לעבן חסידות · פרק 171 · 2025-04-01 · 21:32
פרשת ויקרא (תשפ"ה) "ולא תשבית מלח" - דער ענין פון זאלץ אין עבודת השם
תיאור הפרק
פרשת ויקרא תשפ״ה אידיש *לקוטי תורה ד״ה ולא תשבית מלח וביאורו *שיחת י״ט כסלו תשי״א *שמחת בית השואבה תשי״ב
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 [לא ברור] פעם באה קבוצה של בני תורה, תלמידי חכמים, אל אדמו"ר הזקן, ושאלו אותו על לימוד החסידות. הם רצו לברר: מהו לימוד החסידות? האם הוא שייך אליהם, והאם עליהם ללמוד חסידות? אדמו"ר הזקן הרי נסע בין העיירות והפיץ את מעיינות תורת החסידות. ובמשך השנים נעשו [לא ברור] יותר ויותר, והביאורים בחסידות התרחבו. הם רצו להבין מהו עניינה של החסידות, ולמה צריך ללמוד חסידות. לכן שאלו את אדמו"ר הזקן את השאלות האלה: למה צריך ללמוד חסידות? מהו עניינו של לימוד החסידות? אדמו"ר הזקן השיב להם: זו גמרא מפורשת. הגמרא במסכת שבת, דף ל"א, מדברת על הפסוק „והיה אמונת עתיך חוסן ישועות“ וכו', על כל הלשונות הללו. הגמרא אומרת שהפסוק עוסק בזמן שהנשמה עולה למעלה, לבית דין של מעלה, שם דנים אותה ושואלים אותה כל מיני שאלות. כל מילה בפסוק היא שאלה נוספת: „נשאת ונתת באמונה?“, „קבעת עתים לתורה?“, „צפית לישועה?“ וכו'. שואלים את הנשמה כמה וכמה שאלות: מה עשתה בעולם בלימוד התורה ובעבודת השם שלה? ואחרי כל השאלות האלה מסיימת הגמרא שכל זה הוא רק אם יראת השם היא אוצרו. זהו המשך הפסוק: „והיה אמונת עתיך חוסן ישועות“ — כל הדברים האלה — והפסוק מסיים: „יראת ה' היא אוצרו“.
00:00 [לא ברור] עס איז אמאל געקומען א קבוצה פון בני תורה, תלמידי חכמים, צום אלטן רבי'ן, און זיי האבן אים געפרעגט וועגן דעם ענין פון לימוד החסידות. זיי האבן געוואלט זיך אינטערעסירן: וואס איז דאס לימוד החסידות? צי האבן זיי א שייכות דערצו, צי זאלן זיי לערנען חסידות? דער אלטער רבי איז דאך ארומגעפארן אין די שטעטלעך, און ער פלעגט מפיץ זיין די מעיינות פון תורת החסידות. און במשך די יארן איז ער געווארן מער און מער [לא ברור], מער התרחבות אין די ביאורי החסידות. זיי האבן געוואלט פארשטיין אבער וואס איז דער ענין פון חסידות, און פארוואס דארף מען לערנען חסידות. האבן זיי געפרעגט אט די שאלות דעם אלטן רבי'ן: פארוואס דארף מען לערנען חסידות? וואס איז דער ענין פון לימוד החסידות? האט דער אלטער רבי זיי געענטפערט: דאס איז א גמרא מפורשת. די גמרא, מסכת שבת דף ל״א, רעדט וועגן דעם פסוק „והיה אמונת עתיך חוסן ישועות“ וכו׳, די אלע לשונות. און די גמרא זאגט אז דער פסוק גייט אויף דעם, ווען די נשמה קומט ארויף למעלה, אין בית דין של מעלה, און מ׳מאכט דעם משפט און מ׳פרעגט כל מיני שאלות. יעדעס ווארט אין דעם פסוק איז נאך א שאלה: „נשאת ונתת באמונה?“, „קבעת עתים לתורה?“, „צפית לישועה?“ וכו׳. מ׳פרעגט די נשמה כמה וכמה שאלות: וואס האט זי געטאן אין דער וועלט אין איר תורה ועבודת השם? און נאך די אלע שאלות פירט אויס די גמרא, אז דאס איז אלץ נאר אויב יראת השם איז אוצרו. דאס איז דער המשך הפסוק: „והיה אמונת עתיך חוסן ישועות“ — די אלע זאכן — פירט אויס דער פסוק: „יראת ה׳ היא אוצרו“.
01:46 הגמרא אומרת שאם יראת השם היא אוצרו, אם לכל הדברים האלה מצטרף האוצר של יראת שמים, הרי כל הדברים האלה [לא ברור], יש בהם שלמות, ואז זה בסדר. אבל אם חס ושלום חסר עניין יראת השם, כל העניין [לא ברור], כל שאר הדברים. הגמרא מביאה משל: אב אמר לבנו להעלות שק חיטים לעלייה, למחסן שבקומה השנייה. הבן התאמץ ולקח את החיטים והעלה אותן לעלייה. שאל אותו האב: נו, עשית זאת? אמר לו: כן. שאל האב: „עירבת בהן קב חומטון?“ האם ערבבת בחיטים קב חומטון? מהו קב חומטון? רש"י אומר שזה סוג של מלח, „ארץ מלחה“, אדמה מלוחה שמערבבים בחיטים. פעולתה היא לשמור שהחיטים לא יתקלקלו. הלחות, הרטיבות, עלולה להרוס את החיטים ולגרום להן להירקב. לעומת זאת, כשמערבבים בהן את המלח הזה, את הארץ המלחה, האדמה המלוחה הזאת, הדבר נשמר, כל העניין. אומר האב לבנו: אם ערבבת בהן קב חומטון, את המלח הזה, זה טוב; החיטים יישמרו ויחזיקו מעמד כך. אבל—
