תמלולי פודקאסטים · חב"ד Englishחב"דפדיה

לעבן חסידות · פרק 185 · 2025-07-09 · 20:47

פרשת בלק (תשפ"ה) דרך כוכב מיעקב דער כח פון א אידן צו משפיע זיין ברכות וישועות

תיאור הפרק

פרשת בלק תשפה אידיש דרך כוכב מיעקב דער כח פון א אידן משפיע זיין ברכות וישועות * אור תורה להרב המגיד ממעזריטש פרשת בלק * ⁠קדושת לוי פרשתינו * ⁠מאור עיניים פרשת פנחס * ⁠מאמר ד״ה דרך כוכב תשל״ג * ⁠לקוטי שיחות חלק ב פרשת בלק

תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.

00:00 חסיד אחד, ר' אברהם פריש, היה מתלמידי תומכי תמימים בליובאוויטש, בימי אדמו"ר הרש"ב. לימים היה מגדולי המקורבים של אדמו"ר הרש"ב, של אדמו"ר הריי"צ, הרבי הקודם, ושל הרבי. עוד לפני מלחמת העולם השנייה הוא כבר התגורר בארץ ישראל: הוא הגיע אליה כמה שנים לפני המלחמה, לאחר שיצא מרוסיה עם משפחתו. זהו סיפור ארוך בפני עצמו. הוא גר עם משפחתו בארץ ישראל, אבל כמה חודשים לפני שפרצה המלחמה נסע לאמריקה. ואז פרצה המלחמה במפתיע, והוא נתקע באמריקה בעוד משפחתו נשארה בארץ ישראל. במשך כל שנות המלחמה, כמה וכמה שנים, הוא נשאר באמריקה, ומשפחתו התגוררה בארץ ישראל. באותה תקופה הגיע גם אדמו"ר הריי"צ לאמריקה, לאחר שניצל מן המלחמה. ר' אברהם פריש היה מבני הבית שלו. בכל התקופה שבה שהה לבדו באמריקה הוא היה בן בית אצל אדמו"ר הריי"צ, ועסק בעניינים הקשורים להפצת המעיינות, להפצת החסידות ולהפצת דרכו, כפי שאפשר לראות במאמרים ובכתבים של אדמו"ר הריי"צ מאותה תקופה. הוא היה מקורב מאוד ל־

00:00 א חסיד, ר' אברהם פריש, איז געווען פון די תמימים אין ליובאוויטש, אין צייטן פון רבי רש"ב. שפעטער איז ער געווען פון די גדולי המקורבים פון רבי רש"ב, פון רבי ריי"צ, פון פריערדיקן רבי'ן און פון דעם רבי'ן. אין די צייטן פון דער צווייטער וועלט־מלחמה — ער האט שוין געוואוינט פריער, ער איז געקומען קיין ארץ ישראל עטליכע יארן נאך פאר דער צווייטער וועלט־מלחמה. ער האט געוואוינט אין ארץ ישראל מיט דער משפחה, ארויסגעקומען פון רוסלאנד; דאס איז א גאנצע אריכות הסיפור. ער האט געוואוינט מיט דער משפחה אין ארץ ישראל. אבער עטליכע חדשים איידער די מלחמה איז אויסגעבראכן, איז ער געפארן קיין אמעריקע. און דעמאלט איז פלוצלינג אויסגעבראכן די מלחמה, און ער איז געבליבן שטעקן אין אמעריקע, די משפחה אין ארץ ישראל. און די אלע יארן, כמה וכמה שנים, די אלע יארן פון דער מלחמה איז ער געבליבן אין אמעריקע, עטליכע יארן, און די משפחה האט געוואוינט אין ארץ ישראל. רבי ריי"צ איז דעמאלט אנגעקומען אין אמעריקע, אויך געראטעוועט פון דער מלחמה, געקומען קיין אמעריקע. ר' אברהם פריש איז געווען פון די בני בית, סיי איז געווען אזוי אין דער גאנצער תקופה וואס ער איז געווען אליין אין אמעריקע, איז ער געווען א בן בית ביי רבי ריי"צ, ביים פריערדיקן רבי'ן. און ער האט געטאן אזעלכע זאכן און עניינים פארבונדן מיט הפצת המעיינות, הפצת חסידות, הפצת זיין דרך, וואס מ'קען זען אין די מאמרים, די כתבים פון פריערדיקן רבי'ן, פון רבי ריי"צ אין יענער תקופה. ער איז געווען זייער מקורב צו

01:36 בית הרב. אחד הסיפורים שסיפר היה כך: משפחתו וילדיו התגוררו בארץ ישראל, והוא היה רחוק מהם והתכתב איתם במכתבים. פעם שמע שילדיו, מסכנים, אינם בקו הבריאות. הוא קיבל ברכות; אדמו"ר הריי"צ בירך שהכול יהיה בסדר. אבל במשך הזמן, כך נראה, המצב נעשה קשה ומסובך יותר. אחת מבנותיו של ר' אברהם פריש, שהייתה בארץ ישראל, הגיעה למצב של סכנה. המצב הלך והחמיר, עד שנכנס ליחידות אצל אדמו"ר הריי"צ וביקש שוב ברכה לבתו, שתחלים ותזכה לרפואה שלמה. אחרי ששטח את בקשתו, אמר במבוכה, כשפניו מושפלות מעט: ״רבי, הרי המילה שלכם לא הולכת לאיבוד״. כלומר, אם הרבי אומר, הדבר בוודאי יתקיים. הוא אמר זאת בשקט, כביכול מתחת לשפם. אדמו"ר הריי"צ שמע אותו, הביט בו בפנים רציניות מאוד ואמר לו בלשון תקיפה: ״המילה שלי לא תלך לאיבוד, לא למעלה ולא למטה. וצריך לומר זאת בדגש ולא ברפה״. כלומר, צריך לומר זאת בתוקף, ולא במבוכה, בפנים מושפלות,

