לעבן חסידות · פרק 2 · 2021-12-14 · 38:32
פרשת ויחי תשפ״ב - פארוואס האט יעקב אבינו געוואלט מגלה זיין דעם קץ? הרב אשר פרקש
תיאור הפרק
ביקש יעקב לגלות את הקץ…. פארוואס האט יעקב אבינו געוואלט מגלה זיין דעם קץ? און פארוואס האט השי״ת נישט געוואלט?
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:03 ראש השנה ת״ש היה בתחילתה של שנה קשה מאוד. זו הייתה השנה שבה החלה מלחמת העולם השנייה. אדמו״ר הריי״צ היה אז בפולין, בוורשה, וכבר מראש השנה ראו שהוא מתוח מאוד. כבר ראו שזו עומדת להיות שנה קשה ומרה. חסידים מספרים שבלילה הראשון של ראש השנה, לאחר מעריב, אמר אדמו״ר הריי״צ: ״השנה צריכים רחמים רבים״, וביקש מהחסידים שיהיו שם בשעה שהוא מתפלל — אדמו״ר הריי״צ נהג להתפלל את תפילת מעריב של הלילה הראשון של ראש השנה במשך כמה שעות. חסידים נהגו לעמוד ולראות אותו מתפלל. אדמו״ר הריי״צ ביקש שכל מי שיהיה בסביבה בשעה שהוא מתפלל ייקח ספר תהילים ויאמר תהילים בקול גדול. וכך היה. מאה חסידים עמדו ואמרו תהילים בקול גדול בזמן שאדמו״ר הריי״צ התפלל מעריב. תפילת מעריב נמשכה כמה שעות. חסידים אומרים שהיא נמשכה ארבע או שש שעות, ובמשך כל הזמן היו בכיות נוראות. זה היה בראש השנה. בפסח, באחרון של פסח, ידוע גם מה שמובא בשם הבעל שם טוב, שאחרון של פסח הוא יום גילוי המשיח. אדמו״ר הריי״צ דיבר אז בהדגשה רבה על עניין הקץ ועל עניין גילוי המשיח. הדברים שנאמרו אז היו חריפים מאוד, ובין הדברים
00:03 ראש השנה ת״ש איז געווען א זייער שווערע יאר. דאס איז געווען דאס יאר ווען ס׳האט זיך אנגעהויבן די צווייטע וועלט מלחמה. דער פריערדיקער רבי, רבי ריי״צ, איז דעמאלט געווען אין פוילן, ווארשע, און נאך פון ראש השנה האט מען שוין געזען אז דער רבי איז געווען זייער אנגעצויגן. האט מען שוין געזען אז עס גייט זיין א שווערע, ביטערע יאר. חסידים דערציילן, אז ראש השנה נאך מעריב, די ערשטע נאכט ראש השנה, האט דער פריערדיקער רבי געזאגט: „היינטיג יאר דארף מען רחמים רבים“, און האט געבעטן אז חסידים וואס וועלן זיין דארטן, בשעת ער דאוונט — דער פריערדיקער רבי פלעגט דאווענען די נאכט פון ראש השנה עטליכע שעות, דעם מעריב, דעם ערשטן מעריב פון יאר, פלעגט ער דאווענען עטליכע שעות. חסידים פלעגן שטיין און בשעת מעשה זען ווי ער דאוונט זיך צו. האט דער פריערדיקער רבי געבעטן אז אלע זאלן נעמען א תהילים, ווער עס וועט זיין ארום, בשעת ער דאוונט, זאלן זיי האלטן א תהילים און זאגן תהילים בקול גדול. אזוי איז געווען. חסידים זענען געשטאנען, הונדערט חסידים, און געזאגט תהילים בקול גדול בשעת דער פריערדיקער רבי האט געדאוונט מעריב. דער מעריב האט געדויערט עטליכע שעות. חסידים זאגן, עס האט געדויערט פיר אדער זעקס שעות, דער מעריב, און די גאנצע צייט איז געווען בכיות נוראות. דאס איז געווען ראש השנה. פסח, אחרון של פסח, איז אויך ידוע, וואס עס ברענגט זיך אראפ פון בעל שם טוב, אז אחרון של פסח איז דער טאג פון גילוי המשיח. דער פריערדיקער רבי האט גערעדט זייער שטארק וועגן דעם ענין פון דעם קץ און דעם ענין פון גילוי המשיח. עס זענען געווען דעמאלט זייער שארפע דיבורים, און צווישן די זאכן האט
01:39 אמר אדמו״ר הריי״צ פעם את הדברים האלה: בתורה, בפרשת ויחי, מסופר שיעקב אבינו דיבר אל בניו על עניינים הקשורים לאחרית הימים. כשבירך את יהודה, שממנו יצאו מלכי בית דוד עד מלך המשיח, נאמר בין דבריו: ״עד כי יבא שילה ולו יקהת עמים״. במדרש נאמר, ורש״י מביא זאת, ש״עד כי יבא שילה״ מדבר על מלך המשיח, שהמלוכה שלו. זהו אפוא רמז לעניין המשיח. בעל הטורים מביא ש״שילה״ בגימטרייה ״משה״, ויתרה מזו: ״שילה״ בגימטרייה ״משה״, ו״יבא שילה״ בגימטרייה ״משיח״. ב״עד כי יבא שילה״, ״שילה״ רומז למשה רבינו. ״שילה״ הוא שלוש מאות ארבעים וחמש, כמניין ״משה״. אבל כשמוסיפים את ״יבא״, עוד שלוש עשרה, מגיעים לשלוש מאות חמישים ושמונה, כמניין ״משיח״. מה העניין בזה? אדמו״ר הריי״צ ביאר: משה רבינו ידע שהקב״ה שלח אותו להיות גואל ראשון. תפקידו היה לגאול את בני ישראל ולהוציא אותם ממצרים, להעביר אותם בים סוף ולהביא אותם לקבל את התורה. זה היה תפקידו של משה רבינו. אבל משה רבינו ידע שזו עדיין הגאולה הראשונה, ושלעתיד לבוא תהיה הגאולה האמיתית, שתבוא על ידי משיח גואל צדק, שיזכה לגלות
01:39 דער פריערדיקער רבי געזאגט אמאל די ווערטער: אז עס שטייט געשריבן אין דער תורה, אין פרשת ויחי, יעקב אבינו האט גערעדט צו זיינע קינדער, און האט גערעדט צו זיי ענינים פארבונדן מיט דער אחרית הימים, און בשעת ער האט געבענטשט יהודה, וואס יהודה איז דאך געווען דער ראש פון מלכי בית דוד, ביז מלך המשיח, איז צווישן די ווערטער שטייט געשריבן: „עד כי יבא שילה ולו יקהת עמים“. און עס שטייט געשריבן אין מדרש, רש״י ברענגט אראפ, „עד כי יבא שילה“ — שילה גייט אויף מלך המשיח, שהמלוכה שלו. אז דאס איז א רמז געווען אויף דעם ענין פון משיח. דער בעל הטורים ברענגט אראפ, אז שילה איז בגימטריא משה, און נאכמער איז געגעבן אזוי: אז שילה בגימטריא משה, און „יבא שילה“ איז בגימטריא משיח. „עד כי יבא שילה“ — שילה גייט אויף משה רבינו. אבער „יבא שילה“, יא, דאס איז שילה איז דריי הונדערט פיר און פערציג, איז דאס בגימטריא משה. אבער ווען מ׳גיט צו „יבא“, נאך דרייצן, יא, איז דאס דריי הונדערט אכט און פופציג, איז דאס בגימטריא משיח. וואס איז דא דער ענין? דער פריערדיקער רבי האט מבאר געווען: משה רבינו האט געוואוסט אז דער אויבערשטער האט אים געשיקט, יא, צו זיין א גואל ראשון. ער איז צו זיין דער גואל און ארויסברענגען אידן פון מצרים, דורכ׳ן ים סוף, און גיין מקבל זיין די תורה. דאס איז געווען משה רבינו׳ס תפקיד. משה רבינו האט אבער געוואוסט אז דאס איז נאך די ערשטע גאולה, און אז לעתיד לבוא וועט זיין די אמת׳ע גאולה, וואס דעמאלט וועט זיין די גאולה דורך משיח׳ן גואל צדק, וואס ער וועט זוכה זיין און מגלה זיין
03:24 את פנימיות התורה, את סודות התורה. משיח יבוא וילמד תורה עם בני ישראל, את סודות התורה ואת פנימיות התורה. לכן נאמר כאן ״שילה״. משה רבינו היה ״שילה״: הוא שהוציא את בני ישראל מן הגלות הראשונה והביא אותם לקבל את התורה. אבל זה עדיין רק ״שילה״. ה״יבא״ — מתי יגיע הסוף, שבו בני ישראל ילכו ברינה לארצנו הקדושה, לארץ ישראל? זה יהיה רק בגאולה השלמה על ידי משיח צדקנו, ב״יבא שילה״. ואדמו״ר הריי״צ רמז שבמילה ״יבא״ יש רמז גדול לגאולה, לדרך שבה בני ישראל יכולים להביא את המשיח. המילה ״יבא״ היא בגימטרייה ״אחד״ — שלוש עשרה, כמניין אל״ף, חי״ת, דל״ת. כשבני ישראל יהיו באחדות, יתאספו ויהיו יחד, יחזקו זה את זה וידברו ביניהם על האמונה — האמונה בגאולה והאמונה במשיח — זה עצמו ה״יבא״ שיביא את ה״שילה״. זה יביא את ״יבא שילה״, בגימטרייה ״משיח״, ונזכה בקרוב בימינו ממש לגאולה השלמה. פרשת ויחי היא פרשה שעניין הגאולה שזור לכל אורכה. הרמב״ן כותב בתחילת הפרשה שפרשת ויחי רומזת לגלות הרביעית: לדברים שבני ישראל יעברו בגלות האחרונה ולאופן שבו יגיעו לגאולה השלמה. וכש...
03:24 פנימיות התורה, די סודות התורה. און משיח וועט קומען און וועט לערנען תורה מיט אידן, די סודות און פנימיות התורה. און דערפאר שטייט דא שילה. משה רבינו איז געווען שילה. ער איז דער וואס האט גענומען אידן און ארויסגעשלעפט זיי פון דעם ערשטן גלות און זיי געברענגט צו מקבל זיין די תורה. דאס איז אבער נאך דער שילה. אבער דער „יבא“, ווען וועט זיין דאס סוף, אז אידן וועלן גיין ברינה צו ארצנו הקדושה, צו ארץ ישראל, און דאס וועט זיין ערשט די גאולה שלמה דורך משיח צדקנו, דער „יבא שילה“. און דער פריערדיקער רבי האט מרמז געווען, אז אין דעם „יבא“ איז פאראן א גרויסער רמז אויף די גאולה, וויאזוי אידן קענען ברענגען משיח׳ן. אז דער ווארט „יבא“ איז בגימטריא „אחד“, דרייצן, בגימטריא אחד, אל״ף חי״ת דל״ת. אז אידן וועלן זיין באחדות, אז אידן וועלן זיך צוזאמענקלייבן און זיין צוזאמען צווישן זיך און זיך מחזק זיין איינער דעם צווייטן, און רעדן צווישן זיך וועגן די אמונה, די אמונה אין די גאולה, די אמונה אין משיח׳ן, און דאס אליין איז דער „יבא“ וואס וועט ברענגען דעם „שילה“, דאס וועט ברענגען דעם „יבא שילה“, בגימטריא משיח, אז בקרוב בימינו ממש וועלן מיר זוכה זיין צו די גאולה שלמה. די פרשה ויחי, די סדרה, איז א פרשה וואס איז דורכגעוועבט, א פרשה פון די גאולה. דער רמב״ן, אין אנהייב פון די פרשה, שרייבט, אז פרשת ויחי איז מרמז אויף דעם גלות הרביעי, וואס איז מרמז אויף די זאכן וואס אידן וועלן דורכלעבן אינעם לעצטן גלות און וויאזוי אידן וועלן צוקומען צו די גאולה שלמה. און אז מ׳...
