פרשת נח תשפ״ז "צהר תעשה לתיבה ואל אמה תכלינה מלמעלה" - אויך די כלים גיט מען מלמעלה

00:00 דער רבי דערציילט אין רשימות היומן. רשימות היומן, דאס זענען רשימות וואס דער רבי האט געשריבן אין די ערשטע יארן, ווען ער איז נאך געווען אין אייראפע, אין פוילן, אין ריגע, צוזאמען מיט זיין שווער, מיטן רבי ריי״צ. דער פריערדיקער רבי פלעגט דערציילן כמה וכמה סיפורים, וואס דער רבי האט געהערט. דאס זענען געווען סיפורים וואס ער האט דערציילט ביי יחידות, וואס נאר דער רבי האט זוכה געווען צו הערן, און דער רבי האט דאס אויך געשריבן פאר זיך אליין בקיצור. און אין די לעצטע יארן איז דאס נתפרסם געווארן. איז פאראן א רשימה וואס דער רבי האט געשריבן מוצאי שבת קודש פרשת נח תרצ״א. תרצ״א, דער הקדמה: תרצ״א, דאס איז געווען, דער פריערדיקער רבי איז דעמאלט צוריקגעקומען פון אמעריקע, פון א נסיעה וואס ער איז געפארן דעמאלט אויף געלט פאר די אידן אין רוסלאנד. דאס איז געווען א שווער יאר, תר״צ, וואס ער איז געווען א גאנץ יאר אין אמעריקע דעמאלט, כמעט א גאנץ יאר, נאכדעם וואס ער איז צוריקגעקומען פון ארץ ישראל. און שפעטער, נאך חודש תשרי תרצ״א, איז דער פריערדיקער רבי צוריקגעקומען צו זיין היים, אין אישו וביתו, אין דער משפחה, און עס איז געווען תשרי אין ריגע. און יענעם יאר איז דער רבי אויך געווען צוזאמען; דער רבי, דאס הייסט דער איידעם, מיר רופן אים דער רמ״ש, איז דעמאלט אויך געווען צוזאמען מיט אים. און ס׳איז געווען א ספעציעלער חודש תשרי, און ס׳זענען דא אין די רשימות היומן כמה וכמה סיפורים נפלאים פון יענער תקופה. על כל פנים, יענעם שבת, שבת נח, האט דער פריערדיקער רבי, דער רבי ריי״צ, געזאגט א מאמר וואס האט א שייכות מיטן פסוק,

01:41 ״צהר תעשה לתיבה״. דער מאמר חסידות האט גערעדט וועגן ענינים פון תורה ומצוות און דער כח פון תורה ומצוות וכו׳. מוצאי שבת דערציילט דער רבי אין דעם יומן, אז דער רבי ריי״צ האט צו אים געזאגט אז ער וויל אים איבערזאגן א תורה וואס ער האט געהערט אין גן עדן התחתון. אזוי זאגט ער: אין גן עדן התחתון, אין דעם לשון בדיוק. און וואס איז די תורה? עס שטייט געשריבן: ״צהר תעשה לתיבה״. האט מען געטייטשט אין גן עדן: צהר, דאס איז דאך מלשון זוהר, און זוהר איז ליכטיקייט. ״צהר תעשה לתיבה״ — זוהר תעשה לתיבה. תיבה, דאס גייט אויף תיבות התפילה, תיבות התורה, תיבות התפילה. אז דער איד לערנט און דאוונט, דארף ער לערנען און דאווענען מיט א ליכטיקייט; לערנען מיט א חיות און דאווענען מיט א חיות. דערנאך שטייט: ״ואל אמה תכלנה מלמעלה״. וואס איז דער טייטש ״ואל אמה תכלנה מלמעלה״? טייטשט דער רבי ריי״צ: ״אמה״ איז ראשי תיבות ״אלקינו מלך העולם״. אזוי דאוונט דער איד, אז ״אלקינו מלך העולם״. דאס הייסט, אין וואס באשטייט די עבודה פון ״צהר תעשה לתיבה״? די עבודה, דאס איז די תפילה פון דעם אידן, די ליכטיקייט אין דאווענען, דערהערן אז ״אלקינו מלך העולם״. דאס הייסט, דער אויבערשטער איז אונזער גאט, דער גאט פון אידן, און דורך דעם ווערט ער דער מלך העולם, און די גאנצע וועלט איז, איז, איז — דעם אויבערשטנס מלכות ווערט נתגלה. דערנאך זאגט ער: וואס מיינט ״תכלנה מלמעלה״? אז ווען מ׳פירט אויס די עבודה פון ״צהר תעשה לתיבה״, ״זוהר תעשה לתיבה״, מ׳דאוונט מיט א ליכטיקייט און מ׳דערהערט אז

