לעבן חסידות · פרק 69 · 2023-03-26 · 37:45
שבת פרשת צו וחג הפסח - די חשיבות פון זריזות אין עבודת השם - הרב אשר פרקש
תיאור הפרק
*תניא לקוטי אמרים פרק כ״ו, ל״א, אגה״ק סימן כ״א, *שיחת פרשת צו תשמ״ח *לקוטי שיחות חלק ז׳ פרשת צו, *מאמר ד״ה וככה תשל״ז, *שיחת ש״פ וישלח תשמ״ב
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:01 כשאנחנו עומדים סמוך לחג הפסח, נדבר היום על עניין הזריזות בעבודת השם. בפסח מוצאים הדגשה מיוחדת על עניין הזריזות, כמו שהתורה אומרת: ״כי בחפזון יצאת מארץ מצרים״. כשמגיע פסח, נדרשת עבודה של זריזות. בכלל, החג נקרא פסח על שם הדילוג, כי הכול היה בדרך של חיפזון ודילוג. העובדה שדווקא בחג הפסח העבודה הייתה בזריזות מראה שזהו עניין עיקרי בעבודת השם. הרי פסח הוא תחילת העבודה: אז נעשינו לעם ישראל, ואז התחילה עבודת השם. אחר כך היה מתן תורה. ממילא, ההדגשה בפסח על עניין הזריזות מלמדת שזהו עניין עיקרי בעבודת השם. היום נדבר על עניין הזריזות, שקשור גם לפרשת השבוע, פרשת צו. מיד בתחילת הפרשה נאמר ״צו״, ורש״י אומר: ״אין צו אלא לשון זירוז, מיד ולדורות״. מיד בתחילת הפרשה שלנו מוצאים את ההדגשה על עניין הזריזות, וכך גם בפסח. קודם כול נדבר על הפרשה: מה ההסבר, מה הרעיון ב״אין צו אלא לשון זירוז״? ונדבר גם על חג הפסח: מדוע דווקא בפסח מודגש כל כך רעיון הזריזות?
00:01 שטייענדיק נאנט צו חג הפסח, גייען מיר רעדן היינט וועגן דעם ענין פון זריזות אין עבודת השם. אין פסח געפינט מען ספעציעל די הדגשה אויף דעם ענין פון זריזות, ווי די תורה זאגט: „כי בחפזון יצאת מארץ מצרים“. ווען עס קומט פסח, איז געמיינט די עבודה פון זריזות. בכלל ווערט דער חג אנגערופן פסח על שם הדילוג, ווייל אלץ איז געווען בדרך חפזון ודילוג. דאס וואס מיר געפינען דווקא אין חג הפסח, אז די עבודה איז געווען בזריזות, ווייזט אז דאס איז אן ענין עיקרי אין עבודת השם. פסח איז דאך תחילת העבודה, ווען מיר זיינען געווארן א אידיש פאלק און דעמאלט האט זיך אנגעהויבן די עבודת השם. נאכדעם איז געווען מתן תורה. איז ממילא דאס וואס מ׳איז מדגיש אין פסח דעם ענין פון זריזות, הייסט אז דאס איז אן ענין עיקרי אין עבודת השם. מיר וועלן היינט ארומרעדן דעם ענין פון זריזות, פארבונדן סיי מיט דער פרשת השבוע, פרשת צו, וואו גלייך אין אנהייב פון דער פרשה שטייט „צו“, און רש״י זאגט: „אין צו אלא לשון זירוז מיד ולדורות“. גלייך אין אנהייב פון דער היינטיקער סדרה געפינט מען די הדגשה אויף דעם ענין פון זריזות. און על דרך זה איז מיט דעם ענין פון פסח. ערשטנס וועלן מיר רעדן וועגן דער סדרה: וואס איז דער הסבר, וואס איז דער רעיון פון „אין צו אלא לשון זירוז“? און מיר וועלן אויך רעדן וועגן חג הפסח: פארוואס איז אין פסח אזוי מודגש דווקא דער רעיון פון זריזות?
