לעבן חסידות · פרק 211 · 2026-01-13 · 20:29
*פרשת וארא תשפ"ו "וידעו מצרים כי אני הוי" די מטרה פון די מכות אין מצרים
תיאור הפרק
* תורה אור וארא ד״ה ויאמר וגו׳ קח את מטך * רשימות חוברת קל״ח
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 זה היה בשנים תרצ״ג. באותה תקופה אדמו״ר הריי״צ לא היה בקו הבריאות. כל מה שעבר עליו, כל הצרות שעבר ברוסיה, עם המאסר, עם המכות הקשות שספג ועם כל שאר הדברים — כל אלה הכבידו על גופו, רחמנא ליצלן. באותה תקופה אדמו״ר הריי״צ היה חולה מאוד, והיו בכך ניסים. כפי שהרבי סיפר כמה פעמים, הרופאים אמרו שפשוט על פי דרך הטבע, שמונה־עשרה שנות חייו האחרונות של אדמו״ר הריי״צ בעלמא דין, מאותן שנים, מתרצ״ב–תרצ״ג ועד תש״י, כולן לא היו על פי דרך הטבע. הגוף הקדוש היה במצב שהרופאים לא ידעו להסביר על פי דרך הטבע כיצד יכול היה לשאת את כל הייסורים שהיו לו במשך כל השנים הללו. אבל באותה תקופה לא נודע על מכתב, שהתגלה רק אחרי ג׳ תמוז, כלומר, רק בשנים האחרונות. זהו מכתב שהרבי כתב באותה תקופה לחותנו, אדמו״ר הריי״צ. זהו מכתב עשיר בתוכנו, שהרבי כותב לחותנו, לאדמו״ר הריי״צ. אפשר רק לתאר את היראה, הכבוד והביטול שהיו לרבי כלפי חותנו, אדמו״ר הריי״צ, כפי שידוע ומפורסם לכול. ואנחנו רואים זאת ב־
00:00 ס׳איז געווען אין די יארן תרצ״ג. דעמאלט איז דער רבי ריי״צ געווען זייער נישט געזונט. די גאנצע זאך וואס ער איז דורכגעגאנגען, די אלע צרות וואס ער האט דורכגעמאכט אין רוסלאנד, מיט דער תפיסה, מיט דעם וואס מ׳האט אים שטארק געקלאפט, מיט אלע זאכן — דאס האט געמאכט שווער אויפן גוף, רחמנא ליצלן. דעמאלט איז דער פריערדיקער רבי געווען שטארק נישט געזונט, און עס איז געווען נסים, ווי דער רבי האט דערציילט כמה פעמים, אז די דאקטוירים האבן געזאגט אז פשוט על פי דרך הטבע, די לעצטע אכצן יאר פון חיים חיותו פון דעם פריערדיקן רבי בעלמא דין, פון יענע יארן, פון תרצ״ב, תרצ״ג ביז תש״י, דאס איז אלץ געווען נישט על פי דרך הטבע. דער גוף הקדוש איז געווען אין אזא מצב, וואס די דאקטוירים האבן נישט געוואוסט קיין הסבר על פי דרך הטבע ווי ער האט געקענט אויסהאלטן די אלע יסורים וואס ער האט געהאט די אלע יארן. יענע צייט אבער איז נישט גלוי געווארן א בריוו. דער בריוו איז גלוי געווארן ערשט נאך ג׳ תמוז, יא, דאס הייסט ערשט אין די לעצטע יארן. א בריוו וואס דער רבי האט געשריבן צו דעם פריערדיקן רבי אין יענע צייט. און דער בריוו, דאס איז א רייכער בריוו וואס דער רבי שרייבט צו זיין שווער, צום רבי ריי״צ, וואס מ׳קען זיך נאר פארשטעלן וואס איז געווען די חרדה, דער כבוד, דער ביטול וואס דער רבי האט געהאט צו זיין שווער, צו דעם פריערדיקן רבי, וואס דאס איז דאך ידוע לכל ומפורסם. און מיר זעען דאס אין
01:39 שיחות של הרבי, כשהוא מדבר, תמיד. ואף על פי כן, רואים במכתב הזה שהרבי כותב לאדמו״ר הריי״צ ומסביר לו שצריך לעשות שינוי בהנהגה של חסידות חב״ד. הוא אומר לו ששמע תמיד מחסידים שאצל חסידי חב״ד לא מייחסים חשיבות למופתים. לא מייחסים חשיבות לכל העניין של עשיית מופתים, לכך שהרבי עושה מופתים; לא זה עניינה של חסידות חב״ד. עד כדי כך, שאצל חסידי חב״ד זו הייתה הקביעה, כפי שאמרו חסידים, שמופתים הם בשביל בני חם. כל העניין של עשיית מופתים הוא בשביל בני חם, בשביל מצרים. במצרים זקוקים למופתים כאלה. יהודים אינם צריכים מופתים. מבחינתם, לא זה כל העניין: הם מאמינים בקב״ה ואינם זקוקים למופתים. במילים אחרות, חסידים אמרו שחסידות חב״ד מלמדת אותנו שעבודת ה׳ צריכה להיות בדעת, בשכל, ״וידעתם כי אני ה׳״, כפי שכתוב בפרשתנו, בדעת ובאמונה, אבל לא בעניין של מופתים. המופתים נועדו לפרעה, שהיה צריך להביא אותו להכרה באלוקות. והבעל שם טוב מסביר שכל עשר המכות, דצ״ך, עד״ש, באח״ב — שלוש קבוצות המכות, השלוש הראשונות, השלוש הבאות וארבע האחרונות — נועדו להביא את פרעה להכיר בכך שהקב״ה נמצא בעולם, ו־
