לעבן חסידות · פרק 216 · 2026-02-16 · 25:36
פרשת תרומה תשפ״ו - וואס לערנט מען פון די עורות תחשים
תיאור הפרק
פרשת תרומה תשפ״ו אידיש וואס לערנט מען פון די עורות תחשים *שיחת שמחת תורה תשנ״ב * לקוטי שיחות חלק לא תרומה ב * שיחת פורים תשכ״ח
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 כלל ידוע הוא שיש בין הצדיקים שני סוגים. יש צדיקים שדרך הנהגתם היא בדרך הפרישות. כלומר, הדרך שלהם בעבודת ה', בלימוד ובכל ענייניהם, היא כהנהגתו של רבי שמעון, אפילו בדרך של סיגופים ופרישות עד הקצה האחרון. ויש צדיקים שדרך הנהגתם הפוכה ממש, והם עובדים את ה' דווקא מתוך הרחבה ועשירות. הרבי סיפר כמה וכמה פעמים סיפורים על כמה צדיקים, וביניהם על הרוז'ינער, שהנהגתו הייתה בדרך של עשירות. חסידים מספרים כמה עניינים, פרטים וסיפורים בהקשר הזה על ההבדל שבין אדמו"ר המהר"ש לאדמו"ר הצמח צדק. אדמו"ר הצמח צדק, אביו של אדמו"ר המהר"ש, נהג דווקא בקו הצמצום, [לא ברור], פרישות, ענייני לימוד, ובפרט בענייני מזון. אצל אדמו"ר המהר"ש היה בדיוק להפך, וסדר הנהגתו היה דווקא בדרך של עשירות והרחבה. עד כדי כך שהרבי סיפר כמה פעמים, או שיש גרסה של אדמו"ר הריי"צ, שכאשר חסידים היו מביאים לאדמו"ר הצמח צדק מתנות של כסף וזהב ודברים כאלה, הוא היה אומר: זה שייך לבן, לרבי שמואל. כלומר, אצל אדמו"ר הצמח צדק הסדר היה [לא ברור], ואילו דרך ההנהגה של עבודת ה' דווקא מתוך הרחבה ועשירות הייתה דרכו של אדמו"ר המהר"ש. אחד הסיפורים שחסידים מספרים, ונדמה לי שגם הרבי סיפר אותו כמה פעמים, הוא סיפור הקשור לסבו של הרבי, רבי מאיר שלמה הלוי ינובסקי, אביה של הרבנית חנה, כלומר אביה של אמו של הרבי,
00:00 כלל ידוע אז ס׳איז דא צווישן צדיקים צוויי סוגי צדיקים. ס׳איז דא צדיקים וואס ביי זיי איז די הנהגה בדרך הפרישות. זאת אומרת, ביי זיי איז דער דרך ההנהגה פון דינען דעם אויבערשטן, פון לימוד און גאנצן, די הנהגה פון רבי שמעון, אפילו בדרך סיגופים ופרישות עד קצה האחרון. און ס׳איז דא צדיקים וואס ביי זיי איז דער דרך ההנהגה פונקט פארקערט, און זיי דינען דעם אויבערשטן דווקא מתוך הרחבה ועשירות. און דער רבי דערציילט כמה וכמה פעמים די סיפורים פון כמה צדיקים, און עס רעדט זיך וועגן דעם רוזשינער, וואס זיין הנהגה איז געווען באופן של עשירות. און כמה ענינים, כמה פרטים וסיפורים וואס חסידים דערציילן אויף דעם וועג, רעדן ביחס צום רבי מהר״ש כלפי דעם צמח צדק. דער צמח צדק, דער טאטע פון רבי מהר״ש, זיין הנהגה איז געווען דווקא בקו הצמצום, [לא ברור], פרישות, עניני לימוד, און דווקא במזון. ביי רבי מהר״ש איז געווען פונקט פארקערט, און זיין סדר ההנהגה דווקא בדרך עשירות, בדרך הרחבה. עד כדי כך, דער רבי דערציילט כמה פעמים, אדער ס׳איז א גירסא פון פריערדיקן רבי, פון רבי מהריי״צ, אז ווען ס׳איז געווען ענינים פון מתנות פון כסף וזהב, אזעלכע זאכן וואס חסידים פלעגן ברענגען צום צמח צדק, פלעגט ער זאגן: דאס באלאנגט צום זון, צו רבי שמואל. זאת אומרת, דאס איז דער סדר אז ביים צמח צדק איז געווען [לא ברור], און דער סדר ההנהגה פון דינען דעם אויבערשטן דווקא מתוך הרחבה ועשירות, דאס איז דער דרך ההנהגה פון רבי מהר״ש. איינער פון די סיפורים וואס חסידים דערציילן, און דער רבי פלעגט דערציילן לכאורה כמה פעמים, דאס איז א סיפור פארבונדן מיטן רבינס זיידן, מיט רבי מאיר שלמה הלוי ינובסקי, דעם טאטן פון הרבנית חנה, דאס איז דעם רבינס מאמעס טאטע,
01:54 שהיה רב בניקולאייב, תלמיד חכם גדול וכו' וכו'. בצעירותו, כחסיד צעיר, הוא נסע לליובאוויטש, עוד בימי אדמו"ר המהר"ש, והיה מן ה״יושבים״. ״יושבים״ פירושו שחסידים צעירים היו נוהגים לשבת תקופה מסוימת בליובאוויטש, שנה או שנתיים או שלוש שנים. שם היו לומדים ומתפללים, עובדים את ה' ונעשים חסידים. זו הייתה הכנה לחיים. וכך גם רבי מאיר שלמה נסע לאדמו"ר המהר"ש כחסיד צעיר והיה ״יושב״. אחר כך, כשחזר לביתו בניקולאייב, היה שם אחד התלמידים של רב העיר, רבי אברהם דוד הלוי לאוואוט, רב ידוע מחסידי אדמו"ר הצמח צדק, שכתב את ״שער הכולל״ ועוד כמה וכמה ספרים בהלכה. כשחזר רבי מאיר שלמה לעירו, היה שם אחד החסידים שלא השתייך לחסידי אדמו"ר המהר"ש. כידוע, אחרי הסתלקות אדמו"ר הצמח צדק היו כאלה שקיבלו מיד את אדמו"ר המהר"ש, והיו כאלה שבתחילה נמשכו אל בנים אחרים של אדמו"ר הצמח צדק וכו'. אחד החסידים רצה להקניט מעט את רבי מאיר שלמה, והתחיל לדבר על כך ואמר לו: ״אה, הרבי שלך״ — כלומר, אדמו"ר המהר"ש — ״איך זה שהוא נוהג בדרכי עשירות כאלה?״ הרי
01:54 וואס איז געווען רב אין ניקולאיעוו, א גרויסער תלמיד חכם וכו׳ וכו׳. ער איז אלס יונגער חסיד געפאָרן קיין ליובאוויטש, דאס איז געווען נאך ביים רבי מהר״ש, פון די יושבים. יושבים, דאס הייסט אז יונגע חסידים, דער סדר, פלעגן פאר א משך זמן, פאר א יאר אדער צוויי יאר אדער דריי יאר, זיצן אין ליובאוויטש. דארטן פלעגט מען לערנען און דאווענען, דינען דעם אויבערשטן, ווערן א חסיד. דאס איז געווען א הכנה פארן לעבן. איז טאקע רבי מאיר שלמה געפאָרן צום רבי מהר״ש, א יונגער חסיד, און געווען א יושב. ווען ער איז שפעטער צוריקגעפאָרן צו זיך אין דער היים, וואס ער האט געוואוינט אין ניקולאיעוו, דארטן איז געווען איינער פון די תלמידים ביים רב, דער רב פון ניקולאיעוו, רבי אברהם דוד הלוי לאוואוט, א באוואוסטער רב פון די חסידים פון דעם צמח צדק, וואס האט געשריבן דעם שער הכולל און נאך כמה וכמה ספרים אין הלכה. איז בשעת רבי מאיר שלמה איז צוריקגעקומען ביי זיך אין שטאט, איז דארטן געווען איינער פון די חסידים וואס זיי זענען נישט געווען פון דעם רבי מהר״ש׳ס חסידים. כידוע, אז נאך די הסתלקות פון צמח צדק איז געווען אזעלכע וואס האבן אנגענומען גלייך דעם רבי מהר״ש, און ס׳זענען געווען אזעלכע וואס האבן פריער געהאנגען צו אנדערע פון דעם צמח צדק׳ס קינדער וכו׳. איז איינער פון די חסידים האט זיך געוואלט טשעפען א ביסל מיט רבי מאיר שלמה, און האט אנגעהויבן רעדן וועגן דעם און זאגן דעם: „אה, דיין רבי“, זאת אומרת, גערעדט וועגן דעם רבי מהר״ש, „ווי קומט דאס אז ער פירט זיך מיט אזעלכע דרכים פון עשירות?“ וואס
03:29 ידוע שלאדמו"ר המהר"ש היה שעון זהב, והיו לו שני שעונים, דבר שבאותם ימים היה רק לעשירים. הוא גם נסע בכרכרה מוזהבת רתומה לכמה סוסים. ראו אצלו כל מיני הנהגות כאלה, כולן הנהגות של עשירות והרחבה. אותו חסיד חשב שכביכול לא מתאים לרבי, לצדיק, לנהוג כך. אמר לו רבי מאיר שלמה: ״פאטאך!״ זו מילה ברוסית או באוקראינית שמשמעה שוטה. ״בשביל מי נבראו הזהב והכסף, אם לא בשביל צדיק? בשביל מי נבראו כל העשירות הזאת, כל ה[לא ברור] עם כל העניינים? הרי הכול נברא בשביל הצדיק, בשביל איש האלוקים״. וכפי שמובא במדרש — וכאן נכנס המדרש של פרשת השבוע — בנוגע לזהב שבני ישראל הביאו לבית המקדש ולעניינים שונים בבית המקדש שבהם השתמשו בזהב. המדרש אומר: ״לא היה העולם ראוי לזהב״. העולם לא היה ראוי שיהיה בו זהב. זהב הוא דבר כה יקר וחשוב, שבעצם אינו שייך לעולם. ״לא היה העולם ראוי להשתמש בזהב״. אבל למה נברא? לשם מה ברא הקדוש ברוך הוא את הזהב? ״לא נברא זהב אלא בשביל בית המקדש״.