01:36 בית הרב. איז איינער פון די סיפורים וואס ער האט דערציילט: די משפחה האט דאך געוואוינט אין ארץ ישראל, און די קינדער, און ער איז געווען ווייט און האט זיך געשריבן בריוון. ס'איז געווען אמאל א מעשה וואס ער האט געהערט פון די קינדער, אז זיי זענען געווען נישט געזונט, נעבעך. און ער האט באקומען ברכות; דער פריערדיקער רבי האט געגעבן ברכות אז אלץ וועט זיין בסדר. אבער במשך הזמן, ווייזט אויס, דער מצב איז געווארן שווערער, מער קאמפליצירט. ס'איז געווען א מצב פון א סכנה ביי איינע פון די טעכטער פון ר' אברהם פריש, וואס איז געווען אין ארץ ישראל. און דער מצב איז געווארן שווערער און שווערער, ביז אז ער איז אריינגעגאנגען צום פריערדיקן רבי'ן, איז אריינגעגאנגען צו רבי ריי"צ אין יחידות. און ער האט געבעטן נאך אמאל א ברכה פאר דער טאכטער, אז זי זאל ווערן געזונט, זאל האבן א רפואה שלמה. און ער האט זיך אזוי ארויסגעזאגט, און עפעס פארשעמטערהייט געקוקט אזוי מיט'ן פנים פארשעמט, זאגט ער: „רבי, אייער ווארט גייט דאך נישט פארפאלן.“ ס'הייסט, אז דער רבי זאגט, וועט דאך זיכער מקויים ווערן. און ער האט עס געזאגט אזוי שטילערהייט, אונטער דער נאז, ווי מ'זאגט. דער פריערדיקער רבי האט עס געהערט. דער פריערדיקער רבי האט געקוקט גאר אויף אן ערנסטן פנים און האט אים געזאגט מיט א שטרענגן לשון: „מיין ווארט וועט נישט פארפאלן, נישט למעלה, נישט למטה. און מ'דארף דאס זאגן מיט א דגש און נישט מיט א רפה.“ ס'הייסט, אז מ'דארף דאס זאגן שטארק, נישט אז מ'זאגט עס אזוי פארשעמטערהייט מיט'ן פנים אראפ,

03:12 ובקול חלש. אדמו"ר הריי"צ אמר זאת בתקיפות, וחזר על דבריו כמה פעמים, שוב ושוב: ״המילה שלי לא תלך לאיבוד, לא למעלה ולא למטה. וצריך לומר זאת בדגש ולא ברפה״. הוא אמר זאת כמה פעמים, ור' אברהם פריש סיפר שהדברים חדרו לכל עצמותיו ונחרתו בו לכל החיים. ואכן, ברוך השם, הבת הבריאה. לימים הייתה מבני משפחת וולף בארץ ישראל, אחת המשפחות החשובות מאוד של חסידים ושלוחים בארץ הקודש. ר' אברהם פריש נהג להעיר על סדר היום, פרשת בלק, בהמשך לסיפור הזה. הוא אמר: בין הפסוקים העוסקים בברכות בלעם ובענייני ברכות מופיע הפסוק ״לא איש א־ל ויכזב ובן אדם ויתנחם״. מה אומר בלעם? שהקב״ה אינו אדם. וכי דבריו יתבררו כדברי שקר? וכי הוא חוזר בו מדבריו? ״לא איש א־ל ויכזב ובן אדם ויתנחם״ — הקב״ה אינו בן אדם שמתחרט. ״ההוא אמר ולא יעשה״ — הקב״ה אומר, ובוודאי יקיים. [לא ברור] שלכאורה נשאלת שאלה: לשון הפסוק אינה מובנת. הוא אומר ״לא איש א־ל״

03:12 און עס אזוי זאגן אויף א שוואכן אופן. דער פריערדיקער רבי האט עס ארויסגעזאגט מיט א שטארקן אויסדרוק. און ער האט עס איבערגעזאגט כמה פעמים, נאך אמאל און נאך אמאל: „מיין ווארט וועט נישט פארפאלן, נישט למעלה, נישט למטה. און מ'דארף דאס זאגן מיט א דגש און נישט מיט א רפה.“ און ער האט עס געזאגט כמה פעמים, און ר' אברהם פריש האט דערציילט אז עס האט אים דורכגענומען אלע זיינע ביינער. עס איז געווארן ביי אים איינגעקריצט לכל החיים. און דא, ברוך השם, די טאכטער איז געווארן געזונט. שפעטער איז זי געווען פון די חשובע משפחות, משפחת וואלף אין ארץ ישראל, איינע פון די גאר חשובע משפחות חסידים און שלוחים אין ארץ הקודש. ר' אברהם פריש פלעגט זאגן, פלעגט טון הערות אויף היינטיגן סדר, אויף פרשת בלק, בהמשך צו דעם סיפור. ר' אברהם פריש האט דא הערות און האט געזאגט: וואס עס שטייט אין היינטיגן סדר אין פרשת בלק, אין עניינים וואס רעדן די ברכות פון בלעם און אלע ענייני ברכות, איז צווישן זיי פאראן א פסוק: „לא איש א־ל ויכזב ובן אדם ויתנחם“. וואס בלעם זאגט? אז דער אויבערשטער איז נישט קיין מענטש. וואס הייסט? זיינע ווערטער וועלן פארלויגן ווערן, און זיינע ווערטער זאגן זיך ארויס פאלשע ווערטער? ער נעמט צוריק פון זיי? „לא איש א־ל ויכזב ובן אדם ויתנחם“. דער אויבערשטער איז נישט קיין בן אדם וואס האט חרטה. „ההוא אמר ולא יעשה“ — דער אויבערשטער זאגט און וועט זיכער מקיים זיין. [לא ברור] אז לכאורה פרעגט זיך א קשיא, לכאורה איז דער לשון פון פסוק נישט פארשטאנדיק, אז ער זאגט „לא איש א־ל“

