פרשת תרומה - ליב האבן א אידן אין יעדן מצב

00:00 געווען א חסיד פונעם צמח צדק, האט געהייסן ר׳ אברהם בער ירמיה׳ס. דער פריערדיקער רבי, דער רבי ריי״צ, דערציילט וועגן אים אסאך אין כמה פון זיינע שיחות, וואס ער האט געהערט פון אים. ער האט אים געקענט, און ער איז נאך געווען ביים רבי ריי״צ; ער איז דאך געווען פון די אלטע חסידים, און ער האט אים דערציילט אסאך סיפורים. ס׳איז דא אין קובץ התמים, וואס איז פון די קובצים וואס דער פריערדיקער רבי, דער רבי ריי״צ, האט געדרוקט נאך דער וועלט־מלחמה, אין איינעם פון די קובצים א גאנצע רשימה, וואס, ווי ס׳ווייזט אויס, האט דער פריערדיקער רבי אליין געשריבן, וואס ער האט געהערט פון ר׳ אברהם בער ירמיה׳ס וועגן זיין ערשטע נסיעה וואס ער איז געפארן צום צמח צדק. נאך אלס קינד, זיין טאטע האט געהייסן ר׳ ירמיה; ער איז געווען פון די גדולי החסידים, פון די חסידים הראשונים פונעם צמח צדק. ער איז געווען פון די תלמידים פונעם באוואוסטן חסיד ר׳ אייזיק האמליער, האט געוואוינט אין דער שטאט האמל. און ער שטעלט פאר דעם גאנצן ציור מיט די פרטים, גאר א רייכע רשימה, וואס ער איז מצייר בפרטי פרטיות ווי אזוי ס׳איז פארגעקומען דער סדר הנסיעה: ווען מ׳איז געפארן אויף חג השבועות, ווי אזוי מ׳איז געפארן צום רבי׳ן צמח צדק. אין יענער רשימה באשרייבט דער פריערדיקער רבי בפרטיות די גאנצע נסיעה, פון דער הכנה פון ל״ג בעומר און די פארברענגען פון ר׳ אייזיק האמליער, וואס האט פארבראכט ל״ג בעומר, און שפעטער נאך די גאנצע וואך פארברענגען, ווי מ׳איז ארויסגעפארן אויף דער נסיעה, און אויפן וועג דעם עליה לרגל.

01:31 ווי עס איז פארגעקומען מיט דער גאנצער שמחה, מיט דעם גאנצן שטורעם. זייער, זייער א רייכע רשימה מיט אלע פרטים. שפעטער דערציילט ער וואס איז פארגעקומען בהמשך הנסיעה, בשעת זיי זענען געווען אין ליובאוויטש, און נאך חג השבועות, מיט די מאמרים, מיט אלע ענינים וואס זענען דעמאלט פארגעקומען. איז געווען ווי דער סדר איז געווען ביי חסידים, אז נאך יום טוב איז מען אריינגעגאנגען אויף יחידות. און ר׳ אברהם בער, אלס א קינד — ער איז געווען א קינד דעמאלט — שטעלט פאר אין ציור פון א קינד ווי אזוי ער האט געזען די הכנות, די ערנסטקייט, ווי אזוי זיין טאטע, ר׳ ירמיה, איז געשטאנען, זיך צוגעגרייט, און האט געוואלט און געציטערט אריינגיין צום רבי׳ן אויף יחידות. און נאך, בשעת ער איז אריינגעגאנגען צום רבי׳ן אויף יחידות, ווי אזוי ער איז געשטאנען ביי אים, און ווי ער האט געוויינט, ווי דער טאטע האט זיך אויסגעוויינט דאס הארץ, און די ברכה וואס דער צמח צדק האט אים געגעבן. און דערנאך, ארויסגייענדיק פון דער יחידות, איז ער אריינגעגאנגען איבערן בית המדרש, איז דארטן נאך חסידים האבן געטאנצט און געזונגען און געזאגט לחיים; איז געווען א גרויסע שמחה. ר׳ אברהם בער דערציילט, אז בשעת ער האט דאס געזען, האט ער ניט פארשטאנען וואס גייט דא פאר. פארוואס, פאר מ׳איז אריינגעגאנגען צום רבי׳ן, איז געווען אזוי אנגעצויגן, אזוי ערנסט, און אזוי מיט דעם תהילים און מיט דער גאנצער עבודה, מיט דער גאנצער פארביטערטקייט? און דאס גאנצע אריינגיין צום רבי׳ן איז געווען מיט אזא שטארקער אנגעצויגנקייט. און דערנאך, ווי נאר מ׳איז ארויס פון רבי׳ן, די שמחה מיט די טענצעריי און די