01:39 די שיחות ווי דער רבי רעדט, יא, שטענדיג. פונדעסטוועגן זעט מען אין דעם בריוו, אז דער רבי שרייבט דאס צום פריערדיקן רבי און ער איז מסביר, גיט אים צו פארשטיין אז מ׳דארף מאכן א שינוי אין דער הנהגה פון חסידות חב״ד. און ער זאגט אים אז ער האט געהערט פון חסידים שטענדיג, אז ביי חסידי חב״ד האלט מען נישט פון מופתים. מ׳האלט נישט פון דעם גאנצן ענין פון מאכן מופתים, אז דער רבי מאכט מופתים; נישט דאס איז דער ענין פון חסידות חב״ד. עד כדי כך, אז ביי חסידי חב״ד איז דאס דער פסק, ווי ס׳איז געזאגט ביי חסידים, אז מופתים איז פאר בני חם. אז דער גאנצער ענין פון מאכן מופתים, דאס איז פאר בני חם, מצרים. אין מצרים דארף מען אנקומען צו אזעלכע מופתים. אידן דארפן נישט קיין מופתים. אידן איז ביי זיך נישט דער גאנצער ענין, זיי גלייבן אין דעם אייבערשטן, און מופתים, זיי דארפן נישט אנקומען צו דעם. אין אנדערע ווערטער, חסידים האבן געזאגט אז חסידות חב״ד לערנט אונז אז ס׳דארף זיין דער ענין פון עבודת השם מיט דעת, מיט שכל, „וידעתם כי אני ה׳“, ווי עס שטייט אין אונזער פרשה, מיט דעת און אמונה, אבער נישט דער ענין פון מופתים. די מופתים, דאס איז געווען פאר פרעה, וואס דעם דארף מען מכיר זיין באלקות, און דער בעל שם טוב איז מסביר אז די אלע עשר מכות, דצ״ך, עד״ש, באח״ב, די דריי סוגים מכות, די ערשטע דריי, די אנדערע דריי, די לעצטע פיר, וואס איז געווען כדי צו מכיר זיין פרעה אז דער אייבערשטער איז אויף דער וועלט, און
03:08 שהוא מנהיג את העולם בהשגחה פרטית, ושהוא יכול לשנות את הטבע. אלה היו שלושה עניינים שפרעה לא האמין בהם, ובאמצעות כל המופתים האלה הבין פרעה שהקב״ה נמצא בעולם. אבל זה בשביל פרעה, בשביל חם, בשביל מצרים. יהודים, לעומת זאת, אינם זקוקים לכל העניין הזה. וממילא חסידים היו מזלזלים בכל העניין של סיפורי צדיקים ומופתים, אלא למדו אלוקות, חסידות וכל העניינים האלה. כותב הרבי לחותנו, לאדמו״ר הריי״צ, שבאמת, החסידים הראשונים היו חסידים גדולים, עובדי ה׳, יהודים שהיו שקועים בחסידות, ובאמצעות הבנת החסידות התרוממו אל הקב״ה ועבדו אותו באהבת ה׳ וביראת ה׳. אבל בוא וראה מה קורה עכשיו, בתקופה האחרונה: העולם של ימינו ממהר וטרוד מאוד בשעבוד הפרנסה, בכל הדאגות והטרדות ובגזירות שהיו אז. קשה מאוד ליהודי ללמוד ולעבוד את ה׳, ושכל הקשר שלו לאלוקות יבוא רק דרך הבנת החסידות. ואנחנו רואים במוחש שדווקא כשרואים מופת, שומעים על מופת או מספרים סיפור על עניין שצדיק עבר או פעל — כך היה אצל אדמו״ר הזקן, וכך כתוב בתניא, בפרק ה׳ של שער...
03:08 אז ער פירט אן מיט דער וועלט בהשגחה פרטית, און אז ער קען משנה זיין דעם טבע. דאס זענען געווען דריי ענינים וואס פרעה האט אין דעם נישט געגלייבט, און דורך די אלע מופתים האט פרעה דערהערט אז דער אייבערשטער איז אויף דער וועלט. אבער דאס איז פאר פרעה, פאר חם, פאר מצרים. אבער אידן דארפן נישט אנקומען צו דעם גאנצן ענין. און במילא האבן חסידים מזלזל געווען אין דעם גאנצן ענין פון סיפורי צדיקים און מופתים, נאר מ׳האט געלערנט אלקות, חסידות און אלע ענינים. שרייבט דער רבי צו זיין שווער, צום פריערדיקן רבי, אז באמת, אמת׳ע חסידים הראשונים, וואס זענען געווען גרויסע חסידים, און זענען געווען עובדי ה׳, און זענען געווען אידן, און זענען געווען אריינגעלייגט אין חסידות, און מיט הבנת החסידות האבן זיי זיך אויפגעהויבן צום אייבערשטן און צו דינען דעם אייבערשטן מיט אהבת השם און יראת השם. אבער גיי קוק וואס טוט זיך איצט אין דער לעצטער תקופה, אז די היינטיקע וועלט איז זייער פאריאגט און פארנומען מיט שעבוד פרנסה, מיט אלע דאגות און טרדות און גזירות וואס דעמאלט זענען פארגעקומען. יא, און עס איז זייער שווער פאר אן איד אז ער זאל לערנען און דינען דעם אייבערשטן, און אז זיין גאנצער קשר מיט אלקות זאל קומען נאר דורך הבנת החסידות. און מיר זעען במוחש, אז ממש ווען מ׳זעט א מופת, מ׳הערט א מופת, מ׳דערציילט א סיפור וואס א צדיק האט דורכגעמאכט, דורכגעטון אן ענין — ס׳איז געווען מיט דעם אלטן רבי, ס׳שטייט אין תניא, בפרק ה׳ פון שער...
04:27 היחוד והאמונה. מה פירוש הדבר? כפי שכתוב, ״בתחילה עלה במחשבה לברוא את העולם במדת הדין, ראה שאין העולם מתקיים, שיתף עמו מדת הרחמים״. אדמו״ר הזקן מפרש: מידת הדין היא הטבע, העולם שמצד שם אלקים, בגימטרייה ״הטבע״; ו״שיתף עמו מדת הרחמים״ פירושו, מסביר אדמו״ר הזקן, התגלות אלוקות על ידי צדיקים. מהם המופתים שבתורה? מהם הצדיקים, ומהם המופתים שהצדיקים עושים? זו הדרך שמגלה את שם הוי׳ בעולם. וכיום, המופת הזה ועוד מופת — הם שמרוממים את האדם, מוציאים אותו מהחומריות שלו, מן החומר שלו, וקושרים אותו לאלוקות. ובאמצעות זה אפשר לפעול. הרבי בעצם הסביר לאדמו״ר הריי״צ את העניין, ושאולי צריך לעשות שינוי בעניין הזה. על כך השיב אדמו״ר הריי״צ במכתב ארוך. המכתב נדפס בקובץ ״התמים״. אני חושב שהוא נדפס גם באגרות קודש. זהו מכתב עשיר ומרתק, שבו אדמו״ר הריי״צ מסביר מהי שיטת חב״ד, מה היה כל היחס של אדמו״ר הזקן, מהי חב״ד ביחס לעניין הכללי. זהו מכתב עשיר ומרתק, שתמצית דבריו היא מה שהרבי סיפר פעם, שנים לאחר מכן. אכן הייתה שיחה שבה הרבי סיפר על המכתב הזה.
