לעבן חסידות · פרק 139 · 2024-07-30 · 24:07
יושבי אוהל פארשטייען און בעלי עסק זעהן - פרשת מטות
תיאור הפרק
* ד״ה ומקנה רב תש״כ תשכ״א * לקוטי שיחות חלק ח מטות ב
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 החסיד ר' מענדל פוטערפאס עליו השלום סיפר שפעם היה בליובאוויטש בחג הסוכות, נדמה לי שזה היה בתרע"ה. באותה תקופה אדמו"ר הרש"ב כבר אמר את ההמשך הידוע של מאמרי תער"ב. המשך תער"ב הידוע היה המשך ארוך בחסידות עמוקה, ואדמו"ר הרש"ב התחיל לומר אותו כבר בתער"ב, והמשיך עד אחרי תשרי, עד חשוון תרע"ו. כלומר, אמירת ההמשך נמשכה כארבע שנים, ובהן דובר על עניינים עמוקים בחסידות, והיו מאמרים והמשכים בזה אחר זה. כידוע, באותו חג סוכות תרע"ה, ובכלל באותו תשרי, אמר אדמו"ר הרש"ב חלק עמוק בתוך המשך תער"ב — המשך של מאמרים שביאר באריכות יסודות עמוקים מאוד בחסידות, סוגיות דקות בחסידות. באותו סוכות, בין המאמרים, היה מאמר שהתחיל במילים „למען דעת כל עמי הארץ כי ה' הוא האלקים אין עוד“. המאמר הזה, שנכלל בהמשך, עסק בסוגיות הללו והרחיב מאוד, לעומק ולרוחב, בעניין אחדות השם: אחדות השם כפי שגילה הבעל שם טוב. עניין „הוי' הוא האלקים“ הוא שכל המציאות של הטבע, העולם והגשמיות, המציאות כולה, אינה אלא אלוקות — הכוח האלוקי שבורא אותה בכל רגע ורגע, ומלבדו אין שום מציאות. והוא ביאר זאת באריכות, במשלים, בהסברים ובהוכחות. ובסיום המאמר הוא הסביר שזהו
00:00 החסיד ר' מענדל פוטערפאס עליו השלום האט דערציילט אז ער איז געווען אין ליובאוויטש איינמאל אין סוכות, דאכט זיך אז עס איז געווען תרע"ה. דעמאלט האט דער רבי רש"ב שוין געזאגט דעם באוואוסטן המשך פון די מאמרים תער"ב. המשך הידוע תער"ב איז געווען א לאנגער המשך אויף טיפע חסידות, און דער רבי רש"ב האט אנגעהויבן שוין תער"ב, אז ס'איז געזאגט געווארן ביז נאך תשרי, ביז חשון תרע"ו. דאס הייסט, ארום פיר יאר וואס דער המשך איז דורכגעגאנגען, און דעמאלט האט מען גערעדט טיפע ענינים אין חסידות, און ס'איז אלץ געווען מאמרים והמשכים. כידוע, אין יענעם סוכות תרע"ה, בכלל יענעם תשרי, האט דער רבי רש"ב גערעדט א טיפן המשך אין דעם המשך תער"ב, א המשך פון מאמרים וואס האט מבאר געווען זייער טיפע יסודות אין חסידות, סוגיות, איידעלע סוגיות אין חסידות, און דער רבי רש"ב האט דאס מבאר געווען באריכות. יענעם סוכות, צווישן די מאמרים, איז געווען א מאמר וואס האט זיך אנגעהויבן „למען דעת כל עמי הארץ כי ה' הוא האלקים אין עוד“. דער מאמר, וואס איז אין דעם המשך, רעדט וועגן די אלע סוגיות האמורות, האט ארומגערעדט זייער טיף און זייער ברייט דעם ענין פון אחדות השם. דער אחדות השם לויט דעם בעל שם טוב, וואס מגלה געווען. דער ענין פון „הוי' הוא האלקים“, אז די גאנצע מציאות פון טבע און וועלט און גשמיות, די גאנצע מציאות, איז מער נישט ווי געטליכקייט, דער כח אלקי וואס באשאפט עס בכל רגע ורגע, און חוץ פון דעם איז נישט קיין שום מציאות. און ער האט דאס מבאר געווען מיט אריכות, משלים און הסברים והוכחות. און אין דעם סיום המאמר האט ער אויסגעפירט אז דאס איז
02:04 הפירוש במה שנאמר בפסוק „למען דעת כל עמי הארץ כי ה' הוא האלקים אין עוד“: „עמי הארץ“ אינו מתייחס רק לאומות העולם, אלא אצל כל יהודי יש „עמי הארץ“ — הגוף והנפש הבהמית, שחסידות מכנה „הגוי אשר בקרבך“, הגוף והנפש הבהמית שלו עצמו. ועל ידי עבודת ההתבוננות ועבודת השם על דרך החסידות אפשר להגיע לכך שאפילו בנפש הבהמית יהיה „למען דעת“ — שתהיה בה דעת, הכרה והרגשה בעניין של „הוי' הוא האלקים“; שעניין אלקים והוי', הטבע ומה שלמעלה מן הטבע, הוא כולא חד, ו„אין עוד“ — אין שום מציאות חוץ מהקב"ה. והמאמר היה עשיר ומענג מאוד, מאמר עמוק שעסק בסוגיית אחדות הוי': איך העניין קיים בנשמתו של כל יהודי, ואפשר להביא אותו לידי הבנה ולחיות איתו, עד שישפיע אפילו על הגוף והנפש הבהמית. באותו סוכות ישבו חסידים יחד להתוועד. בחול המועד, מדי לילה, נערכה כנראה שמחת בית השואבה, והיו התוועדויות נלהבות. באחת ההתוועדויות באותו סוכות שוחחו על העניין הזה, וישבו שם גם חסידים מבוגרים. היה שם עוד חסיד ידוע — כלומר, הוא עצמו עוד לא היה אז מבוגר כל כך, אבל כבר נמנה עם בעלי הבתים, עם ה... הוא היה יהודי פשוט למדי ושמו היה ר' מיכאל. היו נוהגים
02:04 דער פשט וואס ס'זאגט אין דעם פסוק „למען דעת כל עמי הארץ כי ה' הוא האלקים אין עוד“. אז עמי הארץ גייט נישט נאר אויף אומות העולם, נאר ס'איז פאראן ביי יעדער אידן דער עמי הארץ, דאס איז דער גוף און דער נפש הבהמית, וואס רופן חסידות „דער גוי אשר בקרבך“, דער אייגענער גוף און נפש הבהמית. און דורך די עבודה פון התבוננות און עבודת השם על דרך החסידות קען מען צוקומען צו דעם אז אפילו דער נפש הבהמית, „למען דעת“, אז ביי אים זאל זיין דער דעת, די הכרה און הרגשה אין דעם ענין פון „הוי' הוא האלקים“, ווי דער ענין פון אלקים מיט הוי', טבע און למעלה מן הטבע, איז כולא חד, און „אין עוד“, דאס איז נישט קיין שום מציאות חוץ פון דעם אויבערשטן. און דער מאמר איז געווען זייער רייך און געשמאק, א טיפער מאמר וואס האט ארומגערעדט אויף דער סוגיא פון אחדות הוי', ווי ביי יעדער אידן איז פאראן אין דער נשמה, און מ'קען דאס אריינברענגען און פארשטיין און אויפלעבן ביז ס'זאל זיין אפילו אויפן גוף און נפש הבהמית. יענעם סוכות האבן זיך חסידים צוזאמען פארברענגט. חול המועד, יעדע נאכט, מאכט זיך, איז געווען שמחת בית השואבה, שטארק פארברענגט. פארברענגענדיק האט מען געשמועסט יענעם סוכות וועגן דעם ענין, און דארט זענען געזעסן פון די עלטערע חסידים. איז געווען דארט נאך א חסיד הידוע, דאס הייסט, ער איז געווען — נישט אז ער, יעמאלט איז ער נאך נישט געווען אזוי אלט, אבער ער איז געווען שוין פון די בעלי בתים, פון די... ער איז געווען בערך א פשוטער איד, ער האט געהייסן ר' מיכאל, מען פלעגט אים