02:59 גרויסע, די גרויסע יום־טוב וואס איז דארטן פארגעקומען. און אזוי איז ער געגאנגען און געטאנצט, און ער דערציילט, אז זייענדיק דארטן אינמיטן טאנצן האט אים צוגערופן איינער פון די מלמדים פון האמל, וואס איז געווען פון זיינע מלמדים אין חדר, און ער האט אים מסביר געווען וואס עס גייט פאר. און ער האט אים דערציילט: געדענקסטו נאך וואס מ׳האט געלערנט אין חדר, די משנה מסכת יומא? אז דארטן שטעלט זיך פאר ווי אזוי ס׳איז געווען דער סדר העבודה פונעם כהן גדול יום הכיפורים. און שבעה ימים קודם יום הכיפורים, וואס מ׳האט זיך צוגעגרייט און צוגעגרייט און צוגעגרייט אויף דעם הייליגן טאג פון יום הכיפורים, וואס דעמאלט דארף דער כהן גדול אריינגיין אין דעם קודש הקדשים. און די אלע פרטים און די אלע הכנות מיט דער גאנצער ערנסטקייט. און שפעטער, ווי די משנה פירט אויס, אז בשעת ס׳איז דורכגעגאנגען דער גאנצער סדר העבודה פון יום הכיפורים, מיט דער גאנצער יראה פון אריינגיין אין קודש הקדשים אחת בשנה, איז „ויום טוב היה עושה בצאתו מן הקודש“. אז ארויסגייענדיק פון יום הכיפורים פלעגט דער כהן גדול מאכן א גאנצן יום־טוב און א גאנצע שמחה מוצאי יום כיפור. ער האט אים מסביר געווען, און דאס אלץ שטייט דארטן אין יענער רשימה, דער חסיד האט אים מסביר געווען: דאס איז געווען בזמן שבית המקדש היה קיים. און נאך דעם וואס חרב בית המקדש, און ס׳איז ניט דא קיין בית המקדש בגשמיות, איז ביי אונז, ביי חסידים, דעם רבי׳נס שטוב — דאס איז ביי חסידים היינט דער ירושלים, דעם רבי׳נס בית...

04:26 המדרש, דאס איז דער בית המקדש. און דער רבי און דעם רבינ'ס צימער, דאס איז דער קודש הקדשים. דער רבי איז דער ארון הקודש. און בשעת א חסיד גייט אריין אויף יחידות, איז דאס ווי א איד גייט אריין צום — דער כהן גדול גייט אריין אין קודש הקדשים. און דערפאר איז די גאנצע הכנה מיט די גאנצע ערנסטקייט, מיט די גאנצע ציטערניש. און בשעת מ'גייט ארויס פון דעם רבינ'ס שטוב, פון דעם רבינ'ס צימער, איז ווי „יום טוב היה עושה“ מיט די אלע טענצערייען, מיט די גרויסע שמחה. דאס איז דער „יום טוב היה עושה בצאתו בשלום מן הקודש“. דאס איז א סיפור, דאס דערציילט אין די רשימות, וואס שטעלט פאר ווי אזוי חסידים האבן דורכגעלעבט דעם פארן צום רבי'ן, זיין ביים רבי'ן, אריינגיין צום רבי'ן אויף יחידות, און די שמחה דערנאך, וואס מ'איז ארויסגעגאנגען דערמוטיקט, פארשטארקט, מיט חיזוק וואס מ'האט באקומען, די הוראות און די הדרכות און די ברכות און די עצות, ווען מ'איז געגאנגען צום רבי'ן אויף יחידות. וואס די היינטיקע פרשה, פרשת תרומה, איז דאך די פרשה וואס מיר הייבן אן לערנען פון דעם בית המקדש, משכן. „ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם“. די מצוה פון בויען דעם משכן. און ווי חז"ל זאגן, „בתוכו“ לא נאמר, אלא „בתוכם“, בתוך כל אחד ואחד מישראל, אז ביי יעדן אידן איז פאראן א בית המקדש. דער בית המקדש הרוחני געפינט זיך ביי יעדן אידן. און די אלע פרטי ענינים וואס מיר לערנען אין פרשת תרומה, און שפעטער ווייטער, די קומענדיגע פינף פרשיות — תרומה, תצוה, כי תשא, ויקהל, פקודי — פינף

05:53 פרשיות. מיר גייען לערנען ווי די אלע דינים פרטיים זענען פארבונדן מיט דעם משכן. דאס איז אלץ ענינים וואס לערנען אונז אויס וועגן דעם בית המקדש הרוחני אין עבודת השם. איז, מיר רעדן בנוגע דער ערשטער זאך וואס ווערט דערציילט אין דער פרשה, בנוגע דעם ארון הקודש, דער כפורת און די כרובים. אויף דעם איז פאראן גאר א געשמאקע שיחה פון רבי'ן, וואס גיט ארויס גאר א רייכע נקודה אין פארשטיין דעם גאנצן ענין: וואס איז דער ענין פון דעם ארון, דער כפורת און די כרובים, וואס זיי זענען געווען אין בית המקדש? און כמובן, ווי דאס איז אויסגעטייטשט אין עבודה בנפש האדם, ביי יעדן אידן, דער ענין וואס דאס מיינט אין עבודה בנפש האדם. אנהייבנדיק פון דעם וואס מ'געפינט א מחלוקת צווישן רש"י און דעם רמב"ן בנוגע די כלים פון דעם קודש הקדשים. כמובן, וואס מ'געפינט אין אונזער פרשה, אז עס איז געווען אין קודש הקדשים א ארון. אויפן ארון איז געווען א דעקל, א כיסוי, וואס דאס איז געווען דער כפורת. און דערביי זענען געווען די כרובים, וואס ס'זענען צוויי כרובים. וואס דאס איז א פרשה וואס דערציילט בפרטיות אין אונזער פרשה. געפינט מען א מחלוקת צווישן רש"י מיט דעם רמב"ן. די מחלוקת איז אין כמה וכמה פרטים, וואס לכאורה די באזונדערע פרטים וואס יעדער האט, האט נישט קיין שייכות איינע מיט דער אנדערער. אבער בשעת מ'טראכט זיך אריין אין דעם עומק הענין, קענען מיר זען אז דא איז פאראן אין דער