04:51 ״ויכזב״. ״לא איש א־ל ויכזב״. כלומר, הקב״ה אינו אדם. מה פירוש הדבר? הרי לשון הפסוק היא ״לא איש א־ל ויכזב״: הקב״ה אינו איש שמכזב. מהו ״לא איש א־ל ויכזב״? סדר המילים בפסוק כתוב לכאורה הפוך. אלא אדרבה, יש לפרש זאת בהמשך לתוכן הסיפור: כאן מדובר דווקא על משה רבינו, על צדיק. הפסוק אינו מדבר על הקב״ה, אלא לכך הוא מכוון. בלעם רצה לדבר על מעלתו של משה רבינו, ועל ״אתפשטותא דמשה בכל דור ודור״. ״אתפשטותא דמשה בכל דור ודור״. מדובר על משה רבינו, על הצדיק, על הרבי. ועל הצדיק הזה הוא אומר שיש לדעת ש״לא איש א־ל ויכזב״: ״איש א־ל״ הוא הצדיק שנקרא כך. הרי נאמר ״תפילה למשה איש האלקים״ — אדם אלוקי. אם כן, ״לא איש א־ל״: איש הא־ל, איש האלקים, הרבי, הצדיק — כשהוא נותן ברכה טובה, מבטיח הבטחה טובה או אומר מילה, בוודאי ״לא יכזב״, דברו לא יתבטל, חס ושלום. ״ובן אדם ויתנחם, ההוא אמר ולא יעשה, ודיבר ולא יקימנה״? דברו של צדיק בוודאי לא יתבטל, לא למעלה ולא למטה. וצריך לומר זאת בדגש, ולא ברפה, ביחס לפסוק ״לא איש א־ל ויכזב״. ובכלל, בכל הסדר הזה, סדר שמלא ברכות, և

04:51 ויכזב. לא איש אל ויכזב. רצו זאגן: דער אייבערשטער איז נישט קיין מענטש. וואס הייסט דאס? איז דאך דער לשון: ״לא איש אל ויכזב״. גאט איז נישט קיין איש וואס איז מכזב. וואס איז דאס ״לא איש אל ויכזב״? דער סדר אין פסוק שטייט געשריבן פארקערט. אדרבה, טייטשט בהמשך לתוכן הסיפור. אז דאס רעדט מען גאר בענין משה רבינו, בענין א צדיק. רעדט נישט דאס וועגן דעם אייבערשטן, נאר וועגן דעם זוכט דער פסוק. דער פסוק וויל זאגן: בלעם האט געוואלט זאגן בענין די מעלה פון משה רבינו, און אתפשטותא דמשה בכל דור ודור. אתפשטותא דמשה בכל דור ודור. רעדט מען פון משה רבינו, וועגן דעם צדיק, וועגן דעם רבי. און ער זאגט אויף דעם צדיק, אז דאס וויסן זיי, אז ״לא איש אל ויכזב״. דער איש אל, דער צדיק וואס ווערט אנגערופן איש אל. עס שטייט ״תפלה למשה איש האלקים״, א געטליכער מענטש. איז ״לא איש אל״, דער איש אל, דער איש האלקים, דער רבי, דער צדיק, אז ער זאגט א גוטע ברכה, א גוטע הבטחה, זאגט א ווארט, איז זיכער אז לא יכזב, אז זיין ווארט וועט נישט אבפאלן, חס ושלום. ״ובן אדם ויתנחם, ההוא אמר ולא יעשה, ודבר ולא יקימנה״? א ווארט פון א צדיק איז זיכער וועט נישט פארפאלן, נישט למעלה, נישט למטה. און מ׳דארף דא זאגן מיט דעם דגש און נישט מיט דער אופן אויף דעם פסוק ״לא איש אל ויכזב״. און בכלל אין דעם גאנצן סדר, דער סדר וואס איז מלא ברכות, און

06:31 אלה הם כל העניינים בסדר הפסוקים כאן. הברכות הגדולות ביותר שבתורה מופיעות בפרשה הזאת. יש עליהן ביאורים, בפרט בפנימיות התורה, שמפרשים אותן. אחד הפסוקים כאן הוא ״לא איש אל ויכזב״, ויש עליו פירוש של הרה״ק מברדיטשוב. בכלל ידוע שכל מעיינו של הרה״ק מברדיטשוב, כל עניינו, היה להיות סנגורן של ישראל: לשבח את ישראל ולהוציא לאור את זכותם בכל מצב. ואנחנו מוצאים בפרשה הזאת שכך הוא עושה בכמה וכמה פסוקים, ומגלה מתוכם את אהבת ישראל. הוא מתעכב גם על הפסוק הזה ומסביר מה פירוש ״לא איש אל ויכזב ובן אדם ויתנחם״. הוא מפרש זאת בפירוש יפה מאוד. הוא מביא את הגמרא במסכת תענית על כוחו של צדיק: ״צדיק מושל ביראת אלקים״. הגמרא אומרת שלצדיק יש כוח של בעל־הבית: הוא ״מושל ביראת אלקים״. הוא מנהיג, כביכול, את הקב״ה. הוא אומר לקב״ה, כביכול, מה לעשות, והקב״ה שומע לו. ״צדיק גוזר והקדוש ברוך הוא מקיים; הקדוש ברוך הוא גוזר וצדיק מבטל״. לצדיק יש כוח של שליטה: הוא אומר, והקב״ה

06:31 דאס איז די אלע ענינים אין דער סדר ארום די פסוקים, די גרעסטע ברכות וואס געפינען זיך אין דער תורה, קומען דאך דא אין דעם סדר. וואס איז דא ביאורים, בפרט אויפן פנימיות פון דער תורה, ווען מ׳טייטשט דאס אויס. איז איינער פון די פסוקים דא, איז אויף דעם פסוק ״לא איש אל ויכזב״, פון א ווארט פון דעם הייליגן בארדיטשובער. בכלל איז דאך ידוע אז דער הייליגער בארדיטשובער, דאס איז געווען כל מעיינו, דאס איז געווען זיין גאנצער ענין, סניגורן של ישראל, וואס כל מעיינו איז, כל עניניו, געווען צו משבח זיין און ארויסברענגען זכותן של ישראל אין יעדן מצב. און מ׳געפינט דא אין דעם סדר ווי ער עס מאכט מיט כמה וכמה פסוקים אין פרשה, ווי דער בארדיטשובער רופט ארויס פון דעם די אהבת ישראל. איז ער שטעלט זיך דא אויך אויף דעם פסוק, און ער איז מסביר וואס איז דאס דער טייטש וואס מ׳זאגט ״לא איש אל ויכזב, ובן אדם ויתנחם״. טייטשט ער א זייער געשמאקן טייטש אויף דעם. ברענגט די גמרא מסכת תענית, וואס די גמרא זאגט דעם כח פון א צדיק: ״צדיק מושל ביראת אלקים״. וואס די גמרא זאגט אז דער כח פון א צדיק איז אז דער צדיק האט א בעל־הבתישקייט; ער איז א מושל ביראת אלקים. ער פירט מיט דעם אייבערשטן, כביכול. ער זאגט דעם אייבערשטן, כביכול, וואס צו טאן, און דער אייבערשטער פאלגט. צדיק גוזר והקדוש ברוך הוא מקיים; הקדוש ברוך הוא גוזר וצדיק מבטל. דער צדיק האט אין זיך א כח, וואס ער האט א שליטה, און ער זאגט, און דער אייבערשטער