01:48 מדוע מוצאים בפסח את עניין הזריזות? ונדבר על גודל המעלה של הזריזות, כפי שמובא במיוחד בתורת החסידות, ובתניא בפרט. בכמה מקומות מדובר על גודל המעלה שלה: מדוע היא נוגעת כל כך, וכיצד צריכה להיות עבודת הזריזות? כעת נעצור לסיפור על אדמו״ר הזקן, שסיפר החסיד הידוע ר׳ זכאמ׳לע [?], שהיה מגדולי החסידים של אדמו״ר הזקן. הוא סיפר מה התרחש בי״ט כסלו הראשון שבו ערך אדמו״ר הזקן סעודת הודאה. הוא מספר שבשנת תקס״ב, לאחר שאדמו״ר הזקן יצא ממאסרו השני — הרי כידוע, אדמו״ר הזקן יצא ממאסרו הראשון בי״ט כסלו תקנ״ט. אבל בהמשך שוב העלו כל מיני עניינים שגרמו לכך שיאסרו אותו פעם נוספת. ואז הייתה הגאולה השנייה, בחנוכה של שנת תקס״א. בי״ט כסלו תקס״ב ערך אדמו״ר הזקן סעודת הודאה, ואת ההתוועדות הראשונה הוא ערך רק עם בני הבית ומספר קטן מאוד של חסידים שהיו באותה התוועדות. איננו יודעים מה התרחש שם; נראה שהיו שם,
01:48 פארוואס געפינען מיר אין פסח אז ס׳איז געווען דער ענין פון זריזות? און די גודל ההפלאה פון דעם ענין פון זריזות ספעציעל ווי עס איז מובא אין תורת החסידות, אין תניא בפרט, וואו מען רעדט ארום בכמה מקומות די גודל העילוי וההפלאה: פארוואס איז עס אזוי נוגע, און ווי אזוי דארף זיין די עבודה פון זריזות? מיר וועלן זיך יעצט אפשטעלן מיט א מעשה, א סיפור פון דעם אלטן רבי׳ן, וואס דערציילט ווערט פון דעם חסיד הידוע ר׳ זכאמ׳לע, וואס איז געווען פון די גדולי החסידים פון דעם אלטן רבי׳ן. ער דערציילט וואס איז פארגעקומען דעם ערשטן י״ט כסלו וואס דער אלטער רבי האט געמאכט א סעודת הודאה. ער דערציילט אז אין יאר תקס״ב, דאס איז געווען נאך דעם וואס דער אלטער רבי איז ארויסגעגאנגען פון דער צווייטער תפיסה, די צווייטע מאל. ווי ס׳איז דאך ידוע, דער אלטער רבי איז ארויסגעגאנגען י״ט כסלו תקנ״ט; דאס איז געווען די ערשטע תפיסה. אבער שפעטער איז געווען נאך א מאל וואס מ׳האט נאך א מאל גערעדט כל מיני ענינים, וואס זיינען געווען גורמים אז מ׳זאל אים נעמען נאך א מאל אין תפיסה. און דעמאלט איז געווען די צווייטע גאולה, וואס איז געווען חנוכה אין יאר תקס״א. איז י״ט כסלו תקס״ב האט דער אלטער רבי געפראוועט א סעודת הודאה, און די ערשטע פארברענגען האט ער געמאכט נאר צווישן די בני בית און גאר א קליינע צאל חסידים וואס זיינען געווען אין יענער פארברענגען. מ׳ווייסט נישט די זאכן וואס זיינען דארטן פארגעקומען; ס׳זיינען דארטן געווען, ווייזט אויס,
03:26 גילויים נעלים וגדולים, שעליהם חזר אדמו״ר הריי״צ בשיחותיו בשם החסיד הידוע ר׳ זכאמ׳לע [?], שהיה מיחידי הסגולה שיכלו להיכנס לאותה התוועדות. הוא מספר שבין הדברים אמר אדמו״ר הזקן שיש מצוות עשה ומצוות לא תעשה. הוא אמר שאצל חסידים יש שלוש מצוות עשה ושלוש מצוות לא תעשה. כלומר, נוסף על תרי״ג המצוות כפשוטן — איננו מדברים כאן על ענייני תורה ומצוות שכל יהודי מחויב בהם — גם בהנהגה, בעבודת החסידות הנדרשת מחסידים, יש שלושה עניינים של עשה, שלושה דברים שצריך לעשות, ושלושה עניינים של מצוות לא תעשה. וכך הוא פירש מהן שלוש מצוות העשה. הדבר הראשון הוא שצריך להיות חכם, בעל שכל ובעל דעת. חסיד צריך להיות אדם חכם. הדבר השני הוא שחסיד צריך להיות שמח, להיות בשמחה. והדבר השלישי, אמר, הוא שצריכה להיות זריזות, אבל הוסיף שחסיד צריך להיות זריז במתינות. כלומר, מצד אחד הוא דרש זריזות, אבל שהזריזות תהיה דווקא במתינות. מה פירוש הדבר? לפעמים אדם הוא זריז, אבל הזריזות שלו מלווה בבהלה.