07:20 מחלוקת פון רש"י מיט דעם רמב"ן, אלע שיטותיהם — וואס דאס איז אין די אלע פרטים וואס רש"י מיט דעם רמב"ן קריגן זיך — גאר א אינטערעסאנטע זאך. געפינט מען אזוי: ערשטנס, איז פאראן א אינטערעסאנטע מחלוקת צווישן רש"י מיט דעם רמב"ן, ווי אזוי איז געווען דער סדר ווי אזוי מ'האט אריינגעלייגט די לוחות אין דעם ארון. לויט שיטת רש"י, רש"י זאגט, אז דער ערשטער זאך האט מען גענומען דעם ארון — דער ארון, דאס איז געווען ארון של זהב, ארון של עץ און ארון של זהב, די דריי ארונות, איינע איבער, איינע אין, איינע אריין אין דער אנדערער — און אין דעם, ווי ער איז נאך געווען אן ארון לבדו, נאך פאר דעם וואס ס'איז געווען דער כפורת און פאר דעם וואס מ'האט געלייגט די כרובים, ווי ער איז נאך געווען אן ארון לבדו, דער ארון איז געווען אן אפענער ארון, האט מען אין דעם אריינגעלייגט די לוחות. און ערשט שפעטער האט מען אויף דעם אוועקגעשטעלט דעם כפורת, וואס אויף דעם זענען געווען די כרובים. דאס זאגט רש"י. דער רמב"ן קריגט זיך אויף רש"י; דער רמב"ן זאגט: ניין. ס'האט פריער געדארפט זיין דער ארון בשלימות. מ'האט גענומען דעם ארון, און אויף דעם האט מען געלייגט דעם כפורת מיט די כרובים, אז ס'איז געווען בשלימות. נאך דעם האט מען אראפגענומען דעם כפורת און אריינגעלייגט די לוחות. און ערשט דערנאך האט מען אויפגעגעבן דעם כפורת. כמובן, אז די מחלוקת איז פארבונדן מיט די ביאור הפסוקים, ווי אזוי מ'לערנט די פסוקים אין דער פרשה. אז לכאורה, וואס איז דער טעם אין...

08:44 נפקא מינה, וואס איז די מחלוקת, און אין וואס באשטייט די מחלוקת? דער רבי איז מבאר, אז די מחלוקת צווישן רש״י מיט דעם רמב״ן איז נישט נאר א מחלוקת אין דעם סדר העניינים, וואס מען לייגט פריער און וואס מען לייגט שפעטער, נאר די מחלוקת איז, וואס איז דער גדר הארון. לשיטת דעם רמב״ן איז דער ארון מיט דעם כפורת, מיט די כרובים, איין און איינציגע כלי. ס׳איז איין זאך. דערפאר, פריער דארף מען מאכן דעם כלי בשלימות. ווען מען האט דעם כלי בשלימות, קען מען אריינלייגן די לוחות. און דער רמב״ן לערנט פשוט, אז דער גאנצער ענין פון דעם ארון מיט דעם כפורת, מיט די לוחות, איז געווען איין כלי, וואס דארט האט געדארפט זיין דער מקום פון השראת השכינה. דאס איז דער ארט וואס די שכינה גייט רוען דורך די לוחות הברית, וואס איז געווען געגעבן אין סיני. און דערפאר, די ערשטע זאך האט מען געדארפט מאכן דעם כלי בשלימות. און נאר שפעטער, נאר ערשט דערנאך, האט מען געקענט אויפהייבן דעם כפורת און אריינלייגן די לוחות. רש״י אבער האלט ניין. רש״י האלט, אז די לוחות, דער ארון, איז אן ענין בפני עצמו, און דער כפורת מיט די כרובים איז אן ענין בפני עצמו. ס׳איז צוויי באזונדערע כלים. דער ארון, דער ארון אליין, דאס איז דער מקום וואו דארט לייגט מען אריין די לוחות. אויף דעם איז גענוג דער ארון אליין. ערשט דערנאך איז דא א באזונדערע כלי, א כלי בפני עצמו, אן ענין בפני עצמו, וואס דאס איז דער כפורת