05:04 [לא ברור], מה שהתורה מספרת לנו על הדרך שבה הגיע יעקב אבינו למצרים בעקבות בניו, ועל כך שהדבר התגלגל ממכירת יוסף. מכירת יוסף נבעה מפירוד הלבבות, ואחר כך בא התיקון לכך, עד שהתקיים מה שנאמר בברית בין הבתרים על ירידתם למצרים: הם חשבו שיבואו רק לזמן קצר, ולבסוף נשארו במצרים במשך כל הגלות. כל הפרטים האלה, אומר הרמב״ן, רומזים לכך שכך יהיה גם בגלות הרביעית. וכך גם הפרטים על הדרך שבה נכנסו בני ישראל לגלות אדום: מתוך פירוד הלבבות שהיה ביניהם הם פנו לרומאים, והפנייה הזאת הובילה לחורבן בית שני ולגלות הארוכה, שבה התפזרו בין הגויים. הרמב״ן כותב שאחרי כל השנים האלה, בקרוב יצאו בני ישראל מן הגלות. וכאשר יצאו מן הגלות תהיה גאולה בדומה ליציאת מצרים, כפי שמתואר בהמשך הפרשה: הגויים יראו את הגדולה ואת הכבוד שיהיו לבני ישראל, והדבר יגרום ל[לא ברור] לישראל, ונזכה לגאולה השלמה. [לא ברור], כותב הרמב״ן. רבינו בחיי כותב גם הוא שכל הסיפורים שהתורה מספרת על יעקב אבינו הם
05:04 [לא ברור], דאס וואס די תורה דערציילט אונז, ווי אזוי יעקב אבינו איז אנגעקומען קיין מצרים דורך זיינע קינדער, און ווי ס׳איז אנגעקומען דורך מכירת יוסף. און מכירת יוסף איז געווען אן ענין פון פירוד הלבבות, וואס דאס האט צוגעברענגט מכירת יוסף, און שפעטער איז געווען דער תיקון אויף דעם, ביז עס איז געקומען צו דעם וואס די ברית בין הבתרים זאגט וועגן זייער קומען קיין מצרים, וואס מען האט געמיינט אז מען גייט קומען נאר פאר א ביסל צייט, און שפעטער איז מען געבליבן אין מצרים דעם גאנצן גלות. און די אלע פרטים, זאגט דער רמב״ן, זענען מרמז אז אזוי וועט זיין אויך אין גלות הרביעי. און אזוי אויך די פרטים ווי אזוי אידן זענען אריינגעקומען אין גלות אדום, דורך דעם וואס מען האט זיך געוואנדן צו די רומאים, וואס איז געווען א פירוד הלבבות ביי אידן, און דער פירוד הלבבות האט צוגעברענגט אז מען איז געגאנגען צו די רומאים, און פון דעם איז שוין געווארן דער חורבן פון בית שני, און דער גלות הארוך, וואס מען איז מפוזר געווארן צווישן גויים. און דער רמב״ן שרייבט אז נאך אלע יארן, און פון דעם וועט זיין בקרוב, אז אידן וועלן ארויסגיין פון גלות. און ווען אידן וועלן ארויסגיין פון גלות וועט זיין א גאולה ווי יציאת מצרים, ווי עס ברייט זיך אויס אין המשך הפרשה, אז די גויים וועלן זען די גדלות און דעם כבוד וואס אידן גייען דורכגיין, און דאס וועט גורם זיין דער [לא ברור] צום ישראל, און מען וועט זוכה זיין צו די גאולה שלמה. [לא ברור], שרייבט דער רמב״ן. רבינו בחיי שרייבט אויך, אז די אלע סיפורים וואס די תורה דערציילט אויף יעקב אבינו, איז
06:20 זה קשור לגאולה השלמה. אבל אנחנו מוצאים בפרשה פסוקים שמדברים בגלוי על הגאולה. אחד מהם הוא הפסוק: ״ויקרא יעקב אל בניו״. יעקב אבינו, כשהוא עומד סמוך לפטירתו, ״ויקרא יעקב אל בניו ויאמר: האספו ואגידה לכם את אשר יקרא אתכם באחרית הימים״. התאספו, ואני אספר לכם מה יקרה באחרית הימים. רש״י מביא מהגמרא ומהמדרש, שהכוונה ב״ואגידה לכם את אשר יקרא אתכם באחרית הימים״ היא: ביקש יעקב לגלות את הקץ לבניו. יעקב אבינו רצה לספר לילדיו על הקץ, לספר להם על הגאולה השלמה ועל משיח, מתי היא תהיה בקץ הימים. ונסתלקה ממנו שכינה; השכינה הסתלקה ממנו. רש״י גם אומר בתחילת הפרשה: למה פרשת ויחי היא פרשה סתומה? בין כל הפרשיות בתורה, בספר תורה, יש הפסק, ופרשת ויחי נמשכת ברצף אחרי ויגש, כאילו היא המשך של הפרשה הקודמת, בלי הפסק; היא פרשה סתומה. ורש״י אומר שיעקב רצה לגלות את הקץ, ונסתם ממנו. נשאלת השאלה: מה קרה כאן? מדוע יעקב רצה לגלות את הקץ? ברור שיעקב אבינו, בהיותו צדיק כזה, אחד האבות, בהיותו מרכבה, כמו שאדמו״ר הזקן אומר בתניא, ״אבות
06:20 דאס פארבונדן מיט די גאולה שלמה. מיר געפינען אבער אין דער פרשה פסוקים וואס רעדן בגלוי אויף די גאולה. איינע פון די פסוקים איז דער פסוק וואס שטייט: „ויקרא יעקב אל בניו“. יעקב אבינו, שטייענדיק סמוך לפטירתו, „ויקרא יעקב אל בניו ויאמר: האספו ואגידה לכם את אשר יקרא אתכם באחרית הימים“. קלייבט זיך צוזאמען, און איך וועל אייך דערציילן וואס וועט פארקומען באחרית הימים. רש״י ברענגט, ברענגט דאס פון דער גמרא, פון מדרש, אז דער ענין פון „ואגידה לכם את אשר יקרא אתכם באחרית הימים“ — ביקש יעקב לגלות את הקץ לבניו. יעקב אבינו האט געוואלט דערציילן צו זיינע קינדער וועגן דעם קץ, דערציילן זיי וועגן די גאולה שלמה און משיח׳ן, ווען זי וועט זיין בקץ הימים. ונסתלקה ממנו שכינה; די שכינה איז פון אים אוועקגעגאנגען. אויך רש״י זאגט אין אנהייב פון דער פרשה, ברענגט דאס אויך, פארוואס איז די פרשה ויחי א פרשה סתומה? אלע פרשיות אין דער תורה, אין ספר תורה, פאראן א הפסק, און די פרשה ויחי איז אזוי אז זי גייט בהמשך צו ויגש, אין המשך, כאילו איז זי א המשך פון דער פריערדיקער פרשה, אן א הפסק; זי איז א פרשה סתומה. און רש״י זאגט אז יעקב האט געוואלט מגלה זיין דעם קץ, ונסתם ממנו. פרעגט זיך א שאלה: וואס איז דא געשען? וואס איז געווען די סיבה וואס יעקב האט געוואלט מגלה זיין דעם קץ? ס׳איז זיכער, יעקב אבינו, זייענדיק אזא צדיק, זייענדיק איינער פון די אבות, זייענדיק א מרכבה, ווי דער אלטער רבי זאגט אין תניא, אבות
07:53 הן הן המרכבה״, כל דבר אצלו היה בכוונה לשם שמים, בכוונה אלוקית. מה הייתה כוונתו של יעקב אבינו בלגלות את הקץ? מה הוא רצה להשיג בכך? ובפרט, כשמתבוננים בזה: אנחנו מדברים על הקץ, וכפי שמשמע מכל המפרשים, מדובר כאן על הקץ של משיח. מתי הוא הקץ של משיח? הרי כפי שרואים במוחש, כבר עברו מאות שנים, ואף אלפי שנים. מה רצה יעקב להשיג בכך? [לא ברור] אילו היה אומר זאת, מה הייתה הפעולה של הדבר? [לא ברור]. אז מה הקב״ה לא רצה? והרי נסתלקה ממנו שכינה. ואיך ייתכן שיעקב רצה דבר שהקב״ה לא רצה? מלכתחילה, איך ייתכן שליעקב הייתה הוה אמינא כזאת? כשהגיע לכך, נסתלקה ממנו שכינה. זה ברור. מפרשים אחרים אומרים שאילו יעקב אבינו היה מספר לכולם את הקץ, כשכל אחד היה רואה שיש עוד הרבה שנים עד הקץ, הדבר היה גורם ליהודים להתרגל לגלות. אם יודעים שחסרות עוד שנים רבות עד הגאולה, הם יסתדרו בגלות, יישארו בגלות וייעשו אחד עם הגלות. [לא ברור]. הם יהיו שקועים מאוד בחיי הגלות, ולא ירצו לעשות דבר. הרי יש עוד זמן, עוד מאות שנים. מה אפשר לעשות? אפשר לעשות דברים, אפשר ללמוד, לקיים מצוות. יש עוד זמן, עוד זמן; אפשר לעצור. טבע האדם הוא שכשהוא יודע שדבר מסוים ייקח הרבה שנים, הוא לא דואג לגביו. זה נשאר כך.
07:53 הן הן המרכבה, יעדע זאך ביי אים איז געווען מיט דער כוונה לשם שמים, מיט דער כוונה אלוקית. וואס איז געווען די כוונה פון יעקב אבינו אויף לגלות את הקץ? וואס האט ער געוואלט פארדינען פון דעם? ספעציעל, באטראכט זיך אריין: מיר רעדן וועגן דעם קץ, ווי ס׳איז משמע פון די אלע מפרשים, רעדן דא וועגן דעם קץ פון משיח. וואס איז דער קץ פון משיח? שוין הונדערטער יארן, ווי מען זעט במוחש, דאס איז דאך שוין בעבר; עברו הרבה מאות שנים, עד אלפי שנים. וואס האט יעקב געוואלט פארדינען פון דעם? [לא ברור] אויב ער וואלט דאס געזאגט, וואס וואלט געווען די פעולה? [לא ברור]. איז וואס האט דער אויבערשטער נישט געוואלט? והרי נסתלקה ממנו שכינה. און ווי קומט עס אז יעקב האט געוואלט אזא זאך, וואס דער אויבערשטער האט נישט געוואלט? מלכתחילה, ווי קומט עס אז יעקב האט געהאט אזא הוה אמינא? ווען ס׳איז געקומען דערצו, איז נסתלקה ממנו שכינה. דאס איז קלאר. אנדערע מפרשים זאגן אז יעקב אבינו האט געוואלט דערציילן פאר אלע דעם קץ. ווען יעדער איינער וועט זען אז דער קץ נעמט נאך אסאך יארן, וואלט דאס גורם געווען ביי די אידן אז זיי וועלן זיך צוגעוואוינען צום גלות. אז מיר ווייסן אז עס פעלט נאך אסאך ביז דער גאולה, אסאך יארן, וועלן זיי זיך איינארדענען אין גלות און בלייבן אין גלות, און זיין איינס מיטן גלות. [לא ברור]. און זיי וועלן זיין זייער איינגעזונקען אין חיי הגלות עולם, און זיי וועלן גארנישט וועלן טאן. ס׳איז נאך דא צייט, נאך הונדערטער יארן. וואס קען מען טאן? מען קען טאן זאכן, מען קען לערנען, טאן מצוות. ס׳איז נאך צייט, נאך צייט; מיר קענען זיך אפשטעלן. טבע האדם, אז ווען ער ווייסט אז א זאך וועט נעמען אסאך יארן, זארגט ער זיך נישט דערוועגן. דאס בלייבט אזוי.