03:26 ״אלקינו מלך העולם״, איז דעמאלט מקוים ״תכלנה מלמעלה״. דאס הייסט, מ׳גיט מלמעלה, דער אויבערשטער גיט א אידן מלמעלה אויך די כלים. דער טייטש ״תכלנה״ איז מלשון כלים. די ״תכלנה״, די כלים, גייען מלמעלה. און דער רבי ריי״צ האט צוגעפירט: אז מיט דעם האט דער אלטער רבי געגעבן צו א אידן חיים שלמים ממש כפשוטו. וואס הייסט, מיט דער דאזיקער תורה האט דער אלטער רבי געגעבן חיים שלמים? דאס הייסט, דער איד וואס האט געדארפט אנקומען צו א ישועה אין ענינים גשמיים, חיים שלמים, האט ער אים געגעבן חיים שלמים כפשוטו. וואס איז דער עומק? וואס איז דער עומק הפירוש אין דער תורה? וואס איז די שייכות צו דעם און די סדר העבודה למעשה? איז בכלל דאך ידוע דער ענין פון ״בא אל התיבה״ און ״צהר תעשה לתיבה״. דאך ידוע די תורה פון בעל שם טוב, וואס ווערט געברענגט אין ספרים און אין חסידות אין כמה וכמה מאמרים, די תורה פונעם בעל שם טוב, וואס ער זאגט אז ״בא אתה וכל ביתך אל התיבה״ גייט אויף די תיבות התורה והתפילה. אז בשעת ס׳זענען דא מים הזידונים, מים רבים — וואס דער אלטער רבי רעדט אין דעם ענין פון [לא ברור] — וואס זענען די מים הזידונים? טרדות הפרנסה, די דאגות, ענינים למעשה און די בלבולים, וואס ווילן מבלבל זיין דעם מענטשן, אז ער זאל נישט האבן קיין כח און צייט און אפשריות צו דינען דעם אויבערשטן און האבן אהבת השם און יראת השם. איז אויף דעם זאגט מען,

05:07 אז וואס „בא אל התיבה“, דאס איז די עצה. אז דורך דעם וואס א איד גייט אריין אין דער תיבה, מאכט ער א תיבה. ער נעמט די תיבות התפילה און תיבות התורה, און ער דאוונט מיט חיות און לערנט מיט חיות. „בא אל התיבה“, ווי דער בעל שם טוב זאגט, דו דארפסט אריינגיין. דאס איז דער טעם, דו דארפסט זיין אין דבקות. „בא“, אריינגיין מיט דבקות, זיך צוקלעפן צו די תיבות התורה והתפילה. דאוונען מיטן הארץ און לערנען מיט א שמחה, זיין דבוק בתיבות התורה והתפילה. אז דורך דעם וועט זיין דער ענין „צא מן התיבה“. אז דורך די עבודה פון „צא“, „בא אל התיבה“: מען גייט אריין אין די תיבות התפילה, און מען דאוונט מיט א ליכטיקייט. מען באלייכט די תיבות התורה והתפילה מיט אלע כוונות, מיט אלע שמחה. אז דורך דעם באקומט מען די הבטחה, אז נישט נאר די מים רבים וועלן נישט מבלבל זיין, וועלן נישט קענען חס ושלום מבלבל זיין און אוועקנעמען די אהבת השם, נאר אדרבה, [לא ברור] „ואל אמה תכלנה מלמעלה“, אז די כלים וועט מען געבן מלמעלה. וואס מיינט אז די כלים וועט מען געבן מלמעלה? ס׳איז ידוע ומבואר אין חסידות, אז אין דער השפעה, דאס וואס, דאס וואס, דאס וואס ס׳פראן דער ענין פון וואס א מענטש האט טרדות הפרנסה, וואס דאס איז א חלק פון טבע האדם, טבע המציאות, טבע העולם, פון טרדות הפרנסה. און ווי דער אלטער רבי איז מבאר באריכות אין איינעם פון די מאמרים, אז די מים רבים גייט אויף טרדות הפרנסה, וואס איז מבלבל דעם מענטשן. אז

