס איז דא אין דער גאנצער וועלט. און אויף דעם איז געווען די שירה פון ״אז ישיר משה ובני ישראל״, ווייל מ׳האט מגלה געווען דעם אויבערשטן, דעם גילוי אלקות אין דער וועלט. און דאס איז דער יסוד פון שירת הים. דאס זאגט דער הייליגער קדושת לוי. נאר איך וויל אייך זאגן דעם טייטש: וואס הייסט ״אז ישיר משה״? פשוט איז עס נישט פארשטענדליך. פשוט׳ע קשיא: פארוואס שטייט ״אז ישיר״ און נישט ״אז שר״? דאס איז דאך געווען א שירה אויף וואס עס איז געשען, אויף די נסים וואס זענען געווען ביים ארויסגיין פון מצרים. שטייט אין רש״י בפירוש: ״עלה בלבו שישיר שירה״. דאס דארף מען פארשטיין: וואס הייסט ״עלה בלבו שישיר שירה״? וואס איז עולה בלבו? וואס מיינט ״אז ישיר״? מען זעט דאך אין גמרא, אין גמרא סוטה און גמרא פסחים, אז בשעת אידן זענען ארויס פון מצרים און זענען אנגעקומען צום ים, האבן זיי נישט געוואוסט וואס צו טאן. זיי קומען צום רבי׳ן, צו משה רבינו, און זאגן: [לא ברור]. און דער ים איז פאר זיי. און נחשון בן עמינדב איז אריין אין ים, און דערפון איז געווארן די קריעת ים סוף. דאס איז טאקע דער פשט אין דער מעשה. און פארוואס דווקא נחשון בן עמינדב? עס שטייט דאך: ״בצאת ישראל ממצרים, בית יעקב מעם לועז, היתה יהודה לקדשו״ — יהודה, נחשון בן עמינדב, פון שבט יהודה, איז אריין אין ים. און דאס וועט ערקלערן דעם גאנצן ענין. זאגט דער הייליגער קדושת לוי א יסוד אין דעם גאנצן ענין
24:09 דובר 1 השירה: כשאדם רואה נס לאחר שהוא מתרחש, רואה ניסים, הוא מתחיל לשיר — הקב״ה מראה לו נס בגלוי, ולכן הוא מתחיל לשיר. אבל יהודי שיש לו אמונה אמיתית בקב״ה וביטחון אמיתי בקב״ה, אינו מחכה שקודם יקרה הנס ורק אחר כך יתחיל לשיר. אלא הוא מתחיל לשיר עוד לפני שהוא רואה את הנס. והשמחה הזאת, היא עצמה מביאה את הנס, כך שאחר כך הוא רואה את הניסים ויכול לשיר את השירה בפועל. אומר הקדושת לוי: מה קרה שם, בשעת קריעת ים סוף? בני ישראל עמדו במצב קשה מאוד. המצרים רודפים אחריהם מאחור; הים עומד לפניהם; ובצדדים המדבר. לאן הולכים? איפה עומדים? אתם יודעים מה צריך לעשות? מגיע נחשון בן עמינדב. ונחשון בן עמינדב אומר: [לא ברור]. הוא יודע בוודאות, יש לו ביטחון גמור בקב״ה. אף שהוא עדיין לא רואה כאן את הנס; להפך, הוא מוקף מכל הצדדים. לא רואים, לא רואים את האור. אבל הוא לא מחכה שקודם יקרה נס. אלא הוא ממשיך ללכת, כי יש לו ביטחון גמור שהקב״ה יעשה נס. אומר הקדושת לוי, כאן אפשר לומר עוד שני פירושים.
