לעבן חסידות · פרק 173 · 2025-04-16 · 21:31
אחרון של פסח תשפ"ה - דער הייליגער בעל שם טוב און סעודת משיח
תיאור הפרק
אחרון של פסח תשפ״ה אידיש *היום יום כג ניסן, כה טבת *ד״ה ונחה תשכ״ה *התוועדות אחרון של פסח תשכ״ב ותשכ״ה
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 בהתוועדות של אחרון של פסח תרצ״ד סיפר אדמו״ר הריי״צ סיפור. זה היה בשנותיו הראשונות של אדמו״ר הזקן, כשחזר ממעזריטש, עוד בחיי המגיד ממעזריטש. אדמו״ר הזקן עבר אז בעיר שנקראה שקלוב. שקלוב הייתה עיר מלאה בבני תורה מן המתנגדים, שישבו ולמדו תורה. אדמו״ר הזקן הגיע לשם בשבת. היה חורף, לילה חשוך, והיה קר מאוד. כשנכנס לבית המדרש, התחמם ליד התנור. הם ישבו מסביב ולמדו. אדמו״ר הזקן הקשיב לשיעור שלמדו באותה שעה, הצטרף לדיון ואמר את ביאוריו, וכל האולם התמלא בהתפעלות מגאונותו. בין תלמידי החכמים שהיו בעיר ההיא היה יהודי בשם ר׳ יוסף קולבוי. הוא היה גאון, תלמיד חכם גדול, בקי בש״ס ובפוסקים, ואחד מגדולי הגאונים בעיר. אדמו״ר הזקן שוחח איתו בלימוד, והם הכירו זה את זה. אחר כך נסע אדמו״ר הזקן משם, וכעבור זמן חזר שוב לשקלוב. שם נפגש שוב עם ר׳ יוסף. הם התחילו לדבר בלימוד, ובין הדברים הגיעו לדבר על הבעל שם טוב הקדוש.
00:00 אין דער התוועדות פון אחרון של פסח תרצ״ד האט דער רבי ריי״צ דערציילט א סיפור. דאס איז געווען אין די ערשטע יארן פונעם אלטן רבי׳ן, ווען ער איז געקומען פון מעזריטש, נאך בימי חייו פונעם מעזריטשער מגיד. דער אלטער רבי איז דעמאלט דורכגעפארן א שטאט וואס האט געהייסן שקלאָוו. שקלאָוו איז געווען א שטאט פול מיט בני תורה פון די מתנגדים. זיי זענען געזעסן און געלערנט תורה. דער אלטער רבי איז דעמאלט אריינגעקומען דארטן אין א שבת. ס׳איז געווען ווינטער, א פינצטערע נאכט, און ס׳איז געווען זייער קאלט. ווען ער איז אריינגעקומען אין בית מדרש, האט ער זיך אנווארעמען ביים אויוון. זיי זענען געזעסן ארום און געלערנט. דער אלטער רבי האט זיך צוגעהערט צום שיעור וואס מען האט דעמאלט געלערנט. ער האט זיך אריינגעמישט און געזאגט זיינע ביאורים, און דער גאנצער זאל איז פול געווארן פון דעם אלטן רבי׳נס גאונות. צווישן די תלמידי חכמים וואס זענען געווען דארטן אין יענער שטאט, איז געווען א איד וואס האט געהייסן ר׳ יוסף קולבוי. ער איז געווען א גאון, א גרויסער תלמיד חכם, א בקי אין ש״ס און אין פוסקים, און איינער פון די גרעסטע גאונים פון שטאט. דער אלטער רבי האט מיט אים גערעדט אין לערנען, און זיי האבן זיך באקענט. שפעטער איז דער אלטער רבי אוועקגעפארן, און נאך א צייט איז דער אלטער רבי נאכאמאל צוריקגעקומען קיין שקלאָוו. דארטן האט ער זיך נאכאמאל געטראפן מיט ר׳ יוסף. זיי האבן אנגעהויבן רעדן אין לערנען, און צווישן די זאכן זענען זיי אנגעקומען צו רעדן וועגן דעם הייליגן בעל שם טוב.
01:38 הם לא ידעו מיהו אדמו״ר הזקן, ושהוא תלמידו של הבעל שם טוב הקדוש. ר׳ יוסף קולבוי אמר דבר חריף שלא היה לכבודו של הבעל שם טוב. פנה אליו אדמו״ר הזקן ואמר לו: ״אתה יודע מיהו הבעל שם טוב? דע לך שגילוי הבעל שם טוב גבוה אף מגילוי אליהו הנביא.״ כך אמר. ר׳ יוסף שמע את הדברים והזדעזע לגמרי: איך אומרים דבר כזה? כשראה אדמו״ר הזקן שר׳ יוסף נסער מאוד, אמר לו: ״למה אתה כל כך נסער? הרי זו גמרא מפורשת.״ ובכן, ר׳ יוסף, שהיה בקי בש״ס, הכיר את כל הסוגיות ואת כל הגמרות. הוא אמר: ״איפה יש גמרא מפורשת?״ הוא חשב וחשב, אך לא הצליח למצוא אותה. אמר לו אדמו״ר הזקן: ״הרי יש גמרא במסכת כתובות.״ בגמרא בכתובות מסופר על רבי יהושע בן לוי סיפור ארוך למדי. כשרבי יהושע בן לוי עלה למעלה, הוא בא לחפש את מקומו בגן עדן. ובשעה שהיה שם למעלה, בעולם האמת, אומרת הגמרא: ״מכריז אליהו קמיה״. אליהו הנביא הכריז: ״פנו מקום לבר ליואי״. ״פנו מקום לבר ליואי״, לרבי יהושע בן לוי. כלומר, אליהו הנביא