06:49 איז דא די דאגות און די טרדות און די אלע ענינים. און דער אלטער רבי איז מבאר באריכות אין איינעם פון די מאמרים, וואס דאס איז די מים רבים און די נהרות וואס ווילן אוועקנעמען חס ושלום די אהבת השם פון א אידן. און דער אלטער רבי איז מסביר, דער עיקר איז די טרדה שבזה, וואס דעם מענטשן איז מבלבל. אז יא, דארף זיין „יגיע כפיך כי תאכל“. דער מענטש דארף דאך טאן, אבער מען איז „יגיע כפיך“: נישט אריינלייגן אלע כוחות אין די עבודה. דאס מיינט, עס איז עבודת הכפיים, די הענט, אבער דער מוח און דער לב, די פנימיות הכוחות, דארף זיין צוגעבונדן צום אויבערשטן, ליגן אין תורה און תפילה. אבער אמאל פאסירט אז ס׳פראן די טרדות, אז עס איז מבלבל. אז אויף דעם קומט צו גיין די פסוק, און ער זאגט, „מים רבים לא יוכלו לכבות“. אז מען קען זיך [לא ברור], אדרבה. דאס איז דער אלטער רבי מבאר, אז דורך די טרדות הפרנסה איז דער מענטש מעורר ביי זיך „כיתרון האור מן החושך“, א תוספת דבקות, א תוספת חשק, א תוספת אהבה צום אויבערשטן. אז דורך דעם קומט מען צו צו די אהבה „בכל מאדך“. און דער אלטער רבי איז מבאר די התבוננות, אז דורך די התבוננות אין דעם חושך און אין די בלבולים, דערהערט ער [לא ברור] דעם אויבערשטן דא, און דערהערט מלמעלה, גבוה מעל גבוה, ביז אז ער גרייכט צו דער אמת׳ער אהבה „בכל מאדך“, כיתרון האור מן החושך. אז דעמאלט, נישט נאר אז די אהבת השם וועט נישט פארלאשן, נאר אז ער וועט גאר

08:13 א תוספת אהבת השם, ער הייבט זיך אויף אין א העכערע מדריגה. און דאס איז די תורת [לא ברור] פונעם אלטן רבי, ווי אזוי עס איז די עבודה בסודן. אבער דער רבי [לא ברור] דאס, אז ס׳פראן צוויי דרגות. ס׳פראן די דרגה הרגילה, און דאס איז בדרך כל אדם, וואס דער מענטש דארף זיך מתעסק זיין און טאן, צושטעלן כלים מיט זיין פרנסה. און דאס איז, אזוי ווי איידער איז געשטעלט געווארן די וועלט, ובלשון הפסוק: „וברכך ה׳ אלקיך בכל אשר תעשה“. ס׳דארף זיין דער „תעשה“, עשיית האדם. ער דארף צושטעלן כלים, און ער דארף בויען דעם כלי, און אין דעם גופא איז „וברכך ה׳ אלקיך בכל אשר תעשה“: דער אויבערשטער גיט אריין א ברכה אין דעם „אשר תעשה“. אבער די כלי דארף מען מאכן; עס דארף זיין א כלי אויף די פרנסה. אבער דא דארף זיין די הכרה, אז די טרדה זאל אים נישט מבלבל זיין, און אדרבה זאל ער דא צוקומען צו א העכערע מדריגה, פון דער העכערער מדריגה אין אהבת השם, און דער העכערער מדריגה אין עבודה, און דער העכערער מדריגה אין מדת הבטחון. און דאס איז וואס דער הייליגער בעל שם טוב זאגט, ס׳ברענגט זיך אין חסידישע ספרים: „השלך על ה׳ יהבך והוא יכלכלך“. די גמרא זאגט דאך אין ראש השנה אז „יהבך“ איז דאס מלשון פקל, „יהבא משא“. „השלך על ה׳ יהבך“: נעם דיין פקל און גיב עס איבער דעם אויבערשטן, „והוא יכלכלך“, אז ער וועט מאכן אויך די כלים. „יכלכלך“ מלשון כלים, „יכלכלך“, אז ער וועט מאכן די כלים, ער וועט צושטעלן די כלים. וואס דער חידוש בזה איז, אז ס׳פראן אמאל אזא מין ענין אין דרגת הבטחון, וואס א איד גיט זיך איבער צום אויבערשטן באופן כזה.