10:10 מיט די כרובים שעל הכפורת. דאס איז א באזונדערע כלי. און דערפאר דארף מען נישט ווארטן ביז ער זאל האבן די גאנצע זאך. ווי נאר ער האט געמאכט דעם ארון אליין, האט ער שוין אריינגעלייגט דארט די לוחות. און ערשט דערנאך איז געקומען דער כפורת און די כרובים. וואס די מחלוקת איז נישט נאר א מחלוקת אין סדר העניינים. דאס איז א מחלוקת אין תוכן. דאס איז איין מחלוקת אין כמה וכמה עניינים, ביז וואס דאס איז נוגע אויך אין הלכה. אין הלכה איז דא א נפקא מינה צווישן רש״י און דעם רמב״ן, א נפקא מינה להלכה בשעת מ׳בויעט דעם ארון. וואס פאר א כוונה דארף מען האבן? ס׳איז דאך ידוע, אז עס האט געדארפט זיין א כוונה לשמו בשעת יעדער ענין אין קודש הקדשים, און אין בית המקדש, און אין משכן. ס׳האט געדארפט זיין ״ויקחו לי״ — לשמי. ס׳האט געדארפט זיין לשם קדושת המשכן, און אויף דרך זה, ווי עס שטייט אין פוסקים אויך, האט געדארפט זיין יעדער כלי לשם ענינו. איז בשעת מ׳בויט דעם ארון מיט דעם כפורת, מיט די לוחות, וואס פאר א כוונה האט מען געדארפט האבן? לפי שיטת רש״י, יעדער כלי האט געהאט א באזונדערע כוונה. דער ארון, דאס אליין איז געווען זיין כוונה צום ארון, און דערנאך דער כפורת איז א כוונה בפני עצמו, און די כרובים איז א כוונה בפני עצמו. וואס אבער לויטן רמב״ן, זענען די אלע דריי חלקים איין און איינציגע ענין, אלס דער ארון הקודש. און א נפקא מינה איז אויך, אז אויב מען וויל בויען — הלכה איז דאך

11:37 מ׳טאר נישט בויען בצורת פון די כלי המשכן — איז ווען איז דאס א כלי? אז איינער האט געבויט דעם ארון אליין, אן די כרובים און דעם כפורת, איז דאס גערעכנט אז ער האט געמאכט א כלי בשלימות, אדער נישט? לפי שיטת הרמב״ן, ווען האט ער געמאכט דעם כלי בשלימות? בשעת ער האט געמאכט אלע פרטים, סיי דעם ארון מיט דעם כפורת, מיט די כרובים. לפי שיטת רש״י, נאר מיט דעם ארון אליין האט ער שוין געמאכט דעם גאנצן כלי בשלימות. וואס דאס איז א נפקא מינה להלכה. וואס שטעקט די סברא פארבונדן מיט דעם? און אין וואס באשטייט די מחלוקת אין דער סברא? די מחלוקת אין סברא איז, וואס איז דער גדר, וואס איז דער ענין פון די כרובים און דעם כפורת. דאס גייט צום מחלוקת וואס איז תלוי אין דעם גאנצן תוכן פון די כרובים און כפורת, וואס אין דעם איז תלוי די מחלוקת פון רש״י מיט דעם רמב״ן. דער רמב״ן האלט אז די גאנצע מציאות פון דעם ארון מיט די לוחות, מיט קודש הקדשים, מיט דעם כפורת, מיט די כרובים, דאס איז געווען א המשך צו מתן תורה. און דער רמב״ן איז מבאר בארוכה אין א גאנצן סדר, א גאר געשמאקער רמב״ן, וואס ער איז מסביר אז בעצם דער גאנצער בנין המשכן איז א המשך צו מתן תורה. און ביי מתן תורה האבן אידן געזען, ס׳איז געווען ״וירד ה׳ על הר סיני״. דער רבונו של עולם איז אראפגעקומען און געגעבן די תורה. האבן זיי געזען אז דעם אויבערשטנס שכינה געפינט זיך וואו די תורה געפינט זיך. און דאס איז געווען על הר סיני. איז בשעת

13:09 דער אויבערשטער האט געוואלט דאס מאכן באופן קבוע, מקום מנוחת השכינה. און דער עיקר החפץ אין דעם בית המקדש, ווי דער רמב״ן זאגט, איז אז דאס זאל זיין מקום מנוחת השכינה אזוי ווי ס׳איז געווען אין הר סיני. וואס דאס איז געווען נאר לשעה, זאל ווערן דאס באופן קבוע. אויף דעם זענען געמאכט געווארן די לוחות אין דעם ארון הקודש, און דאס איז געווען דער כפרת מיט די כרובים. דער גאנצער בוי פון דעם משכן איז געווען געבויט באופן כזה אז דאס זאל זיין מקום מנוחת השכינה. און דערפאר האלט דער רמב״ן אז די גאנצע זאך איז איין גרויסער המשך. און לפי זה איז אויך דער רמב״ן מבאר דעם ענין פון כרובים. דער רמב״ן האלט, וואס איז דער ענין פון כרובים? כרובים איז מלאכים. דאס איז בדמות המלאכים. דאס איז דער לשון כרובים, ווי ס׳שטייט דער לשון אין די פסוקים ״יושב הכרובים״, וואס דאס גייט אויף די מלאכים. און אזוי ווי ס׳שטייט אין מרכבת יחזקאל, וואס דארטן זענען געווען די פני הכרובים, וואס דאס איז דער פני שור, פני נשר, וואס דאס איז די מלאכים העליונים. איז דער רמב״ן מבאר, און ער האלט אז אין הר הבית — אין הר, אין הר סיני, אנטשולדיגט — בשעת דער אויבערשטער איז אראפגעקומען, ״וירד ה׳ על הר סיני״, זענען דאך צוזאמען מיט אים אראפגעקומען אויך די מלאכים. מלאכים זענען געווען, ווי ס׳שטייט אין פסוקים, קאפיטל ס״ח אין תהלים, אז צוזאמען מיט די שכינה זענען אראפגעקומען די מלאכי השרת. און אידן האבן געזען אז די תורה מיטן אויבערשטן זענען געקומען מיט מלאכי השרת. דעריבער איז אין קדש