09:34 הוא יעתיק לקחת לבנים ולעשות. אבל יש עוד זמן. ואז נסתלקה ממנו השכינה. מפרשים אחרים אומרים שהיהודים היו נופלים לייאוש ולעצבות. חס ושלום, עוד כל כך הרבה שנים. הרי זה היה מביא את היהודים יותר לייאוש ולעצבות, כי הם היו רוצים להגיע לאלוקות באמצעות זה. השאלה אפוא חזקה הרבה יותר: מה הייתה הסיבה שיעקב אבינו ביקש לגלות את הקץ? מה רצה יעקב אבינו לפעול בכך? למה רצה לספר לילדים על קץ הגאולה? יש הרבה ביאורים. נאמר את הביאור שהרבי מליובאוויטש מבאר בעניין הזה. מה פירוש ״ביקש יעקב לגלות את הקץ״? הוא אומר: ראשית צריך לדעת איזה קץ הוא רצה לגלות. רש״י מביא בהמשך ש״אילו זכו״, הגאולה ממצרים הייתה גאולה שלמה. כלומר, הכוונה ב״לגלות את הקץ״ היא שיעקב אבינו רצה לספר על הקץ של גאולת מצרים. ומלכתחילה גאולת מצרים הייתה אמורה להיות גאולה שלמה, כפי שכתוב ברש״י על הפסוק ״תביאמו ותטעמו בהר נחלתך, מכון לשבתך פעלת ה׳״. משה רבינו עמד עם היהודים בקריעת ים סוף ואמר אז ״תביאמו ותטעמו״. משה רבינו היה מוליך את היהודים היישר לארץ ישראל ובונה את בית המקדש. ואילו זכו, זו הייתה הגאולה השלמה. כי אילו משה רבינו היה נכנס עם היהודים לארץ ישראל ובונה את בית המקדש, זו הייתה גאולה נצחית, ולא הייתה עוד גלות אחריה. ולכאורה, על הגאולה הזאת רצה יעקב אבינו לספר ליהודים. האם זה עניין של זמננו? הרי אין מדובר בזמן ארוך כל כך; זו הגאולה ממצרים. אבל זה באמת לא סוף פסוק. ראשית, על גאולת מצרים היהודים ידעו. כבר אצל אברהם אבינו נאמר שיהיו ארבע מאות שנה. הם ידעו כמה זמן זה ייקח. אז מה היה יעקב צריך לגלות? שנית, מה השאלה? אם יעקב אבינו יגלה ליהודים
09:34 הוא יעתיק לקחת לבנים ולעשות. אבער ס׳איז נאך דא צייט. און דעמאלט איז נסתלק געווארן פון אים די שכינה. אנדערע מפרשים זאגן, אז די אידן וואלטן אריינגעפאלן אין יאוש און עצבות. חס ושלום, נאך אזויפיל יארן. דאס וואלט דאך ביי די אידן מער געברענגט יאוש און עצבות, ווייל זיי וואלטן געוואלט צוקומען צו אלוקות דורך דעם. איז די שאלה נאך פיל שטארקער: וואס איז געווען די סיבה וואס יעקב אבינו האט ביקש געווען מגלה צו זיין דעם קץ? וואס האט יעקב אבינו געוואלט אויפטאן דערמיט? וואס האט ער געוואלט דערציילן די קינדער וועגן דעם קץ הגאולה? ס׳זענען דא אסאך ביאורים. לאמיר זאגן דעם ביאור וואס דער ליובאוויטשער רבי איז מבאר אויף דעם ענין. וואס מיינט דאס, „ביקש יעקב לגלות את הקץ“? זאגט ער, ראשית דארף מען וויסן וועלכן קץ ער האט געוואלט מגלה זיין. רש״י ברענגט שפעטער, „אילו זכו“, אז די גאולה פון מצרים וואלט געווען א גאולה שלמה. דאס הייסט, מיט „לגלות את הקץ“ מיינט מען אז יעקב אבינו האט געוואלט דערציילן דעם קץ פון גאולת מצרים. און לכתחילה האט גאולת מצרים געדארפט זיין א גאולה שלמה, ווי ס׳שטייט אין רש״י אויפן פסוק „תביאמו ותטעמו בהר נחלתך, מכון לשבתך פעלת ה׳“. משה רבינו איז געשטאנען מיט די אידן ביי קריעת ים סוף און האט דעמאלט געזאגט „תביאמו ותטעמו“. משה רבינו וואלט געפירט די אידן גלייך אריין אין ארץ ישראל און געבויט דעם בית המקדש. און אילו זכו, וואלט דאס געווען די גאולה שלמה. ווייל ווען משה רבינו וואלט אריינגעגאנגען מיט די אידן אין ארץ ישראל און געבויט דעם בית המקדש, וואלט דאס געווען א גאולה נצחית, שוין נאך דעם גלות. און לכאורה דאס האט יעקב אבינו געוואלט דערציילן די אידן וועגן דער גאולה. איז דאס אן ענין פון אונזער צייט? דאס איז דאך נישט אזא לאנגע צייט; דאס איז די גאולה פון מצרים. אבער דאס איז באמת נישט קיין סוף פסוק. ראשית, וועגן גאולת מצרים האבן די אידן געוואוסט. דאס איז געווען ביי אברהם אבינו, אז ס׳וועט זיין פיר הונדערט יאר. זיי האבן געוואוסט וויפיל צייט דאס וועט נעמען. איז וואס האט יעקב געדארפט מגלה זיין? שנית, וואס איז די שאלה? אויב יעקב אבינו וועט מגלה זיין פאר די אידן
11:55 אפילו גאולת מצרים עוד הייתה אמורה להימשך קרוב למאתיים שנה. למה מאתיים שנה? בן כמה היה יעקב אבינו? הרי זה ידוע. מימי יעקב אבינו ועד הגאולה היו אמורות לעבור בערך מאתיים שנה. אף שלא מדובר באלפיים שנה, כמו הגלות הארוכה שבה אנחנו נמצאים עכשיו, בכל זאת מדובר במאתיים שנה. ליהודים שחיו אז, בימי יעקב, אפילו לצעיר שבהם, כבר היה ברור שמאתיים שנה הן מעבר למשך חיי האדם. אילו ידעו שהגאולה תבוא רק בעוד מאתיים שנה, זה לא היה מסיר מליבם את הקושי, או את ה[לא ברור], כלל. במה היה מועיל ליהודים אילו היה אומר להם מתי תהיה הגאולה? מלבד זאת, אם גאולת מצרים הייתה אמורה להיות הגאולה השלמה, הרי היהודים כבר ידעו שגאולת מצרים תתרחש בעוד מספר שנים. אחד הביאורים בזה, ולמעשה כאן עיקר הביאור, הוא שיעקב אבינו אמר ליהודים: ״אילו זכו״. כלומר, גאולת מצרים — אילו זכו, אם היהודים יהיו זכאים. מה פירוש ״יזכו״? שהיהודים יעשו מעשים טובים, ייקחו את עצמם בידיים, יעבדו ויתקרבו לקב״ה, ויעשו מצוות ומעשים טובים, כפי שהיה שם תמיד. אילו זכו, גאולת מצרים תהיה גאולה נצחית. זה פירוש ״הקץ״. מהו הקץ שיעקב רצה לגלות לבניו? יעקב אבינו רצה לגלות לבניו שגאולת מצרים יכולה להיות גאולה שלמה. גאולת מצרים יכולה להיות כזאת. אם, חס ושלום, לא זכו, גאולת מצרים תהיה גאולה, אבל לא גאולה שלמה; היא לא תהיה הקץ. היא תהיה תחילת הגאולה, ואחר כך נעבור עוד מאות שנים, עם עוד גלות ועוד גלות, מפני שלא זכו. יעקב רצה לגלות לבניו שאם יזכו, אם
11:55 אפילו גאולת מצרים, וועט דאס נאך נעמען קרוב צו צוויי הונדערט יאר. פארוואס צוויי הונדערט יאר? יעקב אבינו, בן כמה הוא? דאס איז דאך ידוע. פון יעקב אבינו ביז צו דער גאולה וואלט עס גענומען בערך צוויי הונדערט יאר. אפילו ס׳איז נישט צוויי טויזנט יאר, ווי מיר געפינען זיך יעצט, אזא לאנגע צייט אין גלות, איז עס דאך געווען צוויי הונדערט יאר. פאר די אידן וואס זענען געווען דעמאלט בימי יעקב, אפילו פאר א יונגן מענטש, איז שוין דעמאלט געווען קלאר אז נאך צוויי הונדערט יאר איז איבער א מענטשנס לעבן. אז זיי וואלטן געוואוסט אז די גאולה נעמט נאך צוויי הונדערט יאר, וואלט דאס נישט אויפגעהויבן ביי די אידן די שוועריקייט אויפן הארץ, אדער די [לא ברור], גארנישט. וואס וואלט דאס געהאלפן פאר די אידן, אז ער זאגט זיי ווען די גאולה וועט זיין? חוץ מזה, וועגן גאולת מצרים, אויב דאס וואלט געווען די גאולה שלמה, האבן דאך די אידן געוואוסט אז גאולת מצרים וועט געשען נאך א צאל יארן. איז איינער פון די ביאורים בזה, אז בעצם דא קומט דער עיקר הביאור: יעקב אבינו האט געזאגט די אידן „אילו זכו“. דאס הייסט, גאולת מצרים — אילו זכו, אויב די אידן וועלן זוכה זיין. וואס מיינט „יזכו“? אז די אידן וועלן טאן מעשים טובים, אז די אידן וועלן זיך נעמען אין די הענט און ארבעטן און זיך דערנענטערן צום אויבערשטן, און טאן מצוות ומעשים טובים, ווי עס איז געווען דארט תמיד. אילו זכו, וועט גאולת מצרים זיין א גאולה נצחית. דאס מיינט „הקץ“. וואס איז דער קץ וואס יעקב האט געוואלט מגלה זיין די קינדער? יעקב אבינו האט געוואלט מגלה זיין די קינדער דעם קץ, אז גאולת מצרים קען זיין א גאולה שלמה. דאס קען זיין גאולת מצרים. אויב חס ושלום לא זכו, וועט גאולת מצרים זיין א גאולה, אבער נישט קיין גאולה שלמה; דאס וועט נישט זיין דער קץ. דאס וועט זיין דער אנהויב פון דער גאולה, און שפעטער וועלן מיר דורכגיין נאך הונדערטער יארן מיט נאך א גלות און נאך א גלות, ווייל לא זכו. יעקב האט געוואלט מגלה זיין די קינדער אז אויב זיי וועלן זוכה זיין, אויב
13:55 היהודים יפעלו ויעבדו ויזכו, הם יזכו לכך שגאולת מצרים תהיה בוודאות גאולה נצחית, שאין אחריה גלות. יתרה מזו: ברגע שהיהודים ידעו שזה עניין של ״אילו זכו״, שעל ידי מצוות אפשר לפעול שגאולת מצרים תהיה גאולה נצחית, הם יבינו מכך שאם יתחזקו ב״זכו״, יוכלו לפעול בכך עוד יותר, והגאולה תוכל לבוא מוקדם מארבע מאות שנה. מי אומר שחייבים להמתין ארבע מאות שנה עד הגאולה? כשם שעל ידי מצוות, ״אילו זכו״, אפשר לפעול שגאולת מצרים תהיה בוודאות גאולה נצחית, הגאולה השלמה, הקץ של כל הגלויות, כך אפשר על ידי ״זכו״ לפעול גם שלא יצטרכו כלל להמתין ארבע מאות שנה לגאולה. אפשר להקדים את הגאולה. יתרה מזו: היהודים הרי ראו עכשיו במוחש את עניין הרעב. היה חלום, ופתרון החלום שפתר יוסף היה שיהיו שבע שנות רעב. ואחר כך רואים שכאשר יעקב אבינו ירד למצרים, אומר רש״י, כבר לא היה רעב. לא היה רעב. יש על דברי רש״י האלה מחלוקת בין המפרשים והמדרשים. אבל רש״י אומר שכאשר יעקב ירד למצרים, בזכות יעקב הסתיים הרעב. הוא נמשך רק שנתיים במקום שבע שנים. היהודים ראו אפוא ש״אילו זכו״, אפילו כשמלכתחילה נאמר שיהיו שבע שנים, אפשר על ידי מצוות להקדים את סיום הדבר ולבטלו. כלומר, דברים רעים אינם חייבים להתרחש במלואם. זה הרי פשוט, על ידי אמונה ומצוות. גם הרמב״ם מביא בהלכות נבואה שנבואה לרעה יכולה להתבטל. וממילא היהודים רצו לשמוע מיעקב אבינו שעל ידי ״זכו״ אפשר לגרום לכך שגאולת מצרים תהיה גאולה שלמה. ועל ידי ״זכו״ ייתכן גם שהגאולה לא תהיה רק כעבור ארבע מאות שנה; אפשר לבטל זאת. ומה באמת היה בפועל,