24:09 דובר 1 השירה: ווען א מענטש זעט נאך דעם א נס, ער זעט נסים, שטעלט ער זיך זינגען — דער אויבערשטער ווייזט אים אפן א נס, און דערפאר הייבט ער אן זינגען. אבער א איד וואס ער האט אמת׳ע אמונה אינעם אויבערשטן און אמת׳ן בטחון אינעם אויבערשטן, ווארט נישט אז פריער זאל זיין דער נס און שפעטער וועט ער זיך שטעלן זינגען. נאר ער הייבט אן זינגען נאך פאר ער זעט דעם נס. און די שמחה, דאס אליין ברענגט דעם נס, אז שפעטער זעט ער די נסים און ער קען טאקע זינגען די שירה בפועל. זאגט דער הייליגער קדושת לוי: וואס איז געשען דארט אין דער מעשה בשעת קריעת ים סוף? אידן זענען געשטאנען אין א מצב, אין א מורא׳דיג שווערער מצב. מצרים, די מצריים לויפן זיי נאך פון הינטן; דער ים שטייט פון פארנט; אויף די זייטן איז דער מדבר. וואו גייט מען? וואו שטייט מען? ווייסט איר וואס מען דארף טאן? קומט צו גיין נחשון בן עמינדב. און נחשון בן עמינדב זאגט: [לא ברור]. ער ווייסט זיכער, ער האט בטחון גמור אינעם אויבערשטן. כאטש ער זעט נאך נישט דעם נס דא; פארקערט, ער איז ארומגערינגלט פון אלע זייטן. מ׳זעט נישט, מ׳זעט נישט די ליכטיקייט. אבער ער ווארט נישט אז פריער זאל זיין א נס. נאר ער גייט ווייטער, ווייל ער האט א בטחון גמור אז דער אויבערשטער וועט מאכן א נס. זאגט דער הייליגער קדושת לוי, דא קען מען נאך זאגן צוויי פשטים.
25:45 דובר 1 מה קרה כאן? אופן אחד להבין הוא: הקב״ה אומר לו ללכת, אז צריך ללכת. והוא הולך. אלא מה, הוא נכנס לים, ולכאורה עוד צעד קטן והוא יטבע שם. אז יטבע? הקב״ה מצווה ללכת, והולכים במסירות נפש. אבל יש צד שני: לא, הקב״ה מצווה ללכת, והוא בטוח שיהיה נס. אומר הברדיטשובר שזו הייתה המדרגה של נחשון בן עמינדב. זהו ״היתה יהודה לקדשו״. הוא היה בטוח כל כך שהקב״ה יעזור לו, שהוא יוכל להמשיך ללכת; ואם הקב״ה מצווה ללכת, הולכים ומצליחים. והשמחה והביטחון האלה עצמם הביאו את נס קריעת ים סוף. וזה מה שרש״י אומר: ״עלה בלבו שישיר שירה״. עלה בלבו — הוא כבר היה מוכן, הוא ידע שהוא ישיר. ״עלה בלבו שישיר שירה״. הוא כבר עומד מוכן, בשמחה, לשיר. וזה העניין: צריך שיהיה ביטחון. הברדיטשובר מביא כאן מתורת הבעל שם טוב. הוא אומר שהבעל שם טוב היה רגיל לומר דבר נפלא על הפסוק ״ה׳ צלך״. מה פירוש ״ה׳ צלך״? אומר הבעל שם טוב: ״צלך״ מלשון צל, שהקדוש ברוך הוא כביכול צלו של האדם. כמו שהצל, ה—
25:45 דובר 1 וואס איז דא געשען? איין אופן איז: דער אייבערשטער זאגט אים, דארף מען גיין. גייט מען. איי, ער גייט אריין אין ים, ער גייט לכאורה א פיסעלע ווייטער און וועט זיך באטרינקען, דא טרינקען. וועט ער זיך טרינקען? דער אייבערשטער הייסט גיין, גייט מען מיט מסירת נפש. דער צווייטער טייל איז: ניין, דער אייבערשטער הייסט גיין, איז ער בטוח אז עס וועט זיין א נס. זאגט דער בארדיטשעווער, דאס איז געווען די מדריגה פון נחשון בן עמינדב. דאס איז „היתה יהודה לקדשו“. ער איז געווען אזוי בטוח אז דער אייבערשטער וועט אים העלפן, און ער וועט קענען גיין ווייטער, און דער אייבערשטער הייסט גיין, וועט מען גיין, וועט מען מצליח זיין. און די שמחה און דער בטחון, דאס אליין האט געברענגט דעם נס פון קריעת ים