04:27 האמונה. איז וואס איז דער פשט? אז ווי ס'שטייט, „בתחילה עלה במחשבה לברוא את העולם במדת הדין, ראה שאין העולם מתקיים, שיתף עמו מדת הרחמים“. טייטשט דער אלטער רבי: מדת הדין, דאס איז טבע, די וועלט וואס שטייט מצד שם אלקים, בגימטריא הטבע; און „שיתף עמו מדת הרחמים“ טייטשט דער אלטער רבי, אז דאס איז התגלות אלקות על ידי צדיקים. וואס איז דאס מופתים שבתורה? וואס איז דאס צדיקים, און וואס איז דאס מופתים וואס די צדיקים טוען? דאס איז די וועג וואס מגלה שם הוי' אין דער וועלט. איז היינט, מיט דעם מופת, מיט מער דעם מופת, דאס איז וואס הייבט אויף דעם מענטשן, שלעפט אים ארויס פון זיין חומריות, פון זיין חומר, און דאס איז אים מקשר מיט ג־טלעכקייט, און מיט דעם קען עס פועל זיין. דער רבי האט בעצם ביים פריערדיקן רבי געגעבן צו פארשטיין דעם ענין, און נאר אפשר דארף מען מאכן א שינוי אין דעם ענין. וואס אויף דעם האט דער רבי ריי"צ געענטפערט א לאנגן בריוו. דער בריוו איז געדרוקט אין קובץ התמים. נאר דער בריוו, איך מיין, דאס איז געדרוקט אויך אין אגרות קודש. ס'איז א געשמאקער, לאנגער בריוו, וואס דער פריערדיקער רבי איז דארט מסביר וואס איז די שיטה פון חב"ד, יא, וואס איז דער גאנצער יחס פון דעם אלטן רבי, וואס איז חב"ד לגבי, לגבי וואס איז הכלליות. יא, ס'איז א געשמאקער, רייכער בריוו, וואס איז א תמצית הדברים וואס דער רבי האט אמאל דערציילט יארן שפעטער. יא, ס'איז טאקע געווען א שיחה און דער רבי האט דערציילט בנוגע דעם בריוו.
05:53 הרבי עדיין לא אמר שהוא היה זה שכתב את המכתב. הרבי רק סיפר שהיה מישהו ששלח את המכתב והעיר על עניין המופתים בליובאוויטש, המופתים בחסידות, בחסידות חב"ד. והרבי ביאר אז שהבקשה פעלה פעולות. אבל השווער הסביר במכתב שבו השיב לו, ונתן לו להבין מדוע חב"ד שמה את הדגש על ידיעת אלוקות ועל לימוד חסידות, ועל הפנימיות; ומה פעל אדמו"ר הזקן בענייני החסידות שלו, חכמה בינה דעת וכו', ומה היה היחס של אדמו"ר הזקן לתורת המגיד ממעזריטש ולתורת הבעל שם טוב. אבל באותו מכתב עצמו אדמו"ר הריי"צ מבאר בהרחבה שכאשר היה צורך בכך — צורך לעשות חסיד, צורך להביא יהודי להכיר את הקב"ה, והדרך לכך הייתה דווקא באמצעות מופתים — היו מופתים אפילו אצל אדמו"ר הזקן. אפילו אצל אדמו"ר הזקן. והרבי דיבר אז בשיחה ואמר שכאשר היה צורך בכך, ראו במוחש — כך אמר הרבי — שהוא ראה במוחש אצל אדמו"ר הריי"צ, שאחרי שכתב את המכתב הזה והעיר על העניין, אכן חל שינוי בפועל ממש. הוא ראה אצל השווער, כפי שהרבי אמר, אצל אדמו"ר הריי"צ, מאז, במשך זמן רב...
05:53 דער רבי האט נאך נישט געזאגט אז ער איז געווען דער וואס האט געשריבן דעם בריוו. דער רבי האט נאר דערציילט אז ס'איז געווען איינער וואס האט געשיקט דעם בריוו און האט מעיר געווען אויף דעם ענין פון מופתים אין ליובאוויטש, מופתים בחסידות, בחסידות חב"ד. און דער רבי האט דעמאלט אויסגעטייטשט אז די בקשה האט געפועל'ט פעולות. אבער דער שווער האט מסביר געווען אין דעם בריוו וואס ער האט אים געענטפערט, האט אים געגעבן טאקע צו פארשטיין פארוואס חב"ד לייגט דעם דגש אויף דעם ענין פון ידיעת אלקות און לערנען חסידות, און אויף דער פנימיות, און וואס האט דער אלטער רבי אויפגעטאן מיט זיינע עניני חסידות, חכמה בינה דעת וכו', און דער יחס פון דעם אלטן רבי צו תורת המגיד, תורת הבעל שם טוב. אבער אין דעם זעלבן בריוו טוט דער פריערדיקער רבי ברייט ארויס, אז ווען ס'איז געווען נוגע, נוגע אויף מאכן א חסיד, נוגע צו מאכן א אידן אז ער זאל דערקענען דעם אויבערשטן, און ס'מיינט, דארף אנקומען נאר צו מופתים, איז געווען מופתים אפילו ביים אלטן רבי. אפילו ביים אלטן רבי. איז דער רבי האט דעמאלט גערעדט אין א שיחה און געזאגט אז ווען ס'איז געווען נוגע, האט מען געזען במוחש, אזוי האט דער רבי געזאגט, אז ער האט געזען במוחש ביי דעם רבי ריי"צ, ביי דעם פריערדיקן רבי, אז פון יענעם מאל וואס ער האט געשריבן אט דעם בריוו און האט מעיר געווען אויף דעם ענין, איז טאקע געווארן א שינוי בפועל ממש. ער האט געזען ביים שווער, ווי דער רבי האט געזאגט, ביים פריערדיקן רבי, פון יענעם מאל, פון לאנגע...
07:15 מאז, מופתים גלויים, עניינים של הבעל שם טוב והנהגה שלמעלה מדרך הטבע. וחסידים אמרו, ואולי הרבי עצמו אמר — אינני זוכר עכשיו בדיוק — שגם זה היה קשור למכתב, לרבי עצמו ממש. כלומר, אצל אדמו"ר הריי"צ, עם זה הייתה לו גם [לא ברור] של סכנה ממש. ואף על פי כן, למעלה מדרך הטבע, הוא עבר וצלח את כל העניינים שעבר אז. גם זה היה קשור למכתב הזה, לחילופי המכתבים האלה, אבל הנקודה היא שבחסידות צריכים להיות גם עניינים שלמעלה מדרך הטבע, ענייני מופתים, והוא ראה זאת במוחש. ואיך יכולים להיות מופתים? את זה רואים אחר כך גם אצל הרבי שלנו, שהמשך העניינים היה כזה שאצלנו ראו במוחש, מיד מאז שהרבי קיבל את הנשיאות, ואפילו עוד לפני י' שבט, כידוע, ריבוי מופתים. והלשון היא ״כידוע״, שהיו מופתים כאלה. היה ריבוי מופתים, הנהגה שלמעלה מדרך הטבע. אף שכידוע, אלה לא היו ענייניה של חסידות חב"ד. אבל אף על פי כן, כשהתעורר צורך בעניינים האלה. אנחנו מגיעים לדור שלנו, שגם הוא זקוק לעניינים כאלה, כדי להוציא את היהודי; ולמופתים, כדי שיהיה לו טעם בלימוד חסידות ובקשר עם הקב"ה וכו'.