03:26 גילויים נעלים וגדולים, וואס דער רבי ריי״צ האט אין זיינע שיחות איבערגעזאגט בשם דעם חסיד הידוע ר׳ זכאמ׳לע, וואס איז דארטן געווען פון די יחידי סגולה וואס האבן געקענט אריינגיין אין יענע פארברענגען. ער דערציילט אז דער אלטער רבי האט צווישן די זאכן אמאל געזאגט, אז עס איז דא דער ענין פון מצוות עשה און מצוות לא תעשה. ער האט געזאגט אז ביי חסידים זיינען פאראן דריי מצוות עשה און דריי מצוות לא תעשה. דאס הייסט, חוץ פון די תרי״ג מצוות כפשוטו; מיר רעדן דאך נישט וועגן די ענינים פון תורה ומצוות, וואס יעדער איד איז מחויב. נאר אויך בהנהגה, אין דעם ענין פון עבודה של חסידות, וואס מען מאנט ביי חסידים, איז דא דריי ענינים פון עשה, דריי ענינים וואס מען דארף טאן, און עס איז דא דריי ענינים פון מצוות לא תעשה. און אזוי האט ער אויסגעטייטשט וואס זיינען די דריי מצוות עשה. די ערשטע זאך איז, מ׳דארף זיין קלוג. מ׳דארף זיין א בעל שכל, בעל דעת. א חסיד דארף זיין א קלוגער. די צווייטע זאך איז, אז א חסיד דארף זיין א פריילעכער, דארף זיין בשמחה. און די דריטע זאך, האט ער געזאגט, אז עס דארף זיין זריזות, אבער צוגעגעבן אז א חסיד דארף זיין זריז במתינות. דאס הייסט, אז פון איין זייט האט ער געמאנט זריזות, אבער די זריזות זאל זיין דווקא במתינות. וואס דאס מיינט: אמאל געפינט מען א מענטש איז א זריז, אבער זיין זריזות איז מיט א בהלה.