03:29 ידוע אז רבי מהר״ש האט געהאט א גאלדענע זייגער און צוויי זייגערס האט ער געהאט, וואס דעמאלט בלויז עשירים, און געפארן אויף גאלדענע, אויף, אויף, אויף, אויף וואגן, איז געווען עפעס אנגעריכט מיט כמה פערד. דאס איז עפעס כל מיני הנהגות וואס מ׳האט געזען, כלל וכלל הנהגות פון עשירות, פון הרחבה. און יענער האט געמיינט כאילו עס פאסט נישט פאר א רבי, א צדיק, וואס פירט זיך באופן כזה. און רבי מאיר שלמה האט אים געזאגט: „פאטאך!“ דאס איז א לשון רוסיש, אדער אוקראיניש אדער רוסיש, וואס דאס מיינט שוטה. „פאר וועמען איז דען באשאפן געווארן גאלד און זילבער, אויב נישט פאר א צדיק? פאר וועמען איז באשאפן געווארן די גאנצע עשירות, די גאנצע [לא ברור] מיט אלע ענינים? איז דאך אלעס באשאפן געווארן פאר דעם, פאר דעם צדיק, פאר דעם איש אלוקים.“ און ווי ס׳ברענגט זיך אויפן מדרש, און דא קומט אריין דער מדרש פון היינטיקער סדרה, וואס דער מדרש זאגט בנוגע די ענינים וואס אידן האבן געברענגט זהב צום בית המקדש, און מ׳האט גענוצט כמה ענינים אין בית המקדש וואס זענען געווען פארבונדן מיט זהב, זאגט דער מדרש: „לא היה העולם ראוי לזהב.“ די וועלט איז נישט געווען ראוי זאל זיין זהב, זאל זיין גאלד אויף דער וועלט. גאלד איז אזא מין אכט טייערע זאך אז בעצם דאס באלאנגט נישט צו דער וועלט. „לא היה העולם ראוי להשתמש בזהב.“ אבער למה נברא? פאר וואס האט דער רבונו של עולם באשאפן זהב? „לא נברא זהב אלא בשביל בית המקדש.“
05:01 כל הסיבה שהקדוש ברוך הוא ברא זהב הייתה כדי שיהיה זהב בבית המקדש. מכיוון שבבית המקדש צריכים זהב, ברא הקדוש ברוך הוא זהב בעולם. אבל כאן רואים דבר פלא: הקדוש ברוך הוא ברא זהב, והזהב נמצא בעולם ומשתמשים בו לדברים רבים. כן, לדברים רבים: לתכשיטים, לדברי יוקרה ולכל מיני דברים. ולא רק זה, אלא כפי שמובא בפסוקים, השתמשו בזהב אפילו לענייני עבודה זרה, רחמנא ליצלן. ובכל זאת התורה אומרת לנו שבעצם אין זה ראוי להשתמש בזהב. הזהב, כדבר המצוי בעולם, אינו שייך לעולם, והעולם אינו זקוק לו. כל הסיבה שהקדוש ברוך הוא ברא את הזהב היא אך ורק בשביל בית המקדש. מכיוון שהקדוש ברוך הוא רצה שיהיה זהב בבית המקדש, הוא ברא זהב. אבל הרבי מדבר פעם, בהקשר הזה, גם על הצדיק בדרך דומה: כל הזהב שייך לבית המקדש. והיכן נמצא בית המקדש עכשיו, כשאין בית מקדש? הרי נאמר בזוהר: ״מאן פני ה'? דא רבי שמעון בר יוחאי״. וכפי שנאמר על הצדיק, שהוא ממלא את מקומו של בית המקדש בזמן הגלות. בזמן הבית, אם יהודי רצה לראות את הקדוש ברוך הוא, היה עליו ללכת לבית המקדש: ״שלש פעמים בשנה יראה כל
05:01 דער גאנצער טעם וואס דער אויבערשטער האט באשאפן גאלד איז געווען כדי ס׳זאל זיין אין בית המקדש. וויבאלד אין בית המקדש דארף מען גאלד, האט דער אויבערשטער באשאפן גאלד אין דער וועלט. אבער דא זעט מען א דבר פלא: דער אויבערשטער האט באשאפן גאלד, און דאס גאלד געפינט זיך אויף דער וועלט און מ׳נוצט עס אויף ריבוי ענינים. יא, ריבוי ענינים: אויף תכשיטים און ענינים פון יוקר און אלע זאכן. און נישט נאר דאס, ביז ווי ס׳ברענגט זיך אין די פסוקים, אז מ׳האט גענוצט דאס גאלד גאר פאר ענינים פון עבודה זרה, רחמנא ליצלן. און דאך זאגט אונז די תורה, אז בעצם איז נישט ראוי צו נוצן זיך מיט זהב. די גאנצע זאך פון זהב ווי א זאך אויף דער וועלט באלאנגט נישט צו דער וועלט, און די וועלט דארף דאס נישט. און דער גאנצער טעם פארוואס דער אויבערשטער האט באשאפן דעם זהב איז אך בשביל בית המקדש. וויבאלד דער אויבערשטער האט געוואלט אז אין בית המקדש זאל זיין זהב, האט ער באשאפן זהב. אבער דא דער רבי רעדט אמאל, אויף דעם מקום, על דרך זה אויך צום צדיק: אז די גאנצע זהב באלאנגט צום בית המקדש. וואס דער בית המקדש איז איצט דא, בשעת ס׳איז נישט דא דער בית המקדש? ווייל ס׳שטייט אין זוהר: ״מאן פני ה׳? דא רבי שמעון בר יוחאי״. און ווי ס׳שטייט אויפן צדיק, אז דער צדיק איז דער ממלא מקום פון דעם בית המקדש אין זמן הגלות. אז אויב אין זמן הבית האט א איד געוואלט זען דעם אויבערשטן, האט ער געדארפט גיין אין בית המקדש: ״שלש פעמים בשנה יראה כל
06:18 ״זכורך את פני ה׳ אלוקיך״. הזוהר אומר ש״פני ה׳״ בזמן הזה, כשאין בית המקדש, הוא רבי שמעון בר יוחאי. כלומר, הצדיק הוא שמייצג את ״פני ה׳״, וממילא מובן שכל הזהב נברא בשביל הצדיק. אבל זהו הסיפור שבמשל של הרבי. ומתוך כך עולה דבר מעניין בפרשת השבוע, פרשת תרומה. כשעוסקים בעניינים שהתורה מדברת עליהם בקשר לבית המקדש, מוצאים דבר דומה לזה שאומרים על הזהב, ״לא נברא זהב אלא בשביל בית המקדש״, גם בעניין התחש. אחת התרומות למשכן שהפרשה מונה היא ״עורות תחשים״. מהם עורות תחשים? רש״י אומר שתחש הוא מין חיה, סוג של בעל חיים. ורש״י אומר שמין בעל החיים הזה לא נברא אלא לשעתו; אין זו חיה שמצויה בעולם. היא לא הייתה קודם לכן ולא הייתה אחר כך. מין בעל החיים הזה נברא במיוחד לשעתו, כדי שיוכלו להשתמש בעורותיו למשכן, לעשות מהם עורות תחשים. ורש״י אומר שזהו בעל חיים שיש לו כמה וכמה גוונים. התרגום מתרגם ״תחש״ — ״ססגונא״, ופירושו ״שש ומתפאר בגוונין שלו״. יש לו כל מיני צבעים, כל מיני גוונים.