07:15 יענעם מאל, מופתים גלויים, בעל־שם'סקע ענינים, און הנהגה שלמעלה מדרך הטבע. און איך, חסידים האבן געזאגט, נאר אפשר דער רבי האט אליין געזאגט, איך געדענק נישט איצט בפרטיות, אז עס איז געווען פארבונדן אויך מיט דעם בריוו, די רבי אליין גופא. דאס איז אז ביים פריערדיקן רבי, מיט דעם האט ער געהאט אויך [לא ברור] פון סכנה ממש. און פונדעסטוועגן איז למעלה מדרך הטבע ער דורכגעגאנגען און דורכגעלאפן די אלע ענינים וואס ער האט דעמאלט דורכגעלאפן. איז עס געווען אויך פארבונדן מיט אט דעם בריוו, מיט אט דעם חילוף המכתבים, אבער אויסברענגען אז אין חסידות דארף זיין די ענינים שלמעלה מדרך הטבע, עניני מופתים, און ער האט געזען במוחש. און ווי קען א מופתים זיין? אז אויף דעם זעט מען שפעטער אויך ביי אונזער רבי, יא, אז דער המשך הענינים, יא, אז ביי אונז האט מען געזען במוחש, יא, גלייך פון ווען דער רבי האט מקבל געווען די נשיאות, נאך פאר יו"ד שבט אפילו, כידוע, יא, געווען ריבוי מופתים. און דאס, לשון „כידוע“, אז ס'איז געווען אזעלכע מופתים. ס'איז געווען א ריבוי מופתים, הנהגה פון למעלה מדרך הטבע. הגם, כידוע, דאס איז נישט געווען, דאס איז נישט געווען ענינים פון חסידות חב"ד. אבער פונדעסטוועגן, ווען ס'האט זיך געמאכט די ענינים. מיר קומען צו גיין צו אונזער דור. וואס אונזער דור דארף אנקומען אויף אזעלכע ענינים אויך, כדי ארויסנעמען דעם אידן, און די מופתים כדי ער זאל האבן א געשמאק אין לערנען חסידות און אין אויבערשטן וכו'.
08:40 היו מופתים שלמעלה מדרך הטבע לגמרי. בפרשת השבוע אנחנו מוצאים את שני העניינים. כלומר, צריכים להיות אותות ומופתים; כשיש צורך במופתים, יש גם מופתים. ויש גם פנימיות: שיהיה העניין של ידיעת אלוקות, ולא יצטרכו להסתמך רק על מופתים. אנחנו מוצאים בפרשת השבוע, כשהקב"ה מדבר אל משה רבינו ומוסר לו מה לומר לבני ישראל, את שני הלשונות האלה. פעם אחת נאמר: ״וידעו מצרים כי אני הוי׳״ — שמצרים ידעו שיש אלוקים בעולם. ובפעם השנייה נאמר: ״וידעתם כי אני הוי׳״ — שבני ישראל ידעו שיש אלוקים בעולם. ומבואר בחסידות, הרבי מבאר זאת במאמר של בעל ההילולא של חודש טבת, [לא ברור], שיש הבדל גדול בין ״וידעו מצרים כי אני הוי׳״ לבין ״וידעתם כי אני הוי׳״. המשמעות שונה לגמרי. כשמדברים על בני ישראל, פירוש ״וידעתם״ הוא זה: כפי שהרבי מבאר, אצל בני ישראל במצרים הייתה קטנות. ובימים ההם, כשמשה רבינו בא אל בני ישראל ואמר להם ״פקד פקדתי״, שצריך לצאת מהגלות, הייתה לבני ישראל אמונה. ובני ישראל האמינו. ואמונה, כפי שתורת החסידות מבארת, היא בחינה של קטנות. כלומר, אמונה היא נקודה, נקודה קטנה, קטנות. מאמינים, אבל אין בכך שום מרחב, שום
08:40 געווען מופתים אין גאנצן שלמעלה מדרך הטבע. וואס אין היינטיגער פרשה, וואו מיר געפינען די צוויי ענינים. נו, צוויי ענינים, דאס הייסט, אז ס׳דארף זיין אותות ומופתים. ווען עס דארף אנקומען צו מופתים, איז פאראן מופתים אויך. און עס קומט א פנימיות, אז ס׳זאל זיין דער ענין פון ידיעת אלקות, און מ׳דארף נישט נאר אנקומען צו מופתים. געפינען מיר אין היינטיגער פרשה, ווען דער אויבערשטער רעדט צו משה רבינו און גיט אים איבער צו זאגן פאר אידן, די צוויי לשונות. איינמאל שטייט: ״וידעו מצרים כי אני הוי׳״, אז מצרים זאל וויסן אז עס איז דא א גאט אויף דער וועלט. און דאס צווייטע מאל שטייט: ״וידעתם כי אני הוי׳״, אז אידן זאלן וויסן אז עס איז דא א גאט אויף דער וועלט. איז מבואר אין חסידות, דער רבי איז מבאר דאס אין דעם מאמר דעם בעל ההילולא פון חודש טבת, [לא ברור], אז עס איז דא א גרויסער חילוק צווישן ״וידעו מצרים כי אני הוי׳״ און ״וידעתם כי אני הוי׳״. ס׳איז אן אנדערער טייטש אינגאנצן. אז ווען מיר רעדן פון אידן, איז דער טייטש ״וידעתם״ דאס: ווי דער רבי איז מבאר, אז אידן אין מצרים איז ביי זיי געווען קטנות. און אין יענע טעג, ווען משה רבינו איז געקומען צו אידן און גערעדט צו זיי אז ״פקד פקדתי״, אז מ׳דארף ארויסגיין פון גלות, איז ביי אידן געווען דער אמונה. און אידן האבן געגלויבט. און אמונה, ווי תורת החסידות טייטשט, איז א בחינה פון קטנות. דאס הייסט, אמונה, דאס איז א נקודה, א פינטעלע, קטנות. מ׳גלויבט, אבער ס׳איז נישט אין דעם קיין שום מרחב, קיין שום