סוף. און דאס איז וואס רש״י זאגט: „עלה בלבו שישיר שירה“. עלה בלבו, ער איז שוין געווען גרייט, ער ווייסט ער וועט זינגען. „עלה בלבו שישיר שירה“. ער שטייט שוין גרייט מיט דער שמחה, ער וועט זינגען. און דאס איז דער ענין, מען מוז האבן בטחון וואס עס איז דא. ער ברענגט דא אין תורת הבעל שם טוב, ער ברענגט תורת הבעל שם טוב. דער בארדיטשעווער ברענגט אויף דעם, ער זאגט אז דער בעל שם טוב האט געזאגט, איז ער רגיל געווען, איז געווען רגילות ביים בעל שם טוב צו זאגן די תורה, א מורא׳דיגער ווארט פונעם בעל שם טוב. אז ער זאגט: „ה׳ צלך“. וואס איז דער טייטש „ה׳ צלך“? זאגט דער בעל שם טוב, צלך מלשון צל, שהקדוש ברוך הוא כביכול צל האדם. אז אזוי איז דער צל, דער
27:14 דובר 1 צל של אדם שהולך ברחוב, הולך אחריו; לכל מקום שהוא הולך, הצל הולך איתו. כך גם, אומר הבעל שם טוב הקדוש, כשהיהודי עושה דבר־מה, הקב״ה הוא כביכול צלו של האדם. כשיהודי נמצא במצב של שמחה וחדווה, הדבר יוצר כביכול למעלה מצב של שמחה וחדווה. הקב״ה כביכול עושה בעקבות האדם. ולכן הוא אומר ״עלה בלבו״: מתי היה ״עלה בלבו שישיר״? זה עורר את הצל למעלה, נעשתה שמחה, ומתוך כך התרחשה קריעת ים סוף. מספרים בעניין הזה סיפור נפלא. אספר לכם מה קרה עם אדמו״ר הזקן בסוף ימיו. אדמו״ר הזקן לא היה בריא כשנמלט בסוף ימיו, בזמן מלחמת נפוליאון. אדמו״ר הזקן נאלץ לברוח מביתו, והיה כמה חודשים בדרכים. הוא חלה, ואז, רחמנא ליצלן, אדמו״ר הזקן הסתלק. הצמח צדק כותב במכתב שאדמו״ר הזקן כבר היה ממש בשעתו האחרונה. הרופאים אמרו שאין ביכולתם להציל אותו על פי הטבע. ונכדו, אדמו״ר הצמח צדק, היה שם בשעת מעשה והיה שבור מאוד. זה היה במוצאי שבת, בליל כ״ד טבת.
27:14 דובר 1 שאטן. א מענטש גייט אין גאס, איז דער צל גייט אים נאך; וואו ער גייט, גייט דער צל. אזוי אויך, זאגט דער בעל שם טוב הקדוש, וואס א איד טוט עפעס, דער אייבערשטער איז כביכול דער צל של האדם. וואס א איד שטייט אין א מצב פון שמחה וחדוה, איז דאס מאכט למעלה כביכול א מצב של שמחה וחדוה. דער אייבערשטער מאכט נאך דעם מענטש. און דערפאר זאגט ער „עלה בלבו“: ווען איז געווען דער „עלה בלבו שישיר“? דאס האט ארויסגעברענגט דעם צל למעלה, איז געווארן א שמחה, און פון דעם איז געווארן דער קריעת ים סוף אזוי צוגעפירט. מען דערציילט נאך וועגן דעם ענין, מען דערציילט א מורא׳דיגע מעשה. איך וועל אייך דערציילן וואס איז געשען מיט דעם אלטן רבי׳ן בסוף ימיו. דער אלטער רבי איז געווען נישט געזונט, ווען ער איז אנטלאפן סוף ימיו, עס איז געווען אמאל אין דער מלחמה פון נפוליאן. דער אלטער רבי האט געדארפט אנטלויפן פון שטוב, און ער איז געווען כמה חדשים אויף די וועגן, און ער איז געווארן נישט געזונט, און דאס איז געווען, רחמנא ליצלן, ווען דער אלטער רבי איז דעמאלט אוועק. יא. מען דערציילט, דער צמח צדק שרייבט דאס אין א בריוו, אז דער אלטער רבי איז שוין געווען ממש אין דער לעצטער שעה. די דאקטוירים האבן געזאגט אז זיי קענען אים נישט מציל זיין על פי טבע. און דער אייניקל, דער צמח צדק, איז דארטן געווען בשעת מעשה, און ער איז געווען זייער צובראכן. עס איז געווען מוצאי שבת, די נאכט פון כ״ד טבת.