06:18 זכורך את פני ה׳ אלקיך״. זאגט דער זוהר אז דער ״פני ה׳״ איז איצט, ווען ס׳איז נישט דא דער בית המקדש, דאס איז רבי שמעון בר יוחאי. דאס הייסט, אז דער צדיק איז דער וואס שטעלט פאר דעם ״פני ה׳״, און במילא איז פארשטאנען אז די גאנצע זהב איז באשאפן געווארן פארן צדיק. אבער דאס איז דער סיפור פון דער משל פון רבי׳ן זיינעם. וואס פון דעם קומט אבער ארויס אן אינטערעסאנטע זאך אין דער סיפור פון דער היינטיקער פרשה, פרשת תרומה. וואס מ׳לערנט בנוגע די ענינים וואס די תורה רעדט וועגן בית המקדש, איז אז אויב, ווי מ׳זאגט בנוגע זהב, ״לא נברא זהב אלא בשביל בית המקדש״, געפינען מיר אויך אן ענליכע זאך, א דרך דומה, בנוגע דעם ענין פון תחש. איינע פון די זאכן וואס די פרשה זאגט אין פרשת תרומה פון די נדבות צום משכן: ״עורות תחשים״. וואס איז דאס עורות תחשים? רש״י זאגט אז תחש, דאס איז א מין חיה, דאס איז אזא סוג בעל חי. און רש״י זאגט אז אזא סוג בעל חי, וואס ער איז נישט נברא געווארן אלא לשעתו, איז א זאך וואס געפינט זיך נישט אויף דער וועלט. דאס איז נישט געווען, נישט פריער, נישט נאכדעם. ס׳איז באשאפן געווארן ספעציעל אזא סוג בעל חי לשעתו, כדי מ׳זאל קענען נוצן פארן משכן, מאכן פון דעם עורות תחשים. און רש״י זאגט אז דאס איז א סוג בעל חי וואס האט כמה וכמה גוונים. און ווי דער תרגום איז מתרגם אויף דעם ענין פון תחש, זאגט דער תרגום ״ססגונא״, וואס דער טייטש פון ססגונא איז ״שש ומתפאר בגוונין שלו״. ער האט כל מיני צבעים, כל מיני קאלירן.
07:47 והוא מתהדר בצבעים שלו, בגוונים שלו. ״שש ומתפאר״ — הוא מתהדר ושמח בגוונים שיש לו. לכן הוא נקרא בארמית ״ססגונא״, ובלשון התורה — תחש. התחש לא נברא אלא לשעתו, בשביל עורות התחשים, כדי שיוכלו להשתמש בהם למשכן. ומכאן עולה דבר מעניין: מצד אחד, זה דומה למה שאומרים על הזהב, ״לא נברא זהב אלא בשביל בית המקדש״. רואים שגם התחש נברא רק לשעתו, לצורך בית המקדש. אבל כאן רואים הבדל מעניין. אף ש״לא נברא זהב אלא בשביל בית המקדש״, בכל זאת משתמשים בזהב לעוד עניינים רבים. עד היום משתמשים בזהב לעניינים רבים, ואפילו, כפי שדיברנו קודם, לעניינים הפכיים, אף שבאמת הזהב שייך בעצם לבית המקדש. הקב״ה ברא אותו כדי שיהיה בבית המקדש, ובכל זאת משתמשים בו גם לעוד כמה וכמה עניינים. מה שאין כן בתחש: רואים שאין לו שום שימוש חוץ מבית המקדש. הוא לא היה קודם ולא היה אחר כך. איננו יודעים מהו תחש; אין תחש בעולם. מלכתחילה הוא נברא רק בשביל בית המקדש. [לא ברור]
07:47 און ער האלט זיך רייך מיט זיינע צבעים, מיט זיינע קאלירן. ״שש ומתפאר״ — ער האלט זיך רייך און פרייט זיך מיט די קאלירן וואס ער האט. און דערפאר ווערט ער אנגערופן אין לשון ארמי ״ססגונא״, און אין לשון התורה איז דאס תחש. און די עורות תחשים — דער תחש איז נברא געווארן אלא בשביל בית המקדש, פאר לשעתו, כדי מ׳זאל קענען נוצן פאר די עורות תחשים. וואס פון דעם טרעפט מען אן אינטערעסאנטע זאך: פון איין זייט איז דאס בדומה צום ענין וואס מ׳זאגט בנוגע צו זהב, אז אויב, ווי מ׳זאגט בנוגע צו זהב, ״לא נברא זהב אלא בשביל בית המקדש״, זעט מען אויך אז דער תחש איז נברא געווארן אלא בשעתו לצורך דעם בית המקדש. און דא זעט מען אן אינטערעסאנטן חילוק. דער חילוק איז, אז די זהב, הגם אז ״לא נברא זהב אלא בשביל בית המקדש״, און דאך געפינען מיר די זהב וואס קומט צו נוצן פאר נאך ריבוי ענינים. עד היום הזה נוצט מען די זהב אין ריבוי ענינים, ביז, ווי גערעדט לעיל, אפילו ענינים הפכיים, הגם באמת די זהב באלאנגט בעצם צום בית המקדש. אבער דער אויבערשטער האט עס באשאפן אז ס׳זאל זיין אין בית המקדש, און אפילו בלעדי דעם האט עס דעם שימוש פאר נאך כמה וכמה ענינים. מה שאין כן בנוגע צו תחש, זעט מען אז ס׳איז נישט קיין שום ענין אין תחש חוץ פון בית המקדש. ס׳איז נישט געווען פריער און ס׳איז נישט געווען נאכדעם. ווי מיר ווייסן נישט וואס דער תחש איז; ס׳איז נישט קיין תחש אויף דער וועלט. לכתחילה באשאפן געווארן נאר פארן בית המקדש. [לא ברור]
09:10 מציאות של המשכן, והתחשים לא היו בריאה נפרדת? זהו אכן יסוד ההבדל, ובפרט בענייני עבודת ה׳. כידוע, כל עניינו של בית המקדש הוא מה שנאמר בפסוק: ״ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם״ — שתהיה השראת השכינה בעולם. וכפי שמובא בחסידות בשם השל״ה הקדוש, על דברי חז״ל: ״ושכנתי בתוכם״ — לא נאמר ״בתוכו״ אלא דווקא ״בתוכם״, בתוך כל אחד ואחד. לכל יהודי יש בתוכו בית מקדש. ומכאן החסידות מלמדת שכל הפרשיות — תרומה, תצוה, כי תשא, ויקהל, פקודי — פרשיות רבות ובהן עניינים רבים הקשורים למשכן ולבית המקדש, באות לבאר כיצד הדברים קיימים במשכן הפרטי של כל יהודי. יש אפוא שני עניינים שעליהם אומרים במפורש: ״לא נברא אלא בשביל בית המקדש״, ״לא נברא אלא להשתעבד״. ועל כן מבקשים להבין את ההבדל ביניהם. כך מוצאים בעולם בכלל: אף על פי ש״לא נברא אלא בשביל בית המקדש״, [לא ברור] התחשים אינם מצויים עוד; בזמן בניית המשכן הם היו, ואחר כך נגנזו. הדבר מבטא שתי דרכים בעבודת ה׳, באופן שבו יהודי מסתכל על ענייני העולם הזה. הדבר מבואר בחסידות, והרבי דיבר עליו כמה פעמים, מפני שהוא קשור ליסוד עיקרי בעבודת ה׳.