01:38 זיי האבן נישט געוואוסט ווער דער אלטער רבי איז, און אז ער איז א תלמיד פונעם הייליגן בעל שם טוב. האט ר׳ יוסף קולבוי געזאגט עפעס א שארף ווארט וואס איז נישט געווען בכבודו פונעם בעל שם טוב. האט דער אלטער רבי זיך אנגערופן און אים געזאגט: „ווייסטו ווער דער בעל שם טוב איז? זאלסטו וויסן, אז גילוי הבעל שם טוב איז נאך העכער פון גילוי אליהו הנביא.“ דאס האט ער געזאגט. ר׳ יוסף האט געהערט די ווערטער און איז געווארן אינגאנצן איבערגענומען: ווי זאגט מען אזעלכע זאכן? ווייל דער אלטער רבי האט געזען אז ר׳ יוסף ווערט זייער צעטומלט, האט ער אים געזאגט: „וואס ביסטו אזוי איבערגענומען? ס׳איז דאך א גמרא מפורשת.“ נו, ר׳ יוסף, וואס איז געווען א בקי אין ש״ס, האט געקענט אלע סוגיות מיט אלע גמרות. ער זאגט: „וואו איז א גמרא מפורשת?“ ער האט געקלערט און געקלערט, אבער נישט געקענט צוקומען דערצו. זאגט אים דער אלטער רבי: „ס׳איז דאך א גמרא אין מסכת כתובות.“ אין דער גמרא אין כתובות דערציילט מען וועגן רבי יהושע בן לוי, א גאנץ אריכות׳דיגן סיפור. ווען רבי יהושע בן לוי איז ארויף למעלה, איז ער געקומען זוכן זיין פלאץ אין גן עדן. און בשעת ער איז געווען דארטן למעלה, אין עולם האמת, זאגט די גמרא, אז „מכריז אליהו קמיה“. אליהו הנביא האט אויסגערופן: „פנו מקום לבר ליואי.“ „מאכט פלאץ פאר בר ליואי“, פאר רבי יהושע בן לוי. דאס הייסט, אז אליהו הנביא
03:19 שימש את בעל לוואי. ואדמו״ר הזקן פירש: ״מה פירוש בעל לוואי? לוואי הוא מלשון ׳הפעם ילוה אישי אלי׳. הוא מלווה, מחבר; לוואי הוא מלשון חיבור, חברות. הוא מחבר יהודים עם אלוקות.״ וזה עניינו של הבעל שם טוב הקדוש. הבעל שם טוב הוא בעל לוואי האמיתי, שמחבר יהודים, מחבר את העולם עם אלוקות באמצעות נשמות ישראל. וממילא, אמר, אליהו הנביא משמש אותו. כלומר, הבעל שם טוב גבוה מאליהו הנביא. אליהו הנביא הוא שמשמש את בעל לוואי. אחר כך שאל ר׳ יוסף: ״מה הקשר שלכם לבעל שם טוב?״ והוא הסביר לו שהוא תלמיד תלמידו של הבעל שם טוב הקדוש. כלומר, הוא דור שלישי לבעל שם טוב. אמר ר׳ יוסף: ״נו, דור שלישי — זה כבר רחוק מן הבעל שם טוב.״ אבל אדמו״ר הזקן אמר: ״זו הלכה מפורשת, גמרא מפורשת.״ והוא הסביר לו את הגמרא העוסקת בדיני ניצוק. יש בהלכה עניין שהגמרא דנה בו: כששופכים מכלי אחד לכלי שני, מכלי טהור לכלי טמא או להפך, ויש ניצוק — זרם המשקה הנשפך ביניהם. מים חמים, משקה חם.
03:19 איז געווען משמש דעם בעל לוואי. און דער אלטער רבי האט גע׳טייטשט: „וואס איז דער טייטש בעל לוואי? לוואי איז פון לשון ‘הפעם ילוה אישי אלי’. ער איז מלווה, מחבר; לוואי איז פון לשון חיבור, חברות. ער איז מחבר אידן מיט אלקות.“ און דאס איז דער ענין פון דעם הייליגן בעל שם טוב. דער בעל שם טוב איז דער אמת׳ער בעל לוואי, וואס ער איז מחבר אידן, מחבר די וועלט מיט געטלעכקייט דורך נשמות ישראל. ובמילא, זאגט ער, איז אליהו הנביא משמש. דאס הייסט, אז דער בעל שם טוב איז העכער פון אליהו הנביא. אליהו הנביא איז דער וואס איז משמש דעם בעל לוואי. דערנאך האט ר׳ יוסף געפרעגט: „וואס האט איר צו טאן מיט דעם בעל שם טוב?“ און ער האט אים מבאר געווען, אז ער איז א תלמיד תלמידו פונעם הייליגן בעל שם טוב. דאס הייסט אז ער איז א דריטער דור פונעם בעל שם טוב. ר׳ יוסף האט געזאגט: „נו, א דריטער דור, דאס איז שוין ווייט פונעם בעל שם טוב.“ אבער דער אלטער רבי האט געזאגט: „דאס איז א הלכה מפורשת, א גמרא מפורשת.“ און ער האט אים געגעבן צו פארשטיין די גמרא וואס רעדט בנוגע די דינים פון ניצוק. ס׳איז פאראן אין הלכה וואס די גמרא רעדט וועגן דעם: אז בשעת מען גיסט אריבער פון איין כלי אין א צווייטן כלי, א זאך וואס איז טהור צו א כלי וואס איז טמא, אדער פארקערט, און ס׳איז פאראן דער ניצוק, דאס וואס גיסט זיך אריין. הייסע, הייסע וואסער, א הייסער משקה.