28:44 דובר 1 אדמו״ר הצמח צדק נעמד להתפלל ערבית, והתפלל בניגונים של עצבות. כך הוא כותב במכתב: ניגונים של מרירות, ניגונים של עצבות. הוא היה שבור מאוד. כשסיים להתפלל, אדמו״ר הזקן קרא לו. אדמו״ר הזקן כבר שכב במיטה, מצבו היה קשה מאוד והוא סבל ייסורים גדולים. אדמו״ר הזקן קרא לו ואמר: ״אני רוצה לומר לך תורה ששמעתי מרבי, המגיד ממעזריטש, תורה של הבעל שם טוב על הפסוק״. והוא אמר את הפסוק: ״ועל דמות הכסא דמות כמראה אדם עליו מלמעלה״. זה פסוק ביחזקאל, בנבואת יחזקאל. ״ועל דמות הכסא דמות כמראה אדם״ — שעל כיסא הכבוד יש דמות כמראה אדם. והמגיד ממעזריטש מפרש, כך חזר אדמו״ר הזקן בשם הבעל שם טוב, את ״ועל דמות הכסא דמות כמראה אדם״: האדם שעל הכיסא, אדם העליון, הכוונה היא כביכול לקב״ה, והוא ״דמות כמראה אדם״. הוא כביכול השתקפות, כמו ראי, מראה שמשקפת את מראה האדם. כל מה שאדם עושה למטה, כן נעשה כביכול למעלה. מה שאדם עושה כאן למטה משתקף למעלה. לכן, אם אתה עומד למטה במצב של שמחה וחדווה, הדבר מעורר שמחה למעלה. וכשנעשית שמחה למעלה, מבטלים דינים, ממשיכים רחמים ורואים ניסים למעלה מדרך הטבע. [לא ברור]
28:44 דובר 1 און דער צמח צדק האט זיך געשטעלט דאווענען מעריב און געדאווענט מעריב מיט ניגונים של עצבות. אזוי שרייבט ער אין בריוו: ניגונים של מרירות, ניגונים של עצבות. ער איז געווען זייער צובראכן. ווען ער האט געענדיגט דאווענען, האט דער אלטער רבי אים צוגערופן. דער אלטער רבי איז שוין געווען אין בעט געלעגן, עס איז געווען זייער שווער, גרויסע יסורים. דער אלטער רבי האט אים צוגערופן. דער אלטער רבי האט געזאגט: „איך וויל דיר זאגן א תורה וואס איך האב געהערט פון מיין רבי׳ן, פון מעזריטשער מגיד, א תורה פונעם בעל שם טוב, אויפן פסוק.“ אויפן פסוק האט ער געזאגט: „ועל דמות הכסא דמות כמראה אדם עליו מלמעלה“. א פסוק אין יחזקאל, אין נבואת יחזקאל. „ועל דמות הכסא דמות כמראה אדם“ — אז אויפן כסא הכבוד איז דא דמות כמראה אדם. און דער מעזריטשער מגיד גייט טייטשן, אזוי האט דער אלטער רבי נאכגעזאגט בשם הבעל שם טוב: „ועל דמות הכסא דמות כמראה אדם“. אז דער אדם שעל הכסא, אדם העליון, דאס גייט אויפן אייבערשטן כביכול, איז דאס „דמות כמראה אדם“. ער איז אן אפשפיגלונג, אזוי ווי א ראי, א שפיגל וואס שפיגלט אפ דעם מראה אדם. כל מה שאדם עושה למטה, כן נעשה כביכול למעלה. דאס וואס א מענטש טוט דא למטה, שפיגלט זיך אפ למעלה. איז אויב דו למטה שטייסט אין א מצב פון שמחה וחדוה, איז דאס מעורר שמחה למעלה. און ווען עס ווערט שמחה למעלה, איז מען מבטל דינים, און ממשיך רחמנות, און מען זעט ניסים למעלה מדרך הטבע. [לא ברור]