01:46 זאגט די גמרא, אז אויב יראת השם איז אוצרו, אויב צוזאמען מיט די אלע זאכן קומט צו דער אוצר פון יראת שמים, איז די אלע זאכן [לא ברור], האט עס א שלימות, דעמאלט איז דאס בסדר. אבער אויב חס ושלום ס׳פעלט דער ענין פון יראת השם, מיט די גאנצע מעשה [לא ברור], די אלע אנדערע ענינים. די גמרא פירט אויס א משל: אז ס׳איז געווען א טאטע וואס האט געזאגט א קינד, אז ער זאל ארויפברענגען א זאק פון חיטים לעלייה. ער זאל עס ארויפברענגען צו דעם עלייה, צו דעם מחסן, ווי מ׳זאגט עס, אין צווייטן שטאק. און דער קינד האט זיך ארויפגעשלעפט און גענומען די חיטים, ארויפגעברענגט אין דעם עלייה. פרעגט אים דער טאטע: נו, האסטו געטאן? זאגט ער: יא. פרעגט דער טאטע: „עירבת בהן קב חומטון?“ האסטו אריינגעמישט צוזאמען מיט די חיטים קב חומטון? וואס איז קב חומטון? זאגן רש״י, דאס איז א סארט זאלץ, „ארץ מלחה“, א זאלציגע ערד, וואס מ׳לייגט צוזאמען אויף די חיטים. וואס דאס טוט, אז די חיטים זאלן נישט ווערן כלה. ס׳ווערט די לחות, די נאסקייט, וואס קען אוועק-הארגענען די חיטים, עס מאכט דאס פארפוילט. משא״כ ווען מ׳לייגט אריין אט דעם זאלץ, אט די ארץ מלחה, אט די זאלציגע ערד, אט דאס מאכט אז די זאך האלט זיך, די גאנצע מעשה. זאגט דער טאטע צום קינד: אויב דו האסט אריינגעמישט קב חומטון, אט דעם זאלץ, איז דאס גוט, איז דאס בלייבט, עס וועט זיך אזוי האלטן. אבער—
03:32 אם לא, „מוטב שלא העליתה“; כל העניין לא יחזיק מעמד. היה עדיף שלא תטרח להעלות את כל החיטים. אומרת הגמרא: הנמשל הוא שקב החומטון הוא האוצר של יראת שמים, ששומר על כל העניין, על החיטים — התורה שלומדים. ואדמו"ר הזקן אמר להם שזה עניינו של לימוד החסידות. לימוד החסידות הוא קב החומטון ששומר ונותן קיום ללימוד נגלה דתורה, להלכות ולכל הדינים, לכל הנהגות היהדות, התורה והמצוות, שיהודי עוסק בהם במשך כל היום. קב החומטון הוא לימוד החסידות, פנימיות התורה. שאלו בני התורה את אדמו"ר הזקן: אם כך, למה ללמוד כל כך הרבה חסידות? הרי זה רק קב חומטון. הרי אנחנו יודעים שקב חומטון הוא טיפה, מעט. לוקחים מעט מלח ומפזרים אותו; לא צריך להיות [לא ברור]. ואילו אדמו"ר הזקן הנהיג שלימוד החסידות יהיה מתוך [לא ברור], בלימוד ארוך ורחב של כמעט [לא ברור] — לכאורה קב חומטון פירושו כמות זעירה, פירור. על כך הסביר אדמו"ר הזקן שלשון הגמרא היא „עירבת בהן“. אדמו"ר הזקן אמר: „עירבת בהן“ — וזה לוקח זמן. הערבוב; קב החומטון עצמו הוא קב חומטון, מעט מלח, אבל העבודה בלימוד החסידות—
03:32 אויב נישט, „מוטב שלא העליתה“; די גאנצע מעשה גייט נישט ווערן. עס וואלט געווען בעסער אז דו זאלסט נישט ארויפשלעפן די גאנצע חיטים. זאגט די גמרא: דער נמשל איז אז דער קב חומטון, דאס איז דער אוצר פון יראת שמים, וואס דאס האלט די גאנצע מעשה, די חיטים, די תורה וואס מ׳לערנט. און ווייל דער אלטער רבי האט זיי געזאגט אז דאס איז דער ענין פון לימוד החסידות. לימוד החסידות, דאס איז דער קב חומטון וואס האלט און גיט א קיום אין די נגלה דתורה, אין הלכות און די אלע דינים, די אלע הנהגות פון אידישקייט, פון תורה ומצוות, וואס א איד טוט א גאנצן טאג. דער קב חומטון, דאס איז דער לימוד פון חסידות, פנימיות התורה. האבן די בני תורה געפרעגט דעם אלטן רבי'ן: איז, אויב אזוי, פארוואס עפעס לערנען אזוי פיל חסידות? דאס איז דאך נאר קב חומטון. ווייסן מיר דאך אז א קב חומטון איז א טראפעלע, א ביסעלע. מען נעמט א ביסל זאלץ, און מ׳גיט עס ארויף; ס׳דארף נישט זיין [לא ברור]. וואס דער אלטער רבי האט איינגעפירט, אז דער לימוד החסידות זאל זיין מיט א [לא ברור], מיט א לימוד ארוך ורחב פון כמעט [לא ברור] — לכאורה קב חומטון מיינט דאך א פיצעלע, א ברעקל. אויף דעם האט דער אלטער רבי מסביר געווען, אז דער לשון הגמרא איז „עירבתו בהן“. דער אלטער רבי האט געזאגט: „עירבתו בהן“ — און דאס נעמט צייט. דער אויסמישן; דער קב חומטון אליין איז א קב חומטון, א ביסל זאלץ, אבער די עבודה אין לימוד החסידות—
05:05 היא הערבוב. שלימוד החסידות יחדור ללימוד הנגלה. שבכל הלכה, בכל פסוק, בכל מאמר חז"ל, בכל תוספות, בכל פסק דין, בכל עניין שלומדים, תורגש יראת שמים, תורגש האלוקות שבתורה, נותן התורה שבתורה, וצריך להיות „ורב תבואות בכח שור“. קב החומטון בפני עצמו — אדם מפזר קב חומטון; אבל צריך לערבב אותו כך שיחדור לתבואה וייעשה עמה דבר אחד, שישמור עליה מפסול ויחולל שינוי בכל ענייני ההנהגה. „ורב תבואות“ — זה לוקח הרבה זמן. בפרשה שלנו, פרשת ויקרא, אנחנו מוצאים את עניין המלח בקרבנות: „ולא תשבית מלח ברית אלקיך“. התורה אומרת שכאשר מקריבים קרבן, צריך להביא מלח. ולשון הפסוק היא: „וכל קרבן מנחתך במלח תמלח“. הפסוק אומר, בפסוק י"ג: תחילה נאמר „וכל קרבן מנחתך במלח תמלח“, שכל מנחה צריך למלוח. ואחר כך „ולא תשבית מלח ברית אלקיך מעל מנחתך“, שלא ייתכן שהמלח, „ברית אלקיך“, ייעדר מן המנחה. ואז מסיים הפסוק: „על כל קרבנך תקריב מלח“. גם על כל קרבן צריך להביא מלח. כאן רואים דבר מעניין שצריך להבין. צריך להבין בכלל מהו עניינו של המלח בקרבנות, ומדוע התורה עושה ממנו מצווה שלמה, שמחייבת מלח בקרבנות. והשאלה העיקרית היא שמעניין כי קודם התורה אומרת את