05:00 והחום. כן, זהו ניצוק, שהוא חיבור. כן, ניצוק חיבור, כפי שנדון בגמרא. ולמסקנה, יש ניצוק חיבור לטומאה ולטהרה. וממילא אמר אדמו״ר הזקן: זהו עניינה של תורת הבעל שם טוב. זו תורה חמה; יש בה חום, ולכן יש כאן ניצוק, חיבור. החיבור הזה קושר גם אותי, בדור השלישי, בקשר חזק עם הבעל שם טוב. וזה היה [לא ברור] של ר׳ יוסף קולבוי, שלימים היה מגדולי חסידיו של אדמו״ר הזקן. כלומר, עניינו של הבעל שם טוב הוא לחבר את העולם עם אלוקות באמצעות נשמות ישראל. ובנוגע לאחרון של פסח: זהו הזמן שעליו גילה הבעל שם טוב שאז ישנה הארת המשיח. זה היה אחד הדברים שגילה הבעל שם טוב בנוגע למנהג אחרון של פסח: הוא הנהיג סעודה ואמר שעניינו של אחרון של פסח הוא שזה הזמן שבו מתגלה ליהודים יותר הארת המשיח. והרבי מביא בהיום יום בשם אדמו״ר הריי״צ את ההסבר לכך שעניינו של אחרון של פסח הוא גילוי הארת המשיח. הוא הסביר שבכלל, ימי הפסח הם זמן של חירות, זמן של
05:00 און די היץ. יא, דאס איז ניצוק, וואס דאס איז חיבור. יא, ניצוק חיבור, בנוגע די גמרא. ס'איז יא, אין מסקנא, אז ס'איז פאראן ניצוק חיבור לטומאה ולטהרה. איז ממילא דער אלטער רבי האט געזאגט, דאס איז דער ענין פון, דאס איז, דאס איז די תורה פון בעל שם טוב, דאס איז, דאס איז א הייסע תורה, ס'איז חם וואס איז דא דער ניצוק, א חיבור. אז דאס איז מחבר, אז איך, אין דריטן דור, איז מען שטארק פארבונדן מיט דעם אלטן בעל שם טוב. וואס דאס איז געווען [לא ברור] פון רבי יוסף קאלבא, וואס שפעטער איז ער געווען פון די גרעסטע חסידים פון דעם אלטן רבי'ן. דאס הייסט אז דער אלטער בעל שם טוב, זיין ענין איז, בעל שם טוב, וואס ער איז מחבר עולם מיט אלקות דורך נשמות ישראל. ווידער אבער בנוגע אחרון של פסח, אז דאס איז דער זמן וואס דער בעל שם טוב האט מגלה געווען אז דעמאלט איז דער ענין פון הארת המשיח. וואס דאס איז געווען איינע פון די זאכן וואס דער בעל שם טוב האט מגלה געווען בנוגע די מנהג פון אחרון של פסח: איינגעפירט א סעודה און האט געזאגט אז דער ענין פון אחרון של פסח, אז דאס איז דער זמן וואס דעמאלט איז מער ביי די אידן דער גילוי הארת המשיח. און דער רבי ברענגט אין היום יום אין נאמען פון דעם פריערדיקן רבי'ן, בנוגע וואס איז דער פשט, אז דער ענין פון אחרון של פסח איז דער גילוי פון הארת המשיח. און האט מסביר געווען אז בכלל ימי הפסח איז דער זמן פון חירות, דער זמן פון
06:29 דילוג. יהודי עומד בעניין המצה, שהוא למעלה מהגלות ולמעלה מהעולם. ואחר כך הוא חוזר שוב לעולם הזה, אל מרירות הגלות. ועל כך בא גילוי הארת המשיח, הנותן לו את הכוח ללכת בתוך העולם. במילים אחרות, אחד העניינים העיקריים בגילוי המשיח, שאותו גילה הבעל שם טוב, הוא נתינת הכוח להפוך את העולם, כך שהעולם יהיה מקום לאלוקות. כלומר, לחבר אלוקות עם העולם. לא לשבור את העולם, אלא להפך, לחבר את העולם עם אלוקות. מבואר במאמרים של אחרון של פסח, שאחד ההבדלים העיקריים בין הגאולה העתידה לגאולת מצרים הוא שגאולת מצרים הייתה באופן של ״כי ברח העם״. גאולת מצרים הייתה בעניין המצה: יהודים היו צריכים לברוח ממצרים. והיא הייתה בדרך שבירה, שבה היה צריך לשבור את קליפות מצרים — עשר המכות וכל העניינים שהתרחשו במצרים, [לא ברור] ממצרים ועד קריעת ים סוף, שבה ״וירא ישראל את מצרים מת על שפת הים״. כל זה היה בדרך השבירה, בדרך של שבירת הקליפה והשארתה נפרדת, בלי להיכנס לתוכה כלל. הכול היה באופן כזה. ויהודים היו צריכים לברוח ממקום מצרים. זו הייתה הגאולה הראשונה. אבל על הגאולה העתידה נאמר שהיא תהיה
06:29 דילוג. א איד שטייט אין ענין פון מצה, וואס איז העכער פון גלות און העכער פון וועלט. און שפעטער קומט ער נאך אמאל צוריק אין עולם הזה, אין די ביטערקייט פון גלות. און אויף דעם קומט דער גילוי הארת המשיח, אז דאס גייט מיט דעם כח אז ער קען גיין אין וועלט. וואס אין אנדערע ווערטער הייסט דאס, אז איינע פון די ענינים עיקריים פון גילוי המשיח, וואס דאס האט דער אלטער בעל שם טוב מגלה געווען, איז אויפגעבן דעם כח אויף איבערמאכן וועלט, אז וועלט זאל ווערן אן ארט פון געטלעכקייט. דאס הייסט מחבר זיין אלקות מיט וועלט. נישט ברעכן וועלט, נאר פארקערט, מחבר זיין וועלט מיט אלקות. איז מבואר אין די מאמרים פון אחרון של פסח, אז איינע פון די חילוקים עיקריים צווישן די גאולה העתידה ביחס צו גאולת מצרים, אז גאולת מצרים איז געווען ״כי ברח העם״. גאולת מצרים איז געווען אין ענין פון מצה, וואס אידן האבן געדארפט אנטלויפן פון מצרים. און ס'איז געווען בדרך שבירה, וואס מ'האט געדארפט צוברעכן די קליפות מצרים, די עשר מכות און די אלע ענינים וואס זענען פארגעקומען אין מצרים, [לא ברור] פון מצרים ביז קריעת ים סוף, וואס ״וימת מצרים על שפת הים״. דאס איז אלץ געווען בדרך השבירה, בדרך פון צוברעכן די קליפה און מאכן אז זיי בלייבן פאר זיך אפגעטיילט, וואס מ'זאל זיך גארנישט אריינווארפן. דאס איז אלץ געווען אין אזא אופן. און אידן האבן געדארפט אנטלויפן פון דעם ארט פון מצרים. וואס דאס איז געווען די ערשטע גאולה. אבער אין דער גאולה העתידה שטייט אז ס'וועט זיין