30:22 דובר 1 כשאדם נמצא במצב של צמצום, במצב של גבורות, של דאגות ושל עצבות, רחמנא ליצלן, מעוררים דינים למעלה, מעוררים דינים למעלה, וזה לא כדאי. זה אחד מיסודות תורת הבעל שם טוב. וכאן בשירת הים, מפרש [לא ברור] את ״אז ישיר״ בלשון עתיד. אף שעדיין אין נס, ואתה עדיין לא רואה איך תצא מזה. אבל ״אז ישיר״ הוא לשון עתיד, וזה מה שרש״י אומר: ״עלה בלבו שיאמר שירה״. הוא מאיר את הלב עוד לפני שהנס אירע, ״שיאמר שירה״. והוא מביא זאת כדי לפרש את הפסוק בתהלים, בפרק י״ח: ״מהולל אקרא ה׳ ומן אויבי אושע״. מה פירוש ״מהולל״? עוד לפני הישועה הוא שר שירה לקב״ה. וזה עצמו מעורר בו שמחה, זה עצמו מעורר בו את... זה עצמו מביא אותו למצב של שמחה. וזה אחד הדברים שפרשת השבוע מלמדת אותנו. אז מהו העניין? למה צריכה להיות קריעת ים סוף? מה עניינה של קריעת ים סוף? בתורה אור, [לא ברור], כתוב כך: בעניין קריעת ים סוף, אדמו״ר הזקן מפרש את הטבע על פי ״טבעו בים סוף״. הים מורה על הטבע. למה הוא נקרא ״טבע״? כי כשדבר נטבע בים, כשהוא נכנס לתוכו, כשדבר
30:22 דובר 1 שטייט אין א מצב פון צמצום, איינער שטייט אין א מצב פון גבורות, פון דאגות, פון עצבות, רחמנא ליצלן, איז מען מעורר דינים למעלה, מען מעורר דינים למעלה, איז דאס נישט כדאי. דאס איז איינע פון די יסודי תורת הבעל שם טוב. און דא שטייט אין שירת הים, טייטשט דער [לא ברור], „אז ישיר“ לשון עתיד. אפילו אז ס'איז נאך נישט דא דער נס, דו זעסט נאך נישט ווי אזוי דו וועסט ארויסגיין פון דעם. יא. אבער „אז ישיר“ לשון עתיד, און דאס איז וואס רש״י זאגט: „עלה בלבו שיאמר שירה“. יא. ער מאכט ליכטיג אין הארצן, איידער ער האט נאך דעם נס, „שיאמר שירה“. און ער ברענגט דאס צו טייטשן דעם פסוק אין תהלים, אין קאפיטל י״ח: „מהולל אקרא ה׳ ומן אויבי אושע“. יא. וואס איז „מהולל“? נאך איידער די ישועה, יא, איז א שירה, זינגט א שירה צום אויבערשטן. יא. און דאס אליין ברענגט ביי אים ארויס די שמחה, דאס אליין ברענגט ביי אים ארויס דער, דער... דאס אליין מאכט אים אין א מצב, ער ווערט אין א שמחה׳דיגן מצב. און דאס איז איינע פון די זאכן וואס די היינטיגע פרשה לערנט אונז. איז וואס איז דאס? פארוואס דארף זיין קריעת ים סוף? וואס איז דער ענין פון קריעת ים סוף? שטייט אין תורה אור, [לא ברור], שטייט אזוי. אז אין קריעת ים סוף, דער אלטער רבי טייטשט: דער טבע, „טובעו בים סוף“. דער ענין פון „טובעו בים סוף“, דער ים ווייזט אויף טבע. דער טבע, פארוואס האט עס געהייסן טבע? אז אויב א זאך ווערט פארטראנקען אין ים, בשעת זי ליגט אריין, א זאך
31:50 דובר 1 נופל לים, הוא נטבע. מה פירוש נטבע? הדבר קיים, הוא קיים בשלמות, אבל הוא מכוסה. מה רואים? לא רואים את הדבר שנמצא בפנים. וכך גם בכל דבר יש אלוקות. הקב״ה נמצא בכל דבר ודבר, אבל הוא מכוסה — טבע. זה פירוש המילה טבע. כידוע, כתוב בזוהר: אלקים בגימטריא הטבע.
31:50 דובר 1 פאלט אריין אין ים, ווערט דאס פארטראנקען. וואס הייסט פארטראנקען? די זאך איז דא, זי איז דא בשלימות. אבער זי איז פארדעקט. מען זעט וואס? מען זעט נישט וואס איז די זאך וואס געפינט זיך אינעווייניג. די זעלבע זאך איז אויך, יא. יעדער זאך האט אויף זיך געטליכקייט. ס׳איז דא דער אויבערשטער וואס געפינט זיך אין כל דבר ודבר, אבער ס׳איז פארדעקט, טבע. דאס איז דער טייטש טבע. ס׳איז ידוע, שטייט אין זוהר: אלקים בגימטריא הטבע.