07:59 מתלבש בדיבוריו של הצדיק ומקיים את רצונו: ברכות, חסדים וכל הדברים הטובים שהצדיק מאחל. וזהו פירוש הפסוק כאן, כפי שמבאר הרה״ק מברדיטשוב. הקב״ה מתלבש בצדיק ובמה שהצדיק רוצה לבקש. כי הצדיק כולו חסד, כולו רחמים וכולו ברכה, והוא רוצה תמיד להעניק טוב, ועוד יותר מכך — ללמד זכות על ישראל, לשבח את ישראל ולברך אותם. ממילא הקב״ה הולך עם הצדיק: מה שהצדיק אומר, הקב״ה מתלבש בדבריו, מוציא אותם לפועל וממשיך את כל הברכות בטוב הנראה והנגלה. אבל כשמגיעים לבלעם, הוא רצה בדיוק את ההפך. בלעם רצה ללכת ולקלל את ישראל, חס ושלום. הוא רצה לדבר עליהם רע, להטיל עין הרע, רחמנא ליצלן, על היהודים, ולומר דברים בלתי רצויים. וכשהוא רוצה לומר דברים שלא כפי שצריך להיות, שאינם בשבחם של ישראל, הקב״ה אינו מתלבש בדבריו. כשבאים לומר דברים בשבחם של ישראל, הקב״ה מסייע — ״צדיק מושל ביראת אלקים״. אבל כשהוא רוצה לדבר היפך שבחם של ישראל, הקב״ה אינו מסייע למילים הללו. וזהו שנאמר: ״לא איש אל ויכזב״. כשהוא רוצה לדבר רע על היהודים, הקב״ה אינו מתלבש באיש הזה — ״לא איש אל״ — כדי לומר דברים שהם כזב. כשהוא בא לומר דברי כזב, רחמנא ליצלן, שקרים או דברים שהם היפך שבחם של ישראל, הקב״ה אינו עושה זאת.

07:59 איז זיך מתלבש אין די דיבורים פון צדיק און ער איז מקיים וואס דער צדיק וויל: ברכות און חסדים און אלע ענינים טובים וואס דער צדיק ווינטשט. און דאס איז וואס דער פסוק זאגט דא, וואס טייטשט דער בארדיטשובער. דער אייבערשטער איז זיך מתלבש אינעם צדיק, וואס דער צדיק וויל בעטן. ווייל דער צדיק איז כולו חסד, כולו רחמים וכולו ברכה, און דער צדיק וויל תמיד געבן גוטס, נאך מער מהפך זיין בזכותם של ישראל, אדער בשבחם של ישראל, אדער בברכתם של ישראל. אז במילא, יא, דער אייבערשטער גייט מיטן צדיק, יא, און וואס דער צדיק זאגט, איז זיך דער אייבערשטער מתלבש בדברי הצדיק, און ער פירט דאס דורך, און ער ברענגט אלע ברכות אראפ בטוב הנראה והנגלה. בשעת עס קומט צו זאגן ביי בלעם, און בלעם האט געוואלט פונקט פארקערט. בלעם האט געוואלט גיין מקלל זיין את ישראל, חס ושלום. ער האט געוואלט רעדן שלעכט אויף זיי, ער האט געוואלט אויך זאגן אן עין הרע, רחמנא ליצלן, אויף די אידן. ער האט געוואלט זאגן דברים בלתי רצויים. און בשעת ער וויל זאגן זאכן נישט כפי שצריך להיות, וואס איז נישט בשבחם של ישראל, איז דער אייבערשטער זיך נישט מתלבש. בשעת מ׳קומט צו זאגן דברים בשבחם של ישראל, איז דארט דער אייבערשטער העלפט. ״צדיק מושל ביראת אלקים״. בשעת ער וויל רעדן היפך שבחם של ישראל, העלפט דער אייבערשטער נישט מיט די ווערטער. און דאס איז וואס ער זאגט: ״לא איש אל ויכזב״. אז ער וויל רעדן שלעכט וועגן די אידן, איז דארט דער אייבערשטער זיך נישט, ווערט נישט, ״לא איש אל״. דער אייבערשטער איז זיך נישט מתלבש אינעם איש, יא, צו זאגן זאכן וואס איז ווי כזב, יא. בשעת ער קומט צו זאגן און ער וויל מכזב זיין, רחמנא ליצלן, זאגן שקרים אדער זאגן זאכן וואס איז היפך שבחם של ישראל, איז דאס נישט.

09:52 ״איש אל״ — הקב״ה אינו נעשה ״איש״. מתי הקב״ה נעשה ״איש״? כשבאים לשבח את ישראל ולדבר עליהם טוב. אז נאמר ״תפילה למשה איש האלקים״. כפי שמובא במדרש על ״תפילה למשה״: משה רבינו בא אל הקב״ה ואומר: ״מדינה אחת חריבה והיא שלך, גזור שתיבנה״. משה רבינו מבקש ואומר לקב״ה שאנחנו בגלות. ״מדינה אחת חריבה״ — הכוונה לכנסת ישראל; היה חורבן ויש גלות. ״והיא שלך״ — זהו העם היהודי שלך. ״גזור שתיבנה״ — בניין עדי עד, בניין הגאולה השלמה שאין אחריה גלות. בשעת ״תפילה למשה״, כשמשה מתפלל, זהו ״איש האלקים״. כאן הקב״ה נעשה אחד עם האיש, והקב״ה והאיש נעשים דבר אחד, יד ביד, הן בדיבור בשבחם של ישראל והן בברכות לישראל. אבל כשמדובר בעניינים בלתי רצויים, אומר הקב״ה: ״לא איש אל ויכזב״. כשבלעם בא [לא ברור], הקב״ה אינו מתלבש בדברים הללו, ואין להם השפעה, חס ושלום. בדיוק להפך — יוצאות מפיו שלוש ברכות. וכשמגיעים למצב של ״ה׳ איש מלחמה״ — זהו פסוק נוסף — כשיש מלחמות סביב עם ישראל, והצדיק מתפלל ודורש מהקב״ה שינקום בשונאי ישראל, באלה שרוצים להרע להם, אז זו מלחמה, והקב״ה מסייע. ״ה׳ איש מלחמה״.