03:36 לקרוא לו ר' מיכאל דווארקין. מיכאל דווארקין היה איש סוד. כלפי חוץ היה חסיד פשוט, בלי [לא ברור], אבל היה אדם עמוק מאוד, מקושר חזק, מסור מאוד לחסידות ולדרכי החסידות. הוא היה חסיד שהרביים העריכו מאוד ואהבו מאוד. כידוע, יש כמה וכמה סיפורים על החסיד ר' מיכאל דווארקין. בהתוועדות ישבו גם התמימים של ליובאוויטש — הבחורים המבוגרים והצעירים — והמשפיעים. ביניהם היה המשפיע הידוע ר' שלום קוראטין. ר' שילם היה אברך, אבל הוא היה מן החוזרים, שהיו חוזרים על המאמרים שאדמו"ר הרש"ב אמר באותה תקופה, וגם מן המשפיעים בישיבה, משפיע של תלמידי התמימים. הוא היה חסיד גדול, עובד אלוקים ובעל כישרון, וכו' וכו'. ישבו בהתוועדות ודיברו על המאמר הזה. ר' מיכאל שאל את ר' שילם אם העניין של „הוי' אלקים“ מתיישב אצלו. כלומר, האם העניין מאיר אצלו כפי שהרבי אמר אותו, האם הוא מתיישב בדעתו והוא מבין אותו. ר' שילם אמר „כן“: הוא עוסק בעניין, חושב עליו ולומד אותו, חי איתו, והעניין של „הוי' אלקים“ מתיישב אצלו. ר'
03:36 רופן ר' מיכאל דווארקין. מיכאל דווארקין איז געווען אן איש סוד, געווען א פשוטער חסיד, אבער אין חיצוניות קיין [לא ברור], אבער געווען זייער א טיפער, א שטארקער מקושר, זייער איבערגעגעבן געווען צום חסידות און צו דרכי החסידות. א חסיד וואס איז געווען זייער שטארק אנגענומען ביי די רביים, זייער באליבט. כידוע, כמה וכמה סיפורים וועגן דעם חסיד ר' מיכאל דווארקין. און געזעסן פארברענגט דארט זענען געזעסן תמימים פון ליובאוויטש, די בחורים, די עלטערע בחורים, די יונגערע בחורים, די משפיעים. צווישן זיי איז געווען דער באוואוסטער משפיע וואס האט געהייסן ר' שלום קוראטין. ר' שילם איז געווען א יונגערמאן, אבער ער איז געווען פון די וואס האבן — ער איז געווען סיי פון די חוזרים, וואס פלעגן חזר'ן די מאמרים וואס דער רבי רש"ב פלעגט רעדן יעמאלט, און ער איז געווען סיי פון די משפיעים אין ישיבה, משפיע מיט תלמידי תמימים. געווען א געוואלדיגער חסיד און אן עובד אלקים און א בעל כשרון וכולי וכולי. איז מען געזעסן פארברענגט און מ'האט גערעדט אין דעם מאמר. איז ר' מיכאל האט געפרעגט ביי ר' שילם צי ביי אים לייגט זיך אפ דער ענין פון הוי' אלקים. דאס הייסט, ביי אים טאקע אזוי ווי דער רבי האט געזאגט, צי ביי אים שיינט דאס, צי ס'לייגט זיך ביי אים אפ צו פארשטיין דעם ענין. און ר' שילם האט געזאגט „יא“, אז ער טוט אין דעם און ער טראכט אין דעם און לערנט דעם, לעבט מיט דעם, און ביי אים איז דער ענין פון הוי' אלקים און דאס לייגט זיך ביי אים אפ. ר'
05:07 מיכאל אמר שזה לא נכון. ולא רק שהוא אמר זאת: הוא כבר אמר לחיים, והתבטא בחריפות. מטבעו היה קצת סוער, והוא התבטא בצורה סוערת, [לא ברור]. לדעתו, מה שר' שילם אמר כלל לא ייתכן; לא ייתכן שאדם, חסיד פשוט ורגיל, יהיה במדרגות כאלה. בעיניו הדבר היה מופרך לגמרי. אחר כך נכנס אל אדמו"ר הרש"ב, וכיוון שהיה בעל השפלה, אמר לו: „איך ייתכן שר' שילם אומר שהעניין של 'הוי' הוא האלקים אין עוד' מתיישב אצלו? איך זה יכול להיות? זה לא נכון“. הוא אמר זאת מתוך השפלה. אבל הרבי הקשיב לו ברוגע ואמר לו כך: ההבדל בינך לבין שילם הוא, כפי שמבואר בחסידות, שיש בעל עסק ויש יושב אוהל. בעבודת השם יש שתי דרכים: יש יושבי אוהל, שעבודתם היא עבודה רוחנית של לימוד תורה ועבודת השם; ויש בעלי עסקים, שנמצאים בעולם הזה וצריכים לעסוק בענייני עסק. הרבי אמר שההבדל הוא שיושבי אוהל מבינים אלוקות, ואילו בעלי עסקים רואים אלוקות — אצלם זה באופן של ראייה. וממילא אי אפשר להתווכח עם
05:07 מיכאל האט געזאגט אז עס איז נישט אמת. נישט נאר האט ער עס געזאגט, ער איז געווען אויף א כוס לחיים, האט ער זיך ארויסגעזאגט אויף א שארפן אופן. ער איז געווען בעצם אזוי א שטיקל ווילדער, האט ער זיך ארויסגעדרוקט אויף א ווילדן אופן, [לא ברור]. און דאס וואס ר' שילם האט געזאגט איז אין גאנצן נישט שייך; נישט שייך אז א מענטש, א נארמאלער, פשוטער חסיד, זאל האלטן ביי אזעלכע מדרגות. ביי אים איז עס געווען אין גאנצן מופרך. שפעטער איז ער אריינגעגאנגען צום רבי'ן רש״ב, און ער איז געווען בעל השפלה. איז ער אריינגעגאנגען צום רבי'ן רש״ב און האט געזאגט צום רבי'ן רש״ב: „ווי קומט עס, וואס ר' שילם זאגט, אז ביי אים לייגט זיך אפ דער ענין פון הוי׳ הוא האלקים אין עוד? ווי קען דאס זיין? ס'איז נישט ריכטיג.“ ס'האט ער געזאגט מיט השפלה. אבער דער רבי האט אים אויסגעהערט רואיג, און האט אים געזאגט אזוי: דער חילוק צווישן דיר און שילם איז, ווי ס'איז מבואר אין חסידות, אז ס'איז דא א בעל עסק און ס'איז דא א יושב אוהל. אין עבודת השם פאראן צוויי דרכים אין עבודה. ס'פאראן די יושבי אוהל, וואס זייער עבודה איז אן עבודה רוחנית פון לימוד התורה און עבודת השם. און ס'פאראן די בעלי עסקים, וואס זיי געפינען זיך אין עולם הזה, וואס זיי דארפן טון אין ענייני עסק. איז דער רבי האט געזאגט, אז דער חילוק איז, אז די יושבי אוהל, זיי פארשטייען געטליכקייט, און די בעלי עסק, ביי זיי זעט מען געטליכקייט. דאס איז אויף אן אופן פון ראיה. איז במילא קען מען זיך נישט טענה'ן ביי