36:15 דובר 2 מסתכלים בשירת הים, [לא ברור], כן? [לא ברור] יציאת מצרים. אבל מתעוררת שאלה שהמפרשים שואלים. [לא ברור] שירת הים, וכשאומרים „אז ישיר“ — משה ועם ישראל „חזרו מהים“ — מדברים על קריעת ים סוף. אבל בהמשך נכנסים לעוד דברים: „תביאמו ותטעמו בהר נחלתך“ — ארץ ישראל; אחר כך „מקדש אדני כוננו ידיך“ — בניין בית המקדש; ואחר כך „ה׳ ימלוך לעולם ועד“. מה הקשר של כל זה לקריעת ים סוף? מה הקשר לשירת הים? בפשטות, שירת הים היא שבח והודיה לקדוש ברוך הוא על הניסים שהיו, יציאת מצרים וקריעת ים סוף. אבל כל החצי השני של שירת הים מדבר על עניינים אחרים: ארץ ישראל, בניין בית המקדש, „ה׳ ימלוך לעולם ועד“. ובפרט, רש״י אומר, והמדרשים אומרים, שהדברים מתייחסים גם לעתיד לבוא: „מקדש אדני כוננו ידיך“ — בית המקדש השלישי, שנבנה בשתי ידיים, שהקדוש ברוך הוא יבנה. [לא ברור] בית המקדש לעתיד לבוא. „ה׳ ימלוך לעולם ועד“ — רש״י אומר שזה לעתיד לבוא, שהמלכות שלו — הכוונה למלכות בימות המשיח. איך זה נכנס לקריעת ים סוף ולשירת הים? ובכן, זה עומק העניין כולו. שירת הים אינה רק שבח והודיה לקדוש ברוך הוא על ניסי העבר. שירת הים היא השורש של כל השירות. „אז ישיר“ — תחילת המעשה והתכלית. [לא ברור] אומר מיד ששירת הים, „אז ישיר“, היא ראש לכל השירות, וממנה נמשכות כל השירות, עד לשיר חדש שיהיה לעתיד לבוא בתכלית השלמות. מהו היסוד של כל השירות? זו אותה נקודה אחת. ה—
36:15 דובר 2 קוקט אריין אין שירת הים, [לא ברור], יא? [לא ברור] יציאת מצרים. אבער בואו׳ט זיך א שאלה וואס מפרשים פרעגן. [לא ברור] שירת הים, און ווען מ׳זאגט „אז ישיר“, משה עם ישראל, „חזרו מהים“, אז מ׳רעדט פון קריעת ים סוף. אבער שפעטער גייט ער אריין אין נאך זאכן: „תביאמו ותטעמו בהר נחלתך“, ארץ ישראל; שפעטער „מקדש אדני כוננו ידיך“, בנין בית המקדש; שפעטער „ה׳ ימלוך לעולם ועד“. וואס האט דאס מיט קריעת ים סוף? וואס האט דאס מיט שירת הים? בפשטות, שירת הים איז דער שבח והודאה אויף די ניסים וואס זיינען געווען, יציאת מצרים, קריעת ים סוף. אבער די גאנצע צווייטע העלפט פון שירת הים רעדט פון אנדערע ענינים: ארץ ישראל, בנין בית המקדש, „ה׳ ימלוך לעולם ועד“. בפרט רש״י זאגט, די מדרשים זאגן, אז עס גייט נאך לעתיד לבוא: „מקדש אדני כוננו ידיך“, בית המקדש השלישי, וואס ווערט געבויט בשתי ידיים, וואס דער אויבערשטער וועט בויען. [לא ברור] בית המקדש לעתיד לבוא. „ה׳ ימלוך לעולם ועד“, רש״י זאגט לעתיד לבוא, שהמלכות שלו — עס גייט אויף די מלכות אין די ימות המשיח. ווי קומט דאס אריין אין קריעת ים סוף און שירת הים? נו, דאס איז דער עומק פון דעם גאנצן ענין. שירת הים איז נישט נאר א שבח והודאה צום הקדוש ברוך הוא אויף די ניסים פון דעם עבר. שירת הים איז דער שורש פון כל השירים. „אז ישיר“ — תחילת המעשה און די תכלית. [לא ברור] זאגט תיכף, אז שירת הים, „אז ישיר“, איז דער ראש לכל השירים, און פון דעם איז נמשך אלע שירים, ביז דעם שיר חדש וואס וועט זיין לעתיד לבוא בתכלית השלימות. וואס איז דער יסוד פון אלע שירים? דאס איז די איינציגע נקודה. די