10:08 אז עס קומט אויס: נישט נאר די ברכה קומט מלמעלה, נאר אויך די כלי אליין קומט מלמעלה. דאס איז דא „והוא יכלכלך“. אז בדרך כלל דארף דער מענטש מאכן זיין כלי, און נאך דארף זיין די עבודה פון אמונה ובטחון, אז אין דעם כלי זאל דער אויבערשטער אריינשטעלן זיין ברכה. וואס מער בטחון, מער ברכה. אבער אמאל הערט מען אז אויך די כלי קומט מלמעלה. דער אויבערשטער גיט אלץ. „והוא יכלכלך“. און על דרך זה טייטשט דער בעל שם טוב דעם פסוק, וואס מען זאגט: „ברוך הגבר אשר יבטח בה׳ והיה ה׳ מבטחו“. פרעגט דער בעל שם טוב: וואס איז דער כפל הלשון? עס שטייט שוין „ברוך הגבר אשר יבטח בה׳“ — ער פארלאזט זיך אויפן אויבערשטן, ער דארף האבן בטחון. איז וואס איז נאכאמאל „והיה ה׳ מבטחו“? זאגט דער בעל שם טוב, דאס זענען צוויי ענינים. „ברוך הגבר אשר יבטח בה׳“ — דאס איז בטחון אין ברכת השם: א איד האט בטחון אז דער אויבערשטער וועט אים צושטעלן זיין שפע, ברכה והצלחה. ס׳איז דא אבער טיפער אין דעם: „והיה ה׳ מבטחו“. נישט נאר איז ער בטוח אין ברכת השם, נאר אויך דער „מבטח“, טייטשט דער בעל שם טוב, דער כלי, אויך דער כלי קומט פון דעם אויבערשטן. דאס הייסט, עס זענען דא צוויי מדריגות. ס׳איז דא א מדריגה וואס דעם כלי שטעלט צו דער מענטש, אבער דער אויבערשטער גיט אריין די ברכה. ס׳איז אבער דא א מדריגה וואו דו זאגסט: ניין, אויך דער „מבטח“, דער כלי אליין, קומט מלמעלה. און דאס איז וואס דער אלטער רבי האט געזאגט, דאס איז דער פתגם — כידוע, וואס דער...

11:52 רבי ריי״צ האט געזאגט, וואס ער האט געהערט אין גן עדן — דער טייטש: „ואל אמה תכלנה מלמעלה“. אז דו „צהר תעשה לתיבה“, אז א איד דארף מיט א חיות און מיט א שמחה אריינברענגען ליכט אין די תיבות התפילה, „צהר תעשה לתיבה“, איז דורך דעם „ואל אמה“ — ליכט ביי דעם „אלקינו מלך העולם“. און דער אמת איז, אז דער אויבערשטער איז אונזער מלך, און פון דעם קומט עס אריין אין „מלך העולם“, איז דעמאלט אויך דער „תכלנה“, די כלים, איז אויך מלמעלה. נישט נאר דער אור, נישט נאר די ברכה — דער כלי אליין נעמט זיך אין גאנצן מלמעלה. „ואל אמה תכלנה מלמעלה“. דעם כלי שטעלט צו דער אויבערשטער. ער שטעלט צו דעם מענטש וואס ער דארף, אויך די כלים. און מיט דעם האט דער אלטער רבי געגעבן חיים, פרנסה, ישועה ממש, צו אידן וואס האבן געדארפט אנקומען צו דעם. ס׳איז דא א סיפור וואס איז געווען אין צייטן פון דעם אלטן רבי; דער רבי ריי״צ ברענגט עס אין כמה שיחות. אז ס׳איז געווען דעמאלט א צייט, אז די פרנסה וואס אידן האבן געהאט — עס זענען יארן, ווען מען האט געהאט די פרנסה פון מאכן ביער. ביער, די, יא, וואס האט געהייסן אויף יידיש, אויף רוסיש, ברייעריי. איר ווייסט, דאס איז געווען וואס מען האט געמאכט די משקה, די אלע משקאות וואס די גויים האבן ליב געהאט. אידן האבן געהאט א חוש אין דאס מאכן, און ס׳איז געווען א גוטע פרנסה, און עס זענען אידן וואס האבן געלעבט פון דעם. און אין דער צייט פון דעם אלטן רבי האט די ממשלה צוגענומען דעם מאנאפאל; זי האט צוגענומען...