09:52 איש קל. אז דער אויבערשטער ווערט נישט קיין איש. ווען ווערט דער אויבערשטער איש? בשעה עס קומט צו גיין בשבחם של ישראל, לדבר טוב עליהם, אז איז דאס „תפילה למשה איש האלקים“. ווי עס שטייט אין מדרש אויף „תפילה למשה“: משה רבינו קומט צום אויבערשטן און ער זאגט: „מדינה אחת חריבה והיא שלך, גזור שתיבנה“. משה רבינו בעט און זאגט צום אויבערשטן, אז מיר זיינען אין גלות. „מדינה אחת חריבה“ — דאס גייט אויף כנסת ישראל; עס איז געווען דער חורבן און די גלות, „והיא שלך“ — דאס איז דיין אידיש פאלק. „גזור שתיבנה“ — א בנין עדי עד, א בנין פון דער גאולה שלימה שאין אחריה גלות. אז בשעה פון „תפילה למשה“, ווען משה דאוונט, איז דאס „איש האלקים“. דא ווערט דער אויבערשטער איינס מיט דעם איש, און דער אויבערשטער מיט דעם איש ווערן איין זאך, יד ביד, סיי דורך רעדן בשבחם של ישראל, סיי דורך ברכות פאר ישראל. אבער בשעה עס רעדט זיך פון ענינים בלתי רצויים, זאגט דער אויבערשטער: „לא איש קל ויכזב“. ווען בלעם קומט צו גיין [לא ברור], טוט דער אויבערשטער זיך נישט אנקליידן אין די ווערטער, און זיי האבן נישט קיין השפעה, חס ושלום. פונקט פארקערט, עס קומען ארויס דריי ברכות. בשעה עס קומט צו דעם מצב פון „ה׳ איש מלחמה“ — דאס איז נאך א פסוק — ווען עס זענען דא מלחמות ארום עם ישראל, און דער צדיק דאוונט און פאדערט פונעם אויבערשטן אז ער זאל נעמען נקמה פון די שונאי ישראל, פון די וואס ווילן טאן שלעכט פאר זיי, דאן איז דאס מלחמה, און דער אויבערשטער העלפט. „ה׳ איש מלחמה“.

11:46 הקב״ה מסייע בזכות תפילותיו של הצדיק, שמתפלל שהקב״ה ינקום בגויים וברשעים שמרעִים ליהודים. מדוע הוא עושה זאת? זהו עניין נוסף. הקב״ה כולו חסדים. הסיבה לכך היא ״ה׳ שמו״: כל זה חסדים. שם הוי׳ הוא מידת הרחמים. כי כשהקב״ה נוקם בעבור עם ישראל בכל מי שמרע להם, שמו של הקב״ה מתגדל ומתקדש בעולם. כולם, עד קצוות תבל, רואים זאת ומשבחים את הקב״ה. והם רואים שזהו שבחם של ישראל. כל מי שמרע ליהודים — הקב״ה נוקם בו. ״אל נקמות ה׳, אל נקמות הופיע״. זה עצמו ״ה׳ שמו״; כל אלה חסדים לעם ישראל. הנקמה שהקב״ה נוקם בעבור עם ישראל מביאה לידי ביטוי את שבחם של ישראל, ועל ידה שמו מתרומם בעולם. וכל אלה דברים שרואים במוחש, ובפרט בימינו, בתקופה האחרונה, כשרואים את הניסים והנפלאות שמתרחשים בעולם, ובארץ ישראל בפרט. הדבר מדגיש שעלינו להתחזק בכל הברכות וההבטחות של צדיק דורנו, שאמר שהדור שלנו הוא דור הגאולה, והנה משיח בא. רואים בגלוי איך ארץ ישראל והעולם כולו מתקרבים יותר ויותר, בכל רגע ורגע, אל

11:46 דער אויבערשטער העלפט דורך די תפילות פונעם צדיק וואס דאוונט, אז דער אויבערשטער זאל נעמען נקמה פון די גויים און פון די רשעים וואס טוען שלעכט פאר אידן. פארוואס טוט ער דאס? דאס איז נאך אן ענין. דער אויבערשטער איז כולו חסדים. די סיבה דערפון איז „ה׳ שמו“: דאס אלעס איז חסדים. הוי׳ איז מדת הרחמים. ווייל בשעה דער אויבערשטער נעמט נקמה פאר עם ישראל פון אלע וואס טוען זיי שלעכט, ווערט דער שם פון הקדוש ברוך הוא נתגדל ונתקדש אין דער וועלט. אלע, ביז די קצוות תבל, זעען דאס און לויבן דעם אויבערשטן. און זיי זעען אז דאס איז שבחם של ישראל. די אלע וואס טוען שלעכט צו אידן — דער אויבערשטער נעמט נקמה פון זיי. „אל נקמות ה׳, אל נקמות הופיע“. דאס אליין איז „ה׳ שמו“, דאס איז אלעס חסדים פאר עם ישראל. און די נקמה וואס דער אויבערשטער נעמט פאר עם ישראל קומט ארויס בשבחם של ישראל, און דורך דעם ווערט זיין נאמען דערהויבן אין דער וועלט. און דאס איז אלעס זאכן וואס מ׳זעט במוחש, ובפרט אין אונזערע טעג, אין דער לעצטער תקופה, וואס מ׳זעט די ניסים ונפלאות וואס גייען פאר אין דער וועלט, און אין ארץ ישראל בפרט. דאס ברענגט ארויס אז מ׳דארף זיך שטארקן אין אלע ברכות און הבטחות פון דעם צדיק פון אונזער דור, וואס האט אזוי געזאגט, אז אונזער דור איז דער דור הגאולה, און אט קומט משיח. מ׳זעט בגלוי ווי ארץ ישראל און די גאנצע וועלט שטעלן זיך נענטער און נענטער, בכל רגע ורגע, צו