10:13 עושר, שום דעת, שום השגה. האדם, הכלים שלו והנפש שלו, רחוקים מאוד מן האמונה. כפי שמבואר, הוא יכול להיות מאמין, ולאמונה אין שום קשר למעשיו. כמו שהגמרא אומרת: ״גנבא אפום מחתרתא רחמנא קריא״ — הוא מאמין בקב"ה והוא גנב. [לא ברור] וזה עניינה של האמונה מצד עצמה. ואת זה הרגיש משה רבינו אצל בני ישראל. וזה ההבדל בין פרשת שמות לפרשת וארא. בפרשת שמות עמדו בני ישראל כמאמינים, אבל חסרו להם השגה ודעת. בא משה רבינו ואומר: עכשיו יהיה ״וידעתם כי אני הוי׳״. לא רק אמונה, אלא גם דעת. שתתווספנה דעת, השגה והבנה בגדלות הוי׳, הבנה בקב"ה בשכל. וזה אחד העניינים העיקריים שפעל הרבי באמצעות חסידות חב"ד — חכמה, בינה, דעת — שתהיינה השגה והבנה בהרחבה בגדלות הוי׳. ומתוך כך האדם כולו יתמסר לקב"ה, עם הכלים הפנימיים שלו, שכלו ומידותיו, כפי שמבואר באריכות. זהו ״וידעתם״ בנוגע לבני ישראל. אבל כשמדובר במצרים, הרבי מפרש את ״וידעו״ באופן אחר. ״וידעו״ הוא מלשון שבירה. כפי שהוא מביא פסוק בספר שופטים: ״וידע בהם את אנשי סוכות״ — שהוא שבר אותם. המפרשים אומרים שגם ״וידע״ כאן הוא מלשון שבירה. וזה
10:13 רייכקייט, קיין שום דעת, קיין שום השגה. דער מענטש, זיינע כלים, זיין נפש, איז זייער ווייט פון דער אמונה. ווי ס׳איז מבואר, אז ער קען זיין א מאמין און ס׳האט גאר קיין שייכות נישט צו זיינע מעשים. ווי די גמרא זאגט: ״גנבא אפום מחתרתא רחמנא קריא״ — ער גלויבט אינעם אויבערשטן און ער איז א גנב. [לא ברור] און דאס איז דער ענין פון אמונה מצד עצמה. און דאס האט משה רבינו געפילט ביי אידן. און דאס איז דער חילוק צווישן פרשת שמות און פרשת וארא. אין פרשת שמות זענען אידן געשטאנען אלס מאמינים, אבער ס׳האט געפעלט ביי זיי דער ענין פון השגה און דעת. קומט צו גיין משה רבינו, זאגט: איצט איז ״וידעתם כי אני הוי׳״. נישט נאר אמונה, נאר אויך דעת. אז ס׳וועט צוקומען דעת, השגה והבנה אין דעם ענין פון גדלות הוי׳, און דעם אויבערשטן מיט שכל און הבנה. און דאס איז איינער פון די ענינים עיקריים וואס דער רבי האט אויפגעטאן מיט חסידות חב״ד — חכמה, בינה, דעת — אז ס׳זאל זיין השגה והבנה בהרחבה אין גדלות הוי׳. און דערביי זאל דער גאנצער מענטש זיך איבערגעבן צום אויבערשטן, מיט זיינע כלים פנימיים, זיין שכל, זיינע מידות, ווי ס׳איז מבואר באריכות. און דאס איז דא ״וידעתם״ בנוגע צו אידן. אבער ווען עס גייט וועגן מצרים, טייטשט דער רבי ״וידעו״ אן אנדער טייטש. ״וידעו״ איז מלשון שבירה. ווי ער ברענגט א פסוק אין שופטים: ״וידע בהם את אנשי סוכות״, אז ער האט זיי געבראכן. זאגן די מפרשים אז דאס ״וידע״ איז אויך מלשון שבירה. און דאס
11:42 זה הפירוש למה שהוא אומר: ״וידעו מצרים״ — שברו את קליפת מצרים באמצעות האותות והמופתים, המכות שהקב"ה הביא על המצרים. אלו היו אותות ומופתים שבהם ראו בגלוי את ידו של הקב"ה. כך נשברה קליפת מצרים. קליפת מצרים הייתה קליפה של טבע. עניינה של קליפת מצרים היה: ״מי הוי׳ אשר אשמע בקולו״. כמו שפרעה צעק: אין לי שום שייכות לשם הוי׳, שלמעלה מדרך הטבע; אין לי שום שייכות לאלוקות שנמצאת בעולם. מצרים הייתה כביכול תחת שלטון הטבע. הכול התנהל שם על פי דרך הטבע. אפילו גשם, כידוע, לא ירד במצרים. [לא ברור] הנילוס. הנילוס היה [לא ברור], כפי שמספרים סיפורי התורה. ופרעה עשה מכל העניין הזה [לא ברור], ממה שהנילוס נתן להם. זה היה עניין של היפך האלוקות. זה פרעה — פרעה צועק: ״מי הוי׳״, מה לזה ולאלוקות? [לא ברור] ובאמצעות המופתים, ״וידעו מצרים״, נשברה הקליפה, ואמיתת הוי׳ התגלתה במצרים עצמה. אבל כשמדובר ביהודים, זה נעשה על ידי משה רבינו. שמשה רבינו [לא ברור] אצלם. באמצעות עניין התורה, בדרך השגה, בדרך לימוד, ש[לא ברור] סדר הטבע, מסבירים זאת. שנותנים [לא ברור].
11:42 איז דער טייטש וואס ער זאגט: ״וידעו מצרים״ — מ׳האט געבראכן די קליפה פון מצרים דורך די אותות ומופתים, די מכות וואס דער אויבערשטער האט געברענגט אויף די מצריים. דאס זענען געווען אותות ומופתים, וואס מ׳האט געזען בגלוי דעם אויבערשטנס האנט. דורך דעם איז געבראכן געווארן די קליפה פון מצרים. די קליפה פון מצרים איז געווען א קליפה פון טבע. די קליפה פון מצרים איז געווען: ״מי הוי׳ אשר אשמע בקולו״. ווי פרעה האט געשריגן: איך האב קיין שייכות נישט צו שם הוי׳, למעלה מדרך הטבע; איך האב גאר קיין שייכות נישט מיט אלקות וואס איז דא אויף דער וועלט. מצרים איז כביכול אונטערן טבע. אלץ איז דארט געפירט געווארן על פי דרך הטבע. עס איז אפילו, כידוע, אין מצרים נישט געווען קיין גשם. [לא ברור] דער נילוס. דער נילוס איז [לא ברור], ווי די סיפורים אין דער תורה דערציילן. און פרעה האט געמאכט פון דעם גאנצן [לא ברור], פון דעם וואס דער נילוס האט זיי געגעבן. דאס איז געווען דער ענין פון היפך פון אלקות. דאס איז פרעה — פרעה שרייט: ״מי הוי׳״, וואס האט דאס צו טאן מיט אלקות? [לא ברור] און דורך די מופתים, ״וידעו מצרים״, איז די קליפה געבראכן געווארן, און דער אמת פון הוי׳ איז נתגלה געווארן אין מצרים גופא. אבער ווען עס רעדט זיך וועגן אידן, איז דאס דורך משה רבינו. משה רבינו זאל ביי זיי [לא ברור]. דורכן ענין פון תורה, דרך השגה, דרך לימוד, אז [לא ברור] די סדר פון טבע, דאס איז מסביר. אז מ׳גיט [לא ברור].