14:37 הקדשים, וואס דארטן איז געווען בדמות והמשך צו דעם הר סיני, האט מען געמאכט אז דארט זאל זיין דער ארון מיט די לוחות, און אויבן אויף דעם זענען געווען די כרובים, וואס דאס זענען די זעלבע כרובים ווי די מלאכים וואס זענען געווען במתן תורה. וואס דאס איז אלץ שיטת הרמב״ן. שיטת רש״י אבער איז אז ס׳זענען צוויי באזונדערע ענינים. דער ארון הקודש איז דאך געווען מצד תורה, און ס׳שטייט אין פסוק, אה, ״ונתת אל הארון את העדות אשר אתן אליך״, וואס דאס איז די לוחות העדות. יא, די לוחות העדות וואס זענען געווען אין דעם ארון הקודש, דארטן געפינט זיך דער ענין פון תורה. דערנאך איז געווען א באזונדערער ענין, ״ואועדתי לך שם״. די כרובים, דאס איז דער ארט וואו דער אויבערשטער טרעפט זיך מיט אידן. בשעת דער אויבערשטער וויל קומען פארברענגען מיט אידן, ״ואועדתי לך״, זיך טרעפן מיט אידן, משה רבינו וואס ער איז דער פארשטייער פון עם ישראל, און דער אויבערשטער וויל זיך צוזאמענטרעפן מיט עם ישראל. ווי איז דער ארט פון אט דעם צוזאמענטרעפן? מעל הכפרת. און די כרובים באווייזן אט דעם קשר פון אידן מיטן אויבערשטן, וואס מצד דעם איז דאס אן ענין בפני עצמו. עד כדי כך וואס אין דעם איז פארשטענדלעך אויך דאס וואס רש״י טייטשט כרובים נישט ווי דער רמב״ן. דער רמב״ן זאגט כרובים — מלאכים, ״יושב הכרובים״, דאס גייט אויף מלאכים. למה? ווייל די דמות הכרובים איז געווען ווי דמות המלאכים, מיט די פליגל וכולי. לפי זה, רש״י — און דאס טייטשט רש״י כרובים. רש״י זאגט

16:11 אז כרובים, דמות פרצוף תינוק, אזוי ווי א דמות אנוש. וואס איז דער טייטש דמות תינוק? דמות תינוק באווייזט דאס אידישע פאלק, עם ישראל. און דער בעל הטורים ברענגט פון פסוק, כרובים — כרביא. רביא, דאס איז דער לשון ארמי פון תינוק. און דער בעל הטורים ברענגט, ווי מ׳זאגט, ״כי נער ישראל ואוהבהו״. אידן, דען אז דאס איז א קליין קינד, ״כי נער ישראל״, אז דאס איז א תינוק, וואס מען האט ליב דעם תינוק, אזוי ווי א טאטע האט ליב דעם קליין קינד, דעם תינוק שלו. על דרך זה עם ישראל איז ״כי נער ישראל ואוהבהו״, דער אויבערשטער האט ליב אידן. און דאס איז דער ענין פון ״ואועדתי לך״, אז דער אויבערשטער וויל זיך טרעפן מיט אידן, און אויף אן אופן טרעפן זיך אידן מיטן אויבערשטן, און דאס איז דורך די כרובים. איז ממילא לפי זה פארשטענדלעך דער גאנצער ענין פון רש״י מיט דעם רמב״ן. רש״י לשיטתו, אז די כרובים האבן געהאט א באזונדערן ענין, די כפרת און די כרובים האבן געהאט א באזונדערן ענין; דער ארון איז א באזונדערער ענין. ארון איז ענינו די תורה; די כרובים און די כפרת איז ענינם די קשר פון אידן מיטן אויבערשטן, און דערפאר זענען דאס צוויי באזונדערע כלים, און דערפאר אויך, ווי ס׳שטייט, [לא ברור] דעם ארון, נאר פארוואס די כפרת, נאר פארוואס די כרובים, אויב נאר לייגן די לוחות אין דעם ארון? מה שאין כן דער רמב״ן, וואס ער האלט, דאס איז אלץ איין און איינע זאך. דער גאנצער ענין פון די