13:19 עת הגאולה האמיתית והשלימה. בהמשך הפסוקים בפרשה אנו מוצאים: „דרך כוכב מיעקב וקם שבט מישראל“. בלעם מדבר על משיח. גם פרשת בלק היא פרשה שכולה ענייני גאולה. כפי שאומר השל"ה הקדוש, ששם הפרשה, „וירא בלק“, מורה שמלך המשיח יצא מזרעו. מבלק יצאה רות המואבייה, וממנה יצא דוד המלך, והמלוכה נמשכת עד מלך המשיח. וגם בפסוקים של פרשת השבוע מדברים על ענייני משיח, ובפרט בנבואה: „אראנו ולא עתה, אשורנו ולא קרוב; דרך כוכב מיעקב וקם שבט מישראל“. אלו פסוקי הגאולה, כפי שכותב הרמב"ם בסוף הלכות מלכים, שמהפסוקים האלה לומדים על מלך המשיח ועל פרטי ענייניו. הוא אומר „אראנו ולא עתה, אשורנו ולא קרוב“ — שנזכה לראות אותו. ועניין הראייה, כפי שמבואר בחסידות, הוא שגילוי המשיח הוא עניין של ראייה. אחר כך נאמר „דרך כוכב מיעקב וקם שבט מישראל“; גם זה נאמר על מלך המשיח. כפי שאומר הרמב"ם, „דרך כוכב מיעקב“ נאמר על דוד, ו„וקם שבט מישראל“ נאמר על המשיח — משיח הראשון ומשיח האחרון. והרמב"ן מפרש בסדר אחר, שכל הפסוק נאמר על המשיח. וידוע מה שאומרת הגמרא בירושלמי בנוגע לרבי עקיבא, ש־

13:19 דער עת פון דער גאולה האמיתית והשלימה. אין דעם המשך הפסוקים אין דער פרשה געפינען מיר „דרך כוכב מיעקב וקם שבט מישראל“. בלעם רעדט וועגן משיח. פרשת בלק איז אויך א פרשה וואס כולה איז ענינים פון גאולה. ווי דער של״ה הקדוש זאגט, אז דער נאמען פון פרשת בלק, „וירא בלק“, ווייזט אן אז מלך המשיח וועט ארויסקומען פון זיין זרע. פון בלק איז ארויסגעקומען רות המואביה, און פון איר איז ארויסגעקומען דוד המלך, און די מלוכה גייט ווייטער ביז מלך המשיח. און אין די פסוקים פון היינטיקער פרשה רעדט מען אויך פון ענינים פון משיח. דאס איז בפרט אין דער נבואה: „אראנו ולא עתה, אשורנו ולא קרוב; דרך כוכב מיעקב וקם שבט מישראל“. דאס זענען די פסוקי הגאולה, ווי דער רמב״ם שרייבט אין סוף הלכות מלכים, אז פון די פסוקים לערנט מען בנוגע מלך המשיח און די פרטי ענינים פון מלך המשיח. ער זאגט „אראנו ולא עתה, אשורנו ולא קרוב“ — אז מ׳וועט זוכה זיין אים צו זען. און דער ענין פון ראיה, ווי עס שטייט אין חסידות, איז אז דער גילוי פון משיח איז א ענין פון ראיה. דערנאך שטייט „דרך כוכב מיעקב וקם שבט מישראל“; דאס גייט אויך אויף מלך המשיח. ווי דער רמב״ם זאגט, אז „דרך כוכב מיעקב“ גייט אויף דודן, און „וקם שבט מישראל“ גייט אויף משיחן — משיח הראשון און משיח האחרון. און דער רמב״ן טייטשט אין אן אנדער סדר, אז דער גאנצער פסוק גייט אויף משיחן. און עס איז ידוע, ווי די גמרא זאגט בנוגע רבי עקיבא, אין ירושלמי, אז

14:51 רבי עקיבא אמר, כשראה את בר כוכבא, שזה יהיה המשיח, ואמר זאת על סמך הפסוק „דרך כוכב מיעקב“. כלומר, הפסוק נאמר גם על מלך המשיח. כפי שהרבי דיבר פעם על כך שהפסוק מתייחס גם למה שמביא המאור עיניים, רבי נחום מטשרנוביל, בשם הבעל שם טוב: שלכל יהודי יש בתוכו ניצוץ של מלך המשיח, וכל יהודי יכול לגלות ולבנות את ניצוץ המשיח שבנפשו, ועל ידי זה נזכה לגאולה השלימה. כפי שהרבי דיבר פעם, הדבר רמוז בפסוק הזה. ובנוגע לפסוק „דרך כוכב מיעקב“ מביא הירושלמי שרבי עקיבא אמר שהוא נאמר על מלך המשיח, שהכוכב הוא המשיח. הגמרא במסכת ברכות, בפרק ט', כשהיא דנה בסוגיית החלומות, אומרת שאדם שישן ורואה כוכב בחלום, אומרים לו את הפסוק „דרך כוכב מיעקב“. מכאן רואים שזה שייך לכל יהודי. וזה גם מה שהרבי מדבר עליו, שלכל דבר יש מקור בנגלה: שאותו פסוק, „דרך כוכב מיעקב“, מדבר על כל יהודי, על מזלו. ומכיוון ש„דרך כוכב מיעקב“ נאמר על מלך המשיח, הפירוש הוא שלכל יהודי יש בתוכו את הכוכב, את הניצוץ, את הכוכב הקטן, את