09:10 אַ מציאות פון דעם משכן, און די תחשים זענען נישט געווען קיין באזונדערע בריאה? דאס איז טאקע דער יסוד החילוק, בפרט אין ענינים פון עבודת השם. ס׳איז דאך ידוע אז דער בית המקדש, די גאנצע ענין פון בית המקדש, איז וואס ס׳שטייט אין פסוק: ״ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם״, אז עס זאל זיין השראת השכינה אין דער וועלט. און ווי עס ברענגט זיך אין חסידות, וואס חז״ל זאגן, עס ברענגט זיך אין חסידות פון דעם של״ה הקדוש: ״ושכנתי בתוכם״ — עס שטייט נישט ״בתוכו״, נאר דווקא ״בתוכם״, בתוך כל אחד ואחד. אז יעדער איד האט אין זיך דעם בית המקדש. וואס פון דעם לערנט חסידות ארויס אז די אלע פרשיות, פון תרומה, תצוה, כי תשא, ויקהל, פקודי, ריבוי פרשיות מיט ריבוי ענינים פארבונדן מיט משכן ובית המקדש, דאס איז אלץ כדי אויסצוטייטשן ווי דאס איז אין משכן הפרטי ביי יעדער איד. איז ממילא דא צוויי ענינים וואס מ׳זאגט אויף דעם בפירוש: ״לא נברא אלא בשביל בית המקדש״, ״לא נברא אלא להשתעבד״. און פון דעם וועגן זוכט מען דעם חילוק צווישן זיי. אזוי געפינט זיך אויף דער וועלט בכלל: אף על פי אז ״לא נברא אלא בשביל בית המקדש״, [לא ברור] די תחשים לכתחילה געפינען זיך מער נישט; אין דעם זמן פון בויען דעם משכן זענען זיי געווען, און נאכדעם זענען זיי נגנז געווארן. דאס ברענגט ארויס צוויי אופנים אין עבודת השם, ווי א איד קוקט אויף עניני עולם הזה. וואס דאס איז מבואר אין חסידות, און דער רבי האט גערעדט וועגן דעם כמה פעמים, אז דאס איז פארבונדן מיט דעם יסוד עיקרי אין דעם ענין פון עבודת השם.
10:39 היסוד של ״אני נבראתי לשמש את קוני״. כידוע, חז״ל אומרים במסכת קידושין שכל הבריאה, כל העניינים שבעולם, נבראו ״לשמשני״. הרבי אומר שנבראו ריבוי עניינים — דומם, צומח, חי ומדבר — שכל העולם נברא בשביל האדם, לשמשו. ו״אני נבראתי לשמש את קוני״ — גם האדם, האדם היהודי, לא נברא אלא כדי לעבוד את הקב״ה. וכאן יש שני נוסחים, שתי דרכים בלשון: בגמרא במסכת קידושין מובא נוסח אחד, וב״היום יום״ הנוסח שונה. בגמרא הלשון היא ״אני נבראתי לשמש את קוני״, וב״היום יום״ הלשון היא ״אני לא נבראתי אלא לשמש את קוני״. אלה שני נוסחים שלכאורה אומרים אותו דבר. אבל למעשה יש הבדל: כאן אומרים ״אני נבראתי לשמש את קוני״ — נבראתי כדי לעבוד; ובנוסח השני אומרים ״אני לא נבראתי אלא לשמש את קוני״ — לא נבראתי אלא לשמש את קוני, כל בריאתי אינה אלא לשם כך. לכאורה זהו רק דיוק בלשון, אבל הרבי מבאר שלא מדובר בהבדל לשוני; זהו הבדל בתוכן, בכל מהותה של עבודת האדם. והדבר נובע מעומק העניין של אחדות הוי׳. מבואר בתניא שכל היסוד של עבודת האדם מתחיל ביסוד של אחדות הוי׳.
10:39 פון ״אני נבראתי לשמש את קוני״. וואס איז מבואר, ידוע וואס חז״ל זאגן אין מסכת קידושין, אז די גאנצע בריאה, די אלע ענינים אין דער וועלט, זענען באשאפן געווארן ״לשמשני״. דער רבי זאגט: עס זענען באשאפן געווארן ריבוי ענינים, פון דומם און צומח און חי און מדבר, אז די גאנצע וועלט איז באשאפן געווארן פאר דעם אדם לשמשני. און ״אני נבראתי לשמש את קוני״ — אויך דער אדם איז באשאפן געווארן, דער מענטש, דער איד, איז באשאפן געווארן מער נישט ווי צו דינען דעם אויבערשטן. און דא זענען פאראן צוויי נוסחאות, צוויי אופנים אין דער לשון. עס ברענגט זיך אין גמרא מסכת קידושין אזוי, און אין היום יום איז די לשון אנדערש: אין גמרא איז די לשון ״אני נבראתי לשמש את קוני״, און אין היום יום איז די לשון ״אני לא נבראתי אלא לשמש את קוני״. צוויי לשונות, וואס איז לכאורה ביידע דאס זעלבע. אבער למעשה איז דא א חילוק: דא זאגט מען ״אני נבראתי לשמש את קוני״ — איך בין באשאפן געווארן צו דינען; מיט דער צווייטער לשון זאגט מען ״אני לא נבראתי אלא לשמש את קוני״ — איך בין נישט באשאפן געווארן, מיין גאנצע בריאה איז מער נישט ווי בשביל לשמש את קוני. לכאורה איז עס מער נישט ווי א דיוק הלשון, און דער רבי מבאר, ניין, דאס איז נישט קיין חילוק אין לשון; דאס איז א חילוק אין תוכן, אין דעם גאנצן מהות הענין פון עבודת האדם. און דאס נעמט זיך פון דעם עומק הענין פון אחדות הוי׳. עס איז מבואר אין תניא אז דער גאנצער יסוד אין עבודת האדם הייבט זיך אן פון דעם יסוד פון אחדות הוי׳.
12:10 כידוע, אדמו"ר הזקן הציב את שער היחוד והאמונה לפני ליקוטי אמרים, כי הדבר מורה שהדבר הראשון שיהודי צריך לדעת הוא אחדות הוי'. ומתוך האמת והעומק של אחדות הוי', כפי שהתגלו על ידי הבעל שם טוב, יכולה להיות עבודת השם אמיתית ונכונה. באחדות הוי' יש שני פנים. בלשון החסידות הם נקראים שני פנים באחדות הוי': העניין של ״אין עוד״ ושל ״אין עוד מלבדו״. באופן כללי, מדובר בשתי דרכים להסתכל על העולם. יש אופן שבו אתה אומר שיש עולם; העולם קיים. [לא ברור] כל העולם. כלומר, העולם כולו, כפי שהוא, הוא נברא שהקב"ה ברא. הוא לא ברא את עצמו. העולם אינו יכול ליצור את עצמו. חייב להיות לו בורא, חייב להיות ״בעל הבית לבירה זו״. ומכאן מגיעים למסקנה שיש כוח אלוקי הבורא את העולם. כן, אבל מכאן אפשר להגיע רק לאופן שבו יש עולם, והעולם הוא בריאה של הקב"ה. כל מציאות העולם קשורה לכוח האלוקי הבורא אותו. ולכן, מכיוון שכל מציאות העולם נבראת בכל רגע, הרי...