38:00 דובר 2 נקודה של שירת הים, של כל השירות, היא מלכותו של הקדוש ברוך הוא שמתגלה בעולם. „ה׳ ימלוך לעולם ועד“. יום אחד תתגלה מלכותו של הקדוש ברוך הוא בעולם. זה עיקר עניין השירה. זו המטרה של השירה כולה. השירה האמיתית, שבה אפשר לשיר ולרקוד ולצאת מכל ההגבלות — שמחה פורצת גדר — היא בשעה שמלכותו של הקדוש ברוך הוא מתגלה בעולם. וזה [לא ברור], „אז ישיר“. מ„אז ישיר“, מיציאת מצרים ומקריעת ים סוף, הייתה ההתחלה. אז, בקריעת ים סוף, ראו גילוי מעין לעתיד לבוא: ראו את מלכותו של הקדוש ברוך הוא מתגלה בכל העולם. ועל זה נבנה היסוד, שזו המטרה כולה. ובכל יום אומרים קריעת ים סוף, בכל יום אומרים [לא ברור], וזו המציאות האמיתית. צריך להזכיר לעצמנו, [לא ברור], זה אומר טוב, [לא ברור], ושהאמת תיחקק בנו. וגם אם עדיין לא רואים את הניסים והנפלאות, הרי „עלה בלבו“. שיהיה ביטחון גמור ושמחה גמורה שזה [לא ברור]. השמחה, ואז „ה׳ ימלוך לעולם ועד“ — פירוש הדבר שאנחנו הולכים לקראת הגאולה השלמה, לקראת „ימלוך לעולם ועד“, הגאולה השלמה על ידי משיח צדקנו. אני זוכר שבהתוועדות [לא ברור] היה הדוד שלו, [לא ברור], כן? בהתוועדות, נדמה לי שזה היה בשמחת תורה, פעם בהתוועדות. והרבי דיבר אז על עניין השירה והשמחה, [לא ברור]. והרבי אמר אז: בואו נשיר ניגונים, בואו...
38:00 דובר 2 נקודה פון שירת הים, פון אלע שירים, איז די מלוכה פון דעם אויבערשטן, וואס ווערט נתגלה אויף דער וועלט. „ה׳ ימלוך לעולם ועד.“ אמאל וועט נתגלה ווערן די מלכות פון אויבערשטן אויף דער וועלט. דאס איז דער עיקר ענין השירה. דאס איז די מטרה פון דער גאנצער שירה. אז ווען ס׳איז די אמת׳ע שירה, וואס מ׳קען זינגען און טאנצן און ארויסגיין פון אלע הגבלות, שמחה פורץ גדר, איז בשעת די מלכות פון אויבערשטן ווערט נתגלה אויף דער וועלט. און דאס איז [לא ברור], „אז ישיר“. אז פון „אז ישיר“, פון יציאת מצרים און קריעת ים סוף, איז געווען דער התחלה. ס׳האט מען דעמאלט געזען ביי קריעת ים סוף, ס׳איז געווען א גילוי מעין לעתיד לבוא, אז מ׳האט געזען נתגלה מלכותו של הקדוש ברוך הוא בכל העולם. און פון דעם איז געבויט דער יסוד. אז דאס איז די גאנצע מטרה. און כל יום זאגט מען קריעת ים סוף, כל יום זאגט מען [לא ברור], און דאס איז די אמת׳ע מציאות. אז מ׳דארף זיך מזכיר זיין, [לא ברור], דאס מיינט גוט, [לא ברור], און עס זאל זיך איינקריצן די אמת. און אפילו אמאל זעט מען נאך נישט די ניסים ונפלאות, איז אבער „עלה בלבו“. אז ס׳זאל זיין מיט בטחון גמור און מיט שמחה גמורה, אז עס וועט זיך [לא ברור]. די שמחה, און דעמאלט „ה׳ ימלוך לעולם ועד“, איז דאס, אז מ׳האלט אין גיין אנטקעגן די גאולה שלימה, אנטקעגן דעם „ימלוך לעולם ועד“, דאס איז די גאולה שלימה פון משיח צדקנו. איך געדענק אויף א פארברענגען [לא ברור] געווען זיין דוד, [לא ברור], יא? אויף א פארברענגען, כ׳מיין ס׳איז געווען שמחת תורה, אמאל ביי א פארברענגען. און דער רבי האט דעמאלט גערעדט וועגן דעם ענין השירה, שמחה, [לא ברור]. און דער רבי האט דעמאלט געזאגט: גייט זינגען ניגונים, גייט...