13:15 כשמשה רבינו בא אל פרעה, עוד לפני עשר המכות, יש בפרשה את כל הסיפור הזה. משה רבינו בא אל פרעה, והקב"ה אומר שכאשר יבוא אל פרעה, ייקח את המטה והוא יהפוך לתנין. פרעה קרא לכל החרטומים, לכל חכמי מצרים, והם לוקחים את מטה אהרן, והמטה הפך לתנין. והם לקחו את המטות שלהם, וגם הם הפכו לתנינים. ומה כל הסיפור? מטה אהרן הפך לתנין, ואחר כך חזר להיות מטה ובלע את שאר המטות. וזה הראה לפרעה את המופת. למעשה, מה כל העניין הזה? מה היה בו? הרי התורה אינה מספרת סתם נפלאות כאלה. מה הייתה כל המטרה בכך שמשה רבינו עשה את כל המהלך הזה? הוא לוקח מקל, המקל הופך לתנין, התנין חוזר להיות מקל, והוא בולע את שאר המקלות. האם זה היה פשוט כדי להראות שאפשר לעשות מופתים? הקב"ה עושה מה שהוא רוצה. למה לשחק איתם? אבל לכאורה יש כאן סוד גדול, והרבי מבאר זאת בפירוש נעים מאוד. זה מסביר את כל העניין, ומאפשר להבין גם את כל המטרה של גלות מצרים, גאולת מצרים, גאולתם של ישראל, ומהו ״וידעו מצרים כי אני הוי׳״. אדמו"ר הזקן מסביר: כל עניינה של גלות מצרים הרי ידוע. מובא בספרי האריז"ל שגלות מצרים הייתה כביכול כדי לברר את ניצוצות הקדושה שנפלו לתוך הקליפה בעקבות שבירת הכלים. כידוע, יש רפ"ח
13:15 בשעה שמשה רבינו קומט צו פרעה, נאך פאר די עשר מכות, איז דא דער גאנצער סיפור אין דער סדרה. אז משה רבינו קומט צו פרעה, און דער אויבערשטער זאגט: ווען ער קומט צו פרעה, זאל ער נעמען דעם מטה, און דאס וועט ווערן א תנין. פרעה האט גערופן אלע חרטומים, אלע חכמי מצרים, און זיי נעמען דעם מטה פון אהרן, און דער מטה איז געווארן א תנין. און זיי האבן גענומען זייערע מטות, און זיי זענען אויך געווארן תנינים. און וואס איז דער גאנצער מעשה? דער מטה פון אהרן איז געווארן א תנין, און דערנאך איז ער צוריק געווארן א מטה, און האט איינגעשלונגען די אנדערע מטות. און דאס האט געוויזן דעם מופת פאר פרעה. למעשה, וואס איז די גאנצע זאך? וואס איז געווען דערין? די תורה דערציילט דאך נישט אומזיסט אזעלכע נפלאות. וואס איז געווען די גאנצע מטרה וואס משה רבינו האט געמאכט דעם גאנצן שפיל? ער נעמט א שטעקן, דער שטעקן ווערט א תנין, דער תנין ווערט נאכאמאל א שטעקן, און ער שלינגט איין די אנדערע שטעקנס. דאס איז פשוט געווען צו ווייזן: קונצן, דאס קען מען. דער אויבערשטער טוט וואס ער וויל. וואס שפילט מען זיך מיט זיי? אבער לכאורה איז פאראן א סוד גדול, און דאס דער רבי איז מבאר, גאר א געשמאקע פירוש. דאס גיט דעם גאנצן ענין, דורך דעם אויך צו פארשטיין די גאנצע מטרה פון גלות מצרים, גאולת מצרים, גאולתם של ישראל, און וואס איז דער ״וידעו מצרים כי אני הוי׳״. מסביר דער אלטער רבי: דער גאנצער ענין פון גלות מצרים איז דאך ידוע. עס ברענגט זיך אין ספרי האריז״ל, אז הרי די גלות מצרים איז געווען כביכול כדי צו מברר זיין די ניצוצות הקדושה וואס זענען אריינגעפאלן אין קליפה דורך די שבירת הכלים. כידוע, עס זענען פאראן רפ״ח
15:03 ניצוצות, ניצוצות קדושה שנפלו ושנמצאים בכל דבר גשמי בעולם. בכל דבר גשמי בעולם, שהוא קליפה וסטרא אחרא, יש בתוכו פרי, יש בתוכו ניצוץ. הניצוץ האלוקי הוא המקיים ומחיה את הגוף, את החפץ, כל דבר. מתחת לקליפה ולסטרא אחרא יש חיות אלוקית; אחרת אין לדבר קיום. מצד הירידה, שבירת הכלים וההעלמות וההסתרים, הניצוץ הזה נסתר לגמרי בתוך העניינים, בתוך כל ההנהגה של הגלות. אלו קליפות פרעה ומצרים וכל העניינים שמסתירים על אלוקות. והמטרה בהימצאות דווקא במצרים הייתה בירור הניצוצות. מבואר ש״ערב רב״ — ״רב״ בגימטרייה ר"ב — אלו ר"ב ניצוצות שהיהודים הוציאו, ואחר כך נשארו פ"ו ניצוצות, בגימטרייה שם אלקים. וזוהי כל עבודת הבירורים עד ביאת משיח צדקנו. זהו, אם כן, כל העניין. וזה רמוז גם במאמר חז"ל: ״וינצלו את מצרים״ — ״עשאוה כמצולה שאין בה דגים וכמצודה שאין בה דגן״. מה פירוש הדבר? שבאמצעות בירור הניצוצות, ״וינצלו את מצרים״, הם רוקנו אותה, כמו שאומר התרגום, עשו אותה ריקה. ״וירקינו״ — הם גרמו לכך שמצרים תישאר ריקה, בלי שום ניצוץ קדושה. הם הוציאו את כל ניצוצות הקדושה, הן אלו שבבחינת דגים והן אלו שבבחינת דגן, עלמא דאתכסיא ועלמא דאתגליא. בחסידות מבוארים באריכות העניינים הפשוטים שהם פעלו במצרים, כל העבודה שעשו בגלות, בהיותם דווקא במצרים. ולכן הגיע קיצה של מצרים. ברגע ש־