12:10 כידוע, דער אלטער רבי האט געשטעלט דעם שער היחוד והאמונה פאר דעם ליקוטי אמרים, ווייל דאס גיט אן אז די ערשטע זאך דארף א איד וויסן איז וועגן אחדות הוי׳. און אז מיט דעם אמת און דעם עומק פון אחדות הוי׳, ווי עס איז נתגלה געווארן דורך דעם בעל שם טוב, קען זיין די אמת׳ע, ריכטיגע עבודת השם. איז אין אחדות הוי׳ פאראן צוויי פנים. עס רופט זיך אין דער לשון החסידות צוויי פנים אין אחדות הוי׳: דער ענין פון ״אין עוד״ און ״אין עוד מלבדו״. וואס בכלל דער ענין איז, אז ס׳זענען דא צוויי פנים ווי דו קוקסט אויף דער וועלט. ס׳איז פאראן אן אופן וואו דו זאגסט אז ס׳איז פאראן די וועלט, ס׳איז די וועלט. [לא ברור] די גאנצע וועלט. און איך מיין, אז די גאנצע וועלט איז, וואס זי דארט איז, א באשאף, וואס דער אויבערשטער האט באשאפן. זי האט נישט זיך אליין באשאפן. די וועלט קען זיך נישט אליין מאכן. זי מוז האבן א באשעפער, זי מוז האבן א בעל הבית לבירה זו. און ער קומט צום מסקנא: ס׳איז פאראן דער כח אלוקי וואס באשאפט די וועלט. יא, אבער פון דעם קען נאר זיין אויף אן אופן אזוי, אז ס׳איז פאראן די וועלט, און די וועלט איז א בריאה פון דעם אויבערשטן. די גאנצע מציאות פון דער וועלט איז פארבונדן מיט דעם כח אלוקי וואס באשאפט איר. און דערפאר, וויבאלד די גאנצע מציאות פון וועלט איז דורכאויס באשאפן, איז ביי...
13:28 ממילא, לכל נברא בעולם חייב להיות תפקיד בתכלית של הקב"ה. כל נברא בעולם הוא מהקב"ה; הוא נברא על ידי הקב"ה. ומכאן נובע העניין של ״אני נבראתי לשמש את קוני״. כשיהודי שומע שכל המציאות היא בריאה של הקב"ה, הוא מתבונן: לשם מה ברא אותו הקב"ה כאן? הקב"ה ברא אותו כאן כדי שיוכל ״לשמש את קוני״. אלא שבזה יש שני פנים: יש האופן הפשוט, שבו מסתכלים על כך שיש עולם, והעולם נועד לעבוד את הקב"ה. ויש עניין עמוק יותר באחדות הוי': מלכתחילה אין עולם. מלכתחילה אין שום מציאות בפני עצמה. בדיוק להפך: יש רק ״לשמש את קוני״. יש הקב"ה, ומלבד הקב"ה אין שום מציאות. ומכיוון שהקב"ה רצה שתהיה עבודת השם וברא את המציאות, כל ההסתכלות על כך היא בדיוק הפוכה. היחס למציאות העולם הוא בתנועה של ״אני לא נבראתי״. אין עולם. מלכתחילה אין שום מציאות. מה יש? יש ״לשמש את קוני״. מכיוון שצריך להיות ״לשמש את קוני״, ממילא מדברים על עולם; אבל אין עולם, אלא ״לשמש
13:28 ממילא איז יעדער בריאה אין וועלט מוז האבן א נוצן פאר דעם אויבערשטנס צוועק. יעדער בריאה אין וועלט איז פון דעם אויבערשטן. זי איז באשאפן געווארן דורך דעם אויבערשטן. איז דאך ממילא, אז זי איז באשאפן געווארן פון דעם אויבערשטן. און פון דעם נעמט זיך דער ענין פון ״אני נבראתי לשמש את קוני״. ווען א איד הערט אז די גאנצע מציאות איז א באשאפונג פון דעם אויבערשטן, טראכט ער זיך אריין: פאר וואס האט אים דער אויבערשטער דא באשאפן? דער אויבערשטער האט אים דא באשאפן כדי ער זאל קענען לשמש את קוני. נאר, וויבאלד אין דעם זענען פאראן צוויי פנים: ס׳איז פאראן פשוט, וואו דו קוקסט אויף דעם אז ס׳איז פאראן די וועלט, און די וועלט איז בשביל צו דינען דעם אויבערשטן. ס׳איז פאראן א טיפערער ענין פון אחדות הוי׳, אז לכתחילה איז נישט דא קיין וועלט. ס׳איז לכתחילה נישט דא קיין שום מציאות בפני עצמו. ס׳איז פאראן פונקט פארקערט: ס׳איז בלויז דער לשמש את קוני. ס׳איז פאראן דער אויבערשטער, און חוץ פון דעם אויבערשטן איז נישט דא קיין שום מציאות. און וויבאלד דער אויבערשטער האט געוואלט ס׳זאל זיין עבודת השם און האט באשאפן די מציאות, איז דער גאנצער קוק אויף דעם פונקט פארקערט. דער יחס צו דער מציאות פון וועלט איז אין דער תנועה פון ״אני לא נבראתי״. ס׳איז נישט דא קיין וועלט. לכתחילה איז נישט דא קיין שום מציאות. וואס איז פאראן? ס׳איז פאראן לשמש את קוני. וויבאלד ס׳דארף זיין לשמש את קוני, במילא זאגט מען די וועלט; אבער ס׳איז נישט דא קיין וועלט, נאר לשמש
14:41 את קוני״. במילים אחרות, ההבדל הוא מאוד... הרי אין כאן הבדל, אבל יש הבדל. ההבדל הוא שאם אתה מסתכל על העולם כמציאות — כן, יש עולם, שעניינו ותפקידו הם ״לשמש את קוני״ — אפשר לחלק בדקות בין שני העניינים האלה. וזהו לשון חז"ל: ״אני נבראתי״, ואחר כך אומרים ״לשמש את קוני״. יש ״אני נבראתי״, הבריאה שלי, ואחר כך יש מטרת הבריאה שלי. וזה דבר נוסף על ה״אני נבראתי״. ומהי המטרה? ״לשמש את קוני״. אבל כשאומרים ״אני לא נבראתי״, הפירוש הוא שמלכתחילה אין שום מציאות. זו תנועה של שלילה: אין שום דבר מלבד הקב"ה. יש ״לשמש את קוני״, ומצד ״לשמש את קוני״ נוצרת, כביכול, מציאותו של האדם. אומר הרבי שזהו ההבדל הדק, באופן הזה, בין זהב לתחשים. זהב הוא באופן של ״אני נבראתי לשמש את קוני״. נאמר: ״לא נברא זהב אלא בשביל בית המקדש״. אבל בפועל יש זהב בעולם. ״למה נברא?״ כלומר, המדרש אומר שלמעשה יש זהב. הזהב הזה קיים כבר מששת ימי בראשית, ומשתמשים בו לעוד ריבוי עניינים.
14:41 את קוני. אין אנדערע ווערטער, דער חילוק איז זייער — ער איז דאך נישט קיין חילוק, אבער ס׳איז דא א חילוק. דער חילוק איז: אז דו קוקסט אויף וועלט ווי א מציאות, יא, ס׳איז פאראן די וועלט, וואס איר ענין, תפקיד איז בשביל לשמש את קוני. קענסטו, צו, צו, צו טיילן בדקות; קענסטו האבן די צוויי ענינים דארטן. און דאס איז דער לשון חז״ל: ״אני נבראתי״, און דערנאך זאגט מען ״לשמש את קוני״. ס׳איז דא דער ״אני נבראתי״, מיין באשאפונג, און דערנאך איז פאראן די מטרה פון מיין באשאפונג. און דאס איז א דבר נוסף. דער ״אני נבראתי״ און די מטרה. וואס איז די מטרה? לשמש את קוני. ווען אבער מען זאגט ״אני לא נבראתי״, איז דער פשט אז לכתחילה איז נישט דא קיין שום מציאות. נו, זי האט די תנועה, איז א שלילה: ס׳איז נישט פאראן קיין זאך, קיין זאך חוץ פון דעם אויבערשטן. ס׳איז פאראן דער לשמש את קוני, און מצד לשמש את קוני מאכט זיך, רופט זיך, א מציאות פון דעם מענטש. זאגט דער רבי, דאס איז דער חילוק בדקות, אויף דעם אופן, דער חילוק צווישן זהב און תחשים. זהב איז אויף דעם אופן פון ״אני נבראתי לשמש את קוני״. ס׳שטייט: ״לא נברא זהב אלא בשביל בית המקדש״. אבער לפועל איז פאראן זהב אויף דער וועלט. ״למה נברא?״ דאס הייסט, אין אנדערע ווערטער, דער מדרש זאגט: למעשה איז פאראן זהב. און דער זהב געפינט זיך שוין פון ששת ימי בראשית, און מען נוצט עס אויף נאך ריבוי ענינים.