13:55 די אידן וועלן טאן און ארבעטן און וועלן זוכה זיין, וועלן זיי זוכה זיין אז גאולת מצרים זאל זיכער זיין א גאולה נצחית, שאין אחריה גלות. נאך מער: ווי נאר די אידן וועלן וויסן אז עס איז אן ענין פון „אילו זכו“, אז דורך מצוות קען מען פועל׳ן אז גאולת מצרים זאל זיין א גאולה נצחית, וועלן די אידן דערפון פארשטיין אז אויב זיי וועלן זיך שטארקן אין „זכו“, קענען זיי דערמיט אויפטאן נאך מער „זכו“, און די גאולה קען קומען פריער ווי פיר הונדערט יאר. ווער זאגט אז מען מוז ווארטן פיר הונדערט יאר ביז דער גאולה? פונקט ווי דורך מצוות, „אילו זכו“, קען מען פועל׳ן אז גאולת מצרים זאל זיכער זיין א גאולה נצחית, די גאולה שלמה, דער קץ פון אלע גלות׳ן, אזוי קען מען דורך „זכו“ אויך פועל׳ן אז מען זאל בכלל נישט דארפן ווארטן פיר הונדערט יאר אויף דער גאולה. מען קען מקדים זיין די גאולה. נאך מער: די אידן האבן דאך יעצט געזען במוחש דעם ענין פון דעם רעב. ס׳איז געווען א חלום, און דער חלום וואס יוסף האט פותר געווען איז געווען אז ס׳וועט זיין רעב זיבן יאר. און דערנאך זעט מען, אז ווען יעקב אבינו איז אראפ קיין מצרים, זאגט רש״י אז עס איז שוין נישט געווען קיין רעב. עס איז נישט געווען קיין רעב. ס׳איז דא אויף דעם רש״י א מחלוקת צווישן די מפרשים און די מדרשים. אבער רש״י זאגט אז ווען יעקב איז אראפ קיין מצרים, איז בזכות יעקב דער רעב געענדיקט געווארן. עס איז געווען נאר צוויי יאר אנשטאט זיבן יאר. האבן די אידן דאך געזען אז „אילו זכו“, אפילו ווען מתחילה איז געזאגט געווארן אז ס׳וועט זיין זיבן יאר, קען מען דורך מצוות דאס מקדים זיין, דאס מבטל זיין. דאס הייסט, שלעכטע זאכן דארפן נישט פאסירן בשלימות. דאס איז דאך פשוט דורך אמונה ומצוות. דער רמב״ם ברענגט אויך אין הלכות נבואה, אז א נבואה לרעה קען בטל ווערן. און ממילא האבן די אידן געוואלט הערן פון יעקב אבינו, אז דורך „זכו“ קען מען גורם זיין אז גאולת מצרים זאל זיין א גאולה שלמה. און דורך „זכו“ קען אויך זיין אז די גאולה זאל נישט ערשט זיין נאך פיר הונדערט יאר; מען קען דאס מבטל זיין. און וואס איז באמת געווען בפועל,
16:03 שהגאולה הייתה לאחר רד״ו שנה, אלא שחישבו את ארבע מאות השנים לא רק מהשהות במצרים עצמה, אלא מזמן מוקדם יותר. הרי שההבטחה לא הייתה על קץ. כלומר, על ידי הזכות, כמו שאומרת הגמרא בנוגע לגאולת המשיח, יש בגאולת המשיח ״אחישנה״, ש״זכו — אחישנה״. כלומר, על ידי ה״זכו״ אפשר להביא את הגאולה מוקדם יותר. ממילא, לפי זה מובן מה רצה יעקב אבינו. יעקב אבינו רצה לגלות ליהודים את הקץ ולספר להם את הסוד: שאם יזכו, ייתכן שהקץ של גלות מצרים יהיה בשנה פלונית, והקץ יהיה קץ שלם, תהיה גאולה שלמה. וכשיהודים ידעו שהדבר תלוי ב״זכו״, הם יבינו מכך שהם יכולים לזרז אותו עוד יותר. הם יעשו כל התלוי בהם ויקרבו את הקץ על ידי מעשים טובים, על ידי כך שיעשו את עבודתם באופן הטוב ביותר ויחנכו את הילדים באופן הטוב ביותר. ואדרבה, הדבר יביא לכך שהגאולה תבוא הרבה יותר מהר. זה פירוש ״ביקש יעקב לגלות את הקץ״. אבל זה מעורר את השאלה: אם כך, בכוחו של יעקב, מה היה רצונו של הקב״ה? מדוע נסתלקה ממנו שכינה, ומדוע הדבר לא התקבל והקב״ה לא הניח לו לגלות את הקץ? על כך נאמר:
16:03 שהגאולה היתה רד״ש שנה, אבער מ׳האט גערעכנט די ארבע מאות שנה נישט אין מצרים אליין, נאר מ׳האט גערעכנט די ארבע מאות שנה פריער. איז דאך די הבטחה נישט געווען אויף א קץ. דאס הייסט, אז דורך זכות איז דער ענין, ווי די גמרא זאגט בנוגע די גאולה פון משיח, אז די גאולת המשיח איז דא ״אחישנה״, אז ״זכו — אחישנה״. דאס הייסט, אז דורך דעם זכו קען מען ברענגען די גאולה פריער. במילא, לויט דעם איז פארשטאנדיק וואס יעקב אבינו האט געוואלט. יעקב אבינו האט געוואלט מגלה זיין צו אידן דעם קץ, און דערציילן זיי דעם סוד, אז אויב זיי וועלן זוכה זיין, קען זיין אז דער קץ מצרים וועט זיין אין דעם און דעם יאר, און דער קץ וועט זיין א קץ שלם, וועט זיין א גאולה שלמה. און אז אידן וועלן וויסן אז עס איז תלוי אין דעם זכו, וועלן זיי פארשטיין פון דעם אז זיי קענען מאכן נאך מער גיך, וועלן זיי טון כל התלוי בהם און מאכן דעם קץ גיכער דורך מעשים טובים, און דורך טון זייער ארבעט אויפן בעסטן אופן, און מחנך זיין די קינדער אויפן בעסטן אופן, און אדרבה, דאס וועט ברענגען אז די גאולה וועט קומען אסאך גיכער. דאס איז דער טייטש ״ביקש יעקב לגלות את הקץ״. אבער דאס ווארפט אויף די קשיא: אויב אזוי, דורך יעקב׳ס כח, איז אויב אזוי וואס איז געווען דעם אויבערשטנ׳ס ענין? פארוואס איז נסתלקה ממנו שכינה, און פארוואס איז נישט נתקבל געווארן דער ענין, און דער אויבערשטער האט אים נישט געלאזט מגלה זיין דעם קץ? איז דא דער ווארט:
17:36 הקב״ה רצה שיהודים יזכו לגאולה על ידי עבודתם שלהם. הקב״ה רצה שהגאולה תבוא ליהודים דווקא כשהדברים אינם גלויים, כשהדברים אינם מוארים, כשיהודים צריכים להתייגע ולעמול, וצריכים להיות מוכנים לגאולה בכוח עצמם. אילו הגאולה הייתה באה בעקבות כך שיעקב היה מגלה את הקץ, כלומר, על ידי הגילוי של יעקב אבינו, והוא היה מעורר את היהודים לפעול ולעבוד ולעשות את העבודה, היה יוצא שהגאולה באה בזכות מה שיעקב אבינו פעל בהם. זו לא הייתה עבודה בכוח עצמו. ישנו העניין שאחד מיסודות חסידות חב״ד הוא שצריכה להיות עבודה בכוח עצמו. כלומר, הקב״ה רוצה שיהודי יצטרך לעמול. הקב״ה רוצה שהדברים יבואו על ידי עמל. והגמרא אומרת במסכת בבא מציעא, בפרק המפקיד: ״רוצה אדם בקב שלו מתשעה קבין של חבירו״. אדם מעדיף מעט, קב שעמל עליו, על פני תשעה קבין שקיבל מחברו. ועל דרך זה בנוגע לגאולה: אילו הגאולה הייתה באה
17:36 דער אויבערשטער האט געוואלט אז אידן זאלן זוכה זיין צו די גאולה דורך זייער אייגענע עבודה. דער אויבערשטער האט געוואלט אז די גאולה זאל קומען צו אידן דורך דעם וואס די זאכן זיינען נישט אפן, דורך דעם וואס די זאכן זיינען נישט ליכטיג, דורך דעם וואס אידן דארפן זיך מוטשען, הארעווען, און דארפן בכח עצמם זיין גרייט אויף די גאולה. אויב די גאולה וואלט געווען דורך דעם וואס יעקב מגלה את הקץ, דאס הייסט, וואלט געווען דורך הגילוי פון יעקב אבינו, און דאס וואלט מעורר געווען ביי אידן אז אידן זאלן טון און ארבעטן, און מאכן אז זיי זאלן טון די עבודה, וואלט דעמאלט דאס אויסגעקומען אז די גאולה איז געקומען דורך וואס יעקב אבינו האט אין זיי געפועלט. ס׳איז נישט געווען עבודה בכח עצמו. ס׳איז דא דער ענין, אז איינע פון די יסודות פון חסידות חב״ד איז אז ס׳דארף זיין עבודה בכח עצמו. דאס הייסט אז דער אויבערשטער וויל אז א איד זאל דארפן הארעווען. דער אויבערשטער וויל אז די זאכן זאלן קומען דורך הארעווען. און די גמרא זאגט אין מסכת בבא מציעא, אין פרק המפקיד: ״רוצה אדם בקב שלו מתשעה קבין של חבירו״. א מענטש וויל בעסער א ביסל, א קב וואס ער האט געהארעוועט אויף דעם, ווי תשעה קבין וואס ער האט באקומען פון א חבר. על דרך זה בנוגע די גאולה: ווען די גאולה וואלט געקומען
19:27 אילו יעקב היה מגלה את הקץ, והדבר היה מעורר את היהודים וגורם להם לעשות כל התלוי בהם כדי לקרב את הגאולה, אז הגאולה הייתה באה מצד הגילוי מלמעלה. בכך שיעקב אבינו היה מגלה להם את הקץ, היו אלה תשעה קבין של חברו, והיה חסר הקב שלו. הקב"ה רצה שהיהודים יעברו את הגלות ויעמלו בה בלי לדעת את הקץ, בלי לדעת מתי יהיה הסוף. ואדרבה, באות תקופות ומצבים שבהם חושך הגלות חזק כל כך, ולא רואים כלל את הסוף, ואפילו לא [לא ברור]. ובכל זאת, היהודי עומד חזק באמונה ובביטחון, ב״אני מאמין בכל יום שיבוא״, ואומר בתפילה בכל יום: ״את צמח דוד עבדך מהרה תצמיח״. הוא מחכה לגאולה בכל יום ויום שתבוא. דווקא היגיעה הזאת, העבודה הזאת והאמונה שהוא עובד עליהן בעצמו, הן שמביאות את הגאולה האמיתית. היא באה על ידי יגיעה בכוחו שלו, מתוך העבודה שלהם עצמם. וזה היה העניין כאן בין יעקב אבינו לקב"ה. יעקב אבינו, כאביו של עם ישראל, רוצה שהיהודים לא יצטרכו לעבור כל כך הרבה. למה שהיהודים יסבלו כל כך הרבה צער ויחכו עוד שנים? הוא רוצה שהגאולה תבוא מהר ככל האפשר. זה מה שיעקב אבינו רוצה. לכן ״ביקש יעקב לגלות את הקץ״.