17:36 לוחות מיטן ארון, מיט דער כפורת, מיט די כרובים, דאס איז דער ענין פון מתן תורה. מקום מנוחת השכינה וואס איז געווען אין הר סיני, ווייל דאס איז במקום קבוע אין דעם חפץ פון דעם משכן. איז במילא דאס אלץ איין און איינציקער זאך, איז תורה. דערפאר דארף מען האבן פריער דעם גאנצן ארון בשלימות, און דעמאלט לייגט מען אריין די לוחות אין דעם ארון הקודש, מיט דער כפורת און די כרובים. וואס איז דא דער ענין הרוחני? דאס איז אלץ, עס איז דא א מחלוקת פון רש"י און רמב"ן, צוויי אופנים ווי אזוי מ'לערנט די פסוקים. וואס איז דא פריער, און וואס איז דער ענין פון די כרובים ביחס צו דעם ארון הקודש? וואס איז די הסברה אין עבודת השם אין דעם ענין הרוחני שבזה? און וואס איז דער עומק המחלוקת צווישן רש"י מיט דעם רמב"ן? אוי, דא קומט, זאגט דער רבי, ער ברענגט וואס איז דאך ידוע אין חסידות, בנוגע דעם קשר פון אידן מיטן אויבערשטן. דער זוהר זאגט דאך: תלת קשרין מתקשראן דא בדא. דאס זענען דריי קשרים וואס פארבינדן זיך איינע מיט די אנדערע: ישראל, אורייתא וקודשא בריך הוא. וואס זענען די דריי קשרים? עם ישראל, תורה מיטן אויבערשטן. פרעגט מען די שאלה אין דעם מאמר חסידות, אזוי איז די שאלה: לפי זה, בשעת ס'זענען דא דריי זאכן, איז דא דאך נישט מער ווי צוויי קשרים. אידן פארבינדן זיך מיט תורה, און תורה פארבינדט זיך מיטן אויבערשטן. איז דאס צוויי קשרים. וואו זענען דא די דריי קשרים? אויף דעם איז מבואר אין חסידות, אז דער דריטער קשר,

19:14 דאס איז אידן מיטן אויבערשטן גלייך. דאס הייסט, אז ס'זענען דא צוויי אופנים ווי אידן זענען פארבונדן מיט אלקות, מיט געטליכקייט. ס'איז דא דער פארבונד וואס אידן פארבינדן זיך מיט תורה, און דורך תורה ווערן זיי פארבונדן מיטן אויבערשטן. ס'איז דא אבער א צווייטער פארבונד, וואו דאס איז אידן מיטן אויבערשטן, א גלייכער פארבונד וואס איז נישטא פון תורה. ישראל וקודשא בריך הוא כולא חד. דאס איז די התקשרות פון אידן, דער עצם פון אידן מיטן עצם פון דעם אויבערשטן. און דאס איז דער ענין פון דעם רמב"ן און רש"י. דאס הייסט, דער רמב"ן רעדט אז דער גאנצער ענין פון משכן איז פארבונדן מיט תורה. דער קשר פון אידן צום אויבערשטן, ווי דאס גייט דורך די ענינים פון תורה און מצוות. און דערפאר איז דער רמב"ן מבאר, אז דער גאנצער ענין וואס מיר רעדן, סיי דער ארון הקודש מיט די לוחות, מיט דער כפורת, מיט די כרובים, דאס איז אלץ איין ענין פארבונדן מיט מתן תורה. וואס ביי מתן תורה איז נתגלה געווארן ווי אזוי דער איד פארבינדט זיך מיטן אויבערשטן דורך תורה. קומט צו גיין רש"י, און רש"י זאגט אז דא, אין דעם ענין, דאס איז דער קשר פון אידן צום אויבערשטן וואס גייט דורך תורה, איז דא אבער נאך א טיפערער ענין. רש"י, וואס רש"י איז ענין פון פשוטו של מקרא, און פשוטו של מקרא קומט צו מגלה זיין די פשטות, ווי דער הייליקער בעל שם טוב האט געזאגט, אז אין דער פשטות פון א איד פשוט געפינט זיך די אמת'ע פשיטות פון אויבערשטן, פשיטות פון עצמות. דאס איז דער רש"י וואס

20:44 לערנט מיט א קליין קינד, דער נער ישראל, איז אין רש"י'ס פירוש געפינען מיר אט דעם ענין פון די אהבה עצמית. צו די אהבה עצמית וואס דער אויבערשטער האט ליב אידן, וואס דאס איז העכער פון תורה. די אהבה עצמית, וואס דער מדרש זאגט אז ישראל קדמו לתורה, צו דער מדרגה וואס דארטן אידן זענען פארבונדן מיטן אויבערשטן נאך העכער פון אלע ענינים פון תורה. ווייל עס זאגט אין תנא דבי אליהו: שני דברים קדמו לעולם, תורה וישראל. איני יודע מי קדם למי. ווער איז העכער, תורה אדער אידן? כשאני רואה [לא ברור] דבר אל בני ישראל, אומר אני ישראל קודמים. ער איז מגלה, אז אידן זענען העכער פון תורה. צו דער דרגה פון התקשרות פון אידן מיטן אויבערשטן, וואס דאס איז גאר העכער פון אלע ענינים, העכער אפילו פון תורה. און דאס איז די אהבה עצמית פון [לא ברור]. וואס מצד די אהבה עצמית נעמט זיך דער כח התשובה. ווייל ווי אזוי קען א איד תשובה טאן? לכאורה, דער גאנצער פארבונד פון אידן מיטן אויבערשטן איז דורך תורה ומצוות. בשעת ער האט דאס אפגעריסן, ער איז נישט מקיים געווען תורה ומצוות, ער האט אפילו עובר געווען עבירות, און דאס האט אים אפגעריסן פון תורה ומצוות, וואס האט אים אפגעריסן פון אויבערשטן, ווי אזוי קען מען דאס צוריק איינקלעבן? וואס איז דער ענין פון תשובה? מרד במלכות, מרד במלכות, ווי די גמרא זאגט, איז חייב מיתה. ווי אזוי קען זיין אז ער ווערט נאך אמאל צוגעבונדן? וואס איז דער כח פון תשובה? איז אויף דעם מבואר אין חסידות, אז תשובה איז מגלה אט דעם קשר.