15:03 ניצוצות, ניצוצות קדושה, וואס זענען אריינגעפאלן, וואס געפינען זיך אין יעדן דבר גשמי אויף דער וועלט. וואס יעדער דבר גשמי אויף דער וועלט איז קליפה וסטרא אחרא, האט אין זיך א פרי, האט אין זיך א ניצוץ. דער ניצוץ אלוקי, דאס איז מקיים ומחיה און גיט דעם גוף, דעם חפץ, יעדע זאך. אונטער דער קליפה וסטרא אחרא איז א חיות אלוקי; אנדערש קען עס נישט האבן קיין קיום. דאס איז מצד ירידה, שבירת הכלים און העלמות והסתרים. איז דער ניצוץ הזה באהאלטן ביז גאר אין ענינים, אין דער גאנצער מנהג פון גלות. דאס איז די קליפות פרעה ומצרים און אלע ענינים וואס פארשטעלן אויף געטלעכקייט. און דער ענין פון זיין דוקא אין מצרים איז געווען בירור הניצוצות. עס איז מבואר אז ערב רב — רב איז בגימטריא ר״ב — אז ר״ב ניצוצות וואס אידן האבן מוציא געווען, און עס זענען געבליבן שפעטער פון די פ״ו ניצוצות, בגימטריא שם אלקים. און דאס איז דער גאנצער עבודת הבירורים ביז ביאת המשיח צדקנו. דאס איז ממילא דער גאנצער ענין. און דאס איז מרומז אויך אין מאמר חז״ל: ״וינצלו את מצרים״ — ״עשאוה כמצולה שאין בה דגים וכמצודה שאין בה דגן״. וואס מיינט דאס? אז דורך בירור הניצוצות, ״וינצלו את מצרים״, האבן זיי, ווי דער תרגום זאגט, אויסגעליידיגט, געמאכט ליידיג. ״וירקינו״ — זיי האבן געמאכט אז מצרים זאל בלייבן ליידיג, אן קיין ניצוץ קדושה. ארויסגעשלעפט אלע ניצוצות קדושה, סיי די וואס זיינען בבחינת דגים, סיי בבחינת דגן, עלמא דאתכסיא, עלמא דאתגליא. עס איז אין חסידות מבואר באריכות די פשוטע ענינים וואס זיי האבן אויפגעטאן אין מצרים, די גאנצע עבודה וואס זיי האבן געטאן אין גלות, אין זיין דוקא אין מצרים. און דערפאר איז געווארן אויס מצרים. ווי נאר
16:44 הסתיימה עבודת הבירורים של מצרים, הסתיימה קליפת מצרים, כי התגלה שכאן יש א־ל עולם. כבר לא נותר שם דבר שתוכל להיות בו אחיזה, לא נשאר שום דבר; הכול התעלה לקדושה. על פי זה מובן כל הסיפור שהתרחש כאן. משה רבינו, כשהוא בא לראשונה אל פרעה, לפני כל המכות, מסביר לו מהי תכלית הכוונה של כל המכות הללו, ומהי תכלית הכוונה של גלות מצרים וגאולת מצרים. הוא אומר שכל העולם נמצא במטה. מטה — מה פירוש מטה? אדמו"ר הזקן מפרש ש״מטה״ הוא מלשון הטיה. מטה הוא המשכה, מקל שמורה על המשכה, שהיא המשכה מלמעלה למטה. ההמשכה היא אלוקות וחיות אלוקית, וזו ההטיה, ההמשכה של אלוקות. היא יורדת דרך כל סדר ההשתלשלות וכל המדרגות, עד שהיא מגיעה לכאן למטה, וממנה מקבלים כל הנבראים חיות. זהו המטה שנותן חיות לכל הנבראים; הכול מקבל חיות מהמטה האלוקי הזה. זו המשכת האלוקות וניצוצות הקדושה, הנמשכת ונכנסת לכל פרט בעולם, וממנה הכול מקבל חיות. והמטה נהפך לתנין. תנין הוא קליפה. ״פרעה התנים הגדול״, כתוב בהפטרה. הוא אומר שהמטה נהפך לתנין, שבאמצעות כל שבירת הכלים וכל העניינים האלה, מן המטה הזה
16:44 געענדיגט די עבודה פון בירורים פון מצרים, איז געווארן אויס קליפת מצרים, ווייל עס איז נתגלה געווארן אז דא איז א־ל עולם. עס איז שוין נישט געווען דארט וואס זאל בלייבן קיין אחיזה, עס איז געבליבן קיין שום זאך; אלץ איז נתעלה געווארן צו קדושה. וואס על פי זה איז פארשטענדיג דער גאנצער סיפור וואס איז דא פארגעקומען. משה רבינו, די ערשטע מאל קומט ער צו גיין צו פרעה, פאר די אלע מכות, גיט אים צו פארשטיין וואס איז די תכלית הכוונה פון די אלע מכות, און וואס איז די תכלית הכוונה פון גלות מצרים און גאולת מצרים. זאגט ער אז די גאנצע וועלט געפינט זיך אין א מטה. מטה — וואס טייטש מטה? טייטשט דער אלטער רבי, מטה דאס איז מלשון הטיה. מטה דאס איז המשכה, א שטעקן וואס באווייזט אויף המשכה, וואס דאס איז המשכה מלמעלה למטה. די המשכה איז אלקות, און חיות אלקי, וואס דאס איז די הטיה, די המשכה פון געטלעכקייט. דאס קומט אראפ דורך אלע סדר השתלשלות און אלע מדרגות, ווי דאס קומט אראפ דא למטה, און פון דעם באקומען חיות אלע נבראים. דאס איז דער מטה וואס גיט חיות אלע נבראים; אלץ באקומט חיות פון דעם מטה אלקי. דאס איז די המשכה פון אלקות און די ניצוצות קדושה, וואס דאס איז וואס נמשך און קומט אריין אין יעדן פרט אין דער וועלט, און אלע באקומען חיות. און דער מטה איז נהפך לתנין. תנין דאס איז קליפה. ״פרעה התנים הגדול״, שטייט אין דער הפטורה. זאגט ער אז דער מטה איז נהפך לתנין, אז דורך די גאנצע שבירת הכלים און די אלע ענינים איז פון דעם מטה