06:39 לך, ר' מיכאל. ר' מיכאל היה בעל השגה, אתה יודע, ואצלו העניין של ״הוי׳ הוא האלקים אין עוד״ הוא שאלה; זו עבודה אחרת. מה שר' שילם מדבר עליו, מכיוון שהיה יושב אוהל, משפיע בתומכי תמימים, אצלו כל העניין היה עניין של השגה והבנה. ובהשגה והבנה, אכן זו הנקודה: להפנים את העניין של ״הוי׳ הוא האלקים אין עוד״; אבל שזה יבוא לידי ראייה, זו כבר עבודה אחרת. בפרשה של היום, פרשת מטות, אנחנו מוצאים את העניין הזה בסיפור בני גד ובני ראובן. זה אחד הסיפורים שקשה מאוד להבין, גם על פי פשט, וכל המפרשים מעלים עליו קושיות רבות: מה קרה כאן, בסיפור של בני גד ובני ראובן? התורה מספרת בפרשת מטות שבני גד ובני ראובן באו אל משה רבינו ואמרו: ״יותן את הארץ הזאת לעבדיך לאחוזה״. היה להם מקנה רב, ולכן הם רצו נחלה מחוץ לארץ ישראל, להישאר כאן בעבר הירדן. על כך השיב להם משה רבינו בחריפות ונתן להם תוכחה שלמה. ולא זו בלבד, הוא אף השווה אותם למרגלים. הוא אמר שזה ממש אותו דבר: ״כה עשו אבותיכם״. לפני ארבעים שנה היה מעשה המרגלים, אחד החטאים הגדולים ביותר שחטאו בני ישראל, כאשר
06:39 דיר, ר' מיכאל. מיכאל איז געווען א בעל השגה, ווייסטו עס, איז דער ענין פון הוי׳ הוא האלקים אין עוד, דאס איז א פראגע; ס'איז אן אנדער עבודה. וואס ר' שילם רעדט, ווייל אלס יושב אוהל, ער איז געווען א משפיע מיט תלמידי תמימים, איז ביי אים דער גאנצער ענין איינס פון השגה והבנה. און ביי השגה והבנה, טאקע דאס איז דער ענין, אז זיך אפלייגן דער ענין פון הוי׳ הוא האלקים אין עוד; ס'דארף קומען אין ראיה, דאס איז אן אנדער עבודה. אין היינטיגער פרשה, פרשת מטות, געפינען מיר דעם ענין אין א סיפור פון בני גד און בני ראובן. איינע פון די סיפורים וואס איז זייער שווער צו פארשטיין, אויך על פי פשט. און אלע מפרשים שטעלן זיך מיט ריבוי קשיות: וואס איז דא געשען, די מעשה פון בני גד און בני ראובן? די תורה דערציילט אין פרשת מטות, אז בני גד און בני ראובן זענען צוגעקומען צו משה רבינו און האבן געזאגט, אז „יותן את הארץ הזאת לעבדיך לאחוזה“. זיי האבן געהאט מקנה רב. וויבאלד זיי האבן געהאט מקנה רב, איז במילא ווילן זיי האבן נחלה חוץ לארץ, ווילן זיי בלייבן דא אין עבר הירדן. און אויף דעם האט משה רבינו געזאגט זייער שארף צו זיי, ער האט זיי געגעבן א גאנצע תוכחה. און ער האט זיי נישט נאר דאס, ער האט זיי מדמה געווען צו די מרגלים. ער האט געזאגט אז עס איז ממש אזוי, „כה עשו אבותיכם“. פערציג יאר צוריק איז געווען די מעשה פון די מרגלים, איינער פון די גרעסטע חטאים וואס אידן האבן געטאן, אז די
08:04 המרגלים לא רצו להיכנס לארץ ישראל. ואיך ייתכן שאתם באים באותו אופן, [לא ברור], ורוצים להישאר בחוץ לארץ ולא להיכנס לארץ ישראל? אחרי כל דברי המוסר שאמר משה רבינו לבני גד ולבני ראובן, הם אמרו לו שלא לכך התכוונו. להפך, הם דווקא רוצים להיכנס לארץ ישראל ולהילחם יחד עם בני ישראל. אין להם פחד; אדרבה, הם מוכנים לצאת חלוצים, לעמוד בחזית המלחמה ולהוביל את כל העניין. אלא שלאחר שיסיימו את כל המלחמה ואת כל העניינים, ובני ישראל יתיישבו [לא ברור], אז יחזרו למקומם בעבר הירדן. ברגע שאמרו זאת, משה רבינו נרגע מיד. ולא רק שנרגע, אלא אף נתן להם. הוא התנה איתם תנאי ואמר שיעשה זאת, אם אכן יקיימו את כל העניין. ולא זו בלבד: כפי שמסופר בהמשך הפרשה, משה רבינו נתן את עבר הירדן לבני גד ולבני ראובן, ואף צירף אליהם חצי שבט, שלא ביקש זאת כלל. לפי פשוטו של מקרא, חצי שבט המנשה כלל לא ביקש זאת. ובכל זאת הוא נתן נחלה גם לחצי שבט המנשה: חצי שבט בארץ ישראל וחצי שבט בחוץ לארץ. וכל זה לקח את
08:04 מרגלים האבן נישט געוואלט אריינגיין אין ארץ ישראל. און ווי קומט עס אז איר קומט צו גיין מיט דעם זעלבן אופן, [לא ברור], אז איר ווילט בלייבן אין חוץ לארץ, נישט אריינגיין אין ארץ ישראל? און נאך די גאנצע מוסר וואס משה רבינו זאגט זיי, בני גד ובני ראובן, דעמאלט זאגן זיי צו משה רבינו אז דאס איז נישט געווען זייער כוונה. פארקערט, זיי ווילן גאר אריינגיין אין ארץ ישראל, פירן מלחמה מיט אידן. זיי האבן נישט קיין פחד; אדרבה, חלוצים, זיי זענען גרייט צו גיין אין פראנט פון די מלחמה און פירן די גאנצע זאך. נאר מער נישט, נאך דעם וואס זיי ענדיגן די גאנצע מלחמה מיט אלע עניינים, און אידן וועלן זיך באזעצן [לא ברור], דעמאלט וועלן זיי גיין צוריק צו זייער פלאץ אין עבר הירדן. ווי נאר זיי האבן געזאגט דעם ענין, איז גלייך משה רבינו געווארן בארואיגט. נישט נאר בארואיגט, נאר ער האט זיי נאך געגעבן. ער האט געזאגט און געמאכט מיט זיי א תנאי, און ער האט זיי געזאגט אז ער וועט עס טון, אויב זיכער וועלן זיי אפהיטן די גאנצע זאך. און נישט נאר דאס, ווי ס'שטייט אין המשך הפרשה, אז משה רבינו האט אוועקגעגעבן עבר הירדן צו בני גד ובני ראובן, און האט נאך צוגעשטעלט א חצי שבט, וואס זיי האבן אפילו נישט געבעטן. פשוטו של מקרא, חצי שבט המנשה האט גאר נישט געבעטן. און פונדעסטוועגן האט ער זיי געגעבן די נחלה אויך צו חצי שבט המנשה, א האלבער שבט אין ארץ ישראל, א האלבער שבט אין חוץ לארץ. און דאס איז אלץ גענומען די
09:21 הסדר. כאן עולות קושיות חזקות: מה קרה כאן? כיצד השתנתה דעתו של משה רבינו מן הקצה אל הקצה, ומה הקשר בין הדברים? הרי משה רבינו סבר שזה דבר שאינו מסכים לו. וכיצד קשר זאת למרגלים? ומדוע אף נתן להם יותר? אמנם הם אמרו שילכו למלחמה, אבל בכך בלבד הרי כבר נפתרה הבעיה. אם זה מה שקישר לחטא המרגלים, לא היה צריך להמשיך הלאה כלל. אז מה היה כאן במשא ומתן? מה הם אמרו? ואיך ייתכן שמלכתחילה בני גד ובני ראובן — אינני יכול להבין — יעשו דבר כזה? הרי במשך ארבעים שנה זכרו בני ישראל את המעשה, וראו את החטא הגדול שהביא לכך שנשארו ארבעים שנה במדבר. והם לא התביישו לעשות דבר כזה, להיכנס לעניין שידעו שעלול להביא לתוצאות לא טובות, ולבוא ולבקש בקשה כזאת בכלל? ומה השיב להם משה רבינו לאחר שביקשו זאת? ולא זו בלבד: למעשה, לאחר שאמרו שיצאו חלוצים, הוא אף צירף אליהם את חצי שבט המנשה. וכמובן, המפרשים דנים בכך, גם מפרשי הפשט, ויש עוד מפרשים שעוסקים בזה. האור החיים הקדוש נותן כאן ביאורים נפלאים, וגם האלשיך הקדוש ואחרים דנים בעניין.