05:05 זאל זיין דער אויסמישן. אז דער לימוד החסידות זאל דורכנעמען דעם לימוד הנגלה. אז אין יעדער הלכה, אין יעדן פסוק, אין יעדן מאמר חז"ל, אין יעדן תוספות, אין יעדן פסק דין, אין יעדן ענין וואס מען לערנט, זאל זיך הערן דער שמים, זאל זיך הערן דער אלקות שבתורה, דער נותן התורה אין דער תורה, און דארף זיין דער „ורב תבואות בכח שור“. קב חומטין אליין איז: א מענטש ווארפט קב חומטין, אבער דאס אריינמישן זאל דורכנעמען די תבואה און זאל ווערן איין זאך, וואס באשיצט פון פסול, און זאל מאכן א שינוי אין אלע עניני הנהגה. „ורב תבואות“ — דאס נעמט א סך צייט. אין אונזער פרשה, פרשת ויקרא, געפינען מיר דעם ענין פון מלח ביי קרבנות: „ולא תשבית מלח ברית אלקיך“. די תורה זאגט, אז בשעת מען ברענגט א קרבן, דארף מען ברענגען זאלץ. און דער לשון אין פסוק איז: „וכל קרבן מנחתך במלח תמלח“. דער פסוק זאגט, פסוק י"ג: ערשט זאגט דער פסוק „וכל קרבן מנחתך במלח תמלח“, אז יעדע מנחה דארף מען באזאלצן. און דערנאך „ולא תשבית מלח ברית אלקיך מעל מנחתך“, אז מען זאל נישט צולאזן אז ס'זאל נישט זיין קיין זאלץ, דער „ברית אלקיך“, פון יעדער מנחה. און דערנאך פירט אויס דער פסוק: „על כל קרבנך תקריב מלח“. אויף יעדער קרבן דארף מען אויך ברענגען מלח. וואס דאס זעט מען אן אינטערעסאנטע זאך, וואס מען דארף פארשטיין. מען דארף פארשטיין בכלל וואס איז דער ענין פון דעם מלח ביי די קרבנות, און די תורה מאכט אים אזא גאנצע מצוה, אז עס מוז זיין מלח ביי קרבנות. און די עיקר שאלה איז, אז ס'איז אינטערעסאנט, אז פריער זאגט די תורה דעם
06:53 דין המלח קשור למנחה, ורק אחר כך התורה ממשיכה: ״על כל קרבנך תקריב מלח״. יש כאן עוד עניין: יש מלח על המנחות, ואחר כך יש מלח על הקרבנות. מהם שני העניינים האלה, מלח על המנחות ומלח על הקרבנות? העניין הכללי של המלח, כפי שאמרנו, קשור לעניין של קב חומטין. אדמו"ר הזקן מסביר במאמר ״ולא תשבית מלח״, וכמבואר באריכות בחסידות, שכל עניין המלח בקרבנות הוא עניין קב החומטין, שמקיים את התבואה, שנותן קיום לכל הדבר. עניין החיטים: מנחה היא דבר שעשוי מחיטים. חיטים רומזות לתורה, ״לכו לחמו בלחמי״. התורה צריכה להיות קשורה לחיטים. עניין הלחם, החיטים, הוא עניין לימוד התורה, מנחה. בלימוד התורה יש פנימיות התורה ונגלה דתורה. ההבדל בין פנימיות התורה לנגלה דתורה הוא שבנגלה דתורה חכמתו יתברך התלבשה בשכל אנושי. היא נכנסת לשכל ואפשר להבין אותה; לכן היא נקראת לחם. לחם שאדם אוכל נעשה מזון לגופו, נותן לו חיות, הוא חי ממנו, והוא נעשה
06:53 דין פון מלח פארבונדן מיט מנחה, און ערשט דערנאך פירט זי ארויס „על כל קרבנך תקריב מלח“. איז נאך אן ענין: איז דא דער מלח אויף די מנחות, און דערנאך איז דא דער מלח אויף די קרבנות. וואס זענען די צוויי ענינים, מלח אויף די מנחות און מלח אויף די קרבנות? וואס דער כללות ענין המלח, ווי געזאגט, איז פארבונדן מיט דעם ענין פון קב חומטין. דער אלטער רבי איז מסביר אין דעם מאמר „ולא תשבית מלח“, און ס'איז מבואר באריכות אין חסידות, אז דער גאנצער ענין פון מלח ביי קרבנות, דאס איז דער ענין וואס מען זאגט אז עס דארף זיין דער קב חומטין, וואס דאס איז מקיים, וואס גיט אריין א קיום אין דער גאנצער זאך, אין דער תבואה. דער ענין פון חטין: מנחה איז א זאך וואס איז געמאכט געווארן פון חטין. חטין גייט אויף תורה, „לכו לחמו בלחמי“. תורה דארף זיין פארבונדן מיט חטין. דער ענין פון לחם, פון חטין, איז דאס דער ענין פון לימוד התורה, מנחה. אז דער לימוד התורה איז דא פנימיות התורה און נגלה דתורה. וואס דער חילוק צווישן פנימיות התורה און נגלה דתורה איז, אז נגלה דתורה איז אז דאס איז חכמתו וואס איז נתלבש געווארן אין שכל אנושי. ס'קומט אריין אין שכל, וואס קען מען פארשטיין; דערפאר ווערט עס אנגערופן לחם. אז וואס לחם איז — אז דאס וואס א מענטש עסט, דאס ווערט מזון, מזון לגופו, און דאס גיט אים חיות, און ער לעבט פון דעם, און ס'ווערט