15:58 ולכן עליך לדעת ש״לא היה העולם ראוי להשתמש בזהב״; העולם אינו צריך אותו. ו״לא נברא אלא בשביל בית המקדש״. למעשה, הזהב נברא בשביל בית המקדש. אבל בפועל הוא מציאות של זהב, ולכן יש לו עוד כמה וכמה שימושים. וצריך למצוא ב[לא ברור] מה יהיה השימוש האמיתי בו בקדושה. מה שאין כן התחשים מבטאים את ה״לא נבראתי״. העניין האמיתי של אחדות הוי' מתבטא בעניין התחשים. אומרים שאין שום [לא ברור]. אין אלא הקב"ה לבדו. והגישה לעולם באופן של ״לא נבראתי״ — ואת זה מלמדים אותנו התחשים — היא שכל המציאות מלכתחילה לא הייתה, וגם אחר כך לא הייתה. [לא ברור] בית המקדש, ובבית המקדש משתמשים גם בתחשים, ממילא היו תחשים. וזה נותן ליהודי דרך ברורה בעבודה, כי כך צריך יהודי לראות אפילו [לא ברור]: שמלכתחילה העולם אינו מציאות. אין כאן אלא אחד בלבד, ועם זה יש עולם. וזהו העניין האמיתי של ״לא נבראתי, אלא לשמש את קוני״ בעבודת האדם של כל יהודי. על כך אמר הרבי נקודה יפה מאוד: למה דווקא תחשים? איזה כוח יש דווקא בתחשים, שהם מבטאים עבורנו את הנקודה של העניין האמיתי באחדות הוי'?
15:58 און דעריבער זאלסטו וויסן זיין אז ״לא היה העולם ראוי להשתמש בזהב״; די וועלט דארף עס נישט. און ״לא נברא אלא בשביל בית המקדש״. לפועל איז דער זהב באשאפן געווארן בשביל בית המקדש. אבער לפועל איז עס א מציאות זהב, און דערפאר האט עס נאך כמה וכמה נוצן. און מען דארף געפינען אין די [לא ברור], וואס זאל זיין דער אמת׳ער נוצן אין קדושה. וואס שאין כן תחשים ברענגט ארויס דעם ״לא נבראתי״. דער אמת׳ער ענין פון אחדות הוי׳ ברענגט זיך ארויס דורך דעם ענין פון תחשים. וואס מ׳זאגט אז ס׳איז נישט דא קיין שום [לא ברור]. ס׳איז פאראן נישט מער ווי דער אויבערשטער אליין און איינעם בלבד. און דער צוגאנג צו וועלט אין דעם אופן פון ״לא נבראתי״ — און דאס תחשים לערנט אונז — אז די גאנצע מציאות איז מלכתחילה נישט געווען און ס׳איז ווייטער נישט געווען. [לא ברור] בית המקדש, און אין בית המקדש נוצט מען אויך תחשים, איז במילא געווען א תחשים. און דאס גיט א ריינעם אידן דעם דרך אין עבודה, ווייל אזוי דארף א איד אפקוקן אפילו [לא ברור]. אז עס דארף זיין מלכתחילה אז די וועלט איז קיין מציאות נישט. דא איז נישט דא מער ווי איינעם בלבד, און מיט דעם איז פאראן א וועלט. און דאס איז דער אמת׳ער ענין פון ״לא נבראתי, אלא לשמש את קוני״ אין עבודת האדם ביי יעדן אידן. אויף דעם וואס דער רבי האט געזאגט זייער א געשמאקע נקודה: פאר וואס פונקט אין תחשים? וואס איז פאראן א כח דווקא אין תחשים? וואס תחשים ברענגט אונז ארויס די נקודה פון דעם אמת׳ן ענין פון אחדות הוי׳.
17:22 להבין מה מוצאים כאן בעורות תחשים, שלא מוצאים בכל שאר הדברים. רש״י אומר שתרגום ״תחש״ הוא ״ססגונא״. ומה פירוש ״ססגונא״? רש״י מפרש שהוא ״שש ומתפאר בגוונין שלו״. לכאורה, מה רש״י בא לפרש כאן? בדרך כלל, כשרש״י רוצה להביא את התרגום, הוא אומר ״כתרגומו״. כאן הוא מרחיב את דברי התרגום ומפרש אותם. רש״י רוצה ליישב כאן שאלה פשוטה: הרי אומרים שהתחש היה רק לשעה. אם כך, קשה לומר שכבר הייתה למילה הזאת משמעות בארמית. הרי בכמה וכמה מקומות התרגום קורא למדינות ולדברים בשמם המקורי; הוא לא חייב לתרגם אותם לשפה אחרת. אם התחש היה דבר שקיים רק לשעה, קשה לומר שנוצרה למילה הזאת משמעות בארמית. על כך אומר רש״י: לא, ״ססגונא״ אינו תרגום המילה ״תחש״. התרגום בא להסביר מה היה מיוחד בתחש. ומה היה מיוחד בו? ״ססגונא״ — בעל חיים ש״שש ומתפאר בגוונין שלו״. זו אינה משמעות המילה ״תחש״, אלא תיאור של מה שהיה מיוחד בבעל החיים הזה. מדוע נבחר דווקא הוא, כך שאת עורותיו הניחו למעלה—
17:22 פארשטיין וואס מ׳געפינט דא ביי תחשים, וואס מ׳געפינט נישט אין אלע אנדערע ענינים. רש״י זאגט אז תחש איז דער תרגום ססגונא. און רש״י זאגט: וואס איז ססגונא? און רש״י טייטשט אז ער שש ומתפאר בגוונין שלו. לכאורה, וואס וויל רש״י דא טייטשן? בדרך כלל, ווען רש״י וויל זאגן א זאך כתרגומו, זאגט ער כתרגומו. דא פארברייטערט ער דעם תרגום און ער טייטשט עס אויס. און רש״י וויל דא באווארענען א פשוטע שאלה. לכאורה, מ׳זאגט דאך אז דער תחש איז נאר געווען לשעה. איז דאך שווער צו זאגן אז פאר דעם איז געווען א טייטש אויף דעם ווארט אויף ארמית. ווייל מ׳געפינט כמה וכמה פעמים אז דער תרגום, אויף נעמען פון מדינות און זאכן, רופט ער זיי מיטן זעלבן נאמען אזוי ווי ס׳איז. ער האט נישט געמוזט טייטשן אין אן אנדער שפראך. אויב תחש איז א זאך וואס איז נאר געווען לשעה, איז דאך שווער צו זאגן אז ס׳איז געווארן א טייטש אויף דעם ווארט אויף ארמית. אויף דעם זאגט רש״י אז ניין, דער תרגום איז נישט קיין תרגום פון דעם ווארט תחש. דער תרגום וויל מסביר זיין וואס איז געווען ספעציעל וועגן דעם תחש. וואס איז געווען ספעציעל וועגן דעם תחש? ססגונא. ססגונא איז נישט קיין טייטש פון תחש. ססגונא מיינט וואס איז געווען ספעציעל אין דעם בעל חי. פארוואס איז זיך אויסגעוועלט געווארן דער בעל חי, אז זיינע עורות האט מען געלייגט אויבן—
18:49 מעל המזבח, מעל הכול, ״עורות תחשים מלמעלה״? מה מיוחד בכך? על זה אומר התרגום ״ססגונא״: זה היה בעל חיים בעל ריבוי גוונים, והוא ״שש ומתפאר בגוונין שלו״. הגוונים האלה הם עיקר העניין. היה בהם צבע מיוחד ויופי מיוחד, שהוסיפו ליופיו של המשכן. אבל כאן נשאלת שאלה: לכאורה, עניין הגוונים, הצבעים, הוא דבר שולי לגמרי. צבע זה או צבע אחר. התחש הזה היה בעל חיים המורכב מגוונים, מצבעים, והוא עצמו שמח בצבעיו. מה כל כך חשוב בזה לעניין בניין בית המקדש? וכאן מגיעה הנקודה, בהמשך למה שדיברנו קודם, בסוגיית אחדות הוי׳. יש נקודה עשירה מאוד באחדות הוי׳ שאפשר ללמוד מהתחשים, ולומדים אותה באמצעות החסידות, מן העניינים שהבעל שם טוב גילה לנו. אחדות הוי׳ אינה רק הידיעה שיש עולם ויש בעל השפע, ובעל השפע בורא את העולם. אפשר לומר שבכללות הוא בעל השפע של כל הדברים, אבל לפרטי הבריאה אין שייכות אליו. אחד הדברים שאדמו״ר הזקן מסביר בתניא, בשער היחוד והאמונה, בביאור דברי הבעל שם טוב שהוא מביא, הוא שעיקר החידוש באחדות הוי׳ שנתגלה—