13:26 די גאנצע זאך, אוועקגענומען דאס פון אלע מענטשן. ס׳איז געווארן א זאך פון דער ממשלה. און עס זענען אידן, הונדערטער אידן אדער טויזנטער אידן, וואס האבן פארלוירן די פרנסה. ס׳איז געווען א שווערע תקופה, א ביטערע תקופה פון הונגער. אידן האבן פארלוירן די פרנסה און קומען צום אלטן רבי. אין דער צייט איז דער אלטער רבי דעמאלט ארויסגעגאנגען צו חסידים. כידוע, אבער ס׳איז אפילו כדאי צו זאגן אמאל בקיצור א פתגם — פארברענט די וועלט אין א פתגם — אז דער אלטער רבי האט געזאגט: „מכלכל חיים בחסד, אבער ניט מיט ברייעריי.“ יא, דאס הייסט, דער אויבערשטער איז מכלכל. מיט וואס איז ער מכלכל? מיט וואס גיט ער די כלים? בחסד. דער חסד פון דעם אויבערשטן, דאס איז דער כלי. און ניט ברייעריי, ניט מאכן פון דער ברייעריי דעם איינציגן וועג פון פרנסה. דער אויבערשטער איז מכלכל — מיט דעם חסד איז ער מכלכל. „מכלכל“ איז אויך מלשון כלי: ער מאכט א כלי, אז עס זאל אנקומען ביז דא למטה. און דאס איז די הוראה וואס מיר לערנען פון פרשת נח: אז א איד דארף וויסן, אז טאקע ס׳זענען אין וועלט מים רבים, ס׳זענען טלטולים אין פרנסה, ס׳זענען בלבולים, ס׳זענען מניעות, ס׳זענען די אלע ענינים וואס ווילן זיך צושטעלן. און וועגן דעם זאגט מען, „נהרות לא ישטפוה“; נאר אדרבה, אז דורך דעם באים אל התיבה, דורך דעם וואס א איד טוט, ווי דער בעל שם טוב זאגט, זיך מדביק זיין...

14:54 זיך צוקלעפן צו [לא ברור] תורה ותפילה, לערנען מיט א חיות און דאווענען מיט א חיות. און דורך דעם איז [לא ברור] דער האַר, דער אלקינו מלך העולם. אז א איד דארף יעדן טאג אין דער פרי אויפשטיין, אין דער פרי לערנען חסידות און דאווענען, און דער גאנצער ענין פון דאווענען איז צו דערהערן דעם אמת פון אין עוד מלבדו, דערהערן דעם כוח אלקי וואס מהוה, מחיה ומקיים כל רגע ורגע יעדן נברא. און ממילא ווערט ביי אים ליכטיג, אז אלקות איז בפשיטות. גאטלעכקייט איז דער אמת'ער מציאות, און וועלט איז נישט קיין מציאות אמיתית. און דאס פעלט ביי אים, אז ער זאל קענען צוקומען צו דעם אמת, צו ליכטיגקייט, צו דערהערן אז ממילא, אפילו די כלים, די „ואל אמה תכלנה מלמעלה“, גיט מען אויך מלמעלה. וממילא באקומט ער א ריבוי שפע, אָן קיין דאגות, אָן קיין בלבולים, און אזוי קען מען [לא ברור] אויפמאכן די ריכטיגע פעולות, אויפמאכן פון דער וועלט א דירה לו יתברך, אז עס זאל ווערן א ליכטיגע וועלט, א לעבעדיגע וועלט, אזוי ווי ס'שטייט ביי נח. אז נח עולם חדש ראה, [לא ברור] זען א עולם חדש. א גאטליכע וועלט, א משיח'דיגע וועלט, א גאולה'דיגע וועלט, א וועלט פון „ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים“.