09:21 כסדר. וואס דא ווערן שטארקע קשיות: וואס איז דא פאסירט? און ווי האט עס ביי משה רבינו געביטן מן הקצה אל הקצה די דעה? מיט וואס א המשך? איי, משה רבינו האט געהאלטן אז דאס איז א זאך וואס ער האט נישט געהאלטן דערפון. און ווי האט ער עס פארבונדן מיט די מרגלים? וואס האט ער זיי נאך געגעבן? ניין, אז זיי גייען גיין אויף די מלחמה, מיט דעם אליין איז שוין פארטיג. אויב דאס האט ער פארבונדן מיט די מרגלים, מיטן חטא המרגלים, האט ער נישט געדארפט נאך גיין בכלל. וואס איז אבער געווען דא דער שקלא וטריא? וואס האבן זיי געזאגט? ווי קומט עס אז לכתחילה בני גד ובני ראובן — קען איך נישט פארשטיין — אז זיי זאלן טאקע אזא זאך טון, נאך דעם וואס פערציג יאר אידן געדענקען די זאך, און זיי האבן געזען דעם גרעסטן חטא, וואס דאס האט צוגעפירט צו א פערציג יאר בלייבן במדבר, און מען האט זיך נישט געשעמט צו טון אזא זאך, אריינגיין אין אזא זאך וואס זיי האבן געוואוסט אז עס קען צוברענגען צו נישט קיין גוטע ענינים, און קומען צו גיין בעטן בכלל אזא בקשה. און נאך דעם וואס זיי בעטן דאס, וואס משה רבינו ענטפערט. און נישט נאר דאס: למעשה, ווען זיי האבן שוין געזאגט אז זיי גייען חלוצים, האט ער זיי צוגעגעבן חצי שבט המנשה. איז, כמובן, מפרשים רעדן אין דעם, סיי מפרשי הפשט, און ס׳זענען דא מפרשים וואס רעדן נאך דא. דער אור החיים הקדוש גיט געשמאקע ביאורים דא, און ס׳איז דא דער אלשיך הקדוש, און נאך אזעלכע וואס רעדן ארום.
10:38 ביאורים והסברים — האברבנאל, וכל אחד בדרכו ובנקודה שלו. אבל כאן נדבר על העניין כפי שהוא מבואר על דרך החסידות, וכפי שהרבי ביאר אותו, בהמשך למבואר בחסידות ובמאמרי רבותינו הקודמים — אדמו"ר הצמח צדק, אדמו"ר המהר"ש ואדמו"ר הרש"ב — המדברים על ״מקנה רב״ ומבארים: מה היה עניינם של בני גד ובני ראובן? שהם היו על דרך ובדוגמת השבטים. ידוע שהאבות והשבטים היו רועי צאן. מה היה ההבדל, כפי שמבואר בחסידות, בין יוסף לבין האבות והשבטים? יוסף היה במצרים עד הסוף ולא פחד ממצרים; מה שאין כן האבות והשבטים, שלא רצו להיות עסוקים במצרים, אלא רצו להיות רועי צאן. וכפי שהתורה עצמה מספרת, יוסף הצדיק הסביר לפרעה שאחיו אינם שייכים לעבודות שבעיר; הם צריכים להיות בחוץ לארץ, במקום מקנה, מפני שהם רועי צאן, היום ועוד היום, ותמיד היו רועי צאן. מהו עניינם של רועי צאן? אדמו"ר הזקן מסביר לנו שהאבות רצו להיות מנותקים מן העולם הזה. עניינו של רועה צאן הוא שהוא נמצא
10:38 ביאורים, הסברים, דער אברבנאל, יעדער איינער אין זיין דרך, אין זיין נקודה. נאר דא וועלן מיר רעדן ווי דער ענין איז מבואר על דרך החסידות, און ווי דער רבי האט עס געגעבן צו פארשטיין און אריינברענגען, אין המשך צו דעם וואס איז מבואר אין חסידות, אין מאמרים פון פריערדיגע רביים, צמח צדק, און רבי מהר״ש, און פון רבי הרש״ב, וואס זיי רעדן אינעם ענין פון ״מקנה רב״ און זאגן, אז וואס איז געווען דער ענין פון בני גד ובני ראובן? אז דאס איז געווען על דרך ובדוגמה דער ענין פון — בני גד ובני ראובן זיינען געווען על דרך ובדוגמה ווי די שבטים. ס׳איז ידוע אז די אבות און די שבטים זיינען געווען רועי צאן. וואס איז געווען דער חילוק וואס עס שטייט אין חסידות צווישן יוסף און די אבות און שבטים? אז יוסף איז געווען ביזן סוף אין מצרים, און האט נישט מורא געהאט פון מצרים, משא״כ די אבות און די שבטים האבן נישט געוואלט זיין פארנומען אין מצרים; זיי האבן געוואלט זיין רועי צאן. און ווי די תורה אליין דערציילט, אז יוסף הצדיק האט געגעבן צו פארשטיין צו פרעה אז זיינע ברידער זענען נישט שייך צו טון מלאכות אין שטאט; זיי דארפן זיין בחוץ לארץ, אין מקום מקנה, ווייל זיי זענען רועי צאן, היום ועוד היום, און אלע מאל זענען זיי געווען רועי צאן. וואס איז דער ענין פון רועי צאן? איז מסביר דער אלטער רבי, מסביר׳ן אונז, אז דער ענין איז אז די אבות האבן געוואלט זיין אפגעזונדערט פון עולם הזה. דער ענין פון רועי צאן איז אז ער געפינט
12:12 בשדה, כשהוא מבודד ומנותק מהעולם הזה, וכל עניינו הוא להימצא במקום רוחני, ולא בתוך כל ההמולה והבלגן של העיר. שם הוא יכול להיות כולו בדבקות באלוקות, להתבונן באלוקות ולהיות מנותק מכל הדברים הגשמיים, ולבו רוחני. זה היה סדר העבודה של האבות והשבטים. היחיד שסדר העבודה שלו היה שונה היה יוסף. הוא היה במצרים, בערוות הארץ, ושם גופא היה משנה למלך, בתוך כל ההמולה. לכן נאמר ״והם לא הכירוהו״: השבטים לא יכלו להאמין, לא יכלו להבין, איך ייתכן שיהודי הדבוק באלוקות נמצא במקום שאין בו אלוקות, בערוות הארץ? לכן ״לא הכירוהו״. יוסף הכיר אותם, אבל הם לא הכירו אותו. הם לא יכלו להכיר סדר עבודה כזה. אבל כל זה היה לפני מתן תורה. לפני מתן תורה, סדר העבודה היה שכדי לעבוד את הקב״ה צריך לחיות באופן רוחני. איך עובדים את הקב״ה, איך מתחברים לאלוקות? צריך לחיות חיים רוחניים יותר, חיים נעלים יותר, להתרחק, להיות קשורים לאהבת ה׳, ליראת ה׳ ולהתבוננות; צריך להיות [לא ברור], להיות במקומות שבהם העולם הזה, על כל המולתו, אינו מבלבל. אחרי מתן תורה חל סדר עבודה חדש לגמרי, והוא דירה בתחתונים.