08:35 דמו ובשרו וכיוצא בזה. אדם אוכל, וכפי שאדמו"ר הזקן אומר בתניא, האוכל נעשה דמו ובשרו וכיוצא בזה; הוא חודר בכל האדם, נעשה חלק מגופו. על דרך זה התורה. כשאדם לומד פסק דין מחכמתו ורצונו של הקדוש ברוך הוא: ראובן אומר כך וכך, שמעון אומר כך וכך, והוא לומד את פסק הדין בעיון, כפי שאדמו"ר הזקן מסביר בפרק ה' בליקוטי אמרים תניא, על ידי הלימוד בעיון השכל, המשכיל והמושכל נעשים דבר אחד, והאדם נעשה דבר אחד עם דבר ההלכה. וכשמעיינים בשכל בעניין שראובן אומר כך, שמעון כך, והפסק הוא כך, ולומדים זאת בעיון, אומר אדמו"ר הזקן שנעשה ״יחוד נפלא שאין יחוד כמוהו ולא כערכו נמצא כלל בגשמיות, להיות לאחדים ומיוחדים ממש מכל צד ופנה״. זהו ייחוד נפלא גדול שנעשה על ידי לימוד התורה. ולכן זהו עניין של מזון: התורה נמצאת בתוכי, חודרת בכל האדם, ונעשית דמו ובשרו וכיוצא בזה. זהו עניינן של הלכות התורה ושל נגלה דתורה. אבל העניין הוא שכאשר לומדים נגלה דתורה, מכיוון שהיא מלובשת בדברים גשמיים, בעניינים גשמיים, [לא ברור], האדם יכול לשקוע בזה, הוא יכול לאכול את זה, ללעוס את זה, להבין את זה; זה נעשה דמו ובשרו וכיוצא בזה. זה,
08:35 דמו ובשרו וכיוצא. א מענטש עסט, און דער אלטער רבי זאגט אין תניא, ווערט דאס דמו ובשרו וכיוצא; דאס נעמט דורך דעם מענטש, עס ווערט א חלק פון זיין גוף. על דרך זה איז תורה. אז א מענטש לערנט א פסק דין פון חכמתו ורצונו של הקדוש ברוך הוא: ראובן אומר כך וכך, שמעון אומר כך וכך, און ער זאגט דעם פסק דין, און ער לערנט דאס בעיון, ווי דער אלטער רבי מסביר אין פרק ה' פון ליקוטי אמרים תניא, אז דורך דעם לימוד בעיון, וואס דער שכל מיט משכיל מיט מושכל, דער מענטש ווערט איין זאך מיט דעם דבר הלכה. און אז מען עיינט בשכל, איז זאגט דער לשון פון דעם אלטער רבי, איז דורך דעם וואס ראובן אומר כך, שמעון כך, פסק דין כך, און דאס, און ער לערנט דאס בעיון, איז זאגט דער אלטער רבי, ווערט א „יחוד נפלא שאין יחוד כמוהו ולא כערכו נמצא כלל בגשמיות, להיות לאחדים ומיוחדים ממש מכל צד ופנה“. איז נישט נאר דאס איז א גרויסער יחוד נפלא וואס ווערט דורך לימוד התורה. און דערפאר איז דאס ענין פון מזון: די תורה איז בתוך מיר, דאס נעמט דורך דעם מענטש, וואס ווערט דמו ובשרו וכיוצא. און דער ענין איז די הלכות התורה און נגלה דתורה. אבער דער זאך אבער איז, אז בשעת מען לערנט אין נגלה דתורה, אין נגלה דתורה, ווי באלד אז עס איז מלובש אין דברים גשמיים, אין ענינים גשמיים, [לא ברור], דער מענטש קען דאס איינזינקען, ער קען דאס עסן, ער קען דאס קייען, ער קען דאס פארשטיין, ס'ווערט דמו ובשרו וכיוצא, דאס,
10:01 זה לא יבטל את המציאות שלהם, אבל לפעמים אפשר לשכוח את הגדלות. אדרבה, מצד הריבוי, כשעסוקים בעניינים גשמיים, אפשר לאבד את תחושת האלוקות, עד כדי כך שאפשר לשכוח את נותן התורה, לשכוח את הגדלות. וזו אכן המעלה, כפי שאדמו"ר הזקן קורא לזה, השגה במהות: מבינים את הדבר עצמו. אבל החיסרון הוא שהאלוקות נמצאת בהעלם והסתר בנגלה דתורה, ונותן התורה אינו מאיר. וזו המעלה של פנימיות התורה. פנימיות התורה היא עניין שמצד אחד הוא אדרבה, בדיוק להפך מנגלה. אלה עניינים מופשטים, עניינים נעלים. אלה עניינים שאי אפשר לתפוס כל כך בשכל אנושי. אלה עניינים אלוקיים. מלכתחילה מדברים על ענייני אלוקות, על סובב כל עלמין, על אלוקות שהיא בלי גבול, שהיא רוחנית, דבר שאדם הנמצא בעולם הגשמי, מלובש בגוף גשמי, אינו יכול לתפוס לגמרי. אפשר להבין מזה ככל שהשכל מסוגל להכיל. זה נקרא [לא ברור]. אבל את מהות הדבר אין לנו; איננו רואים אצילות, איננו רואים, אין לנו את האלוקות. יודעים, חושבים, מהרהרים, מבינים, מנסים להבין, אבל את הדבר עצמו אין לנו. אבל לאידך גיסא, כאן האלוקות מאירה במוחש. כשמדברים על הקב"ה, מדברים על הקב"ה בפועל. ולכן באה הגמרא ואומרת