05:01 לדוגמה, אדם צריך להגיע למניין בשעה מסוימת, נניח בשבע. יש אנשים שקמים כמה דקות לפני שבע, רצים וממהרים, ואכן מגיעים למניין. אבל הם מגיעים מבוהלים, בתוך כל הבהלה הזאת. זהו ההפך ממתינות. חסיד נוהג בזריזות: הוא קם מוקדם, מתכונן ומגיע באותה שעה, אבל הזריזות שלו באה יחד עם מתינות. עוד אמר שיש שלוש מצוות לא תעשה. הלא תעשה הראשון הוא שלא להיות טיפש, לא להיות שוטה. הלא תעשה השני הוא שלא להיות בעצבות, חס ושלום. ועוד אמר, כדבר שלישי, שצריך להיות [לא ברור], אבל לא ליהנות מהמעלות של עצמו. כלומר, לפעמים אדם מתרשם מהמעלות של עצמו, נעשה יותר מדי [לא ברור], ואז התוצאה הפוכה. אדם צריך לדעת מי הוא, ולא להיות [לא ברור] בתכונותיו ובמעלותיו שלו. זה היה דבר שאדמו״ר הזקן היה מדבר עליו בכל פעם בהתוועדות. אם כן, אחד העניינים העיקריים העולים מדרכי החסידות הוא הזריזות, וזריזות במתינות. ובפרשתנו, בתחילת הפרשה: ״וידבר ה׳ אל משה, דבר אל אהרן ואל בניו לאמר, זאת תורת העולה, היא העולה״, ״צו את
05:01 לדוגמא, א מענטש דארף אנקומען צום מנין, דארף ער זיין דארט בשעה מסוימת, זאל ער אנקומען שבע, מעג ער. איז דא מענטשן וואס שטייען אויף א פאר מינוט פאר שבע, און זיי לויפן און יאגן זיך און פאריאגן זיך. יא, און ער קומט דאן צום מנין. אבער ער איז אנגעקומען צום מנין און ער איז מבוהל אין דער גאנצער בהלה. דאס איז דער היפך ענין פון מתינות. א חסיד, די זריזות — שטייט אויף פרי, ער גרייט זיך צו, און קומט דארט אן אין דער זעלבער צייט, אבער די זריזות זיינע קומט צוזאמען מיט מתינות. און נאך האט ער געזאגט, אז עס זענען דא דריי מצוות לא תעשה. די ערשטע לא תעשה איז, מ׳זאל נישט זיין קיין טיפש, מ׳זאל נישט זיין קיין שוטה. די צווייטע לא תעשה איז, אז מ׳זאל נישט זיין קיין עצבות, חס ושלום. און נאך האט ער געזאגט די דריטע זאך, אז מ׳דארף זיין [לא ברור], אבער נישט נהנה זיין פון אייגענע מעלות. דאס הייסט, אז אמאל א מענטש, יא, נעמט זיך אויף מיט זיינע אייגענע מעלות, איז צו פיל [לא ברור], איז ער פארקערט. א מענטש זאל וויסן ווער ער איז, ער זאל נישט [לא ברור] זיין אין אייגענע תכונות, אין אייגענע מעלות. איז דאס איז געווען א ווארט וואס דער אלטער רבי האט יעדן מאל גערעדט ביי א פארברענגען. איז פון די ענינים עיקריים וואס קומען ארויס אין דרכי החסידות, איז דער ענין פון זריזות, און זריזות במתינות. איז אין היינטיקער סדר, אנהייב פון דער פרשה, „וידבר ה׳ אל משה, דבר אל אהרן ואל בניו לאמר, זאת תורת העולה, היא העולה“, „צו את
06:28 בני ישראל להקריבן״. אומר רש״י: מה פירוש ״צו את בני ישראל״, ״זאת תורת העולה״? ש״אין צו אלא לשון זירוז, מיד ולדורות״. וכאן נשאלת מיד השאלה שכל המפרשים שואלים: מדוע דווקא כאן נזכרו לומר ש״אין צו אלא לשון זירוז״? למה זה מופיע ברש״י רק עכשיו? זה עניין שכבר דובר עליו כמה פעמים. בתחילת פרשת צו, למה דווקא שם רש״י מפרש שזה לשון זירוז? מדוע רק כאן נזכרים שצריך לפרש את משמעות המילה ״צו״? יש על כך כמה ביאורים. אחד הביאורים ששמעתי מהרבי בהתוועדות של פרשת צו, שבת הגדול, [לא ברור]. אז הרבי ביאר — כל המפרשים