12:12 זיך בשדה, ער איז אפגעזונדערט און אפגעזונדערט פון עולם הזה, און זיין גאנצע ענין איז וואס ער געפינט זיך אין א מקום רוחני, נישט אין דעם גאנצן הו־הא און בלאגן פון שטאט. דארט קען ער זיך אין גאנצן זיין בדביקות אין גדלות און זיך מתבונן זיין אין גדלות, און זיין אפגעריסן פון אלע דברים גשמיים, ולבו רוחני זה כלב. דאס איז געווען דער סדר עבודה פון די אבות און די שבטים. דער איינציגער וואס ביי אים איז געווען אנדערש דער סדר, דאס איז געווען יוסף. וואס ער איז געווען אין מצרים, אין ערות הארץ, און דארט גופא איז ער געווען משנה למלך, מיטן גאנצן שטורעם. וואס דערפאר שטייט אז ״והם לא הכירוהו״, אז די שבטים האבן נישט געקענט גלייבן, האבן נישט געקענט פארשטיין, ווי קען דאס זיין: א איד וואס איז צוגעבונדן צו גדלות, דארט וואו קיין גדלות איז נישטא, אין ערות הארץ? דערפאר איז ״לא הכירוהו״. יוסף, וואס ער יא האט זיי דערקענט, זיי האבן אים נישט דערקענט. וואס זיי האבן נישט געקענט דערקענען איז אזא סדר עבודה. און דאס איז געווען אבער פאר מתן תורה. פאר מתן תורה, דער סדר עבודה איז געווען אז, אה, צו דינען דעם אויבערשטן דארף מען לעבן אין אופן פון רוחניות. ווי אזוי דינט מען דעם אויבערשטן, ווי אזוי פארבינדט מען זיך מיט גדלות, מיט אלקות? דארף מען א מער רוחניות׳דיג לעבן, א העכער לעבן, זיך אנטווייכן, זיין פארבונדן מיט אהבת השם, יראת השם, און מיט התבוננות; זיין דארף [לא ברור], זיין אין ערטער וואס דער עולם הזה, מיטן הו־הא פון עולם הזה, נישט מבלבל. נאך מתן תורה איז חל א גאר נייער סדר עבודה, און דאס איז דירה, דירה בתחתונים.
13:41 במתן תורה ירד הקב״ה למטה ונתן תורה בגשמיות, כדי שיהודים יהיו כאן בעולם הזה הגשמי ויעשו ממנו דירה לו יתברך. זה החידוש שבמתן תורה. לכן, כשהמרגלים באו ואמרו שאינם רוצים להיכנס לארץ ישראל, היה זה חטא. אגב, אצל האבות זה לא היה חטא; אדרבה, זה היה סדר העבודה. אבל אחרי מתן תורה, כל הכוונה של מתן תורה הייתה להוריד את הקב״ה לכאן, לעולם, שירדו ויחיו בעולם הזה הגשמי ויעשו מן העולם דירה לו יתברך. הדרך לכך הייתה ללכת לארץ ישראל, ששם צריך לעסוק בעבודה הזאת. המרגלים לא יכלו להבין את העניין הזה, ורצו להישאר שם. זהו עניין חטא המרגלים על פי חסידות. המרגלים היו יהודים נעלים, כלל לא אנשים פשוטים. ״כולם אנשים״, כשרים היו, ורש״י אומר שהם היו צדיקים, אנשים נעלים. אלא מה? אדרבה, מכיוון שהיו אנשים רוחניים, הם הבינו שהדרך לעבוד את הקב״ה היא כפי שהיה אצל האבות והשבטים: עבודה רוחנית במדבר, בלי עיסוק רב בגשמיות, בעולם הזה ובכל הדברים הכרוכים בו; כך אפשר להיות מנותקים מן העולם. לכן לא רצו להיכנס לארץ ישראל. ו־
13:41 למתן תורה איז דער אויבערשטער אראפגעקומען דא למטה און געגעבן תורה בגשמיות, כדי אז אידן זאלן זיין דא אין עולם הזה הגשמי און מאכן פון עולם הזה א דירה לו יתברך. און דאס איז דער חידוש פון דעם ענין פון מתן תורה. וואס דערפאר, בשעת די מרגלים זענען געקומען צו גיין און זיי האבן געזאגט אז זיי ווילן נישט אריין אין ארץ ישראל, איז דאס געווען א חטא. אגב, ביי די אבות איז דאס נישט געווען קיין חטא; פארקערט, דאס איז געווען דער סדר עבודה. אבער נאך מתן תורה, די גאנצע כוונה פון מתן תורה איז געווען אראפברענגען דעם אויבערשטן דא אין דער וועלט, אז מען זאל אראפקומען און לעבן אין עולם הזה הגשמי און מאכן פון דער וועלט א דירה לו יתברך. און דאס איז געווען דער וועג צו גיין קיין ארץ ישראל, וואס דארט מען דארף טאן אט דעם דרך עבודה. די מרגלים האבן נישט געקענט פארשטיין אט דעם ענין, און די מרגלים האבן געוואלט בלייבן דארט. דאס איז דער ענין פון חטא המרגלים על פי חסידות. די מרגלים זענען געווען געהויבענע אידן, נישט געווען קיין אנשים פשוטים בכלל. ״כולם אנשים״, כשרים היו, ורש״י זאגט אז זיי זענען געווען צדיקים, זיי זענען געווען העכערע מענטשן. נאר וואס? אדרבה, וויבאלד זיי זענען געווען אנשים רוחניים, ווי ביי זיי איז געווען נישט אפגעריסן, און פארשטאנען אז דער דרך צו דינען דעם אויבערשטן איז ווי ס׳איז געווען ביי די אבות און די שבטים: עבודה רוחנית אין מדבר, אין מדבר, נישט שטארק אין גשמיות, נישט שטארק אין עולם הזה, נישט שטארק אין אלע זאכן וואס דארט שטייען; קען מען זיין אפגעריסן פון וועלט. איז דערפאר האבן זיי נישט געוואלט אריין אין ארץ ישראל. און