08:03 ״לא בחפזון תצאו ובמנוסה לא תלכון״. היא תהיה דווקא בשובה ובנחת. הגאולה על ידי משיח לא תהיה באופן של שבירה. ולהפך, הגאולה העתידה תהיה דווקא בעולם הזה. שם יהיה החיבור של העולם עם אלוקות בשלמות גמורה, עד כדי כך שהעולם ואלוקות יהיו דבר אחד ממש. על כך דיבר הבעל שם טוב הקדוש. ידוע שהבעל שם טוב גילה שכל עבודתו של האדם צריכה להיות עבודה של אלוקות יחד עם הגוף: לא להתנגד לגוף, לא לשבור את הגוף, אלא לעבוד דווקא יחד עם הגוף. וידועה תורת הבעל שם טוב על הפסוק ״כי תראה חמור שונאך רובץ תחת משאו וחדלת מעזוב לו, עזוב תעזוב עמו״. ידוע מה שמובא בשם הבעל שם טוב, שהוא הסביר שאדם רואה את החמור. החמור רומז לחומר הגוף ולנפש הבהמית, והוא ״שונאך״ — הוא עדיין שונא לנשמה ושונא לעבודת השם. ״רובץ תחת משאו״: הוא רובץ ואינו עושה את מה שעליו לעשות. ״וחדלת מעזוב לו״: ואז אתה חושב שאינך רוצה לעבוד את השם יחד עם הגוף, אלא לשבור את הגוף באמצעות תעניות וסיגופים. והבעל שם טוב הקדוש הסביר: לא, זו אינה הדרך, זו אינה הדרך שהקדוש ברוך הוא רוצה. הדרך שהקדוש ברוך הוא רוצה היא ״עזוב תעזוב עמו״ — לעבוד את השם יחד עם הגוף, לעשות את הגוף כלי לטובת הנשמה. וזה היה אחד העניינים העיקריים בסגולה של תורת הבעל שם טוב: לעבוד את השם דווקא יחד עם הגוף ולעשות את הגוף כלי לאלוקות, לא באמצעות תעניות, סיגופים ושבירה, אלא דווקא באמצעות זיכוך. מדוע? כי זהו החידוש של הגילוי לעתיד לבוא בעניין
08:03 ״לא בחפזון תצאו ובמנוסה לא תלכון״. דאס וועט זיין דווקא בשובה ובנחת. די גאולה פון משיח'ן, דאס וועט נישט זיין אין אן אופן פון שבירה, פון ברעכן. ולהיפך, די גאולה העתידה וועט זיין דווקא אין עולם הזה. דארט וועט זיין דער חיבור פון עולם מיט אלקות מיט שלימות גמורה, און ביז כדי כך אז דער עולם מיט אלקות וועט זיין איין איינציקע זאך. אויף דעם האט דער הייליגער בעל שם טוב גערעדט. ס'איז ידוע אז דער בעל שם טוב האט מגלה געווען אז די גאנצע עבודה וואס א מענטש דארף ארבעטן איז אלקות צוזאמען מיטן גוף, נישט זיך קעגנשטעלן דעם גוף, נישט צוברעכן דעם גוף, נאר דווקא די עבודה דארף זיין צוזאמען מיטן גוף. און ס'איז ידוע די תורה פון בעל שם טוב אויפן פסוק ״כי תראה חמור שונאך רובץ תחת משאו וחדלת מעזוב לו עזוב תעזוב עמו״. ס'איז ידוע וואס מ'ברענגט זיך פון בעל שם טוב, און ער האט מסביר געווען אז א מענטש זעט דעם חמור. דער חמור גייט אויף חומר הגוף און אויף נפש הבהמית, און פון דעם אז ס'איז ״שונאך״, אז ער איז נאך א שונא פאר דער נשמה, און נאך א שונא צו עבודת השם. יא, ״רובץ תחת משאו״. ער ליגט און טוט נישט וואס ער דארף טאן. ״וחדלת מעזוב לו״. און דעמאלט טראכטסטו אז דו ווילסט נישט ארבעטן אלקות צוזאמען מיטן גוף, נאר דו וועסט צוברעכן דעם גוף דורך תעניתים וסיגופים. און דער הייליגער בעל שם טוב האט מסביר געווען: ניין, דאס איז נישט דער וועג, דאס איז נישט דער וועג וואס דער רבונו של עולם וויל. דער וועג וואס דער רבונו של עולם וויל איז ״עזוב תעזוב עמו״, צו ארבעטן אלקות צוזאמען מיטן גוף, צו מאכן דעם גוף א כלי לטובת הנשמה. און דאס איז געווען איינע פון די ענינים עיקריים אין דער סגולה פון תורת הבעל שם טוב, וואס ער האט געוואלט דווקא ארבעטן אלקות צוזאמען מיטן גוף, און מאכן דעם גוף א כלי לאלקות, נישט דורך תעניתים וסיגופים און שבירה, נאר דווקא דורך זיכוך. פארוואס? ווייל דאס איז דער חידוש פון דעם גילוי פון לעתיד לבוא בענין
10:03 משיח. הגילוי ביציאת מצרים היה להפך. ביציאת מצרים, מול טומאת מצרים, זה היה השלב הראשון, ולכן היה באופן הפוך. ואדמו"ר הזקן מסביר בתניא: בפעם הראשונה, בראשיתו של עולם זה, העולם עדיין לא היה מבורר ומתוקן, ועדיין לא היו כלים שיהיה אפשר להפוך את העולם עצמו לאלוקות. לכן צריך היה לשבור ולברוח, וזו עבודה של בריחה. וחלק מן העבודה הוא שכאשר אדם נמצא בתחילת עבודת התשובה, ורוצה להינתק מן הרע, מן היצר הרע ומן הנפש הבהמית, העבודה צריכה להיות בדרך שבירה, בדרך בריחה — לברוח מן הרע. לא להתעסק בו, לא להישאר בתוך העניין הזה, אלא בדרך התרחקות, בדרך שבירה, בדרך ביטול. אבל זו עדיין אינה העבודה כולה. בהמשך העבודה האדם מוצא את עצמו, בכל יום, עוסק בעבודת הבירורים, בהפיכת הגשמיות ובבירורה. וכאשר בא הבעל שם טוב הקדוש והתגלה האמת של הוי׳ אלקים, התגלה האמת של אלוקות, התגלה עניין אחדות השם, אחדות השם האמיתית — כאשר העולם מתגלה, מתגלה גם ה״יש״. אומר הבעל שם טוב: ״לעולם הוי׳ דברך נצב בשמים״, ביחס לבריאת העולם. זהו הכוח האלוקי המהווה, מחיה ומקיים את כל הגשמיות. כשאדם מביט על הגשמיות בעיניו של הבעל שם טוב הקדוש, שגילה שגשמיות העולם קשורה לאלוקות, אין צורך לשבור את העולם ואין צורך לברוח מן העולם. דווקא כשנמצאים בעולם הזה, בתוך העולם ובענייני העולם, שם מוצאים את הכוח האלוקי, את הקדוש ברוך הוא שנמצא בתוך העולם. ולכן המנהג שהנהיג הבעל שם טוב, סעודת משיח, שבה אוכלים מצה באחרון של פסח — דווקא אכילה גשמית, טעם של גשמיות. ואחר כך הוסיף אדמו"ר הרש"ב את העניין