10:01 דאס וועט נישט אפטאן מיט זייער מציאות, אבער אמאל קען מען פארגעסן די גדלות. אדרבה, מצד הריבוי, ווען מ׳איז פארנומען אין ענינים גשמיים, קען מען פארלירן דעם אלקות, ווי גאר פארגעסן אויפן נותן התורה, פארגעסן אויף די גדלות. איז טאקע די מעלה, ווי דער אלטער רבי רופט דאס אן השגה במהות. מ׳פארשטייט די זאך אליין, אבער דער חסרון איז אז דער אלקות איז בהעלם והסתר אין נגלה דתורה, און דער נותן התורה שיינט נישט. און דאס איז די מעלה פון פנימיות התורה. פנימיות התורה איז אן ענין וואס מצד אחד איז אדרבה פונקט פארקערט ווי נגלה. דאס זענען אבסטראקטע ענינים, ענינים מופשטים, ענינים נעלים. דאס זענען ענינים וואס מ׳קען נישט אזוי פלאן אנכאפן מיט שכל אנושי. דאס זענען געטליכע ענינים. מ׳רעדט לכתחילה וועגן ענינים פון אלקות, ענינים פון סובב כל עלמין, ענינים פון אלקות וואס איז בלי גבול, וואס איז רוחני, וואס איז א זאך וואס א מענטש, זייענדיק אין עלמא דגשמיות, מלובש בגוף גשמי, קען דאס אין גאנצן נישט תופס זיין. מ׳קען דאס פארשטיין וויפיל דער שכל קען דאס מכיל זיין. דאס ווערט אנגערופן [לא ברור]. אבער דעם מהות פון דער זאך האט מען נישט, מ׳זעט נישט אצילות, מ׳זעט נישט, מ׳האט נישט דעם אלקות. מ׳ווייסט, מ׳טראכט, מ׳איז מהרהר, מ׳פארשטייט, מ׳פרובירט פארשטיין, אבער די זאך אליין האט מען נישט. אבער לאידך גיסא, דא שיינט דער אלקות במוחש. אז מ׳רעדט וועגן דעם אויבערשטן, מ׳רעדט וועגן דעם אויבערשטן בפועל. וואס דערפאר קומט צו גיין די גמרא און זי, און, און,
11:37 שעניין פנימיות התורה נמשל למלח. וזה בעצם ההבדל בין מלח לחיטים. חיטים, כמו אורז, הן לחם שנעשה דם ובשר וכיוצא בזה, ויש לו טעם. אבל למלח מצד עצמו אין טעם. מלח הוא להפך. ״ארץ מלחה״ — אי אפשר לאכול אותו. ובכל זאת, למלח יש הכוח להכניס טעם טוב במאכל. ולא רק זה, הוא גם שומר על המאכל שלא יתקלקל. כפי שנאמר כאן בגמרא, זהו קב החומטין שנותנים בחיטים. והעניין הזה נמצא במלח. מצד עצמו הוא אינו דבר הנאכל, אבל לאידך גיסא, על ידי המלח יש קיום לכל הדבר הנאכל. מאכל תפל בלי מלח — כשאוכלים חתיכת לחם שאין בה מלח, קשה יותר לאכול אותה. חתיכת בשר בלי מלח קשה יותר לאכול. לא מדובר על דיני מליחה, אלא על הטעם. אבל המלח גם מקיים את המאכל: קב החומטין, המלח, יש בו כוח לשמר את הדברים, וממילא הם לא יתקלקלו. ומהו הנמשל בעבודת השם? אדמו"ר הזקן יסביר שעניין קב החומטין רומז לפנימיות התורה. וזה מה שהגמרא אומרת. ניקח את החיטים: החיטים הן הלכות נגלה דתורה. וזה אכן התכלית. צריך להיות
11:37 און זי זאגט אז דער ענין פון פנימיות התורה איז נמשל למלח. וואס דאס איז בעצם דער חילוק צווישן מלח און חיטין. חיטין, כמו אורז, איז לחם וואס ס׳ווערט דם ובשר וכיוצא, און ס׳האט א טעם. מלח אבער מצד עצמו האט דאך קיין טעם נישט. מלח איז פארקערט. „ארץ מלחה“, מ׳קען דאס נישט עסן. דאס איז מלח, זאלץ, דאס האט דעם כח צו אריינברענגען זיסקייט אין דעם מאכל. נישט נאר דאס, דאס גיט אכטונג אויפן מאכל. דאס גיט אכטונג, עס שמירט אז ער זאל נישט קאליע ווערן. ווי ער זאגט אין דער גמרא דא, אז דאס איז דער קב חומטין וואס גיט מען אויף די חיטין. און דער ענין געפינט זיך אין מלח. ער מצד עצמו איז נישט קיין דבר הנאכל, אבער לאידך גיסא, דורך דעם מלח איז דער קיום אין דעם גאנצן דבר הנאכל. א מאכל תפל בלעדי מלח — אז דו עסט א שטיקל ברויט וואס האט נישט אין זיך קיין זאלץ, איז שווערער צו עסן. א שטיקל פלייש אן געזאלצן איז שווערער צו עסן. מ׳רעדט נישט וועגן דיני מליחה, מ׳רעדט וועגן דעם טעם. אבער עס איז דער קיום, וואס, וואס, וואס ווייזט אויס אז דער קב חומטין, מ־מ־מלח, האט אין זיך דעם כח צו האלטן צוריק די זאכן, און ממילא וועט עס נישט קאליע ווערן. און וואס איז דאס דער נמשל אין עבודת השם? וואס דאס וועט דער אלטער רבי מסביר זיין, אז דער ענין פון קב חומטין גייט אויף פנימיות התורה. וואס דאס איז וואס די גמרא זאגט. איינס נעמען, אז דא די חיטין — חיטין, דאס איז הלכות נגלה דתורה. און דאס איז טאקע דער תכלית. דארף זיין
13:08 לימוד נגלה דתורה. הכוונה במתן תורה היא שצריך להיות לימוד הנגלה וקיום ההלכות ולימודן, וכל הדינים שהגמרא אומרת וכל השאלות ששואלים. אבל אף על פי כן, כדי שלכל הדברים האלה יהיה קיום, כדי שלא יתקלקלו חס ושלום, שלא יתגשמו ולא ירחיקו מאלוקות — דבר שיכול לקרות, כפי שהגמרא אומרת: ״לא זכה, נעשית לו סם המוות״, היפך החיים. כלומר, הלימוד אינו [לא ברור], והוא עלול אפילו להרחיק מאלוקות. לכן צריך את ה״קב חומטין״, את עניין המלח. במלח יש שני העניינים הללו, כאמור: הוא עצמו היפך הטעם, ומצד עצמו אינו דבר בעל טעם, ואף על פי כן הוא נותן טעם בכל שאר הדברים. והוא גם מביא לקיום ולשמירה. כי כשחסר לימוד פנימיות התורה, וכפי שרואים במוחש, הרי כשלומדים פנימיות התורה ומדברים על הקב״ה, האדם זוכר ממילא את נותן התורה. הדבר מכניס אלוקות גם בלימוד הנגלה, כך שלימוד הנגלה יהיה מתוך יראת שמים וביטול לאלוקות. כידוע הסיפור שקשור דווקא לחג הפסח. מספרים שפעם נפגשו באסיפה אדמו״ר הרש״ב, הרבי נשמתו עדן, והגאון ר׳ חיים מבריסק. היה ביניהם קשר של ממש, כידוע, והם נפגשו בכמה וכמה