39:41 דובר 2 נשיר ניגונים של כל רבי. שרו את הניגון של הרבי, כן? [לא ברור]. ובסוף, אחרי ששרו את כל הניגונים, הרבי אמר: כן, עוד מעט, כשמשיח יבוא, תהיה השירה העשירית. זה כתוב במדרש. מהי השירה העשירית? את זה עדיין לא יודעים. אבל דבר אחד יודעים בבירור: התוכן של השירה העשירית יהיה „אתה הראת לדעת כי ה׳ הוא האלקים אין עוד מלבדו“. זה יהיה התוכן. ממילא, כששרים את הניגון הקשור ל„אתה הראת“ — והרבי אמר שיש ניגון, ניגון ליובאוויטשי, שהתוכן שלו הוא „אין עוד מלבדו“, ניגון מוכר ברוסית: „ניעט, ניעט ניקאווא קראמע אדנאווא“, שפירושו ביידיש „אין עוד מלבדו“ — הרבי התחיל לשיר את הניגון. ואני זוכר איך הרבי נעמד, כן, הרבי נעמד והתחיל לרקוד בשמחה גדולה ועצומה. כן, ממש הרגישו את „ה׳ ימלוך לעולם ועד“, את „אין עוד מלבדו“. זה היה ממש, היה, הייתה התלהבות, כן, ממש בפשטות. ההקפות של הרבי — כאן בוודאי יכול להיות [לא ברור]. אבל אנחנו שואבים חיזוק מהשבת הזאת, שבת נפלאה, שבת שירה. כן, והבעל שם טוב לימד אותנו איך עבודת השם צריכה להיות תמיד בשירה ובזמרה. ועל ידי כך שכל בעלי השיר [לא ברור], וכאן יכולה השירה והשמחה של הגאולה השלמה [לא ברור].
39:41 דובר 2 זינגען ניגונים פון יעדן רבי, מ'האט געזונגען דעם ניגון פון דעם רבי, יא? [לא ברור]. און צום סוף פון דעם ניגון מ'האט געזונגען אלע ניגונים, און דער רבי האט געזאגט, יא, באלד וועט זיין, משיח וועט קומען, וועט דאך זיין שירה עשירית. דאס איז אין מדרש. וואס איז די שירה עשירית? דאס איז מען נאך נישט. אבער מ'ווייסט א דבר ברור, אז דער תוכן פון דער שירה עשירית וועט זיין דער „אתה הראת לדעת כי ה' הוא האלקים אין עוד מלבדו“. דאס וועט זיין דער תוכן. ממילא, ווען מ'זינגט דעם ניגון פארבונדן מיט דער „אתה הראת“, און דער רבי האט געזאגט אז ס'איז דא א ניגון, א ליובאוויטשער ניגון, וואס האט דעם תוכן פון „אין עוד מלבדו“, וואס איז א באוואוסטער ניגון אויף רוסיש: „ניעט, ניעט ניקאווא קראמע אדנאווא“, וואס דער טייטש אויף אידיש איז „אין עוד מלבדו“. און דער רבי האט אנגעהויבן זינגען דעם ניגון, און איך געדענק ווי דער רבי האט זיך אוועקגעשטעלט, יא, דער רבי האט זיך אוועקגעשטעלט, גענומען טאנצן מיט א מורא'דיגער שמחה גדולה. יא, מ'האט געפילט ממש דעם „ה' ימלוך לעולם ועד“, דעם „אין עוד מלבדו“. ס'איז געווען ממש, ס'איז, ס'איז געלאכטן, יא, ממש גאנץ פשוט. די הקפות פון דעם רבי'ן, דא קען זיכער זיין [לא ברור], אבער מיר געפינען זיך א חיזוק אין דעם שבת, א מורא'דיגער שבת, שבת שירה. יא, און דער בעל שם טוב האט אונז אויסגעלערנט ווי אזוי עבודת השם דארף זיין שטענדיג מיט שירה וזמרה. און דורך דעם וואס אלע בעלי השיר [לא ברור], און דא קען די שירה ושמחה פון דער גאולה שלמה [לא ברור].
41:11 דובר 2 בהר נחלתך, מקדש ה׳ כוננו ידיך. ו„ה׳ ימלוך לעולם ועד“, „והיה ה׳ למלך על כל הארץ, ביום ההוא יהיה ה׳ אחד ושמו אחד“ — הגאולה האמיתית והשלמה.
41:11 דובר 2 בהר נחלתך, מקדש ה' כוננו ידיך. און „ה' ימלוך לעולם ועד“, „והיה ה' למלך על כל הארץ, ביום ההוא יהיה ה' אחד ושמו אחד“, די גאולה האמיתית והשלמה.