10:03 משיח, דער גילוי פון יציאת מצרים איז געווען להיפך. דווקא יציאת מצרים, די טומאה פון מצרים, איז געווען אז דאס איז געווען דאס ערשטע מאל, להיפך. און דער אדמו״ר הזקן איז מסביר אין תניא: דאס ערשטע מאל איז געווען בראשית עולם זה, די וועלט איז נאך נישט געווען בבירור ובסדר, און ס׳איז נאך נישט געווען קיין כלים אז מ׳זאל קענען מהפך זיין די וועלט גופא צו אלקות. איז דארף מען ברעכן און אנטלויפן, און דאס איז אן עבודה פון בריחה. און א חלק פון דער עבודה איז, בשעת א מענטש געפינט זיך בראשית העבודה פון תשובה, ער וויל זיך אפרייסן פון רע, פון יצר הרע, פון נפש הבהמית, דארף די עבודה זיין בדרך שבירה, בדרך בריחה, בריחה, אנטלויפן פון רע. נישט זיך פארנעמען, נישט בלייבן אין דעם ענין, בדרך התרחקות, בדרך שבירה, בדרך ביטול. דאס איז אבער נאך נישט די גאנצע עבודה. אבער נאך דער גאנצער עבודה געפינט זיך א מענטש, ער געפינט זיך יעדן טאג, אז ער פארנעמט זיך מיט דער עבודה פון בירורים, איבערצומאכן און מברר זיין די גשמיות. און ווען ס׳איז געקומען דער הייליגער בעל שם טוב און ס׳האט זיך אנטפלעקט דער אמת, הוי׳ אלקים, ס׳האט זיך אנטפלעקט דער אמת פון אלקות, ס׳האט זיך אנטפלעקט דער ענין פון אחדות השם, אחדות השם האמיתית, איז בשעת ס׳ווערט נתגלה די וועלט, ווערט נתגלה אויך יש. זאגט דער בעל שם טוב: „לעולם הוי׳ דברך נצב בשמים“, אויף דער יצירה פון דער וועלט. דאס איז דער כח אלקי וואס מהוה, מחיה ומקיים איז די גאנצע גשמיות. בשעת א מענטש קוקט אויף די גשמיות מיט די אויגן פונעם הייליגן בעל שם טוב, וואס האט מגלה געווען אז די גשמיות פון דער וועלט איז פארבונדן מיט אלקות, דארף מען נישט ברעכן די וועלט, דארף מען נישט אנטלויפן פון דער וועלט, נאר דווקא ווען מען איז אין עולם הזה, אין דער וועלט, אין עניני עולם, דארט געפינט מען דעם כח אלקי, דעם רבונו של עולם וואס איז בתוך העולם. און דערפאר דער מנהג וואס דער בעל שם טוב האט איינגעפירט, סעודת משיח, אז מ׳עסט מצה אין אחרון של פסח, דווקא אן אכילה גשמית, א טעם פון גשמיות. און דערנאך האט דער רבי רש״ב צוגעגעבן דעם ענין
12:07 מארבע כוסות יין, שכל אלה הם עניינים גשמיים, כדי להמחיש לנו שגילוי המשיח אינו דבר שצריך לברוח מן העולם הזה, אלא שכל עניינו של גילוי המשיח הוא לשנות את העולם עצמו, כך שבעולם יורגש גילוי האלוקות, הכוח האלוקי. וזה מה שנאמר בפסוק: ״ונגלה כבוד הוי׳ וראו כל בשר יחדיו כי פי הוי׳ דיבר״. זהו אחד הפסוקים המדברים על הגאולה. מה אומר הפסוק? כשמשיח יבוא, מה יהיה החידוש הגדול ביותר של גילוי המשיח? שיהיה ״ונגלה כבוד הוי׳ וראו כל בשר יחדיו כי פי הוי׳ דיבר״. גילוי האלוקות, ה״ונגלה כבוד הוי׳״, יהיה באופן כזה ש״וראו כל בשר״ — שהבשר הגשמי יראה אלוקות. ולכאורה יש כאן כפל לשון: הרי הפסוק אומר ״ונגלה כבוד הוי׳״, ומובן שכאשר כבוד הוי׳ מתגלה, רואים אותו. ״ונגלה״ פירושו שהוא גלוי, שהוא מאיר, ואפשר לראות אותו. אבל הפסוק אינו מסתפק בכך, ומוסיף: ״ונגלה כבוד הוי׳ וראו כל בשר יחדיו כי פי הוי׳ דיבר״. מה מוסיפה כאן התוספת הזאת? והרבי מבאר במאמרים של אחרון של פסח, שהחידוש הגדול ביותר בגילוי המשיח הוא שלא רק יהיה גילוי מלמעלה — הרי גם ביציאת מצרים היה גילוי כזה. ״נגלה עליהם מלך מלכי המלכים״, כמו שנאמר בהגדה של פסח, ״בכבודו
12:07 פון ארבע כוסות וויין, וואס דאס אלץ זענען ענינים פון גשמיות, כדי אונז צו באלייכטן אז גילוי משיח איז נישט א זאך וואס דארף אנטלויפן פון עולם הזה, נאר דער גאנצער ענין פון גילוי משיח איז אז מ׳זאל איבערמאכן די וועלט גופא, אז אין וועלט זאל זיך הערן דער גילוי אלקות, דער כח אלקי. און דאס איז וואס עס זאגט אין פסוק: „ונגלה כבוד הוי׳ וראו כל בשר יחדיו כי פי הוי׳ דבר“. און איינע פון די פסוקים וואס רעדן וועגן דער גאולה, דאס איז אט דער פסוק. וואס דער פסוק זאגט, אז ווען משיח וועט קומען, וואס וועט זיין דער גרעסטער אויפטו פון גילוי המשיח? אז ס׳וועט זיין „ונגלה כבוד הוי׳ וראו כל בשר יחדיו כי פי הוי׳ דבר“. דער גילוי אלקות, דער „ונגלה כבוד הוי׳“, וועט זיין נאך אויף אזא אופן, אז „וראו כל בשר“, אז דער בשר הגשמי וועט זען אלקות, וואס לכאורה איז דאס א כפילות הלשון. ווייל דער פסוק זאגט דאך „ונגלה כבוד הוי׳“, ווייסט מען דאך אז עס ווערט נתגלה דער כבוד הוי׳, איז ממילא וועט מען זען. אז עס איז „ונגלה“ — „ונגלה“ מיינט אז עס איז אפן, עס איז ליכטיג, מען קען דאך אליין זען. דער פסוק איז נישט מסתפק, און ער איז מוסיף: „ונגלה כבוד הוי׳ וראו כל בשר יחדיו כי פי הוי׳ דבר“. וואס איז דא דער הוספה? און דערמיט איז דער רבי מבאר אין די מאמרים פון אחרון של פסח, אז דער גרעסטער אויפטו פון גילוי המשיח איז אז נישט נאר וועט זיין דער גילוי בדרך מלמעלה — דאס איז געווען יציאת מצרים אויך. „נגלה עליהם מלך מלכי המלכים“, ווי ס׳שטייט אין דער הגדה של פסח, „בכבודו