15:02 זה היה החטא. כפי שאמר משה רבינו למרגלים, זה היפך הכוונה. הרי הקב״ה רוצה דירה בתחתונים, וכפי שאמר כלב, ״טובה הארץ מאוד מאוד״. הקב״ה רוצה שניכנס לעולם הזה ונעבוד אותו. אצל בני גד ובני ראובן היה סיפור אחר. הגישה שלהם הייתה שונה לגמרי. הייתה להם חיבת הארץ; הם הבינו שהכניסה לארץ ישראל היא תכלית הכוונה. הם לא באו בטענה נגד זה. אמנם בתחילה כך נראה מדבריהם, ולכן משה רבינו הוכיח אותם ודימה אותם למרגלים. אבל כשהתבררה הכוונה שלהם, שהם [לא ברור] בכל העניין הזה, מה היה החידוש אצל המרגלים — אצל בני גד ובני ראובן? החידוש אצל בני גד ובני ראובן היה שהם הבינו שאמת ויציב ונכון: ישנה עבודה של דירה לו יתברך בתחתונים, והכוונה היא לעשות בעולם הזה הגשמי דירה לו יתברך. אבל כדי לממש את הכוונה הזאת, צריכים להיות בעם ישראל שני סוגי יהודים: צריכים להיות יושבי אוהל, וצריכים להיות בעלי עסק. הכול למען אותה כוונה עצמה. כלומר, חס ושלום, אין אנו רוצים לברוח מן התכלית שלנו, לעשות את העולם
15:02 דאס איז געווען דער חטא, אז, ווי משה רבינו האט געזאגט צו די מרגלים, דאס איז היפך הכוונה. דער אויבערשטער וויל דאך א דירה בתחתונים, און ווי כלב האט געזאגט, ״טובה הארץ מאוד מאוד״. דער אויבערשטער וויל, מען דארף גיין אין עולם הזה און דינען דעם אויבערשטן. דא איז אן אנדערע מעשה. בשעת ס׳איז געקומען די מעשה פון בני גד ובני ראובן, בני גד ובני ראובן, ביי זיי איז געווען גאר אן אנדער צוגאנג. ביי זיי איז געווען חיבת הארץ; ביי זיי איז געווען, זיי האבן פארשטאנען אז אריינגיין אין ארץ ישראל איז די תכלית הכוונה. זיי האבן נישט געקומען צו גיין מיט א טענה. אגב, אז דאס האט זיך אויסגעוויזן פון זיי לכתחילה, דערפאר האט משה רבינו זיי געמוסר׳ט און האט מדמה געווען בני גד ובני ראובן צו די מרגלים. אבער ווען די מרגלים האבן געקומען צו פארשטיין, און וואס ביי זיי איז געווען די כוונה, אז זיי האבן זיך מיט דעם [לא ברור] אין דעם גאנצן ענין. וואס איז געווען דער חידוש ביי די מרגלים — ביי די בני גד ובני ראובן? דער חידוש ביי בני גד ובני ראובן איז אז זיי האבן געקומען צו פארשטיין אז עס איז אמת ויציב ונכון, עס איז דאך אזא עבודה פון דירה לו יתברך בתחתונים. און די כוונה איז מאכן דאך אין עולם הזה הגשמי א דירה לו יתברך. אבער כדי צו קענען דורכפירן אט די כוונה, דארף זיין ביים אידישן פאלק צוויי סארטן אידן. דארף זיין יושבי אוהל, און עס דארף זיין בעלי עסק. אלץ איז די כוונה אליין. דאס הייסט, נישט חס ושלום, מיר ווילן אנטלויפן פון אונזער תכלית פון מאכן די וועלט
16:33 דירה לו יתברך. להפך. אנחנו יודעים ומבינים שזו הכוונה: עלינו להיכנס לארץ ישראל. הקב״ה רוצה שנעשה לו דירה בגשמיות של העולם הזה הגשמי, שנהפוך את העולם ונעשה ממנו דירה לקב״ה. לכן יהודים צריכים להיכנס לארץ ישראל. אבל כדי לעשות את העבודה הזאת של דירה בתחתונים, צריך תמיד להיות [לא ברור]. צריך שיהיה בעם ישראל עצמו חלק מן העם שנמצא במדרגה נעלית יותר. הם אינם יכולים להיות מלובשים בענייני העולם הזה. הדבר נוגע לכוונה של דירה בתחתונים. הרבי מסביר שלעשות מן העולם הזה דירה לו יתברך יש שני חלקים. יש עצם בניית הדירה: צריך לקחת אבנים, צריך לקחת קורות, צריך לקחת עצים, צריך לקחת הכול, את כל הדברים שבונים מהם. ואחר כך יש האור. לדירה צריכה להיות הארה מיוחדת. יכולה להיות דירה עם אבנים ועם הכול, עם כל הדברים הטובים; אבל אם חסר בה אור, חסר בה העיקר של הדירה. דירה מוארת — כל ה[לא ברור], המעלה, העניין של [לא ברור] הקב״ה, לפי עניין הדירה בתחתונים, לעשות מן העולם הזה [לא ברור] לקב״ה — יש מי שצריכים לבנות את עצם הדירה, ואת זה עושים בעלי העסקים.
16:33 א דירה לו יתברך. פארקערט. מיר ווייסן און מיר פארשטייען אז די כוונה איז, מיר דארפן דאך גיין אין ארץ ישראל. און דער אויבערשטער וויל, מיר זאלן מאכן א דירה לו יתברך אין גשמיות פון עולם הזה הגשמי, און איבערמאכן די וועלט, מאכן א דירה פארן אויבערשטן. און דערפאר דארפן אידן אריין אין ארץ ישראל. אבער כדי צו קענען טאן אט די עבודה פון דירה בתחתונים, דארף שטענדיק זיין [לא ברור]. דארף זיין אין אידן גופא א חלק פון דעם עולם, פון דעם פאלק, וואס זיי דארפן זיין אין א העכערער מדריגה. זיי קענען נישט זיין בהתלבשות אין עניני עולם הזה. דאס איז נוגע צו דער כוונה פון דירה בתחתונים. און ווען דער רבי גיט צו פארשטיין אז דאס ווארט פון דירה בתחתונים, מאכן פון דעם עולם הזה א דירה לו יתברך, אויך צו מאכן א דירה, איז דא צוויי חלקים. ס׳איז דא דער עצם בויען א דירה: מען דארף נעמען שטיינער מיט, דארף נעמען ביינער מיט, דארף נעמען ביימער מיט, דארף נעמען אלץ מיט, דארף נעמען די אלע זאכן וואס מען בויט. און דערנאך איז דא די ליכטיקייט. די דירה דארף האבן א באזונדערע ליכטיקייט. עס קען זיין א דירה, שטיינער מיט אלץ, מיט אלע גוטע זאכן; עס פעלט ליכטיקייט, פעלט אין דעם עיקר פון דער דירה. א ליכטיקע דירה — אל דער [לא ברור] דער מעלה, דער ענין פון [לא ברור] הקב״ה, לפי דער דירה בתחתונים מאכן פון דעם עולם הזה א [לא ברור] דעם אויבערשטן — איז דא די וואס דארפן מאכן דעם עצם דירה, און דאס טוען די בעלי עסקים.