13:08 לימוד נגלה דתורה. כוונת מתן תורה, אז ס׳דארף זיין דער לימוד הנגלה און קיום הלכות און לימוד הלכות, און די אלע דינים וואס די גמרא זאגט און די אלע שאלות וואס מ׳פרעגט. אבער פון דעסטוועגן, כדי די אלע זאכן זאלן האבן דעם ענין פון קיום, זאל עס נישט חס ושלום ווערן קרי וקביעי, נישט קאליע ווערן, נישט נתגשם ווערן, נישט מרחיק זיין פון אלקות, וואס קען דאך זיין, ווי די גמרא זאגט, „לא זכה, נעשית לו סם המות“, היפך החיים. כלומר, אז דער לימוד איז נישט קיין „לבויל המית“. איז דער לימוד קען גאר מרחיק זיין פון געטליכקייט. איז דערפאר דארף זיין דער קב חומטין, דער ענין פון מלח. וואס דער מלח האט אין זיך אט די צוויי ענינים כאמור, אז ער איז טאקע היפך פון טעם, אז ער איז א זאך וואס מצד עצמו איז נישט, און פון דעסטוועגן ער גיט אריין דעם טעם אין אלע אנדערע ענינים. און דאס מאכט דעם קיום, שמירה. שאז ס׳פעלט דער לימוד פנימיות התורה, ווי מ׳זעט במוחש, אז מ׳לערנט פנימיות התורה, מ׳רעדט וועגן דעם אויבערשטן, איז ממילא דער מענטש געדענקט דעם נותן התורה, און דאס גיט אריין אויך די געטליכקייט אין דעם לימוד הנגלה, אז דער לימוד הנגלה זאל זיין מיט יראת שמים און מיט ביטול צו אלקות. ווי ס׳איז ידוע דער סיפור, פארבונדן טאקע מיט חג הפסח. דא דערציילט מען דעם סיפור, אז ס׳איז געווען, אמאל האבן זיך געטראפן אין אן אסיפה דער רבי רש״ב, דער רבי נשמתו עדן, מיט דעם גאון ר׳ חיים בריסקער. און זיי האבן צווישן זיך גערעדט, ס׳איז געווען גאר טאקע א קשר, כידוע, זיי האבן זיך געטראפן אין כמה וכמה
14:33 אסיפות. יש על כך כמה סיפורים. באחת הפעמים הם דיברו דווקא על לימוד הנגלה ולימוד החסידות. מספרים שר׳ חיים שאל את אדמו״ר הרש״ב: מה עניינו של לימוד החסידות? ואדמו״ר הרש״ב אמר שכאשר לומדים נגלה דתורה, אפשר ליפול לגאווה ולישות בגלל חידושי התורה שמחדשים. אבל כשלומדים פנימיות התורה, הרי מדברים על הקב״ה ועל ביטול, ואז אי אפשר להגיע לגאווה. ר׳ חיים מבריסק שאל: למה לא? הרי אדם שלומד פנימיות התורה יכול גם הוא להתגאות בכך. הוא הבין שלומדים עניינים של הבנה, חב״ד; האם לא יכולה לצמוח גאווה גם מלימוד החסידות? ואדמו״ר הרש״ב השיב שזו ההלכה במסכת פסחים: הגמרא אומרת שאם מוצאים חמץ ביום טוב של פסח, אין עוברים על ״בל ייראה ובל יימצא״? [לא ברור]. הגמרא אומרת שכאשר אדם עסוק כולו בביעור, אין חוששים שיבוא חס ושלום ליהנות מן החמץ. כך הסביר אדמו״ר הרש״ב לר׳ חיים מבריסק: כשלומדים תורת החסידות ומדברים על ביטול היש, אין חוששים שיגיעו לישות מן הלימוד הזה.
14:33 אסיפות. איז דא כמה סיפורים אויף דעם. איינע פון די זאכן האט מען גערעדט טאקע וועגן דעם ענין פון לימוד הנגלה און לימוד החסידות. דערציילט מען, אז ר׳ חיים האט געפרעגט דעם רבי רש״ב, וואס איז דער ענין פון לימוד החסידות? און דער רבי רש״ב האט געזאגט, אז מ׳לערנט נגלה, נו, נגלה דתורה, קען מען אריינפאלן אין גאווה וישות אין די חידושי תורה וואס מ׳איז מחדש. אבער ווען מ׳לערנט פנימיות התורה, רעדט מען דאך וועגן דעם אויבערשטן, מ׳רעדט וועגן ביטול, דאן קען מען נישט באקומען קיין גאווה. ר׳ חיים בריסקער האט געפרעגט, פארוואס נישט? נאר א מענטש לערנט דאך פנימיות התורה, און קען באקומען גאווה פון דערויף. ער האט פארשטאנען, מ׳לערנט דאך ענינים פון פארשטאנד, חב״ד. קען דאך פון דארט קומען גאווה פון לימוד החסידות אויך? און דער רבי רש״ב האט געענטפערט, אז דאס איז די הלכה אין מסכת פסחים. וואו די גמרא זאגט, אז אויב מ׳געפינט חמץ אום יום טוב פסח, איז מען נישט עובר אויף בל יראה ובל ימצא? [לא ברור]. די גמרא זאגט, אז אז מ׳איז עוסק כולו אין ביעור, איז ממילא האט מען נישט קיין חשש אז ער וועט קומען חס ושלום נהנה זיין פון דעם. אזוי האט דער רבי רש״ב געגעבן צו פארשטיין ר׳ חיים בריסקער און געזאגט, ווען מ׳לערנט תורת החסידות, און מ׳רעדט וועגן ביטול היש, איז ממילא מען נישט חושש אז ער וועט קומען צו ישות פון דעם לימוד.