13:39 ובעצמו״. גם ביציאת מצרים היה גילוי העצמות. בקריעת ים סוף אמרו: ״זה א־לי ואנוהו, אלקי אבי וארוממנהו״; ״מראה באצבעו ואומר זה״. יהודים עמדו בקריעת ים סוף וראו גילוי של אין סוף ברוך הוא כאן למטה, בעולם. אבל בקריעת ים סוף וביציאת מצרים היה זה בעיקר בדרך של גילוי מלמעלה, כעין מתנה מלמעלה. היהודים מצד עצמם עדיין לא היו ראויים, עדיין לא היו מוכנים, עדיין לא היו מזוככים. העולם עדיין היה עולם גשמי וגס; הוא לא היה כלי לכל הדברים האלה. והגילוי הזה התרחש בדרך של שבירה. החידוש הגדול ביותר, ההישג הגדול ביותר שיהיה לעתיד לבוא, אינו שישברו את העולם ויבטלו אותו, אלא אדרבה, להפך: בתוך העולם, בתוך העולם הזה הגשמי, תתגלה הפנימיות. ״וראו כל בשר״ — שהבשר הגשמי יתברר. שהעולם מצד עצמו, גשמיות העולם, יתברר וייעשה לגשמיות שמורגש בה שכל מציאותה היא הקב״ה עצמו. שיראו את אחדות הוי׳ בתוך העולם, בתוך מציאות העולם. וזהו ההישג הגדול ביותר של מלך המשיח. זהו ההישג הגדול ביותר שלעתיד לבוא. והדבר הזה התחיל על ידי הבעל שם טוב. ומה שאומרים ״בן לוי״ — שהוא מחבר, מלשון התחברות, מקשר ומחבר את העולם עם אלוקות. והגמרא אומרת שם שרבי יהושע בן לוי, וכן רבי שמעון בר יוחאי, היו
13:39 ובעצמו“. ס׳איז געווען א גילוי העצמות ביי יציאת מצרים אויך. ביי קריעת ים סוף: „זה א־לי ואנוהו, אלקי אבי וארוממנהו“; „מראה באצבעו ואומר זה“. אידן זענען געשטאנען ביי קריעת ים סוף און האבן געזען א גילוי פון אין סוף ברוך הוא דא למטה אין דער וועלט. אבער ביי קריעת ים סוף, ביי יציאת מצרים, איז דאס געווען מער בדרך גילוי מלמעלה, על דרך א מתנה מלמעלה. אידן מצד עצמם זענען נאך נישט געווען ראוי, נאך נישט געווען גרייט, נאך נישט געווען מזוכך. די וועלט איז נאך געווען א גראבע, גשמיות׳דיקע וועלט; זי איז נישט געווען קיין כלי פאר די אלע זאכן. און דאס איז געשען בדרך שבירה. דער גרעסטער חידוש, דער גרעסטער אויפטו וואס וועט זיין לעתיד לבוא, איז נישט אז מ׳וועט ברעכן די וועלט און מאכן אויס פון דער וועלט, נאר אדרבה, פארקערט: זייענדיק אין וועלט, אין עולם הזה הגשמי, וועט נתגלה ווערן די פנימיות. „וראו כל בשר“ — אז דער בשר הגשמי וועט נתברר ווערן. אז די וועלט מצד עצמה, די גשמיות העולם, וועט נתברר ווערן צו זיין אזא גשמיות וואס זי האלט זיך אין דעם אז כל מציאותה, דאס איז דער אויבערשטער אליין. אז מ׳וועט זען די אחדות הוי׳ בתוך העולם, בתוך מציאות העולם. און דער ענין, דאס איז דער גרעסטער אויפטו פון מלך המשיח. דאס איז דער גרעסטער אויפטו פון לעתיד לבוא. און דאס האט זיך אנגעהויבן דורך דעם הייליגן בעל שם טוב. און דאס וואס מ׳זאגט „בעל לוי“, וואס ער איז מחבר, מלשון התחברות, ער איז מקשר און מחבר וועלט מיט אלקות. און די גמרא זאגט דארטן אז דער רבי יהושע בן לוי, דאס איז
15:07 מן הצדיקים שלא נראתה הקשת בימיהם. גם העובדה שלא נראתה הקשת בימיהם מבטאת את אותו עניין: היא מורה על זיכוך העולם. הרי ידוע שכל העניין הוא שהעולם הזדכך, ועבודת הזיכוך נמשכה אחרי המבול. הקב״ה אמר שלא יביא עוד מבול. אבל כאשר יש קשת, הדבר מראה שהעולם באמת עדיין אינו ראוי. ועל ידי עבודתם של רבי שמעון בר יוחאי ורבי יהושע בן לוי, שהמשיכו אלוקות בעולם באמצעות פנימיות התורה, הם גילו את פנימיות העולם וגילו כיצד העולם מזוכך ומבורר. לכן אין צורך בקשת, כי העולם כבר נעשה מזוכך ומבורר לגמרי, וממילא לא נראתה הקשת בימיהם. וזאת הייתה עבודתו של הבעל שם טוב ושל התגלות תורת החסידות, שעל ידיה התגלה כיצד העולם נעשה דבר אחד עם אלוקות. וזה מה שהרבי רצה להדגיש לנו, [לא ברור] של הרבי על אחרון של פסח, סעודת משיח. היה מנהג אצל חסידים לאכול געבראקטס באחרון של פסח. כלומר, באחרון של פסח לא הקפידו בעניין שרויה.
15:07 געווען אויך דער רבי שמעון בר יוחאי, וואס זיי זענען געווען פון די צדיקים וואס לא נראתה הקשת בימיהם. וואס דער ענין, וואס מ'האט נישט געזען קיין קשת בימיהם, ברענגט ארויס אויך דעם זעלבן ענין. אז לא נראתה הקשת בימיהם ווייזט אויף דעם זיכוך פון דער וועלט. ס'איז דאך ידוע, דער גאנצער ענין איז געווען, אז ס'איז נזדכך געווארן די וועלט. און ס'איז אנגעגאנגען די עבודה פון זיכוך, נאך דעם מבול. דער אויבערשטער האט געזאגט אז ער וועט נישט ברענגען דעם מבול. אבער אז ס'איז דא דער קשת, ווייזט דאס אז די וועלט באמת איז נאך נישט ראוי. וואס דורך זייער עבודה, רבי שמעון בר יוחאי און רבי יהושע בן לוי, וואס זיי זענען ממשיך אין דער וועלט אלקות דורך פנימיות התורה, האבן זיי מגלה געווען די פנימיות פון דער וועלט, און מגלה געווען ווי די וועלט איז מזוכך און מבורר. דארף מען נישט אנקומען צום קשת, ווייל די וועלט ווערט שוין אינגאנצן מזוכך און מבורר, און במילא לא נראתה הקשת בימיהם. און דאס איז געווען די עבודה פון דעם הייליגן בעל שם טוב, און פון דער התגלות פון תורת החסידות, וואס דורך דעם איז נתגלה געווארן דער ענין ווי די וועלט ווערט איין זאך מיט אלקות. וואס דאס איז דער רבי האט אונז געוואלט ארויסברענגען, [לא ברור] פון רבי'ן אויף אחרון של פסח, סעודת משיח. ווען ס'איז געווען דער מנהג וואס האט זיך געפירט ביי חסידים, אז אחרון של פסח האט מען געגעסן געבראקטס. דאס הייסט, אז אחרון של פסח האט מען נישט מקפיד געווען אויף דעם ענין פון שרויה.