17:49 עסקים. ואת זה עושים מי שנמצאים בעולם הזה הגשמי, בהתלבשות בטבע, בעולם, ועוסקים בעבודה הזאת. אבל כדי שהדירה תהיה דירה מוארת, צריך שתהיה בה גם עדינות ברוחניות. צריכים להיות תמיד בין היהודים גם מי שעניינם תורה, שעניינם רוחניות. הם צריכים להיות מופרשים מן העולם כדי להכניס אור בדירה הזאת. ואין הכוונה ששתי הקבוצות יהיו מנותקות, נפרדות זו מזו, אלא להפך. הכוונה היא שכל אחת תשפיע על השנייה: שיושבי אוהל ישפיעו על בעלי העסקים. ולכן אנחנו מוצאים, אנחנו שומעים על יששכר וזבולון, שבין השבטים עצמם יש יששכר ויש זבולון. זבולון מספק ליששכר את הגשמיות, ויששכר מספק לזבולון את הרוחניות. וביחד, יששכר וזבולון, הרוחניות והגשמיות, מגשימים את הכוונה העליונה. וכל אחד מהם משפיע על השני. לא שיושבי אוהל יושבים בבית המדרש, מתנתקים, ושקועים שם כל הזמן. אלא יושבי אוהל צריכים דווקא להקדיש זמן ביום כדי להשפיע על בעלי העסקים ולהעלות אותם ברוחניות, כדי שתהיה דירה מוארת. ומן הצד השני, בעלי העסקים הם שעושים את הדירה לו יתברך; הם עושים את העבודה
17:49 עסקים. און דאס טוען די וואס געפינען זיך אין עולם הזה הגשמי, בהתלבשות אין טבע, אין וועלט, און זיי פארנעמען זיך מיט אט די עבודה. אבער כדי אז די דירה זאל זיין א ליכטיגע דירה, דארף דאס האבן אויך א איידלקייט אין רוחניות. עס דארפן זיין שטענדיק צווישן אידן אט די וואס זייער ענין איז תורה, זייער ענין איז רוחניות. זיי דארפן זיין אפגעזונדערט פון וועלט, כדי אריינברענגען די ליכטיקייט אין אט די דירה. און די כוונה איז נישט אז די צוויי קבוצות זאלן זיין אפגעריסן, אפגעזונדערט איינע פון דער צווייטער, נאר פארקערט. די כוונה איז אז איינער זאל משפיע זיין אויף דעם צווייטן: אז די יושבי אוהל זאלן משפיע זיין אויף די בעלי עסקים. און דעריבער געפינען מיר, מיר הערן פון יששכר און זבולון, צווישן די שבטים גופא, אז עס איז דא דער יששכר און עס איז דא דער זבולון. זבולון שטעלט צו די גשמיות צו יששכר, און יששכר שטעלט צו די רוחניות צו זבולון. און צווישן ביידע, יששכר און זבולון, די רוחניות און די גשמיות, פירט מען דורך די כוונה העליונה. און יעדער איינער איז משפיע פון דעם אויף דעם צווייטן. נישט אז די יושבי אוהל זיצן אין בית המדרש און זיי רייסן זיך אפ און דארט ליגן זיי די גאנצע צייט. נאר די יושבי אוהל דארפן טאקע אפגעבן א צייט אין דעם טאג אויף משפיע זיין אויף די בעלי עסקים און זיי אויפהייבן אין דעם רוחניות, כדי עס זאל זיין א ליכטיגע דירה. און פון דער צווייטער זייט, די בעלי עסקים זענען די וואס מאכן די דירה לו יתברך; זיי טוען די עבודה
19:08 בגשמיות, ועושים את ענייני הגשמיות באופן של ״כל מעשיך יהיו לשם שמים״ וכו׳, ״בכל דרכיך דעהו״. ודווקא על ידי שניהם עושים דירה לו יתברך, ודואגים שהדירה תהיה דירה מוארת. ואת זה משה רבינו נתן לבני גד ולבני ראובן להבין. איך אפשר לדעת מהי אבן הבוחן לכך שאתה נשאר בעבר הירדן? הרי אלה שהולכים — רוב מניין היהודים הם בעלי עסקים — צריכים ללכת לארץ ישראל ולעסוק בכל המעשים הגשמיים, לעשות מהם דירה לו יתברך. וישנה החבורה הזאת, הקבוצה הזאת בעם ישראל, יושבי אוהל, שצריכים לשבת וללמוד ולהתפלל בעבודת ה׳ הרוחנית. אבל מהי אבן הבוחן לכך שהלימוד והתפילה והעבודה הרוחנית של אותו יושב אוהל אינם מפני שכך קל לו יותר ונעים לו יותר, מפני שהוא רוצה בכך, כמו שהיה אצל המרגלים? אלא הוא מבין שזהו חלק מן הכוונה. כשם שבכוונה העליונה, כוונתו של הקב״ה לדירה בתחתונים, צריכים להיות יהודים שעוסקים בכל המעשים, כך כדי שהכוונה תתקיים כדבעי צריכים להיות גם יהודים שלומדים ומתפללים ועניינם הפנימיות שברוחניות. וממילא, העובדה שהוא לומד ומתפלל אינה רק מפני שזה נעים וערב לו, אלא
19:08 אין גשמיות און מאכן פון דעם גשמי אז עס זאל זיין כל מעשיך לשם שמים וכו׳, בכל דרכיך דעהו. און דווקא צווישן די ביידע מאכט מען א דירה לו יתברך, און אז די דירה זאל זיין א ליכטיגע דירה. און דאס האט משה רבינו געגעבן צו פארשטיין צו די בני גד ובני ראובן. ווי קען מען וויסן וואו איז דער אבן הבוחן? אז דאס וואס דו בלייבסט אין עבר הירדן — עס דארפן, די וואס גייען, רוב מנין, רוב מנין פון אידן זענען בעלי עסקים, דארפן גיין אין ארץ ישראל און זיך פארנעמען מיט אלע מעשי הגשמיים, מאכן פון דעם א דירה לו יתברך. עס איז דא אט די חבורה, די קבוצה אין אידן, די יושבי אוהל, וואס זיי דארפן זיצן און לערנען און דאוונען אין דעם אויבערשטנס עבודה רוחנית. אבער וואו איז דער אבן הבוחן? אז דיין לערנען און דיין דאוונען און דיין עבודה רוחנית, פון דעם אט יושב אוהל, איז דאס נישט ווייל עס איז אים גרינגער אזוי און עס איז אים געשמאקער אזוי, ווייל ער וויל אזוי, אזוי ווי עס איז געווען אט דאס פון די מרגלים. נאר ער פארשטייט אז דאס איז א חלק פון דער כוונה. אזוי ווי די כוונה העליונה דעם אויבערשטנס כוונה אין דירה בתחתונים, און עס זאלן זיין אידן וואס זיי זענען פארנומען מיט אלע מעשים, איז כדי די כוונה זאל זיין כדבעי דארף מען האבן אויך אידן וואס לערנען און דאוונען און זיי זענען פנימיים ברוחניות. איז במילא דאס וואס ער לערנט און דאוונט איז נישט בלויז ווייל עס איז פיין געשמאק, נאר
20:23 מפני שכך רוצה הקב״ה. הוא רוצה לעשות את רצונו הפשוט, את חפץ רצונו, את הכוונה העליונה. ומשום כך זו עבודתו. אבל הוא מוכן לצאת חלוץ למלחמה. הוא מוכן להפקיר את עצמו ואת כל ענייניו ולצאת כחלוץ למלחמה, ולהראות את מסירות נפשו: שהוא מוסר את עצמו, אינו חושב על עצמו כלל, ויוצא למלחמה בחירוף נפש. ואז, כשהמלחמה מסתיימת, הוא חוזר למקומו, ויודע ששליחותו היא להישאר בעבר הירדן. וזהו הסיפור של בני גד ובני ראובן. לפי זה מבינים מדוע משה רבינו לא רק קיבל את בקשתם. הדבר צריך להבליט את הנקודה, להבין מה הייתה כוונתם האמיתית של בני גד ובני ראובן. ומכיוון שהראו את נכונותם למסירות נפש ולצאת חלוצים, הוא לא רק קיבל את בקשתם, אלא עוד הוסיף להם את שבט מנשה. מדוע הוסיף את שבט מנשה? על כך אמר הרבי שני ביאורים. ביאור אחד: מעלתו של שבט מנשה. מדוע צריך להוסיף את חצי שבט המנשה? מפני שאצל מנשה הייתה חיבת הארץ, כפי שמוצאים בסדרה הקודמת, בפרשת פינחס. אצל מי הייתה חיבת הארץ? בנות צלפחד בן חפר. בנות צלפחד היו ממנשה, מצאצאיו, ומנשה היה בנו של יוסף. וכך אומר הפסוק, ורש״י אומר ש…