19:27 דורך דעם וואס יעקב וואלט מגלה געווען את הקץ, און דאס וואלט געפועלט ביי אידן א התעוררות, און דאס וואלט געפועלט ביי אידן אז זיי זאלן טון כל התלוי בהם מקרב זיין די גאולה, איז דעמאלט וואלט געווען די גאולה מצד דעם גילוי מלמעלה. דורך דעם וואס יעקב אבינו האט ביי זיי מגלה געווען דעם קץ, וואלט דאס געווען די תשעה קבין של חבירו; וואלט געפעלט אין דעם קב שלו. דער אויבערשטער האט געוואלט אז אידן זאלן מאכן דעם גלות און הארעווען אין גלות אין אן אופן אז זיי ווייסן נישט דעם קץ, זיי ווייסן נישט דעם סוף. און אדרבה, עס קומען צו גיין תקופות ומצבים וואס דער חושך הגלות איז אזוי שטארק, אבער מען זעט גארנישט דעם סוף, און אפילו קיין [לא ברור]. ער שטייט שטארק באמונה, און ער שטייט שטארק אין א בטחון, אין ״אני מאמין בכל יום שיבוא״, און ער זאגט אין תפילה איינמאל א טאג: ״את צמח דוד עבדך מהרה תצמיח״. ער ווארט אויף די גאולה בכל יום ויום שיבוא. דווקא די יגיעה, די עבודה, די אמונה וואס ער ארבעט אויף זיך, און דאס איז וואס מ׳ברענגט די אמת׳ע גאולה, וואס דאס קומט דורך די יגיעה בכח שלו, וואס ער ארבעט דורך די גאולה פון זייער אייגענע עבודה. און דאס איז געווען דא די זאך צווישן יעקב אבינו און דעם אויבערשטן. יעקב אבינו, אלס א טאטע פון אידישן פאלק, וויל אז אידן זאלן נישט דארפן אזוי פיל. וואס דארפן אידן אזוי פיל האבן אזוי פיל צער, יארן ווארטן נאך? ער וויל אז די גאולה זאל קומען וואס גיכער. דאס איז וואס יעקב אבינו וויל. דערפאר ״ביקש יעקב לגלות את הקץ״.
21:03 שהיהודים ידעו מתי הקץ, וידעו שבכך הם יכולים להקל על בואו. ועל ידי גילוי הקץ תתעורר בהם אש, והם יעשו כל הטוב שביכולתם. הדבר יבוא באמצעות יעקב, שהוא צדיק, אבל הוא רוצה שהגאולה תבוא מהר ככל האפשר. הקב"ה אומר ליעקב אבינו: לא, אני רוצה שהיהודים יגיעו לגאולה על ידי עבודתם שלהם. אני רוצה שיהיה ליהודים חלק בגאולה, ושכל הגילויים, כל הדברים הגדולים ביותר שיהיו בשכר לעתיד לבוא, יבואו מתוך מה שהיהודים עמלו עליו. מתוך כך שהיהודים עבדו ולא ראו, והיה חשוך, והיה חושך, והיו זמנים קשים, ונראה היה שהגאולה לא באה, והיה מר ממש — והיהודים עמדו גם אז בביטחון גמור: ״אחכה לו בכל יום שיבוא״. אנחנו היהודים מאמינים, ״אני מאמין״. וזה הוציא אל הפועל את הדבר האמיתי, וזה יביא את הגילוי האמיתי. כפי שמובא, אדמו"ר הזקן אומר בתניא שכל הגילויים שלעתיד לבוא תלויים במעשינו ועבודתנו בזמן הגלות. דווקא כאשר יהודי נמצא בגלות ואינו רואה גילויים, אינו רואה אור ואינו יודע מתי הקץ — ואדרבה, נראה שהחושך הכפול ומכופל הולך וגדל, במקום שיהיה אור יותר ויותר — גם אז הוא עומד באמונה
21:03 אידן זאלן וויסן ווען ס׳איז דער קץ, און זיי זאלן וויסן אז דורך דעם קענען זיי מאכן גרינגער דעם קץ. און דורך דעם, לגלות את הקץ, וועט פייער זיין ביי אידן, אז זיי זאלן טאן כל הטוב בהם. וועט דאס קומען דורך יעקב, וואס איז א צדיק. אבער ער וויל אז עס זאל קומען וואס גיכער. דער אויבערשטער זאגט צו יעקב אבינו: ניין, איך וויל אז אידן זאלן אנקומען צו דער גאולה דורך זייער אייגענער עבודה. איך וויל אז אידן זאלן האבן א חלק אין דער גאולה, און די אלע גילויים, די אלע גרעסטע זאכן וואס וועלן זיין אין שכר לעתיד לבוא, זאלן זיין דורך דעם וואס אידן האבן דורכגעארבעט. דורך דעם וואס אידן האבן געארבעט, און האבן נישט געזען, און עס איז געווען טונקל, און עס איז געווען חושך, און עס זענען געווען שווערע צייטן, און עס האט אויסגעקוקט אז די גאולה קומט נישט, און עס איז ממש ביטער, און אידן זענען געשטאנען אפילו כאן בבטחון גמור, אחכה לו בכל יום שיבוא. מיר אידן, אני מאמין. און דאס האט ארויסגעברענגט דעם אמת׳ן, דאס וועט ברענגען דעם אמת׳ן גילוי, ווי ס׳ברענגט זיך, דער אלטער רבי זאגט אין תניא, אז די אלע גילויים שלעתיד לבוא, דאס תלוי במעשינו ועבודתנו בזמן הגלות. אז דווקא ווען א איד געפינט זיך אין גלות, און ער זעט נישט קיין גילויים, און ער זעט נישט קיין ליכטיקייט, און ער ווייסט נישט ווען ס׳איז דער קץ, אדרבה, עס זעט זיך אויס אז דער חושך כפול ומכופל ווערט גרעסער און גרעסער, אנשטאט אז עס ווערט ליכטיגער און ליכטיגער. און אפילו כאן שטייט ער באמונה
22:27 שלמה ובביטחון גמור. וזה עצמו מעורר את הגאולה, וזה עצמו יביא את הגילויים הגדולים ביותר שיהיו לעתיד לבוא. מספרים על אביו של הרבי, הרב לוי יצחק, שהיה מקובל גדול. בסוף ימיו, [לא ברור], כידוע, הוא היה ברוסיה, ובגלל שהפיץ יהדות במסירות נפש אסרו אותו. הוא ישב בכלא כמה שנים, ואחר כך נאלץ להיות במקום גלות. הוא עבר חמש שנים כאלה, והדבר החליש מאוד את בריאותו. הוא היה בין גויים ולא היה לו מה לאכול, ואלה היו שנים מרות מאוד. עד לחודש האחרון לחייו הוא היה בגלותו. בכ' אב תש"ד, בשנות המלחמה, הוא היה בקזחסטן, במקום נידח ברוסיה. מספרים שממש בדקות האחרונות שמעו אותו מדבר לעצמו. יהודים התקרבו ורצו לשמוע מה הוא אומר, ושמעו אותו אומר את המילים: ״ועקבותיך לא נודעו, ועקבותיך — עקבות משיחא״. הוא אמר: ״איי, איי, עקבות משיחא, לא נודעו״. איננו רואים את סוף הגלות הזאת. אלה היו מילותיו האחרונות, ואחר כך הוא הסתלק. וזה מה שהתורה מספרת לנו כאן: ״ביקש יעקב לגלות את הקץ, ונסתלקה ממנו שכינה״. הקב"ה רצה שגילוי הקץ יבוא לא על ידי
22:27 שלמה ובטחון גמור, און דאס אליין רופט ארויס די גאולה, און דאס אליין וועט ברענגען די גרעסטע גילויים וואס וועלן זיין לעתיד לבוא. מ׳דערציילט אויפן רבינ׳ס טאטן, ר׳ לוי יצחק, ער איז דאך געווען א גרויסער מקובל. ער איז געווען בסוף ימיו, [לא ברור], ווי כידוע, ער איז געווען אין רוסלאנד, און צוליב דעם וואס ער האט פארשפרייט אידישקייט במסירות נפש, האט מען אים איינגעזעצט אין תפיסה. ער איז געזעסן אין תפיסה עטליכע יארן, ער האט געדארפט זיין אין א מקום גלות. ער האט געמאכט פינף יאר, און דאס האט אים זייער אפגעשוואכט אין געזונט. ער איז געווען צווישן גויים, און האט נישט געהאט וואס צו עסן, און צוליב דעם וואס עס זענען געווען גאר ביטערע יארן, סוף ימיו, ביז דעם לעצטן חודש פון לעבן, וואס ער איז געווען בגלותו. כ׳ אב תש״ד, ווען אידן זענען געווען אין די מלחמה־יארן, ער איז געווען אין קאזאכסטאן, אין א פארווארפענער מדינה אין רוסלאנד. דערציילט מען אז ממש אין די לעצטע מינוטן האט מען געהערט אז ער רעדט צו זיך. אידן זענען נענטער געקומען און געוואלט הערן וואס ער זאגט, און האט מען געהערט ווי ער זאגט די ווערטער: „ועקבותיך לא נודעו, ועקבותיך — עקבות משיחא.“ האט ער געזאגט: „איי, איי, עקבות משיחא, לא נודעו.“ מיר זען נישט דעם סוף צו דעם גלות. דאס זענען געווען די לעצטע ווערטער, און דערנאך איז ער נסתלק געווארן. און דאס איז וואס די תורה דערציילט אונז דא: ביקש יעקב לגלות את הקץ, ונסתלקה ממנו שכינה. דער אויבערשטער האט געוואלט אז דער גילוי הקץ זאל קומען נישט דורך
24:16 יעקב אבינו, אלא שהיהודים יעברו זאת באמצעות האמונה והביטחון שלהם. ודווקא כך תהיה הגאולה האמיתית, הגאולה השלמה, [לא ברור]. אבל כאן בא ה״אבל״ הגדול מן הצד השני. הרי יעקב ביקש, וכשיהודי מבקש — ובוודאי כשהצדיק מבקש — הוא פועל. לא שייך לומר שצדיק ביקש דבר מה ובקשתו נשארה בלי להתקיים. מוכרחים אפוא לומר שבקשתו של יעקב לגלות את הקץ בוודאי פעלה משהו. ודוגמה מעין זו מוצאים גם אצל משה רבינו. אדמו"ר הזקן מבאר בלקוטי תורה שמשה רבינו, הגואל הראשון, רצה להיכנס לארץ ישראל, כפי שאומרים המפרשים. משה רבינו רצה לפעול שיהיה ״מכון לשבתך פעלת ה׳, מקדש אדנ־י כוננו ידיך״. הוא רצה להיכנס לארץ ישראל, ועל ידי כך היו בונים את בית המקדש, והייתה זו גאולה נצחית ובניין נצחי. בפועל לא כך היה. נאמר ״ואתחנן״: משה רבינו התפלל חמש מאות וחמש עשרה תפילות — בגימטרייה ״ואתחנן״, בגימטרייה ״תפלה״. הוא התפלל חמש מאות וחמש עשרה תפילות כדי לפעול שיוכל להיכנס לארץ ישראל. אבל למעשה הוא לא נכנס לארץ ישראל. בפועל לא כך היה. הקב"ה אומר: ״רב לך, אל תוסף״. אבל מה אומר לנו אדמו"ר הזקן בלקוטי תורה: מדוע משה רבינו רצה כל כך להיכנס לארץ ישראל? ״וכי לאכול מפריה הוא צריך?״ זה לשון הגמרא.