16:32 ולא רק שלא הקפידו, אלא אדרבה, בדיוק להפך: באחרון של פסח הידרו לאכול שרויה. יש [לא ברור] היתר לכך, אבל זה לא רק דבר שיש עליו היתר, אלא אחד הדברים שמהדרים בהם. וכפי שהרבי מספר, ראו אצל רבותינו נשיאינו שהידרו בזה באחרון של פסח. במשך שבוע שלם הקפידו בהקפדות הגדולות ביותר, בחומרות הגדולות ביותר ובהידורים הגדולים ביותר, שלא תיכנס אפילו טיפת מים למצה. וכשהגיע אחרון של פסח, לא רק שלא הקפידו להימנע מכך, אלא אדרבה, הידרו לעשות געבראקטס בכל מאכל שאכלו — דווקא העניין של שרויה. יש לכך כמה ביאורים. אחד הביאורים שאמר הרבי הוא שזה קשור להיותו של אחרון של פסח סוף ימי הפסח. המצה עניינה אמונה. והעניין בכך שהמצה באה במגע עם מים הוא שצריכה להיות אמונה פשוטה, בלי שום [לא ברור]. ובעניין המים נאמר בהלכה שכאשר אדם אוכל ואינו שותה, מאכלו אינו נעשה דם. כלומר, כאשר אדם אוכל אבל חסרים המים, חסרה השתייה, המצה, המאכל, נשארים מנותקים מן האדם. הוא אינו נעשה דם — המאכל אינו חודר לתוכו, אינו נעשה בשר כבשרו, אלא נשאר דבר נפרד ממנו. על ידי המים
16:32 נישט נאר נישט מקפיד געווען, נאר אדרבה, גאר פארקערט: אז אין אחרון של פסח האט מען מהדר געווען אין שרויה. ס'איז דא [לא ברור] א היתר אויף דעם, אבער נישט דאס איז איינע פון די זאכן וואס מ'איז מהדר בזה. אבער מ'האט געזען ביי רבותינו נשיאינו, וואס דער רבי דערציילט, אז מ'האט מהדר געווען אין אחרון של פסח. א גאנצע וואך האט מען מקפיד געווען מיט די גרעסטע הקפדות, מיט די גרעסטע חומרות, מיט די גרעסטע הידורים, אז ס'זאל נישט אריינגיין קיין טראפ וואסער צו דער מצה. ווי ס'איז געקומען אחרון של פסח, נישט נאר נישט מהדר געווען, נאר אדרבה, מ'האט גאר מהדר געווען אין מאכן דעם געבראקטס אין יעדער מאכל וואס מ'האט געגעסן. דער ענין פון שרויה דוקא. איז דא כמה ביאורים אין דעם. איינע פון די ביאורים וואס דער רבי האט געזאגט, דאס איז דער ענין וואס דאס איז דער סוף פון אחרון של פסח לגבי די טעג פון פסח. די מצה איז דער ענין פון אמונה. און דאס אז די מצה רירט זיך אן אין וואסער, דאס הייסט אז ס'דארף זיין אמונה פשוטה, אן קיין שום [לא ברור]. דער ענין פון וואסער, וואס ס'שטייט אין הלכה, אז בשעה שאוכל ואינו שותה, מאכלו נעשה דם. דאס הייסט, בשעה אז א מענטש עסט, אבער עס פעלט דער ענין פון וואסער, עס פעלט דער ענין פון טרינקען, בלייבט די מצה, בלייבט דער אוכל אפגעריסן פון דעם מענטשן. נעשה דם — דאס נעמט אים נישט דורך, דאס וועט נישט ווערן בשר כבשרו, דאס בלייבט אים א באזונדערע זאך. דורך דעם וואסער
18:04 מה ששותים אחרי האכילה גורם לכך שהמזון יגיע לכל חלקי הגוף ויחיה אותו, עד שהוא נעשה דם ובשר כבשרו. ועל דרך זה הוא עניינם של ימי הפסח ביחס לאחרון של פסח. בימי הפסח, שבהם עוסקים ביציאת מצרים, צריך אמונה, אמונה פשוטה, ואמונה פשוטה בתכלית. כי בשלב הזה האדם עדיין אינו כלי לכך שהאמונה תחדור את כל מציאותו, ולכן יש רק אמונה פשוטה — אמונה שנשארת נפרדת ממציאותו. וזה היה גם עניינה של העבודה בשבוע הראשון: שבוע שלם שאוכלים בו אמונה נקייה, בלי שום טיפת מים. אמונה, אמונה פשוטה בתכלית. אבל כשמגיעים לאחרון של פסח, הזמן שהבעל שם טוב רצה, [לא ברור] משיח, כאן מתחילה העבודה שהאמונה תחדור את מציאותך. שהאמונה בגאולה, האמונה במשיח, האמונה בקדוש ברוך הוא והאמונה באחדות הוי׳ האמיתית, לא תישאר [לא ברור]. היא צריכה לחדור את כל המציאות. ובאמצעות העניין של געבראקטס, של שרויה, מראים כאן שהמצה יורדת וחודרת את האדם כולו, עד שכל מציאותו חדורה באמונה. זה חודר את [לא ברור] שלו. ועל דרך זה, הדבר חודר גם את מציאות העולם, עד שהעולם כולו [לא ברור] את הגאולה. וזה מה שאנחנו לומדים בהפטרה, כפי שאנחנו רואים.