20:23 ווייל אזוי וויל דער אויבערשטער, ער וויל טאן אויף זיין פשוט רצון, חפץ רצון, הכוונה העליונה. און וועגן דעם איז דאס די עבודה. אבער ער איז גרייט צו גיין חלוצים אויף די מלחמה. אבער ער איז גרייט מפקיר זיין זיך מיט אלע זיינע ענינים און ארויסגיין צו די מלחמה חלוצים, און באווייזן זיין מסירות נפש, אז ער גיט זיך איבער און ער טראכט נישט וועגן זיך אינגאנצן, און ער גייט אויף די מלחמה בחירוף נפש. און דעמאלט, אז ענדיגט זיך שוין די מלחמה, גייט ער צוריק צו זיך, און ער ווייסט אז זיין שליחות איז צו בלייבן אין עבר הירדן. און דאס איז דער סיפור פון בני גד ובני ראובן, וואס לפי זה פארשטייט מען פארוואס נישט נאר משה רבינו האט דאס מקבל געווען. דאס דארף ארויסברענגען די נקודה, פארשטיין וואס איז געווען די כוונה אמיתית פון בני גד ובני ראובן. און ווייל זיי האבן געוויזן זייער גרייטקייט צו מסירות נפש זיין חלוצים, האט ער נישט נאר מקבל געווען זיי, נאר נאך מער, ער האט נאך צוגעגעבן שבט מנשה. פארוואס האט ער צוגעגעבן שבט מנשה? איז אויף דעם האט דער רבי געזאגט צוויי ביאורים. איין ביאור: די מעלה פון שבט מנשה. פארוואס דארף מען צוגעבן חצי שבט המנשה? ווייל ביי מנשה איז געווען חיבת הארץ, ווי מען געפינט אין דער סדרה, פריערדיגע סדרה, אין פנחס, אז ווער איז געווען ביי אים חיבת הארץ? בנות צלפחד בן חפר. בנות צלפחד, וואס דאס איז געווען פון מנשה, זיינע אייניקלעך, וואס דאס איז געווען מנשה בן יוסף. אז זאגט דער פסוק, און רש״י זאגט אז…
21:47 כשם שאצל יוסף הייתה חיבת הארץ, כך אצל מנשה הייתה חיבת הארץ; אצלם הייתה חיבת הארץ במעלה מיוחדת. לכן חילקו אותם לשניים, כדי שתמיד יורגש הצורך בחיבור הזה בין שתי הקבוצות: שיושבי אוהל ישפיעו על בעלי העסקים, ובעלי העסקים ישפיעו על יושבי אוהל, כדי שיהיה החיבור. [לא ברור] כל אחד במדרגתו יפעל שתהיה דירה מוארת. ולכך מצטרפת עוד נקודה: דווקא מנשה. מדוע מנשה ולא אפרים, בנו של יוסף? מבואר בחסידות שהשם מנשה הוא מלשון ״כי נשני״, ״כי נשני אלקים״, כמו שכתוב בפסוק. כלומר, הוא זוכר תמיד שזה אינו מקומו; הוא רוצה לצאת משם. יוסף נתן לבנו את השם מנשה, ״כי נשני אלקים את כל עמלי ואת כל בית אבי״. וכפי שכתוב במפרשים, זו הנקודה: הוא רצה לזכור תמיד שמקומו הוא בית אביו, שמצרים אינה מקומו. וזה צריך לעורר את הגעגועים ואת הצימאון לצאת משם ולחזור לבית אביו. על דרך זה, הימצאותו של חצי שבט המנשה בחוץ לארץ, בעבר הירדן, עוררה את הגעגועים ואת הצימאון לצאת מחוץ לארץ וללכת לארץ ישראל.
21:47 ווי ביי יוסף איז געווען חיבת הארץ, און ביי מנשה איז געווען חיבת הארץ, ביי זיי איז געווען די חיבת הארץ במעלה. דערפאר האט מען זיי צעטיילט אויף צוויי, כדי עס זאל שטענדיק פעלן אָט דער חיבור צווישן די צוויי קבוצות: אז די יושבי אוהל זאלן משפיע זיין אין די בעלי עסקים, און די בעלי עסקים זאלן משפיע זיין אין די יושבי אוהל, כדי עס זאל זיין דער חיבור. [לא ברור] יעדער איינער במדריגתו, פועל זיין אז עס זאל זיין א ליכטיגע דירה. און אין דעם קומט צו נאך א נקודה: דוקא מנשה. פארוואס מנשה, און נישט אפרים, בנו פון יוסף? עס איז מבואר אין חסידות אז דער נאמען מנשה איז מלשון „כי נשני“, „כי נשני אלקים“, ווי עס שטייט אין פסוק. דאס הייסט אז ער געדענקט שטענדיק אז דאס איז נישט זיין פלאץ; ער וויל פון דארט ארויסגיין. יוסף האט געגעבן זיין זון דעם נאמען מנשה, „כי נשני אלקים את כל עמלי ואת כל בית אבי“. און ווי עס שטייט אין די מפרשים, איז דאס דער ווארט: ער האט געוואלט שטענדיק געדענקען אז זיין ארט איז בית אביו, מצרים איז נישט זיין פלאץ. און דאס דארף ארויסרופן די געגועים און די צמאון, ארויסצוגיין פון דארט און צוריקגיין צו בית אביו. על דרך זה, זייענדיק דער חצי שבט המנשה אין חוץ לארץ, אין עבר הירדן, האט דאס ארויסגערופן די געגועים און די צמאון אז מען זאל ארויסגיין פון חוץ לארץ און גיין קיין ארץ ישראל.
23:12 כן, הם תמיד יהיו יחד וייזכרו כדבר אחד. וממילא נראה מתוך העניין הזה שכל אחד צריך להוסיף בעבודתו ולהבין שהכוונה בכל הקווים בעבודה, הן של יושבי אוהל והן של בעלי העסקים, היא להביא לגילוי אלוקות, לגלות את אחדות השם בעולם, כדי שתושלם הכוונה העליונה של דירה בתחתונים: שהעולם יהיה דירה לקב״ה, ולא רק דירה, אלא דירה מוארת. ואז הולכים לקבל פני משיח צדקנו, שאז יהיה ״ארץ ישראל תתפשט בכל הארצות״. הארצות שהן כעת עבר הירדן, ועוד ארצות בחוץ לארץ, יהיו אז הארצות של קיני, קניזי וקדמוני, ״כי ירחיב ה׳ גבולך״. ושנזכה אכן לגאולה השלימה בקרוב בימינו, אמן, ולבניין בית המקדש השלישי, ״ויהפכו ימים אלו לששון ולשמחה ולמועדים טובים״.
23:12 יא, שטענדיק וועלן זיי זיין צוזאמען און נזכר ווערן אלס איין זאך. און במילא וועט מען זען דורך אָט דעם ענין אז יעדער איינער דארף צוגעבן זיין עבודה און פארשטיין אז די כוונה אין אלע קוים אין עבודה, סיי פון די יושבי אוהל און סיי פון די בעלי עסקים, איז ארויסברענגען דעם גילוי אלקות, מגלה זיין אחדות השם אין דער וועלט, אז עס זאל נשלם ווערן די כוונה העליונה פון דירה בתחתונים: אז די וועלט זאל ווערן א דירה פארן אויבערשטן, נישט נאר א דירה, נאר א ליכטיגע דירה. און אָט דעמאלט גייט מען לקבל פני משיח צדקנו, וואס דעמאלט וועט זיין „ארץ ישראל תתפשט בכל הארצות“, אז ס׳וועט זיין אָט די ארצות וואס זיינען איצט עבר הירדן, נאך ארצות אין חוץ לארץ, וואס דעמאלט וועלן דאס זיין די ארצות פון קיני, קניזי וקדמוני, „כי ירחיב ה׳ גבולך“. און מיר זאלן טאקע זוכה זיין צו דער גאולה שלימה בקרוב בימינו, אמן, און דעם בנין בית המקדש השלישי, „ויהפכו ימים אלו לששון ולשמחה ולמועדים טובים“.