16:06 וזה פירוש הפסוק כאן, ואלו שני העניינים: פנימיות התורה מכניסה חיות בנגלה דתורה. כאן מדובר במנחה. קרבן מנחה עושים מקמח סולת, מחיטים, וחיטים רומזות לתורה. לימוד פנימיות התורה מכניס חיות, אלוקות וביטול בלימוד הנגלה. והתורה אומרת דבר נוסף: יש מלח הקשור לבהמות. זהו עניין המלח בעבודת התפילה. יש מלח הקשור ללימוד התורה, במנחה; ויש צורך במלח גם בקרבנות מן הבהמה. בחסידות מציינים שזו עבודת בירור וזיכוך הנפש הבהמית. ובירור וזיכוך הנפש הבהמית נעשים בעיקר בעבודת התפילה. גם כאן נוגע עניין המלח, פנימיות התורה, כדי שגם עבודת התפילה תהיה כדבעי למהוי. כידוע, מבואר בחסידות שכל עניינה של עבודת התפילה הוא כנגד הקרבנות — להקריב את הנפש הבהמית. וכאן פירש הרבי את הפסוק ״אדם כי יקריב מכם קרבן לה׳״, ש״מכם״ מתייחס ל[לא ברור] של הנפש הבהמית. לוקחים את המידות הרעות של הנפש הבהמית, ״מן הבקר ומן הצאן״: נפש בהמית שהיא בבחינת בקר ונפש בהמית שהיא בבחינת צאן. כל סוגי הכוחות שיש בנפש
16:06 און ממילא דאס איז דער טייטש וואס דער פסוק זאגט דא. און דאס זיינען די צוויי ענינים. ס׳איז דא, אז פנימיות התורה גיט אריין א חיות אין נגלה דתורה. ווייל דאס איז מנחה. א קרבן מנחה מאכט מען פון קמח סולת, וואס דאס איז דער ענין פון חיטים, וואס חיטים גייט אויף תורה. וואס דאס איז דער לימוד פון פנימיות התורה וואס גיט אריין א חיות און א אלקות און א ביטול אין דעם לימוד הנגלה. און נאך זאגט די תורה נאך א זאך: אז ס׳איז דא דער מלח פארבונדן מיט די בהמות. וואס דאס איז דער ענין פון מלח פארבונדן מיט עבודת התפילה. ס׳איז דא מלח פארבונדן מיט לימוד התורה, וואס דאס איז מנחה. און נאך איז דא וואס דער מלח פעלט אויף די בהמה, קרבנות. קרבנות מן הבהמה, מן העבודה, וואס ער צייכנט, חסידים, אז ס׳איז דאס די עבודה פון בירור וזיכוך נפש הבהמית. וואס דער בירור וזיכוך נפש הבהמית, וואס ווייניגער דאך עבודת התפילה. און אויך איז דא נוגע דער ענין פון מלח, פנימיות התורה, אז אויך אין עבודת התפילה זאל זיין כדבעי למהוי. כידוע וואס איז מבואר אין חסידות, אז דער גאנצער ענין פון עבודת התפילה איז קנאת קרבנות, אויף מקריב זיין דעם נפש הבהמית. און דא האט דער רבי געטייטשט: ״אדם כי יקריב מכם קרבן לה׳״, אז ״מכם״ גייט אויף דעם [לא ברור] פון נפש הבהמית. דאך נעמען די מידות רעות פון דעם נפש הבהמית, פון א בקר און א צאן, נפש הבהמית וואס איז א בקר און נפש הבהמית וואס איז צאן. די אלע סוגי אופנים וואס איז דא אין אונדזער כוחות פון נפש
17:28 הבהמית שלנו. ועל ידי עבודת התפילה מעלים אותה על המזבח ועושים ממנה קרבן לה׳. על כך אומרים שגם בבהמה — בעבודת התפילה, בעבודת הבירור והזיכוך של הנפש הבהמית — נדרש עניין המלח: להכניס לתוכה את האור של פנימיות התורה. זהו המלח: אף שמצד עצמו הוא היפך הטעם, הוא נותן טעם. וכך גם בגשמיות: למלח מצד עצמו אין טעם [לא ברור], הוא מלוח. אבל על ידו ממתיקים; ממתיקים [לא ברור], ממתיקים את הדינים. על דרך זה, לימוד פנימיות התורה מאפשר להמתיק את עבודת זיכוך המידות, כדי שעבודת התפילה תהיה כדבעי למהוי, באופן הנכון. כל זה הוא עניין כוונות המלח, הן במנחה והן בקרבנות. ולכן מוצאים שגם בזמננו, כפי שמובא בשולחן ערוך, צריך שיהיה מלח על השולחן. כי כשאוכלים בכל סעודה, ״וידבר אלי זה השולחן אשר לפני ה׳״, נדרש מלח על השולחן בשעת האכילה, שהיא כנגד הקרבנות. ולכן צריך גם [לא ברור] במלח, כן, שלוש פעמים, בעניין אכילת לחם. וכל זה אותו עניין, כאמור לעיל: הדבר רומז על העבודה ש
17:28 הבהמית. און דורך עבודת התפילה מ׳ברענגט דאס אויפן מזבח און מ׳מאכט פון דעם א קרבן לה׳. איז אויף דעם זאגט מען, אז אויך די בהמה, די עבודת התפילה, די עבודה אין בירור וזיכוך נפש הבהמית, אז דארט מאנט זיך אויך דער ענין פון מלח. אריינברענגען אין דעם דעם אור פון פנימיות התורה, וואס קומט, דאס איז מלח, וואס דאס איז א כח פון טעם. אבער דאס גיט אריין א טעם. איז אויב איז זיך בגשמיות, אז מלח מצד עצמו איז א היפך פון טעם, האט נישט קיין טעם, [לא ברור], איז גאר מלוח. אבער דורך דעם איז עס ממתיק. אז מ׳ממתיק עס [לא ברור], ממתיק די דינים. על דרך זה, דורך דעם לימוד פנימיות התורה, וואס מאכט אז מ׳זאל קענען ממתיק זיין די עבודה פון זיכוך המידות, זאל זיין כדבעי למהוי, אין ריכטיגן אופן אין עבודת התפילה, זאל זיין די עבודה כדבעי למהוי. וואס דאס איז אלץ דער ענין, די כוונות המלח וואס איז דא סיי אין דעם ענין פון מנחה און סיי אין דעם ענין פון קרבנות. אז דערפאר געפינט מען אז אויך בזמננו, ווי ס׳ברענגט זיך אין שולחן ערוך, דארף זיין מלח על השולחן. ווייל ווען מ׳עסט אין יעדע סעודה, ״וידבר אלי זה השולחן אשר לפני ה׳״, אז ס׳מאנט זיך דער ענין פון מלח על השולחן בשעת אכילה, וואס דאס איז אין קעגן קרבנות. און דערפאר דארף זיין אויך [לא ברור] במלח, יא, די דריי מאל, וואס דאס איז דער ענין פון אכילת לחם, און דאס איז אלץ די זעלבע ענין, כאמור לעיל, דאס איז מרמז אויף די עבודה וואס
18:53 פנימיות התורה, שהיא הקב חומטין, שהיא [לא ברור], מכניסה קיום, חיזוק ומתיקות. הן בעבודת לימוד נגלה דתורה, עניין החיטים, והן בעבודת בירור וזיכוך המידות של הנפש הבהמית, עניין הקרבנות. ואני רוצה להבין עוד נקודה: מדוע בפסח אומרים שאין עניין של מלח? במצה יש הלכה, [לא ברור], וזו נקודה. בפסח, בפרשת ויקרא, מוצאים שהמצה צריכה להיות בלי מלח, וגם אין טובלים את המצה במלח. מה העניין בזה? כי כשנמצאים בתחילת העבודה, העניין הוא האמונה הפשוטה. מצה היא תחילת העבודה. בתחילת העבודה, ביציאת מצרים, עדיין לא שייך לא נגלה דתורה ולא פנימיות התורה. עניין המצה רומז לעניין הביטול. אין לה טעם, אין בה מתיקות, וממילא אין אז מלח. עדיין אינני עוסק בעבודה של פנימיות התורה, וגם עדיין לא בעבודה של נגלה. כאן, באכילת מצה, לא צריך יותר מזה. אוכלים את [לא ברור], אוכלים את מה שמרפא את האדם מכל מחלות הנפש שנוספו ונדבקו אליו.