18:07 נעשה מן התנין. אבל מהי האמת של המציאות? היה שם מטה. עצם המטה נשאר קיים; הכול אלוקות, אלא שכאן למטה הוא נעשה תנין. וכשמשה רבינו בא אל פרעה ומראה לו שהתנין חוזר להיות מטה, ושהמטה בולע את כל המטות האחרים, הוא לוקח את כל הקליפות האחרות, את הדברים שהם מצרים ואת התנינים, ומכניס את כולם לתוך מטה אהרן. ומטה אהרן נעשה שוב מטה דקדושה. הוא אומר: זהו כל העניין. העבודה של יהודים היא להחזיר את התנין, לשבור אותו באמצעות כל הדברים שהם עושים; וכעת, באמצעות המכות, הייתה שבירה. ״וידעו״ — מה פירוש ״וידעו מצרים״ כאן? ״וידעו״ מלשון שבירה: לשבור את הקליפה של מצרים, עד שהעולם יכיר ש״כי אני הוי׳ בקרב הארץ״, שכל העולם הוא הוי׳ אחד, ואין שום דבר מלבד הקב״ה. ואז תוכל להיות אצל יהודים המשמעות האמיתית של ״וידעתם כי אני הוי׳״ — ההתגלות של שם הוי׳ שלמעלה מהשתלשלות, שתתגלה דרך פרעה, דרך המטה ופרעה, וכל העניינים האלה. וזהו הסיפור כפשוטו, וכפי שמובן, זוהי עבודה של כל יהודי. כשיהודי נכנס ל[לא ברור], ששוברים את הטבע, שוברים את העולם, יכולה להתגלות האמת שכאן ״הוי׳ לעולם״,
18:07 געווארן פון דעם תנין. אבער וואס איז דער אמת המציאות? ס'איז געווען א מטה. אז עצם המטה איז קיימא, איז אלץ ג־טליכקייט, נאר ס'איז געווארן דערפון דער תנין דא למטה. און בשעה אז משה רבינו קומט צו פרעה, און באווייזט אים אז דער תנין ווערט צוריק א מטה, און ער איז בולע די אלע אנדערע מטות, און ער מאכט פון אלע אנדערע קליפות, די זאכן וואס איז מצרים, און וואס זיינען די תנינים, און ער נעמט זיי אלע אריין אין מטה אהרן, און פון מטה אהרן ווערט דאס אלץ נאך אמאל צוריק א מטה דקדושה, זאגט ער, דאס איז דער גאנצער ענין. אז די עבודה פון אידן איז אז זיי נעמען צוריק דעם תנין, צוברעכן דורך די אלע ענינים וואס זיי טוען, און איצט דורך די מכות איז געווען ברעכן. וידעו, וואס איז דא „וידעו מצרים“? וידעו מלשון שבירה, דורכברעכן די קליפה פון מצרים, ביז אז די עולם וועט דערקענען אז „כי אני הוי׳ בקרב הארץ“, אז די גאנצע וועלט איז איין הוי׳ אחד, ס'איז דאך קיין שום זאך אויסער דעם אויבערשטן. און ביי אידן וועט דעמאלט קענען זיין דער אמת'ער ענין פון „וידעתם כי אני הוי׳“, די התגלות פון שם הוי׳ שלמעלה מהשתלשלות, וואס דאס וועט נתגלה ווערן דורך פרעה, דורך מטה און פרעה, די אלע ענינים. און דאס איז דער סיפור הפשוט, ווי דאס איז פארשטענדיג, אז דאס איז אן עבודה פון יעדער איד. אז בשעה אז א איד איז אריינגעקומען צו [לא ברור], וואס ברעכן דעם טבע, ברעכן וועלט, קען נתגלה זיין אז דא איז אמת הוי׳ לעולם,
19:24 שכאן יש א־ל עולם. אבל לאחר מכן צריך לבוא העניין האמיתי של ידיעת הוי׳: ללמוד חסידות, ללמוד פנימיות התורה, ללמוד אחדות הוי׳, להתבונן ולהפנים את משמעות הדברים, כדי שהאמונה בקב״ה תרד אל הדעת. דעת לא רק באלוקות המלובשת בטבע, ממלא כל עלמין, אלא דעת בשם הוי׳ שלמעלה מן הטבע. ו״וידעתם כי אני הוי׳״ — זוהי ההכרה האמיתית, עד לעניין האמיתי שיתגלה כשמשיח יבוא, שאז יהיה ״ומלאה הארץ דעה את הוי׳ כמים לים מכסים״. מ״וידעתם כי אני הוי׳״, שהתחיל אצל משה רבינו, נגיע לידיעה האמיתית שתהיה בביאת המשיח, לידיעת אלוקות בתכלית השלמות. ואז הנחש [לא ברור] יהפוך; מן הנחש הקדמוני, מן התנין, ייעשה עניין של קדושה. כן, נחש בגימטרייה משיח, כפי שכתוב בספרים. כך תתגלה הפנימיות של העולם כולו, כשיהיה ״חשוכא לנהורא״ והעולם יואר, ״ואת רוח הטומאה אעביר מן הארץ״. וממילא יהיה ״ומלאה הארץ דעה את הוי׳ כמים לים מכסים״.
19:24 דא א־ל עולם. אבער נאך דעם דארף זיין דער אמת'ער ענין פון ידיעת הוי׳, פון לערנען חסידות, און לערנען פנימיות התורה, לערנען אחדות הוי׳, זיך מתבונן זיין און דערהערן וואס אין דעם, אז די אמונה אין אויבערשטן זאל אראפקומען אין דעת. דעת נישט נאר אין אלקות וואס איז מלובש אין טבע, ממלא כל עלמין, נאר דעת אין שם הוי׳ שלמעלה מן הטבע. און דער „וידעתם כי אני הוי׳“, דאס איז די הכרה האמיתית. צו דער אמת'ער ענין פון דאס וואס וועט נתגלה ווערן ווען משיח וועט קומען, וואס דעמאלט וועט זיין „ומלאה הארץ דעה את הוי׳ כמים לים מכסים“. אז פון די „וידעתם כי אני הוי׳“ וואס איז אנגעהויבן ביי משה רבינו, וועט מען אריינקומען צו די ידיעה האמיתית וואס וועט זיין בביאת המשיח, אין די ידיעה פון אלקות וואס וועט זיין בתכלית השלמות. וואס דעמאלט וועט דער נחש [לא ברור] ווערן, פון דעם נחש הקדמוני, דעם תנין, וועט ווערן פון דעם דער ענין פון קדושה. יא, נחש בגימטריא משיח, ווי ס'שטייט אין ספרים. אזוי וועט נתגלה ווערן דער פנימיות פון דער גאנצער וועלט, ווען עס וועט ווערן חשוכא לנהורא און ס'וועט ווערן ליכטיג אויף דער וועלט, „ואת רוח הטומאה אעביר מן הארץ“. און במילא וועט זיין „ומלאה הארץ דעה את הוי׳ כמים לים מכסים“.