14:51 רבי עקיבא האט געזאגט, ווען ער האט געזען בר כוכבא, אז דאס וועט זיין משיח, און ער האט עס געזאגט אויפן פסוק „דרך כוכב מיעקב“. דאס הייסט אז דער פסוק גייט אויך אויף מלך המשיח. ווי דער רבי האט אמאל גערעדט, אז דער פסוק קומט אויך אויף דעם וואס דער מאור עינים, דער טשערנאבילער רבי נחום, ברענגט בשם דעם בעל שם טוב: אז יעדער איד האט אין זיך דעם ניצוץ פון מלך המשיח, און יעדער איד קען מגלה זיין און אויפבויען דעם ניצוץ משיח שבנפשו, און דורך דעם וועט מען זוכה זיין צו דער גאולה שלמה. ווי דער רבי האט גערעדט אמאל, דאס איז מרומז אין דעם פסוק. אבער אין דעם פסוק „דרך כוכב מיעקב“ ברענגט דער ירושלמי, רבי עקיבא האט געזאגט אז דאס גייט אויף מלך המשיח, אז דער כוכב, דאס איז משיח. די גמרא אין מסכת ברכות, אין פרק ט׳, ווען עס רעדט זיך וועגן דער סוגיא פון חלומות, זאגט דארטן די גמרא, אז א מענטש וואס שלאפט און זעט א כוכב בחלום, זאגט מען אים דעם פסוק „דרך כוכב מיעקב“. וואס פון דעם זעט מען אז דאס איז שייך צו יעדער אידן. איז דאס אויך וואס דער רבי רעדט, אז יעדער זאך האט אן מקור אין נגלה, אז דער זעלבער פסוק, „דרך כוכב מיעקב“, רעדט פון יעדער אידן, זיין מזל. און וויבאלד „דרך כוכב מיעקב“ גייט אויף מלך המשיח, איז דאס דער פשט: יעדער איד האט אין זיך דעם כוכב, דעם ניצוץ, דאס שטערנדל, דעם

16:14 ניצוץ המשיח, שהוא כוכב המאיר את העולם. אומר אדמו"ר הזקן, שהמילה „כוכב“ היא אותיות כ"ו כ"ב. כ"ו מורה על הקב"ה, שם הוי' בגימטרייה כ"ו; כ"ב מורה על כ"ב האותיות. יהודי, בכך שהוא אומר בפיו, „כוכב בפיו“, אותיות התורה ואותיות התפילה, יש לו הכוח, באמצעות כ"ב האותיות שלו, לפעול אצל הכ"ו, אצל הקב"ה. יהודי משפיע, כביכול, באלוקות, אצל הקב"ה, על דרך מה שנאמר „צדיק מושל ביראת אלקים“. כוחו של צדיק הוא שיש לו הכוח להשפיע באמצעות פיו למעלה, כביכול, ולשנות עניינים לפי רצונו, להמשיך ברכות, ישועות והצלחות לכל עם ישראל. לכן הוא אומר על „דרך כוכב מיעקב“: שיהודי, באמצעות כ"ב האותיות היוצאות מפיו, יכול לפעול אצל שם הוי', כ"ו. כ"ב האותיות פועלות אצל הכ"ו, פועלות גאולה, ישועה והצלה ליהודים בכל מקום ומקום. כך מפרש אדמו"ר הזקן את הפסוק. הרבי מקשר זאת למאמר של המגיד ממעזריטש. המגיד ממעזריטש אומר על „דרך כוכב מיעקב וקם שבט מישראל“: כוכב, רש"י מפרש — מזל. עניינו של כוכב הוא המזל. שואל המגיד ממעזריטש: מזל? איך אפשר לדבר על מזל אצל יהודים? הרי „אין מזל לישראל“! המגיד מפרש את הפירוש הידוע ב„אין מזל לישראל“: אין הכוונה, חס ושלום, שאין מזל לישראל;

16:14 ניצוץ פון משיח, וואס איז א כוכב צו באלייכטן די וועלט. איז זאגט דער הייליגער בעל התניא, אז דאס ווארט „כוכב“ איז אותיות כ״ו כ״ב. כ״ו גייט אויפן אויבערשטן, שם הוי׳ בגימטריא כ״ו; כ״ב גייט אויף כ״ב אותיות. אז א איד, דורך דעם וואס ער זאגט מיט זיין מויל, „כוכב בפיו“, וואס זאגט אותיות, אותיות התורה, אותיות התפילה, האט ער דעם כח, דורך זיינע כ״ב אותיות, צו פועל׳ן ביי דעם כ״ו, ביים אויבערשטן. א איד איז משפיע, כביכול, אין אלקות, אין אויבערשטן, על דרך וואס מען זאגט „צדיק מושל ביראת אלקים“. דער כח פון א צדיק איז, אז ער האט דעם כח, דורך זיין מויל, צו משפיע זיין למעלה כביכול, און משנה זיין ענינים לויט זיין רצון, ממשיך זיין ברכות, ישועות, הצלחות לכל עם ישראל. דעריבער זאגט ער דעם „דרך כוכב מיעקב“: אז א איד, מיט זיינע כ״ב אותיות וואס קומען בפה, קען פועל׳ן ביי שם הוי׳, כ״ו. כ״ב אותיות פועל׳ן ביי דעם כ״ו, פועל׳ן א גאולה, ישועה והצלה צו אידן בכל מקום ומקום. דאס טייטשט דער הייליגער בעל התניא אויפן פסוק. דער רבי איז דאס מקשר מיט א מאמר פון דעם מעזריטשער מגיד. דער מעזריטשער מגיד זאגט אויף „דרך כוכב מיעקב וקם שבט מישראל“: כוכב, רש״י טייטשט מזל. דער ענין פון א כוכב, דאס איז דער מזל. פרעגט דער מעזריטשער מגיד: מזל? ווי רופט מען אן מזל ביי אידן? איז דאך „אין מזל לישראל“! טייטשט דער מגיד דעם באוואוסטן טייטש, אז „אין מזל לישראל“. דער פשט איז נישט, חס ושלום, אז ס׳איז נישטא קיין מזל לישראל;