22:19 ישראל. תשובה, בשעה אז א איד קערט זיך אום צום אייבערשטן, ווערט נתגלה די אהבה העצמית, וואס ליגט אין „אהבתי אתכם אמר הוי׳“. א איד, דער אויבערשטער האט ליב אידן בעצם, אזוי ווי א נער קטן וואס מען האט ליב. ווי דער מדרש זאגט, אזוי ווי א קליין קינד, אפילו ער זינדיגט זיך, ער טוט זאכן וואס ער דארף נישט, אבער די עלטערן, „אין מצערים עמו“, זיי ווערן נישט ברוגז מיט אים. פארוואס? לפי שהוא תינוק, לפי שהוא קטן. איז דא די נקודה פון קשר עצמי, וואס דער אויבערשטער האט ליב א איד מיט דעם עצם זאך וואס ער איז א איד. און בשעה אז א איד טוט תשובה, איז מען מעורר דעם קשר. ער שטייט און ער קערט זיך אום צום אייבערשטן און זאגט: איך בין א איד. און דער קשר עצמי, דאס איז מכפר. און דאס איז דער ענין פון כפרה. וואס כפרת — עס שטייט אין מדרש, כפרת, ברענגען מפרשים, דער רבי נתן ברענגט, כפרת מלשון כפרה. וואס דאס איז דער ענין פון דער כפרה. דער כפרת איז דאך געווען דער ארט וואו יום הכיפורים דער כהן גדול פלעגט דארטן טאן די עבודה פון יום הכיפורים. דעריבער איז דאס אלץ געווען ארום כפרת, כפרת מלשון כפרה. די כפרה פון יום הכיפורים נעמט זיך פון די אהבה עצמית וואס איז דא פון אייבערשטן צו אידן. און דאס קומט רש״י און זאגט: דאס זענען צוויי באזונדערע ענינים. ס׳איז דא דער ענין פון לוחות, וואס דאס איז תורה, און דאס איז דער קשר פון

23:41 אידן דורך לימוד התורה און קיום המצוות. ס׳איז דא דער העכערער ענין: מעל, איבער די לוחות, איבער דער תורה, געפינט זיך כפרת מלשון כפרה. און דארטן געפינען זיך כרובים, וואס כרובים איז „כרביא“, „כנער ישראל“, אזוי ווי א תינוק, וואס ער איז מיט דער אהבה עצמית. און דאס איז מעל פון די כרובים, און מיט דעם איז „ונועדתי לך שם“. דער אויבערשטער וויל זיך טרעפן מיט אידן, און אידן מיטן אייבערשטן. און דאס איז דער ענין פון כרובים, וואס זיי זענען געשטאנען העכער איבער דעם ארון הקודש. איז דאס איז דער ענין וואס די פרשה קומט און דערציילט. בשעת מיר לערנען פרשת השבוע, און מיר לערנען אין דער וואך — און דער רבי האט גערעדט כמה פעמים — אז בשעת מיר לערנען די פרשה, דארף מען דאס נעמען אין לעבן. דער אלטער רבי האט געזאגט: „לעבן מיט דער פרשה“. ספעציעל בשעת מיר לערנען די פרשיות פון בית המקדש און פון משכן, „ועשו לי מקדש“. און מיר אלע ווארטן דאך, „ותחזינה עינינו בשובך לציון ברחמים“. מיר ווארטן דאך יעדע רגע און יעדע מינוט אויף דעם בנין בית המקדש. איז דא דער ענין פון לערנען די פרשה, צו וויסן ווי אזוי עס איז געווען בפשטות די ענינים, אבער צוזאמען דערמיט זיך אויך געדענקען דעם ענין פון „ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם“. און ווי חז״ל זאגן, „בתוכו לא נאמר, אלא בתוכם“ — בתוך כל אחד ואחד מישראל. אז ביי יעדן אידן איז פאראן זיין בית המקדש הפרטי אין עבודת השם. איז וואס איז דער ענין פון דעם ארון הקודש און דער כפרת און די לוחות? וואס דאס