18:49 איבער דעם מזבח, איבער אלץ, עורות תחשים מלמעלה? וואס איז ספעציעל אין די ענינים? אויף דעם זאגט דער תרגום ססגונא: ס׳איז געווען א בעל חי וואס האט געהאט ריבוי גוונים, און ער איז שש ומתפאר בגוונין שלו. דאס, די גוונים, מאכן אויס דעם גאנצן ענין. און דאס איז ספעציעל געווען א ספעציעלע פארב, א ספעציעלער יופי, וואס האט צוגעגעבן דעם יופי פונעם משכן. אבער דא פרעגט זיך א שאלה: לכאורה, דער ענין פון גוונים, קאלירן, איז א זייטיגע זאך אין גאנצן. איין קאליר, יענע קאליר. דאס איז דער בעל חי, דער תחש, וואס איז צוזאמגעשטעלט פון גוונים, קאלירן, און ער אליין פרייט זיך מיט די קאלירן. וואס איז דאס אזוי וויכטיג אין דעם ענין פון בנין בית המקדש? נו, דא קומט די נקודה, בהמשך צו דעם וואס מ׳האט גערעדט פריער, די סוגיא פון אחדות הוי׳. זייער א רייכע נקודה אין אחדות הוי׳ וואס מ׳קען לערנען פון תחשים. און דאס איז מ׳לערנט דורך חסידות, ענינים וואס דער בעל שם טוב האט אונז מגלה געווען. אז דער ענין פון אחדות הוי׳ איז נישט בלויז צו לערנען אז ס׳איז דא א וועלט, איז דא א בעל השפע, און דער בעל השפע מאכט די וועלט. אבער דאס קען זיין אז בכללות איז ער דער בעל השפע, ער איז דער בעל השפע פון אלע ענינים, אבער די פרטי הבריאה האבן נישט קיין שייכות צו דעם בעל השפע. איינע פון די ענינים וואס דער אלטער רבי איז מסביר אין תניא, שער היחוד והאמונה, בביאור דעם וואס ער ברענגט בשם דעם בעל שם טוב, אז דער עיקר חידוש פון אחדות הוי׳ וואס איז נתגלה געווארן—
20:18 על ידי דוד המלך והבעל שם טוב הוא עניין האותיות המלובשות בתוך כל הנבראים, בתוך כל הרקיעים. הבעל שם טוב גילה שאחדות העולם עם הקב״ה אינה רק בכך שהוא בעל השפע בכללות, ואף לא רק בכך שהוא מהווה את העולם בכל רגע ורגע. עדיין אפשר לתאר בעל השפע שנמצא בריחוק: המהווה והנברא רחוקים זה מזה, וממילא גם לפרטי הנברא אין שייכות אל המהווה. על כך בא הבעל שם טוב ואומר: לא. יש אותיות, יש לשונות ויש צירופים. כל פרט בנברא קשור לכוח אלוקי המלובש בו באופן מסוים. מה עניינם של ריבוי האותיות, הגימטריות והצירופים? אדמו״ר הזקן אומר זאת בתניא: דבר הוי׳ מגיע עד כדי כך שלריבוי האותיות, הפרטים והאופנים יש שייכות לכל פרט בנברא. אין שום פרט בנברא שאינו קשור לכך, עד אפילו הדבר שלכאורה הוא הפשוט ביותר, החיצוני ביותר — צבע זה או צבע אחר. לכאורה, הצבעים של בעל חיים המורכב מצבעים יפים. בטבע הבריאה אין זה דבר מקרי. יש כאן השפעה, ומתוכה באים הצבעים היפים. ולכאורה אפשר לחשוב: מה זה משנה אם לבעל חיים יש—
20:18 דורך דוד המלך און דעם בעל שם טוב, איז דער ענין פון אותיות המלובשות בתוך כל הנבראים, בתוך כל הרקיעים. אז דער בעל שם טוב איז מגלה געווען אז די אחדות פון דער וועלט מיט דעם אויבערשטן איז נישט נאר אין דעם כללות׳דיגן ענין אז ער איז דער בעל השפע, און נישט נאר אז דער בעל השפע איז מהווה בכל רגע ורגע, אבער ס׳קען זיין אז ער איז א בעל השפע וואס דאס איז בריחוק. דער מהווה מיט דעם נברא זענען בריחוק זה מזה, און במילא האבן די פרטי היסודות אויך נישט קיין שייכות צו דעם מהווה. אויף דעם גייט דער בעל שם טוב און זאגט: ניין, ס׳זענען דא אותיות און ס׳זענען דא לשונות און ס׳זענען דא צירופים. יעדער פרט אין דעם נברא האט צו טון מיט דעם כח אלקי וואס איז מלובש באופן מסוים. וואס איז די ריבוי אותיות מיט די גימטריאות, מיט די צירופים? און דער אלטער רבי זאגט דאס אין תניא: וואס איז די לשון פון דבר הוי׳ וואס טראגט זיך צו, אז אלעס האט שייכות צו די ריבוי אותיות, פרטים ואופנים, יעדן פרט פונעם נברא. ביז אז ס׳איז נישטא קיין שום פרט אין דעם נברא, ביז דער ענין הכי — לכאורה דער ענין הכי פשוט, הכי חיצוני — דער קאליר, יענער קאליר. לכאורה, קאלירן פון א בעל חי, וואס איז צוזאמגעשטעלט פון שיינע קאלירן. בטבע הבריאה איז עס נישט קיין הפקר. ס׳איז אין דעם א השפעה געווען, און קומען די שיינע קאלירן. און די קאלירן, לכאורה, קען מען טראכטן, וואס איז נוגע אז א—
21:43 צבע כזה או צבע אחר? מאין זה נובע, ומה שייכותם של דברים כאלה לאחדות הוי׳? וזה מה שגילה הבעל שם טוב בעניין ההשגחה הפרטית: שום פרט בעולם החי אינו מתנהל בעולם מצד עצמו. יש השגחה פרטית מיוחדת על כל פרט ופרט שמתרחש אפילו בעולם החי. ועל דרך זה בעניין האחדות: כל פרט בבריאה, אפילו הדברים השוליים והחיצוניים ביותר, דברים שנראים חסרי תוכן — סוג כזה של צבע, סוג כזה של גוון, סוג כזה של סיבוב, [לא ברור] — גם לפרטי הצורה [לא ברור], בכל פרט יש עניין מיוחד המגלה את אחדותו של הקב״ה באופן המיוחד לאותו פרט. וכך גם בעניין התחש שהיה במשכן: סוג כזה של פרווה, סוג כזה של עור, שלא היה רק עור בעל צבעים. העור הוא ממין אדמוני, ויש בו צבעים וצורות. אלא שמטבעו זה היה בעל חיים. כפי שהוסבר, הדבר בא לבטא שאחדות הוי׳ מתגלה אפילו בכל פרט פשוט ושולי ביותר בעולם. אין שום פרט בעולם שאינו צריך לבטא את גדלותו של הקב״ה. וכשאומרים ״כל הנמצאים לא נמצאו אלא מאמיתת המצאו״, כלשון הרמב״ם, אין הכוונה רק לכל הנמצאים בכלל—