24:16 יעקב אבינו, נאר אידן זאלן דאס דורכגיין דורך זייער אמונה און זייער בטחון. און דווקא דורך דעם וועט זיין די אמת׳ע גאולה, די גאולה שלמה, [לא ברור]. אבער דא קומט דער גרויסער אבער פון דער צווייטער זייט. ווי באלד יעקב האט געבעטן, און אז א איד בעט, דער צדיק איז זיכער אז ער פועל׳ט. דער צדיק, אז ער בעט עפעס, איז נישט שייך צו זאגן אז זיין בקשה איז געבליבן און איז נישט נתקיים געווארן. מוז מען דאך זאגן אז די בקשה פון יעקב, לגלות את הקץ, האט זיכער געפועל׳ט עפעס. און אויף דעם געפינט מען א דוגמא מעין זה ביי משה רבינו אויך. משה רבינו, דער גואל ראשון, דער אלטער רבי איז מבאר אין לקוטי תורה, משה רבינו האט געוואלט אריינגיין אין ארץ ישראל, ווי מפרשים זאגן. משה רבינו האט געוואלט פועל׳ן זיין „מכון לשבתך פעלת ה׳, מקדש אדנ־י כוננו ידיך“. ער האט געוואלט אריינגיין אין ארץ ישראל, וואס דורך דעם וואלט מען געבויט דעם בית המקדש וואס וואלט געווען א גאולה נצחית, א בנין נצחי. דער פועל האט נישט אזוי געווען. עס שטייט „ואתחנן“: משה רבינו האט מתפלל געווען פינף הונדערט און פופצן תפילות, בגימטריא „ואתחנן“, בגימטריא „תפלה“. ער האט מתפלל געווען פינף הונדערט און פופצן תפילות צו פועל׳ן אז ער קען אריינגיין אין ארץ ישראל. אבער למעשה, ער איז נישט אריינגעגאנגען אין ארץ ישראל. דער פועל האט נישט אזוי געווען. דער אויבערשטער זאגט: „רב לך, אל תוסף“. וואס אבער זאגט אונז, זאגט דער אלטער רבי אין לקוטי תורה, וואס האט משה רבינו געוואלט אזוי פיל אריינגיין אין ארץ ישראל? „וכי לאכול מפריה הוא צריך?“ דאס איז לשון הגמרא.
25:56 בסוטה. מה הייתה בקשתו של משה רבינו להיכנס לארץ ישראל? אומר אדמו"ר הזקן: ״אעברה נא ואראה״. משה רבינו רצה לפעול אצל יהודים ראייה, עבודת ה' באופן של ראייה. אילו משה רבינו היה נכנס לארץ ישראל, עבודת ה' של היהודים הייתה באופן של ראייה. מהו אופן של ראייה? כשאדם רואה דבר, הדבר ברור לו, אין לו ספקות; הוא רואה אותו בבהירות. אצל משה רבינו האלוקות באמת האירה. [לא ברור] משה רבינו ראה אלוקות בגלוי, אצלו האלוקות האירה. משה רבינו רצה לפעול אצל יהודים שעבודת ה' תהיה באופן של ראייה. שהיהודים יקבלו אור ובהירות; בארץ ישראל האלוקות הייתה מתגלה יותר, ועבודת ה' הייתה נעשית באופן מואר. ובפועל, כיוון שהוא לא נכנס לארץ ישראל, נאמר ״ועתה ישראל שמע״. ״שמע ישראל״ נאמר בהמשך הפרשה, בפרשת ואתחנן. ״שמע ישראל״ — הוא פעל אופן של שמיעה, לא אופן של ראייה. שמיעה היא מרחוק; זהו אופן אחר של עבודת ה'. אבל אף על פי כן, אומר אדמו"ר הזקן, מכיוון שהצדיק מבקש, הוא פועל. משה רבינו פעל שאף על פי כן יהיה גם אופן של ראייה. אצל יחידי סגולה יש עבודת ה' באופן של ראייה, כי אצל צדיקים גדולים הדבר הוא כאילו הם רואים; אצלם האלוקות גלויה יותר, האלוקות היא אצלם באופן שהם רואים
25:56 אין סוטה. וואס איז געווען די בקשה פון משה רבינו אריינצוגיין אין ארץ ישראל? זאגט דער אלטער רבי, „אעברה נא ואראה“. משה רבינו האט געוואלט פועל'ן ביי אידן ראייה, עבודת השם אין אן אופן פון ראייה. ווען משה רבינו וואלט אריינגעגאנגען אין ארץ ישראל, וואלט די עבודת השם פון אידן געווען אין אן אופן פון ראייה. וואס איז אן אופן פון ראייה? ווען א מענטש זעט א זאך, איז דאס ביי אים א דבר ברור, עס איז נישטא קיין ספקות; ער זעט עס ליכטיק. משה רבינו האט באמת געלייכט מיט ג-טליכקייט. [לא ברור] משה רבינו האט געזען אלקות בגלוי, ביי אים האט ג-טליכקייט געלויכטן. משה רבינו האט געוואלט פועל'ן ביי אידן, אז די עבודת השם זאל זיין באופן של ראייה. אז אידן זאלן באקומען א ליכטיקייט; אין ארץ ישראל וואלט אלקות געווען מער באופן גלוי, און די עבודת השם וואלט געווען אויף א ליכטיגן אופן. און בפועל, אז ער איז נישט אריינגעגאנגען אין ארץ ישראל, שטייט „ועתה ישראל שמע“. „שמע ישראל“, דאס שטייט שפעטער, אין דער המשך הפרשה, פרשת ואתחנן. „שמע ישראל“ — ער האט גע'פועל'ט אן אופן פון שמיעה, נישט אן אופן פון ראייה. שמיעה איז מרחוק; דאס איז אן אנדער אופן פון עבודת השם. אבער אף על פי כן, זאגט דער אלטער רבי, וויבאלד אז דער צדיק בעט, איז ער פועל. האט משה רבינו גע'פועל'ט אז אף על פי כן זאל זיין אויך אן אופן פון ראייה. ביחידי סגולה איז דא עבודת השם באופן של ראייה, ווייל גרויסע צדיקים, ביי זיי איז דאס אזוי ווי זיי זען; ביי זיי איז אלקות מער בגלוי, ביי זיי איז ג-טליכקייט אויף אן אופן אז זיי זען
27:31 אותה. וגם אצל כל יהודי, בימי הגאולה, בזמנים מסוימים, יש אור, יש בהירות באמונה, בהירות באלוקות, עד שהוא רואה את הקב"ה; זהו אצלו אופן של ראייה. הדברים ברורים אצלו, באופן של ראייה. את זה פעל משה, על כל פנים: שאצל יהודים תוכל להיות אמונה פשוטה. כי כשיש ליהודי אמונה פשוטה, אין ספקות ואין קושיות, והוא אינו צריך חקירות בענייני אמונה. וממילא חיים עם זה באופן חם ומואר. ואת זה פעל משה רבינו בכך שביקש ״אעברה נא ואראה״. אומר הרבי שכך היה גם אצל יעקב אבינו: ״ביקש יעקב לגלות את הקץ״. יעקב אבינו רצה לגלות את הקץ. מה פירוש לגלות את הקץ? אין הכוונה רק כפי שעולה על פי פשוטו, שיש זמן לקץ. ובכן, ״לגלות את הקץ״ — מה הוא רצה לגלות אצל היהודים? את הקץ. שיהודי יוכל לחיות באופן של גאולה. שיהודי יוכל להיות בגלות, אבל לא לחיות את הגלות. [לא ברור] עיקר לימוד התורה הוא חירות. חירות מן הגלות. חירות מכל השעבודים. יעקב אבינו רצה לפעול אצל יהודים, ״לגלות את הקץ״, שאצלם כבר יהיה קץ הגאולה. שיהודי, אפילו כשהוא נמצא
27:31 דאס. און אויך ביי יעדער אידן, בימי הגאולה, בזמנים מסוימים, איז ביי אים דא א ליכטיקייט, א בהירות אין דער אמונה, א בהירות אין ג-טליכקייט, אז ער זעט דעם אויבערשטן; איז ביי אים אן אופן של ראייה. ביי אים זיינען די זאכן אין א קלארקייט, אין אן אופן פון ראייה. דאס האט משה גע'פועל'ט, על כל פנים, אז ביי אידן זאל קענען זיין די אמונה פשוטה. ווייל וואס אן איד האט אין זיך אמונה פשוטה, איז נישטא קיין ספקות און נישטא קיין קשיות, און ער דארף נישט קיין חקירות אויף דער אמונה. און דאס איז ממילא — מען לעבט דערמיט אויף א ווארעמען אופן, אויף א ליכטיגן אופן. און דאס האט משה רבינו גע'פועל'ט דורך דעם וואס ער האט געבעטן דעם „אעברה נא ואראה“. זאגט דער רבי, אז דאס זעלבע איז אויך געווען מיט יעקב אבינו: „ביקש יעקב לגלות את הקץ“. יעקב אבינו האט געוואלט מגלה זיין דעם קץ. וואס הייסט מגלה זיין דעם קץ? אז דאס איז נישט אזוי ווי ס'גייט אויס על פי פשוטו, אז עס איז דא א זמן הקץ. נו, לגלות את הקץ — וואס האט ער געוואלט מגלה זיין ביי אידן? דעם קץ. אז א איד זאל קענען לעבן גאולה'דיג. אז א איד זאל קענען זיין אין גלות, אבער נישט לעבן גלות. [לא ברור] דער עיקר פון לימוד התורה איז חירות. חירות מן הגלות. חירות מכל השעבודים. יעקב אבינו האט געוואלט פועל'ן ביי אידן, לגלות את הקץ, אז ביי זיי זאל שוין זיין דער קץ הגאולה. אז א איד, אפילו ער איז
