222. How the Tzadik Knew That One of the Children Who Spoke Yiddish Was Not Jewish

00:16 שלום עליכם, קינדערלעך. איך וויל אייך דערציילן א מעשה וואס ווערט דערציילט אין א ספר וואס הייסט נחלת דבש פון א גרויסן רב. דער רב, זיין נאמען איז געווען שמואל פרידמאן. ער דערציילט א מעשה וואס איז געשען אין שטאט ברודי. ברודי איז אין פוילן, און דארט איז געווען א צדיק, א רבי, וואס האט געוואוינט אין יענעם שטאט, אין ברודי. זיין נאמען איז געווען רב שמואל אסטרע. רב שמואל אסטרע האט געוואוינט אין ברודי, און מענטשן האבן אים זייער גערעספעקטירט, און זיי זענען געקומען צו אים ווייל ער איז געווען א גרויסער צדיק. און איינס פון די זאכן וואס ער פלעגט טאן יענעם שבת, מענטשן פלעגן קומען צו אים מיט זייערע קינדער, און ער פלעגט אויספרעגן די קינדער וואס זיי האבן געלערנט במשך דער וואך. און ער האט ליב געהאט די קינדער. ער פלעגט שטענדיק געבן זיי צוקערלעך און קאנפעקטן נאכדעם ווי ער האט זיי אויסגעפרעגט, געבן זיי פירות, און ער האט זיי זייער ליב געהאט. ער פלעגט ווייזן א סך ליבשאפט צו די קינדער. איין מאל איז דארט געווען א מתנגד וואס האט נישט ליב געהאט חסידים. ער איז געווען א חסידישער רבי. דער מתנגד האט געוואלט מאכן א וויץ און מאכן חוזק פון דעם צדיק. אזוי, ברודי איז געווען א שטאט וואו רוב מענטשן אין שטאט זענען געווען אידן, און זיי האבן אלע גערעדט אידיש. עס זענען דארט אויך געווען עטלעכע גויים, אבער די גויים, ווייל רוב מענטשן אין שטאט זענען געווען אידן און האבן גערעדט אידיש, האבן די גויים זיך אויסגעלערנט אידיש פון די אידן, און זיי האבן אויך גערעדט אידיש. אזוי האט א גוי אויך גערעדט אידיש. אזוי איז דארט געווען א קינד וואס איז געווען זעקס יאר אלט. אזוי האט דער מתנגד געוואלט...

01:57 פארשעמען דעם צדיק, רב שמואל. ווייל דאס גוישע ייִנגל, דאס ייִנגל וואס איז נישט געווען קיין אידישער, ער... אבער ער האט געקענט אידיש, אזוי ווי אלע גויים אין ברודי האבן געקענט אידיש. אזוי האט דער מתנגד גענומען דאס גוישע קינד, און ער האט אים אויסגעלערנט א משנה אין בבא קמא, אז ער זאל עס זאגן בעל פה. און אז עס איז געקומען שבת, אז רב שמואל, דער צדיק רב שמואל, פלעגט האבן קינדער קומען צו אים, און איטלעכער פלעגט ברענגען זייער גמרא, און ער פלעגט זיי אויספרעגן וואס זיי האבן געלערנט, און דערנאך געבן זיי צוקערלעך און קאנפעקטן. אזוי האט דער מתנגד געבראכט דאס גוישע קינד אויך צו רב שמואל. ער האט געוואלט זען צי רב שמואל וועט אים געבן צוקערלעך און זאגן, "אוי, דו האסט גוט געלערנט." און עס וועט זיך אויסלאזן-- און דערנאך וועט ער זאגן רב שמואלן, "האָ, ער איז נישט געווען קיין אידישער, און איר האט געמיינט אז ער איז א אידישער." ניטא? אזוי וואלט ער אים פארשעמט, אז ער האט געגעבן די צוקערלעך צו א גוישע קינד וואס האט געלערנט תורה. ער טאר נישט לערנען תורה. ער איז נישט קיין אידישער. אזוי ווען די קינדער זענען געקומען, איז דארט געווען א גאנצע ריי קינדער, זיי זענען אלע געקומען צו רב שמואל, און איינס נאכן אנדערן זענען זיי געגאנגען צו רב שמואל, און ער האט זיי אויסגעפרעגט וואס זיי האבן געלערנט. ער האט געעפנט די גמרא וואס זיי האבן אים געברענגט, און ער האט זיי אויסגעפרעגט, און דערנאך האט ער זיי געגעבן צוקערלעך. א פאר מינוט שפעטער, האט דער מתנגד, וואס האט געשיקט דאס קינד אריין, געזאגט, "גיי אריין אין צימער מיט אלע אנדערע קינדער, און ער וועט"