18:04 וואס מ'טרינקט נאכן עסן, דאס מאכט אז דער אוכל זאל אנקומען בכל חלקי הגוף און זאל מחיה זיין דעם גוף, אז ס'ווערט דם ובשר כבשרו. וואס על דרך זה איז דער ענין פון די טעג פון פסח לגבי אחרון של פסח. בשעת ווי ס'שטייט אין די טעג פון פסח, יציאת מצרים, דארף מען האבן אמונה. און אמונה פשוטה, און אמונה פשוטה בתכלית. דא ווייל נאך איז דער מענטש נישט קיין כלי אז די אמונה זאל דורכנעמען זיין גאנצע מציאות. זעט מען נאר ווי אמונה פשוטה. וואס דאס איז אמונה וואס זי בלייבט אפגעזונדערט פון זיין מציאות. און דאס איז אויך דער געדאנק געווען די עבודה די ערשטע וואך, א גאנצע וואך וואס מ'עסט ריין אמונה, אן קיין שום טראפ וואסער. אמונה, אמונה פשוטה בתכלית. אבער קומט מען צו אחרון של פסח, דאס מאל וואס דער בעל שם טוב האט געוואלט, [לא ברור] משיח, אז דא פאנגט זיך אן די עבודה אז ס'דארף דורכנעמען דיין מציאות. אז די אמונה אין די גאולה, די אמונה אין משיח, די אמונה אין דעם אויבערשטן, די אמונה אין אחדות הוי' האמיתית, זאל נישט בלייבן [לא ברור]. דאס דארף דורכנעמען די גאנצע מציאות, און דורך דעם ענין פון די געבראקטס, דורך די שרויה, דא באווייזט מען אז די מצה קומט אראפ און זי נעמט דורך דעם גאנצן מענטשן, אז כל מציאותו איז דורכגענומען מיט אמונה. דאס נעמט דורך זיין [לא ברור]. און על דרך זה, דאס נעמט דורך די מציאות העולם, אז די גאנצע וועלט וועט [לא ברור] די גאולה. און דאס איז וואס מיר לערנען אין די הפטרה, וואס מיר זען.
19:28 בהפטרה של אחרון של פסח לומדים על הגילויים הגדולים ביותר, ועל הניסים והנפלאות הגדולים ביותר שיהיו בגאולה העתידה. ורואים שבהפטרה יש דגש מיוחד על פעולתו של מלך המשיח בעולם. כשמדברים על גדולתו של מלך המשיח, על העניינים הנעלים ביותר — ״ונחה עליו רוח ה׳, רוח חכמה ובינה, רוח עצה וגבורה, רוח דעת ויראת ה׳, והריחו ביראת ה׳״ — כל אלה הם עניינים נעלים ביותר של מלך המשיח. ומיד ממשיך הפסוק ואומר שהדבר יפעל בעולם: ״וגר זאב עם כבש״. ו[לא ברור] האיבה, כך שיהיה שלום הן בין בני האדם והן בעולם. וכך ממשיך הפסוק ומתאר שלום ביניהם ושלום בין בעלי החיים, ממש בעולם הזה הגשמי. כלומר, גילוי אחדות ה׳ יביא למצב של אחדות בין כל המציאויות, בדומם, בחי ובמדבר, כפי שהוא מסיים: ״ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים״. וזהו [לא ברור] של גילוי המשיח, שעליו צריך לעבוד. כיוון שכבר נמצאים בזמן של עקבתא דמשיחא, צריך לגלות בעולם את אור המשיח. לא להתרחק מן העולם, אלא להפך: לראות איך כל דבר בעולם, איך כל מציאות הבריאה, זועקת ומגלה את [לא ברור]. לגלות בעולם, בענייני העולם, על ידי השימוש בענייני העולם, בדברים המותרים; משתמשים בהם ל־
19:28 אז אין די הפטרה פון אחרון של פסח לערנט מען וואס וועלן זיין די גרעסטע גילויים, די גרעסטע ניסים ונפלאות וואס וועלן זיין אין דער גאולה העתידה. און זעט מען אז אין דער הפטרה איז דא א דגש מיוחד אויף דער פעולה פון מלך המשיח בעולם. ווען מיר רעדן וועגן דער גדלות פון מלך המשיח, די גאר גרעסטע ענינים: „ונחה עליו רוח ה׳, רוח חכמה ובינה, רוח עצה וגבורה, רוח דעת ויראת ה׳, והריחו ביראת ה׳“. און דאס אלץ זיינען גרעסטע ענינים פון מלך המשיח. און גלייך ממשיך דער פסוק און זאגט אז דאס וועט פועל זיין בעולם: „וגר זאב עם כבש“. און [לא ברור] די איבה, אז עס וועט זיין שלום סיי צווישן דעם עולם און סיי בעולם, און אזוי ממשיך ווייטער דער פסוק: שלום צווישן זיי, און שלום צווישן בעלי חיים. פשוט אין עולם הזה הגשמי, וואס דאס הייסט אז דער גילוי פון אחדות ה׳ וועט פירן צו א מצב פון אחדות צווישן אלע מציאות׳ן, סיי בדומם, סיי אין חי און מדבר, ווי ער פירט אויס: „ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים“. און דאס איז א [לא ברור] פון גילוי המשיח, וואס אויף דעם דארף מען ארבעטן. וואס איז דא, אז מ׳געפינט זיך שוין אין זמן פון עקבתא דמשיחא, דארף מען מגלה זיין אין וועלט דעם אור המשיח. נישט זיך אפטראגן פון וועלט, נאר פארקערט, זען ווי יעדער מציאות אין וועלט, ווי די גאנצע מציאות פון בריאה, שרייט און איז מגלה די [לא ברור]. מגלה זיין אין וועלט, אין עניני עולם, דורך דעם וואס מ׳נוצט די ענינים פון עולם, די דברים המותרים, נוצט מען דאס אין
20:55 הנאה, כדי שעל ידי כך אפשר יהיה [לא ברור] לגלות אלוקות, לגלות את אחדות ה׳ בעולם, ולהאיר, לגלות ולראות בכל דבר שמתרחש בעולם כיצד הוא מוביל לגילוי המשיח. וזהו ה[לא ברור] של אחרון של פסח, שממנו מקבלים כוח לכל השנה כולה. שנזכה כבר תיכף שיהיה כל הגילוי של [לא ברור] שבהפטרה, ושנראה בזה בעולם ממש את ״ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים״, תיכף ומיד, אמן כן יהי רצון.
20:55 הנאה, אז דורך דעם קען מען [לא ברור] מגלה זיין אלקות, און מגלה זיין די אחדות ה׳ בעולם, און מאיר זיין און מגלה זיין און זען אין יעדער ענין וואס גייט פאר בעולם ווי אז דאס פירט צו דעם גילוי המשיח. און דאס איז דער [לא ברור] פון אחרון של פסח, וואס פון דעם נעמט מען כח על כל השנה כולה, אז מ׳דארף שוין תיכף זוכה זיין אז עס זאל זיין דער גאנצער גילוי פון [לא ברור] אין דער הפטרה, און מיט דעם זען בעולם ממש דעם „ומלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים“, תיכף ומיד, אמן כן יהי רצון.