29:20 במצב של חושך הגלות, כל החושך של הגלות לא יזיק לו. פירוש הדבר הוא להכין את הגאולה בתוך הנפש פנימה. זהו פירוש ״לגלות את הקץ״. ומי מביא את זה? [לא ברור] מאדמו"ר הזקן. [לא ברור] ״קץ כל בשר״. מהו הקץ? ״לגלות את הקץ״ — פירושו קץ מלשון ״קץ כל בשר״. זהו קץ לבשר, לגשמיות ולחומריות. ״ביקש יעקב לגלות את הקץ״ — לגלות אצל יהודים [לא ברור] ״קץ כל בשר״. שיהודי לא יחיה עם הריח של גשמיות וחומריות. שיהודי לא יסתכל על העולם, על הבשר; הוא יראה את הקב"ה, וזו תהיה אצלו המציאות של העולם. וזהו פירוש ״לגלות את הקץ״. ״ונסתלקה ממנו שכינה״ — כלומר, הוא לא היה יכול לגלות [לא ברור]. מה רצה יעקב? [לא ברור] ״צדיק באמונתו יחיה״. [לא ברור] את זה אדם צריך להשיג בכוח עצמו. [לא ברור] לא באמצעות יעקב אבינו. אבל אף על פי כן, מכיוון שצדיק מבקש, הוא פועל. יעקב אבינו פעל אצל היהודים שיוכלו להגיע לכך, על כל פנים, בדרך מקיף. הוא פעל אצל היהודים את מה שיעקב אבינו פעל אצל היהודים
29:20 אין מצב פון חושך הגלות, זאל דער גאנצער חושך פון גלות אים נישט שאטן. דאס הייסט צוגרייטן די גאולה בנפש פנימה. דאס איז דער פשט „לגלות את הקץ“. און ווער ברענגט דאס? [לא ברור] פון דעם אלטן רבי'ן. [לא ברור] „קץ כל בשר“. וואס איז דער קץ? „לגלות את הקץ“ — טייטש, קץ מלשון „קץ כל בשר“. דאס איז א קץ צו בשר, צו גשמיות וחומריות. „ביקש יעקב לגלות את הקץ“ — מגלה זיין ביי אידן [לא ברור] „קץ כל בשר“. אז אן איד זאל נישט לעבן מיט דעם ריח פון גשמיות וחומריות. אז אן איד זאל נישט קוקן אויף דער וועלט, אויף דעם בשר; ער זאל זען דעם אויבערשטן, און דאס זאל זיין ביי אים די מציאות פון דער וועלט. און דאס איז דער טייטש „לגלות את הקץ“. „ונסתלקה ממנו שכינה“ — דאס הייסט, אז ער האט נישט געקענט מגלה זיין [לא ברור]. וואס יעקב האט געוואלט? [לא ברור] „צדיק באמונתו יחיה“. [לא ברור] דאס דארף א מענטש משיג זיין בכח עצמו. [לא ברור] נישט דורך יעקב אבינו. אבער אף על פי כן, וויבאלד אז א צדיק בעט, פועל'ט ער, האט יעקב אבינו גע'פועל'ט ביי אידן, אז זיי זאלן קענען זיין, על כל פנים, בדרך מקיף. ער האט גע'פועל'ט ביי אידן אז וואס יעקב אבינו האט גע'פועל'ט ביי אידן
31:05 — את הקץ באופן של מקיף. בכל דור צריך ללמוד תורה, ובדור הזה צריך ללמוד פנימיות התורה. זוהי התורה שהתגלתה על ידי הבעל שם טוב ועל ידי רבותינו נשיאינו, פנימיות התורה. היום אפשר להבין זאת דרך הלימוד על משיח ודרך התורה שמשיח ילמד אותנו, פנימיות התורה. זהו הבעל שם טוב, וזו התורה, וזה האור החדש שיתגלה על ידי משיח. אפשר כבר היום לצאת קצת מן הגלות, מן הקץ, להעמיד את עצמנו במצב של גאולה, לחיות את הגאולה, את הכנף. אף על פי שכתוב ״ואגידה לכם את אשר יקרה אתכם באחרית הימים״, ויש כאן דבר שאמר הרוז'ינער הקדוש. כידוע, הרוז'ינער הקדוש דיבר הרבה על אחרית הימים, דיבר על משיח, על כך שיהיו זמנים קשים. הוא דיבר הרבה על כך שלפני הגאולה יהיו זמנים קשים, זמנים קשים מאוד, ניסיונות באמונה, ניסיונות ביהדות. ויש סיפור, ושמענו אותו עוד ברוסיה מחסידים מבוגרים שמסרו אותו איש מפי איש: פעם בא אחד מגדולי החסידים אל הרוז'ינער הקדוש וביקש ממנו שייתן לו עצה כלשהי בעבודת ה'. אמר לו הרוז'ינער הקדוש: ״דע לך שלפני שמשיח יבוא יהיו ליהודים זמנים קשים מאוד. במיוחד יהיו ניסיונות גדולים באמונה, ניסיונות גדולים בענייני יהדות. והעצה היחידה שבאמצעותה יוכלו להתחזק באותם זמנים היא שיהודים יבואו
31:05 דעם קץ באופן של מקיף. אז יעדן דור דארף מען לערנען תורה, און פאר דעם דור דארף מען לערנען פנימיות התורה. דאס איז תורה שנתגלה דורך דעם בעל שם טוב, און דורך רבותינו נשיאינו, פנימיות התורה. היינט קען מען איינזען, דורך דעם לימוד פון משיח און דורך דעם וואס משיח וועט אונז אויסלערנען תורה, פנימיות התורה. דאס איז דער בעל שם טוב, און דאס איז תורה, און דאס איז דער אור החדש וואס וועט גילוי ווערן דורך משיח. קען מען היינט שוין א ביסל ארויסגיין פון גלות, פון דעם קץ, זיך שטעלן אין א מצב וואס איז פון גאולה, לעבן די גאולה, די כנף. אף על פי שכתוב „ואגידה לכם את אשר יקרה אתכם באחרית הימים“, און דא איז דא א ווארט פון דעם הייליגן רוזשינער. ס׳איז ידוע אז דער הייליגער רוזשינער האט אסאך גערעדט וועגן אחרית הימים, גערעדט וועגן משיח, אז ס׳וועלן זיין שווערע צייטן, גערעדט אסאך אז ס׳וועלן זיין פאר דער גאולה שווערע צייטן, גאר שווערע זמנים, נסיונות אין אמונה, נסיונות אין אידישקייט. איז דא א מעשה, און דאס האבן מיר געהערט נאך אין רוסלאנד פון עלטערע חסידים וואס האבן עס איבערגעגעבן איש מפי איש. אז דער הייליגער רוזשינער האט געזאגט: עס איז געקומען אמאל איינער פון די גרויסע חסידים צום הייליגן רוזשינער, האט אים געפרעגט ער זאל אים געבן עפעס אן עצה אין עבודת השם. האט אים דער הייליגער רוזשינער געזאגט: „דאס זאלסטו וויסן, אז פאר משיח וועט קומען וועלן זיין זייער שווערע צייטן ביי אידן, ספעציעל וועלן זיין גרויסע נסיונות אין אמונה, גרויסע נסיונות אין ענינים פון אידישקייט. און די איינציגע עצה וויאזוי זיי וועלן זיך קענען מחזק זיין אין יענע צייטן איז אז אידן זאלן קומען
32:57 יחד בבית המדרש, להתחזק זה מזה, להתוועד יחד ולהתחזק בענייני אמונה ובאמונת צדיקים. לספר סיפורי צדיקים, להתחזק באמונת צדיקים, ובזה נביא את הגאולה. הוא אמר לו: ״דע לך שזה היה הסוד שיעקב אבינו גילה לבניו״, ופירש את הדברים. כך מובא הנוסח בשם החסיד הגדול ר׳ מוטל קוזלינר, שהיה דיין גדול, והוא שמע זאת עוד ברוסיה מחסידים הראשונים. וכך פירש: יעקב אבינו אמר לבניו ״האספו״ — התכנסו יחד. זו העצה: האספו, התכנסו יחד, היו יחד, בואו יחד והתוועדו יחד. את ״ואגידה לכם״ הוא פירש: ״אגידה״ מלשון מתיקות, מלשון ״ממגד״, ״ממגד שמש״. הדבר יביא מתיקות, ימתיק את ״אשר יקרה אתכם באחרית הימים״. את ״יקרה״ הוא פירש מלשון קרירות. לפני שמשיח יבוא, באחרית הימים, תהיה תקופה של קרירות גדולה. תהיה קרירות באמונה, קרירות בביטחון, קרירות ביהדות, קרירות באמונת המשיח. והדרך היחידה לחמם את הקרירות הזאת ולהמתיק את תקופת אחרית הימים, את הימים המרים של אחרית הימים, היא על ידי ״האספו״. יהודים צריכים להתכנס יחד ולהתאחד, וה״האספו״ הוא ה״ואגידה לכם״ — הוא ימתיק את ״אשר יקרה אתכם באחרית הימים״. מעניין שבשנת תשמ״ד הגיע — היה
32:57 צוזאמען אין בית המדרש און זיך מחזק זיין איינער דעם צווייטן, און פארברענגען צוזאמען און זיך מחזק זיין אין עניני אמונה, צדיקים.“ דערציילן סיפורי צדיקים, אמונת צדיקים, און מיט דעם וועט מען ברענגען די גאולה. האט ער אים געזאגט: „זאלסט וויסן אז דאס איז געווען דער סוד וואס יעקב אבינו האט מגלה געווען לבניו“, און ער האט געטייטשט. אזוי ווערט געברענגט דער נוסח פון א גרויסן חסיד, ר׳ מוטל קאזלינער, וואס איז געווען א גרויסער דיין, און ער האט עס געהערט נאך אין רוסלאנד פון חסידים הראשונים. דעם טייטש האט ער געזאגט: יעקב אבינו האט געזאגט צו זיינע קינדער: „האספו“, קלייבט זיך צוזאמען. דאס איז די עצה: האספו, קלייבט זיך צוזאמען, איר זאלט זיין צוזאמען, קומען צוזאמען, פארברענגען צוזאמען. „ואגידה לכם“ — האט ער געטייטשט „אגידה“ מלשון זיס, מלשון „ממגד“, „ממגד שמש“, מתיקות. דאס וועט ברענגען א מתיקות, וועט מאכן זיס „את אשר יקרה אתכם באחרית הימים“. „יקרה“ האט ער געטייטשט מלשון קרירות. פאר משיח וועט קומען, באחרית הימים, וועט זיין א גרויסער זמן פון קרירות, קאלטקייט. וועט זיין א קאלטקייט אין אמונה, א קאלטקייט אין בטחון, א קאלטקייט אין אידישקייט, א קאלטקייט אין אמונת משיח. און די קרירות — די איינציגע וועג וויאזוי אנצוווארעמען און מאכן זיס די תקופה פון אחרית הימים, די ביטערע טעג פון אחרית הימים, איז דורך „האספו“. אידן דארפן קומען צוזאמען, זיך מתאחד זיין, און דער „האספו“, דאס איז דער „ואגידה לכם“, דאס וועט מאכן זיס „את אשר יקרה אתכם באחרית הימים“. אינטערעסאנט, אין תשמ״ד איז געווען, ס׳איז געקומען — איז