25:05 איז דער העכסטער, טיפסטער, הייליגסטער ענין וואס איז געווען אין בית המקדש. וואס דאס איז דער ענין וואס מיר האבן געזאגט פריער אין דעם סיפור: אז דער ארון הקודש, דאס איז איצט אין דעם זמן הגלות, אט דאס איז דער ענין פון א רבי, א נשיא, א צדיק, וואס ער איז מגלה ביי אידן זייער קשר מיטן אייבערשטן. איז אין דעם פאראן אט די צוויי ענינים. ס׳איז דא דער ענין פון התקשרות פון א אידן, וואס דאס גייט דורך תורה; דאס איז דער ענין פון ארון. און ס׳איז דא נאך א טיפערע התקשרות, דער עצם מציאות פון א אידן, וואס פון דעם נעמט זיך די אהבת ישראל, וואס דער בעל שם טוב האט מגלה געווען: מען דארף האבן ליב א אידן נאר מצד דעם עצם זאך וואס ער איז א איד. אזוי ווי ביים אייבערשטן איז „כנער ישראל ואוהבהו“, וואס דערפאר זענען די כרובים געווען „כרביא“, בדמות תינוק, מצד אהבה עצמית. און דאס מאנט זיך ביי יעדן אידן, אז ביי אים זאל זיין אט די אהבת ישראל, ליב האבן א אידן נאר מצד דעם עצם ענין וואס ער איז א איד. בפרט בשעת מיר שטייען איצט אין חשכת הגלות, אין די שווערסטע טעג פון גלות, איז דאך נאך מער נוגע אט דער ענין. דאס איז וואס די גמרא דערציילט אין מסכת יומא, און נאך האט עס צו טאן מיט ראש השנה בפרטיות, וואס בשעת אידן זענען געגאנגען אין גלות, האט מען געזען ווי אזוי די לוחות [לא ברור]. דווקא דעמאלט, עס שטייט דארט, אז די לוחות

26:31 בשעה שישראל עושים רצונו של מקום איז געווען פניהם איש אל אחיו. בשעה שאין עושים רצונו של מקום איז געווען באופן פון אחוריים, נישט געווען איש אל אחיו. ווען איז געווען פניהם איש אל אחיו, אז די לוחות זיינען געווען אזוי, אוועקגעשטעלט פנים אל פנים? דאס איז בשעה שעושים רצונו של מקום. שטייט אין מדרש, אז בשעה מיר זיינען געגאנגען אין גלות און די נכרים זיינען אריינגעגאנגען אין היכל, האבן זיי געזען ווי די כרובים זענען מעורים זה בזה. זיי האבן געזען פונקט ווי די כרובים זיינען געשטאנען פניהם איש אל אחיו, פנים אל פנים. ווערט דא געפרעגט די שאלה: ווי קען דאס זיין? אז ווען די אידן גייען אין גלות, מפני חטאינו, דאך אין עושים רצונו של מקום. דערפאר דארף דאך זיין פארקערט. און פונדעסטוועגן געווען פניהם איש אל אחיו. נו, וואס איז דא דער ענין? אדרבה, אָט דאס איז די אהבה עצמית. ס'איז דא [לא ברור] זמנים, וואס דער קשר פון אידן מיטן אויבערשטן איז פארבונדן מיט דעם וואס עושים רצונו של מקום. דווקא אין חושך הגלות, דווקא אין די זמנים הכי קשים, וואס אידן שטייען און ליידן אין חושך הגלות, ווערט נתגלה דורך די מאמרי חז"ל, דורך דעם מדרש, אז דווקא אין יענע צייטן איז פניהם איש אל אחיו. ס'ווערט נתגלה, נתעורר די אהבה עצמית פון [לא ברור]. אז דער אויבערשטער געפינט זיך „בכל צרתם לו צר“. דער אויבערשטער זעט אידן אין גלות און ער געפינט זיך מיט זיי, און ער איז זיך מצטער בצרתם. און די עבודה פון א אידן אין די

27:55 טעג דארף זיין מעורר זיין אָט די אהבה עצמית. דורך דעם וואס ביי אונז איז דא אָט די אהבה עצמית, ליבע ביי א אידן נאר מצד דעם וואס ער איז א איד. מעורר זיין אָט דעם ענין הכרובים, דעם „כי נער ישראל ואוהבהו“. אָט די עבודה אין אהבת ישראל. אָט דאס איז מעורר „כמים הפנים לפנים“ אויך די אהבה עצמית פון אידן צום אויבערשטן. און מיר זאלן טאקע זוכה זיין במהרה בימינו צום קיום פון „ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם“. אז ס'זאל טאקע זיין די [לא ברור] פון די פרשה, די ענינים פון בית המקדש, זאל מען זוכה זיין צו זען דעם בית המקדש, און [לא ברור] געבויט דעם בית המקדש השלישי, און מיר זאלן זען אלע פרטים פון בית המקדש, מיט דעם קודש הקדשים, מיט דעם ארון הקודש, מיט די לוחות, מיט די כרובים, מיט דעם כפרת, מיט אלע ענינים, בתכלית השלמות. „ותחזינה עינינו בשובך לציון ברחמים“, אמן כן יהי רצון.