18:53 פנימיות התורה, וואס דאס איז דער קב חומטין, וואס דאס איז [לא ברור], און דאס גיט אריין א קיום און א חיזוק און א מתיקות. סיי אין דער עבודה פון לימוד נגלה התורה, דער ענין פון חיטים, און סיי אין דער עבודה פון בירור וזיכוך המידות פון נפש הבהמית, דער ענין פון די קרבנות. און איך גיי צו פארשטיין נאך א נקודה: פארוואס אין פסח זאגט מען אז ס'איז נישטא קיין ענין פון מלח? אין מצה איז דא א הלכה, [לא ברור], דאס איז א נקודה. אין פסח, אין פרשת ויקרא, וואס דא געפינט מען אז אין פסח איז דער ענין אז די מצה דארף זיין אן מלח, און מ'טונקט נישט די מצה אין מלח אויך נישט. וואס איז דער ענין שבזה? ווייל ווען מ'געפינט זיך אין תחילת העבודה, איז דער ענין פון דער אמונה פשוטה. מצה, דאס איז די תחילת העבודה. תחילת העבודה, אין דער יציאה פון מצרים, איז נאך נישט שייך נישט צו נגלה התורה און נישט צו פנימיות התורה. דער ענין פון מצה איז מרמז אויף דעם ענין פון ביטול. עס האט נישט קיין טעם, האט נישט קיין געשמאק, און ממילא איז נישטא דעמאלט קיין מלח. איך טו נאך נישט די עבודה פון פנימיות התורה, און אויך נאך נישט די עבודה פון נגלה. דא, אכילת מצה, דארף מען מער נישט. מ'עסט דעם [לא ברור], מ'עסט דאס וואס איז מרפא דעם אדם פון די אלע מחלות הנפש וואס זענען צוגעקומען, צוגעקלעפט.
20:15 שהן [לא ברור] מן האמונה הפשוטה, כל עניין המלח אינו שייך; לא צריך יותר ממצה פשוטה. מתי מגיע המלח אחר כך? אפשר לראות אצל הרבי, שהוא [לא ברור], שהוא לא טבל את המצה במלח בשעת אכילת מצה, אבל בהמשך הסעודה היה נוהג לקחת חתיכת מצה ולהניח עליה מעט מלח, כפי שנוהגים בפסח: לא טובלים במלח, אלא מניחים את המלח על המצה, כדי שיהיה על כל פנים עניין של לחם ומלח. זהו הסדר הנכון. מה שהתורה אומרת לנו, עניין ״ולא תשבית מלח ברית אלוקיך״, הוא עניין פנימיות התורה, שהיא הקב חומטין, שנותנת חיות, קיום וחיזוק. לכן בדורנו ישנו עניין לימוד פנימיות התורה, שצריך להיות בפרט בימינו אלה, [לא ברור] לגאולה. כיוון שהתנאי לביאת משיח הוא ״יפוצו מעיינותיך חוצה״, צריך להתחזק עוד יותר בלימוד פנימיות התורה, אפילו [לא ברור], כי הוא מכניס חיים וקיום בכל ענייני עבודת השם, ומחבר את פנימיות התורה ונגלה דתורה. [לא ברור] תורה אחת, ונזכה בקרוב בימינו ל״תורה חדשה״ האמיתית, לגילוי פנימיות התורה, תורתו של משיח, במהרה בימינו אמן.
20:15 וואס זיי האבן זיך [לא ברור] פון דער אמונה פשוטה, איז נישט שייך דער גאנצער ענין פון מלח; עס דארף זיין מער נישט ווי מצה פשוטה. ווען איז דערנאך קומט צו גיין דער מלח? דא קען מען זען ביים רבי'ן, אז ער האט [לא ברור], אז ער האט נישט געטונקט אין מלח בשעת אכילת מצה, אבער שפעטער אין דער סעודה פלעגט ער נעמען א שטיקל מצה און לייגן אויף דעם א ביסל זאלץ, ווי מיר פירן זיך אין פסח: מ'טונקט נישט אין זאלץ, נאר מ'לייגט דאס זאלץ אויף דער מצה, כדי צו האבן דעם ענין פון לחם ומלח על כל פנים. איז דאס דער ריכטיגער סדר. וואס די תורה זאגט אונז, דער ענין פון „ולא תשבית מלח ברית אלקיך“, דער ענין פון פנימיות התורה, אז דאס איז דער קב חומטין, וואס דאס גיט א חיות, גיט א קיום און א חיזוק. דערפאר איז אין אונזער דור דער ענין פון לימוד פנימיות התורה, אז דאס דארף זיין בפרט בימינו אלו, [לא ברור] צו דער גאולה. אז דער תנאי אויף ביאת משיח איז „יפוצו מעיינותיך חוצה“, איז דער ענין אז מ'דארף זיך מחזק זיין נאך מער אין דעם ענין פון לימוד פנימיות התורה, אפילו [לא ברור], אז דאס גיט אריין א חיים און א קיום אין אלע עניני עבודת השם, מחבר זיין פנימיות התורה און נגלה דתורה. [לא ברור] תורה אחת, און מיר וועלן זוכה זיין בקרוב בימינו צו דער אמת'ער „תורה חדשה“, דער גילוי פון פנימיות התורה, תורתו של משיח, במהרה בימינו אמן.