21:43 קאליר, יענער קאליר, דאס נעמט זיך, און דאס איז זאכן וואס אויך נישט, דאס אויך נישט, געשיכטעס צו די אחדות הוי'. און דאס האט דער בעל שם טוב מגלה געווען, אז דער בעל שם טוב האט מגלה געווען דעם ענין פון השגחה פרטית. אז נישט קיין שום פרט אין דעם עולם החי פירט זיך אן אין דער וועלט מצד עצמו. ס'איז פאראן השגחה פרטית מיוחדת על כל פרט ופרט וואס גייט פאר אפילו אין דעם עולם החי. על דרך זה דער ענין האחדות, אז יעדער פרט אין בריאה, אפילו ענינים הכי שוליים, הכי חיצוניים, ענינים וואס האבן אויך נישט קיין תוכן. אז דאס סארט צבע, דאס סארט קאליר, דאס סארט דריי, [לא ברור], אז דער פרט עניני צורה אין ענינים [לא ברור], יעדער פרט האט אין זיך אן ענין מיוחד וואס איז מגלה אחדותו של הקדוש ברוך הוא אין דעם אופן פון דעם פרט. און אזוי איז דא דער ענין תחש. און דאס וואס איז אין משכן געווען, אז דאס סארט פעל, דאס סארט עור, וואס איז נישט נאר געווען א צבע וואס האט קאלירן. עור איז א מין אדמוני וואס האט קאלירן מיט די צורות. נאר בטבע דאס איז געווען א בעל חי, א בעל חיים. ס'איז געווען, ווי ס'איז מסביר געווען, ס'ארויסברענגען, אז די אחדות הוי' זאגט זיך ארויס אפילו אין יעדן פרט הכי פשוט, הכי שולי אין דער וועלט. איז נישט קיין שום פרט אין דער וועלט וואס דארף נישט ארויסברענגען גדלותו של הקדוש ברוך הוא. און ווען מ'זאגט „כל הנמצאים לא נמצאו אלא מאמיתת המצאו“, כלשון הרמב"ם, מיינט מען נישט נאר בכלל כל
23:08 הנמצאים, אלא גם בפרט. כל פרט בנמצא מבטא את אמיתת הימצאו, קשור לאמיתת הימצאו, ולכן הוא מוכרח להיות דווקא באופן הזה. כי בפרט הזה, בצורה הזאת, בגוון הזה, מתבטא עומק אחדות הוי'. וכשהרבי מעביר את הדברים לעבודת השם, ל״אני לא נבראתי אלא לשמש את קוני״, נובעת מכך עבודת השם נפלאה, שבאה לידי ביטוי במנהגי ישראל. עבודת השם איננה רק באופן כזה: יש תרי״ג מצוות, אחר כך יש כוונת המצווה, ולכל מצווה יש הכוונות והביאורים שלה. אחר כך יש הידור מצווה ומנהגים — דברים שאינם כתובים במפורש בשולחן ערוך, דברים הקשורים למנהגי ישראל ולהידורי מצווה. שם אפשר לחשוב: נו, זה לא נורא. חסר פרט, ולא פרט עיקרי. בשולחן ערוך מובא העניין של ״זה א-לי ואנוהו״, עניין ההידור, עניין המנהג. אה, כך נהגו אצל חסידים. אבל נו, זה לא משנה, זה לא כל כך חשוב. אבל כשהרבי מדבר על כך בשיחה, הרי זה דבר נפלא: אצל הרביים, וגם אצל חסידים, הקפידו על מנהגי ישראל בהידור הגדול ביותר. כי הדבר מבטא את העומק שב״אני לא נבראתי אלא לשמש את קוני״: שכל פרט, אפילו פרט שולי וצדדי ביותר, נוגע לעבודת השם של ״אני לא נבראתי אלא לשמש את קוני״. מה המקור לכך?
23:08 הנמצאים, נאר בפרט. אז יעדער פרט אין דעם נמצא ברענגט ארויס מאמיתת המצאו, איז פארבונדן מיט אמיתת המצאו, איז מוז זיין דווקא באופן כזה, ווייל אין דעם פרט, אין דעם ציור, אין דעם גוון זאגט זיך ארויס דער עומק פון אחדות הוי'. און ווען דער רבי דאס גייט איבערטראגן אין עבודה, „אני לא נבראתי אלא לשמש את קוני“, אז פון דעם קומט ארויס א מורא'דיגע עבודה ששם, וואס דאס האט זיך אויפגעטאן אין מנהגי ישראל. עבודת השם איז נישט נאר באופן כזה: ס'איז פאראן דער ענין פון תרי"ג מצוות, דערנאך פאראן דער ענין פון כוונת המצוה, און יעדע מצוה האט אין זיך די כוונות און ביאורים. דערנאך פאראן הידור מצוה, מנהגים. זאכן וואס ס'שטייט נישט אין שולחן ערוך בפירוש. זאכן וואס דאס איז פארבונדן מיט מנהגי ישראל, זאכן וואס האבן מיט הידורי מצוה, וואס דארטן קען מען טראכטן: נו, איז נישט געפערלעך. פעלט א פרט, נישט קיין פרט עיקרי. שולחן ערוך איז געבראכט אלס דער ענין פון „זה א-לי ואנוהו“, דער ענין פון הידור, דער ענין פון מנהג. אה, ווען אזוי האט מען זיך געפירט ביי חסידים. אבער נו, מאכט נישט אויס, דאס איז נישט אזוי וויכטיג. יא, ווען דער רבי רעדט אין דער שיחה, דאס איז דאך נפלא, און ביי די רביים, אזוי אויך ביי חסידים, אז מ'האט מקפיד געווען אויף מנהגי ישראל מיטן גרעסטן הידור. ווייל דאס ברענגט ארויס דעם עומק אין „אני לא נבראתי אלא לשמש את קוני“. אז יעדער פרט, אפילו א פרט הכי שולי, הכי צדדי, איז נוגע אין דער עבודה ששם פון „אני לא נבראתי אלא לשמש את קוני“. וואס איז דער מקור פון דעם?
24:33 המקור הוא התחש. התורה רצתה שזה יהיה עור שיש בו כמה גוונים, אף שלגוונים אין קשר לתכונתו ולתוכנו. ובכל זאת, דרך הגוונים מתבטא כל העושר של המשכן. על דרך זה, דרך הפרטים ופרטי הפרטים, ההידורים והידורי ההידורים ומנהגי ישראל, מתבטאות האמת והשלמות בעבודת השם כאן למטה. וכך מכינים את עצמנו ואת העולם כולו להיות משכן לקב״ה, עד לבניין בית המקדש בקרוב ממש, שיהיה בתכלית השלמות. ויהיו מתכות, זהב וכסף וכל ענייני העשירות שיהיו בעם ישראל, כפי שהרבי דיבר בשיחה הידועה משנת נ״ב, שדרכו של אדמו״ר המהר״ש היא דרך העשירות. וזה נוגע היום לכל אחד דווקא בחיים, שתהיה דווקא עשירות בגשמיות ועשירות ברוחניות, ועל ידי זה להגיע ל״לא יהיה עסק כל העולם אלא לדעת את ה׳ בלבד, שנאמר: ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים״.
24:33 דאס איז פון תחש. אז אויב די תורה האט געוואלט אז דאס זאל זיין א פעל וואס ס'זענען מספר גוונים, און די גוונים האבן קיין שייכות נישט צו זיין תכונה און זיין תוכן. און פונדעסטוועגן, דורך די גוונים ברענגט זיך ארויס די גאנצע רייכקייט פון דעם משכן. על דרך זה, דורך די פרטים און פרטי פרטים, און הידורים און הידורי הידורים, און מנהגי ישראל, ברענגט זיך ארויס דער אמת און שלימות אין עבודה ששם כאן למטה. און אזוי גרייט מען צו זיך און די גאנצע וועלט אז ס'זאל ווערן א משכן פונעם אויבערשטן, ווי ס'וועט זיין בקרוב ממש צו דער בנין בית המקדש וואס וועט זיין בתכלית השלימות. און ס'וועט זיין מתכות זהב און כסף און אלע עניני עשירות וואס וועלן זיין בעם ישראל, ווי דער רבי האט גערעדט אין דער באוואוסטער שיחה פון נ"ב, אז דער דרך פון דעם רבי'ן מהר"ש איז דער דרך העשירות. און דאס איז נוגע היינט פאר יעדן איינעם דווקא בחיים, אז ס'זאל זיין דווקא עשירות בגשמיות און עשירות ברוחניות, און מיט דעם צוקומען צו דער „לא יהיה עסק כל העולם אלא לדעת את ה' בלבד, שנאמר ומלאה הארץ דעה את ה' כמים לים מכסים“.