18:10 המזל הטבעי הוא שאינו שייך ליהודים. אבל ה„אַיִן“, האין־סוף, מה שלמעלה, למעלה משורשנו ולמעלה מן הטבע, שם הוי' — זהו המזל האמיתי לישראל. וזהו הכוכב שעליו נאמר „דרך כוכב מיעקב“: שישנו המזל, המזל האמיתי, ה„אין מזל לישראל“, שנמצא אצל יהודים. ו„דרך“ פירושו, על דרך הביטוי „דורך קשת“, לדרוך קשת; זה מלשון המשכה, כמו כוכב שביט. הצדיק ממשיך, יש לו הכוח לכך: „דרך כוכב מיעקב“. אפילו איש פשוט — וזהו הדיוק „יעקב“, מלשון עקביים — אפילו יהודי פשוט, בפשטותו, בקבלת עול בתורה ומצוות, גם לו יש הכוח „לדרוך“, להמשיך מן ה„אין מזל לישראל“. ליהודי יש בכוחו את המזל הזה, יש בתוכו את הכוח של ה„אַיִן“, והוא יכול לפעול ברכות טובות. אחר כך הוא אומר „וקם שבט מישראל“: זה נאמר על צדיקים שבישראל, „צדיק מושל ביראת אלקים“, שהוא שבט, מנהיג בסמכות. אם הוא שבט מלשון מלכות, בסמכות, ברכותיו וענייניו יפעלו למעלה, וזה פועל למטה, שהוא ממשיך ברכות, ישועות והצלות ליהודים. וגם כשקוראים את פרשת בלק, נזכרים שאנחנו נמצאים רק ימים אחדים מי"ב–י"ג תמוז,

18:10 דער מזל טבעי, דאס איז נישט שייך צו אידן. אבער דער „אין“, דער אין־סוף, דער וואס איז למעלה, למעלה משורש שלנו, למעלה מן הטבע, שם הוי׳, דאס איז דער אמת׳ער מזל לישראל. און דאס איז דער כוכב וואס מען זאגט „דרך כוכב מיעקב“: אז עס איז דא דער מזל, דער אמת׳ער מזל, דער „אין מזל לישראל“, וואס איז דא ביי אידן. און „דרך“ טייטשט, על דרך ווי מען זאגט „דורך קשת“, דאס איז מלשון המשכה, ווי א כוכב השביט. אז דער צדיק איז ממשיך, ער האט דעם כח: „דרך כוכב מיעקב“. אפילו אן איש פשוט — דאס איז דער דיוק „יעקב“, יעקב מלשון עקביים — אפילו א פשוט׳ער איד, א פשוט׳ער איד מיט זיין פשטות, בקבלת עול אין תורה ומצוות, האט דער פשוט׳ער איד אפילו דעם כח צו „דרך“, צו ממשיך זיין פון דעם „אין מזל לישראל“. א איד האט אין כח דעם מזל, האט אין זיך דעם כח, כח פון דעם „אין“, און ער קען פועל׳ן גוטע ברכות. דערנאך זאגט ער „וקם שבט מישראל“: דאס גייט אויף צדיקים שבישראל, „צדיק מושל ביראת אלקים“, אז ער איז א שבט, ער פירט אן מיט אן אויבערהארישקייט. אויב ער איז שבט מלשון מלכות, מיט אן אויבערהארישקייט, וועלן זיינע ברכות און זיינע ענינים פועל׳ן למעלה, און דאס פועל׳ט למטה, אז ער איז ממשיך ברכות, ישועות והצלות ביי אידן. און אפילו בשעה מען ליינט פרשת בלק, וועט מען זיך דערמאנען אז מיר געפינען זיך נאר א פאר טעג פון י״ב, י״ג תמוז,

19:44 חג הגאולה. כפי שהרבי אמר כמה פעמים, בכך שהימים האלה נעשו חג הגאולה, החשיכה של תמוז, חודש הגלות, נהפכה לגאולה, לאור של גאולה. והכוח לכך הוא לראות את התקופה שבה יהודים, באמצעות עבודתו של הרבי זי"ע בהמשך, ולאחר מכן בהמשך הדרך באמצעות העבודה של „יפוצו מעיינותיך חוצה“, הפצת חסידות ויהדות בעולם כולו והכנת העולם לגאולה, נזכה — עד כאן וקרוב — ל„לא איש א־ל ויכזב ובן אדם ויתנחם“. שהדברים שהרבי אמר, שבדורנו הנה הנה בא משיח, יתקיימו בעזרת השם אצל כל אחד מאיתנו. על ידי זה נתחזק בלימוד ענייני גאולה ומשיח, בלימוד התורה ובלימוד עניינים הקשורים לחיזוק האמונה והביטחון בגאולה, ונראה זאת תיכף, בקרוב ממש, ב„עתה אראנו“ וב„אשורנו“. „דרך כוכב מיעקב וקם שבט מישראל“, „וישראל עושה חיל“.

19:44 חג הגאולה. ווי דער רבי האט כמה מאל געזאגט, אז דורך דעם וואס די טעג זענען געווארן חג הגאולה, איז די חשיכה פון תמוז, חודש הגלות, נתהפך געווארן צו גאולה, צו נהורא פון גאולה. און דער כח פון דעם איז צו זען די תקופה וואס אידן, דורך דער עבודה פון דעם רבי׳ן זי״ע, שפעטער, און דערנאך אין המשך הדרך מיט דער עבודה פון „יפוצו מעיינותיך חוצה“, פארשפרייטן חסידות און אידישקייט אויף דער גאנצער וועלט און צוגרייטן די וועלט פאר דער גאולה, וועלן מיר זוכה זיין עד כאן וקרוב דעם „לא איש א־ל ויכזב ובן אדם ויתנחם“. אז די ווערטער וואס דער רבי האט געזאגט, אז אין אונזער דור אט־אט קומט משיח, וועלן מקויים ווערן בעזרת השם ביי יעדער איינעם פון אונז. דורך דעם זאל מען זיך מחזק זיין אין לימוד עניני גאולה ומשיח, לימוד התורה און לימוד ענינים וואס זענען פארבונדן מיט חיזוק אמונה ובטחון אין דער גאולה, וועט מען זען דאס תיכף, בקרוב ממש, אין דעם „עתה אראנו“ און „אשורנו“. „דרך כוכב מיעקב וקם שבט מישראל“, „וישראל עושה חיל“.