34:52 אצל הרבי — הגיע לביקור האדמו״ר מסדיגורה, שהיה [לא ברור]. האדמו״ר מסדיגורה היה פעם אצל הרבי ונכנס ליחידות. הוא נכד של הרוז׳ינער הקדוש. הוא אמר לרבי — זה היה באותם ימים, באותו שבוע, בתשמ״ד, כשהיה אצל הרבי מליובאוויטש — כשנכנס ליחידות, חזר בפני הרבי על דבר תורה בעניין ״האספו״ ודיבר על הפסוק בפרשת ויחי. הוא אמר לרבי שסבו, הרוז׳ינער הקדוש, אמר דבר תורה על ״האספו ואגידה לכם״. הוא אמר זאת באופן אחר, אבל דיבר על אותה נקודה: בכך שהחסידים יהיו מאוחדים, הרי ״ואגידה לכם את אשר יקרה אתכם באחרית הימים״ — הדבר ימשיך את הגאולה. הוא פירש את ״אגידה״ מלשון המשכה, הגדה, כן, על כל פנים. הרבי אמר לו שהעניין מופיע גם בהמשך הפרשה. מלבד מה שנאמר כאן, ״האספו ואגידה לכם את אשר יקרה אתכם באחרית הימים״, מוצאים זאת גם בהמשך הפרשה. הרבי אמר שבסוף הפרשה יעקב אבינו מדבר אל בניו, ולכל אחד הוא נותן ברכה מיוחדת, עניין מיוחד, שליחות מיוחדת ועבודה מיוחדת. כשיעקב אבינו מסיים לדבר אל כל בניו, הוא מסכם בסוף ואומר: ״איש אשר כברכתו ברך אותם״. רש״י אומר שאחרי
34:52 געווען ביים רבי׳ן — איז געקומען צו פארן דער סאדיגער רבי, וואס ער איז געווען [לא ברור]. דער סאדיגער רבי איז געווען אמאל ביים רבי׳ן און איז געווען אויף יחידות. ער איז אן אייניקל פון דעם הייליגן רוזשינער. האט ער געזאגט דעם רבי׳ן — דאס איז געווען אין די טעג, די וואך, אין תשמ״ד, איז ער געווען ביים ליובאוויטשער רבי׳ן — איז ער אריינגעגאנגען אויף יחידות, האט ער איבערגעחזרט דעם רבי׳ן א ווארט פון „האספו“, האט גערעדט וועגן דעם פסוק פון ויחי. האט ער געזאגט דעם רבי׳ן אז זיין זיידע, דער הייליגער רוזשינער, האט געזאגט דעם ווארט „האספו ואגידה לכם“. ער האט עס געזאגט אויף אן אנדערן אופן, אבער ער האט גערעדט די נקודה: אז דורך דעם וואס חסידים וועלן האלטן צוזאמען, איז דורך דעם „ואגידה לכם את אשר יקרה אתכם באחרית הימים“, דאס וועט ממשיך זיין די גאולה. געטייטשט „אגידה“ מלשון המשכה, הגדה, יא, על כל פנים. האט אים דער רבי געזאגט אז דער ענין שטייט ווייטער אין דעם המשך הפרשה. חוץ פון דעם וואס ער זאגט דא „האספו ואגידה לכם את אשר יקרה אתכם באחרית הימים“, געפינט מען דאס אויך אין דעם המשך הפרשה. און דער רבי האט געזאגט אז אין סוף פרשה רעדט יעקב אבינו צו זיינע קינדער, און צו יעדן איינעם גיט ער א באזונדערע ברכה, א באזונדערן ענין, א באזונדערע שליחות, א באזונדערע עבודה. ווען יעקב אבינו ענדיגט צו רעדן צו אלע זיינע קינדער, פירט ער אויס אין סוף, זאגט ער: „איש אשר כברכתו ברך אותם“. רש״י זאגט, אז נאך דעם וואס
36:30 שבירך כל אחד בנפרד, אמר: עכשיו אני מברך את כולם בכל הברכות. הוא בירך את כולם שיהיו גם אריות וגם נחשים וגם איילות, ושיתקיים בכולם ״שמנה לחמו״. את כל הברכות נתן לכולם יחד. נשאלת השאלה: ממה נפשך? אם הוא נותן את הברכות לכולם יחד, שייתן אותן לכולם יחד. למה הוא נותן לכל אחד בנפרד? ואם לכל אחד יש שליחות משלו, מה העניין לתת את הברכות לכולם יחד? אלא הדבר מלמד שכאשר מדברים על אחדות ישראל, מצד אחד לכל יהודי יש שליחות משלו. יש י״ב שבטים, ולכל שבט העבודה שלו, התפקיד שלו והשליחות שלו. וזה נכון מצד אחד. כל יהודי צריך לדעת שיש לו שליחות משלו בעולם, והוא צריך למלא אותה בחייו. יש יושבי אוהל, יש בעלי עסק, יש מורי תורה, מורי יהדות ומורי תפילה. לכל יהודי יש העבודה שלו ולכל שבט יש השליחות שלו. אבל יחד עם זאת, עלינו לדעת שאם רוצים לפעול את הגאולה השלמה, צריך להיות ״איש את רעהו יעזורו ולאחיו יאמר חזק״. צריכה להיות התכללות, התכנסות. כל היהודים צריכים להתכנס יחד, וכל יהודי צריך להשפיע גם על יהודי אחר באמצעות העבודה שלו. ועל ידי ההתכללות, שאצל כל היהודים יש — לכל אחד יש כאן שליחות אישית — אבל יחד עם זאת צריך [לא ברור] לימוד התורה ו[לא ברור] עניין המעשים הטובים. ואצל כל יהודי תהיה התכללות
36:30 ער האט געבענטשט יעדן איינעם באזונדער, האט ער געזאגט: איצט ווינטש איך אלעמען אלע ברכות. און ער האט געגעבן, יא, אז אלע זאלן זיין לייבן און אלע זאלן זיין נחשים און אלע זאלן זיין איילות און אלע זאלן זיין „שמנה לחמו“. אלע ברכות האט ער געגעבן צו אלעמען צוזאמען. פרעגט זיך א שאלה: ממה נפשך? אויב ער גיט אלעמען צוזאמען, גיב אלעמען צוזאמען. וואס גיסטו יעדן איינעם באזונדער? און אויב יעדער איינער האט זיין אייגענע שליחות, איז וואס איז דער ענין פון געבן זיי אלעמען צוזאמען? נאר דאס ווייזט, ווען מ׳רעדט וועגן אחדות ישראל, פון איין זייט האט יעדער איד זיין אייגענע שליחות. ס׳איז דא י״ב שבטים, יעדער שבט האט זיין עבודה, זיין תפקיד און זיין שליחות. און דאס איז טאקע פון איין זייט. יעדער איד דארף וויסן אז ער האט זיין אייגענע שליחות בעולם, און ער דארף עס דורכפירן זיין לעבן. ס׳איז דא יושבי אוהל, ס׳איז דא בעלי עסק, ס׳איז דא די מורי תורה, מורי יהדות, מורי תפילה. יעדער איד האט זיין עבודה און יעדער שבט האט זיין שליחות. אבער צוזאמען דערמיט דארפן מיר וויסן, אז אויב מ׳וויל פועל׳ן די גאולה שלמה, דארף זיין „איש את רעהו יעזורו ולאחיו יאמר חזק“. ס׳דארף זיין די התכללות, א אסיפה. אלע אידן דארפן קומען צוזאמען און יעדער איד דארף משפיע זיין מיט זיין עבודה אויך צו דעם צווייטן איד. און דורך די התכללות, אז ביי אלע אידן איז פאראן — יעדער איינער האט דא זיין שליחות יחידי — אבער צוזאמען דערמיט דארף [לא ברור] לימוד התורה און [לא ברור] דער ענין פון מעשים טובים. און ביי יעדער איד וועט זיין די התכללות
37:53 של כל השבטים. ועל ידי זה [לא ברור]. וזהו ״ואגידה לכם את אשר יקרא אתכם באחרית הימים״: בכך שהיהודים יהיו יחד, יתכנסו יחד ויחזקו איש את רעהו באמונת צדיקים, באמונת חכמים ובאמונת הגאולה. כפי שדיברנו על דברי אדמו״ר הריי״צ, שיהודים יתכנסו יחד וידברו ביניהם על משיח, וידברו על אמונה וביטחון בגאולה. והדבר בוודאי יביא לכך שתיכף ומיד ובקרוב נזכה לגאולה השלמה על ידי משיח צדקנו, במהרה בימינו.
37:53 פון אלע שבטים. איז דורך דעם [לא ברור]. און דאס איז טאקע „ואגידה לכם את אשר יקרא אתכם באחרית הימים“. אז דורך דעם וואס אידן וועלן זיין צוזאמען און אידן וועלן קומען צוזאמען און זיך מחזק זיין איש את רעהו מיט אמונת צדיקים, מיט אמונת חכמים, מיט אמונת הגאולה. ווי מ׳האט גערעדט פון דעם ווארט פון דעם פריערדיקן רבי׳ן, אז אידן זאלן קומען צוזאמען און רעדן צווישן זיך וועגן משיח׳ן און רעדן וועגן, וועגן, וועגן, וועגן אמונה און בטחון אין דער גאולה. און דאס וועט זיכער צוברענגען אז טאקע תיכף ומיד ובקרוב וועלן מיר זוכה זיין טאקע צו דער גאולה שלמה דורך משיח צדקנו, זאל טאקע זיין במהרה בימינו.