03:28 דיך אויספרעגן, און דערנאך וועט ער דיר געבן צוקערלעך. אזוי האט דאס גוישע קינד געטראכט, "גוט, איך וועל באקומען צוקערלעך, און ער וועט-- ער וועט מיר אויך געבן צוקערלעך ווייל איך קען די משנה אויסנווייניג." אבער א פאר מינוט שפעטער איז דאס גוישע קינד ארויסגעקומען פון צימער און האט אנגעהויבן וויינען. האט דער מתנגד אים געפרעגט, "פארוואס וויינסטו?" האט ער געזאגט, "ווייל ער האט נישט געקוקט אויף מיר. ער האט נאר געקוקט אויף אלע אנדערע קינדער, און איטלעכן האט ער אויסגעפרעגט. מיך, אז עס איז געקומען מיין רייע צו ווערן אויסגעפרעגט, האט ער מיר געהייסן ארויסגיין, ארויסגיין." זענען די מענטשן געווען זייער פארוואונדערט. דאס מיינט, ער האט געוווסט, דורך רוח הקודש, אז דאס קינד איז נישט קיין אידישער, און דערפאר האט ער אים נישט געגעבן קיין צוקערלעך, ער האט אים נישט אויסגעפרעגט, ווייל ער טאר נישט זיין דא. אזוי האבן זיי געפרעגט רב שמואלן, "פון וואנעט ווייסטו? איר מוזט האבן רוח הקודש." האט ער געזאגט, "ניין, ניין, ניין," ווייל ער איז געווען א [לא ברור] און ער האט נישט געוואלט זאגן אז ער האט רוח הקודש. ער האט געזאגט, "עס איז זייער פשוט. אלע אידישע קינדער, ווען זיי לערנען גמרא, ווען זיי זאגן איבער די גמרא, שאקלען זיי זיך. איר ווייסט, זיי שאקלען זיך הין און צוריק." ניטא? אזוי ווי ווען מענטשן דאוונען אדער מענטשן לערנען תורה. ווען א איד לערנט תורה, א איד דאוונט, באוועגט ער זיין גוף הין און צוריק. מיר רופן דאס שאקלען. ער שאקלט זיך, ניטא? ער וויגט זיך הין און צוריק. פארוואס טוען מיר דאס? אזוי שטייט עס אין-- אז דער רבי דערקלערט דאס אין א שיחה, אז א איד איז א נשמה, און א נשמה

04:57 איז תמיד זייער אויפגערעגט ווען ער פילט השם'ס אנוועזנהייט. ווען א איד לערנט תורה, פילט די נשמה פלוצלינג השם'ס אנוועזנהייט, ווייל אין דער תורה איז דא השם. השם האט אריינגעלייגט זיך אין דער תורה. אזוי אז ווען א איד לערנט תורה, פילט די נשמה השם'ס אנוועזנהייט, און ער ווערט גאנץ אויפגערעגט און הייבט אן צו ציטערן, און דערפאר הייבט דער גוף אויך אן צו גיין פאר און צוריק. עס שטייט אויך אן אנדער טעם פארוואס מענטשן גייען פאר און צוריק און שאקלען זיך ווען זיי דאוונען און לערנען, ווייל ביי מתן תורה שטייט אז די אידן האבן געהערט אלע צען מצוות, די צען געבאטן, ניט אזוי? די עשרת הדברות. און 'בחרדה ובזיע', זיי האבן געציטערט. אזוי ווען זיי האבן געהערט די תורה פון השם, האט זייער גוף געציטערט. דערפאר, ווען מיר לערנען תורה, שאקלען מיר זיך מיטן גוף פאר און צוריק. אויך ביים דאוונען שטייט, 'כל עצמותי תאמרנה'. עס שטייט אז ווען מען לערנט-- מען דאוונט-- מען זאל דאוונען מיט אלע ביינער, מיט אלע, אה, אברים, מיט, מיט די הענט און די פיס. דער גאנצער גוף זאל ציטערן ווען מען דאוו-- ווען מען דאוו-- ווען מען לערנט-- ווען מען, ווען מען דאוונט צו השם. אבער ער זאגט, זאגט רב שמואל, 'אלע אידישע ייגנלעך, ווען איך פרוב זיי און איך זאג זיי לייענען די גמרא, הייבן זיי אן זיך צו שאקלען פאר און צוריק ווי אידן. דער ייגנל, ווען ער איז געקומען צו מיר, און, און איך האב אים געבעטן לייענען די גמרא, האט ער געשטאנען דארט שטארק, האט ער זיך ניט גערירט. ער האט נאר געזאגט די משנה, אן זיך צו רירן. אזוי האב איך געוואוסט, אז ער קען ניט זיין א

06:22 אידיש קינד." ווייל א אידיש קינד וואלט באלד ווערן אויפגערעגט, און זיין גוף וואלט אנגעהויבן זיך שאקלען פאר און צוריק.