עוסקים בזה ומדברים על כך שיש כאן כמה שאלות וכמה ביאורים. נוסף על כך יש עוד שאלה שהרבי דיבר עליה בכל פעם: רש״י ממשיך, ״אמר רבי שמעון, ביותר צריך הכתוב לזרז במקום שיש בו חסרון כיס״. כשמדברים על זריזות, צריך לזרז במיוחד כשיש חסרון כיס. וכאן שואלים מיד כל המפרשים: על איזה חסרון כיס מדובר כאן? הרי מדובר כאן על תורת העולה, על קרבן התמיד. איזה חסרון כיס יש בקרבן התמיד? הרי את קרבן התמיד הביאו ממחצית השקל, שבני ישראל היו צריכים לתת רק חצי שקל פעם בשנה, ומזה הקריבו את קרבן התמיד כל השנה. איפה
06:28 בני ישראל להקריבן“. זאגט רש״י: וואס איז דא „צו את בני ישראל“, „זאת תורת העולה“? אז „אין צו אלא לשון זירוז, מיד ולדורות“. יא, וואס דא פרעגט זיך גלייך די שאלה, וואס אלע מפרשים פרעגן: וואס האט מען זיך ערשט דא דערמאנט, „אין צו אלא לשון זירוז“? פארוואס שטייט דאס ערשט איצט אין רש״י? דאס איז א זאך וואס ס׳איז שוין גערעדט מיט א כמה פעמים. פרשת צו, אנהייב פון „צו“, פארוואס דארט רש״י טייטשט אז דאס איז לשון זירוז? וואס איז ביז גלייך דא, ערשט דא, דערמאנט מען זיך אז מ׳דארף טייטשן די מיינונג פון „צו“? וואס עס זענען דא כמה ביאורים. חז״ל, איינע פון די ביאורים וואס איך האב געהערט פון רבי׳ן אין א פארברענגען פון פרשת צו, שבת הגדול, [לא ברור]. וואס דעמאלט האט דער רבי געטייטשט — אלע מפרשים קאכן זיך און רעדן אין דעם, אז דא זענען כמה שאלות און כמה ביאורים. וואס בנוסף צו דעם איז נאך א שאלה, וואס דער רבי האט יעדן מאל גערעדט, אז רש״י איז ממשיך: „אמר רבי שמעון, ביותר צריך הכתוב לזרז במקום שיש בו חסרון כיס“. אז מ׳רעדט וועגן זריזות, איז בפרט דארף מען לזרז זיין בשעת עס איז דא א חסרון כיס. וואס דא פרעגן גלייך אלע מפרשים: אין וועלכן חסרון כיס רעדט מען דא? דא רעדט מען פון תורת העולה, פון קרבן תמיד. וואס פאר א חסרון כיס איז דא אין קרבן התמיד? קרבן התמיד האט מען דאך געברענגט פון מחצית השקל, וואס אידן האבן געדארפט ברענגען מער נישט ווי א האלבן שקל איינמאל א יאר, און פאר דעם האט מען געמאכט קרבן התמיד א גאנץ יאר. וואו איז
07:59 נמצא כאן חסרון הכיס הגדול? ועוד, הרי הוא מדבר אל אהרן ובניו. אהרן ובניו כלל לא היו צריכים לחשוב על חסרון כיס. הרי מחצית השקל באה מכל ישראל, ולא היה להם חסרון כיס. ויש בזה עוד כמה ביאורים. אבל כאן הרבי אומר את הפשט, את התירוץ על פי פשוטו של מקרא, וזה מביא לידי ביטוי, כן, את העושר [לא ברור]. והרבי אומר אז שכיוון שמדובר כאן בפרשות ויקרא–צו, הרי זה היה בזמן הקמת המשכן. נמצאים בימים הראשונים שבהם מקימים את המשכן. לכן העניינים שנאמרו אז היו עניינים כלליים. [לא ברור] כפי שנאמר על פי פשוטו של מקרא, ורש״י אומר שכל הפרשיות הללו נאמרו בימים שהוקם המשכן. כלומר, בראש חודש ניסן או לפני ראש חודש ניסן, בשבעת ימי המילואים, כשבהם העמידו את המשכן — באותם ימים, בסוף חודש אדר ובתחילת חודש ניסן, נאמרו כל הפרשיות הללו: פרשת הקרבנות, וכל פרשיות ויקרא ופרשת צו. ממילא פשוט שההוראות וכל העניינים שבפרשה היו עניינים כלליים, ולא רק בנוגע לפרטים שעליהם מדובר בפרשה. אלה היו עניינים כלליים. רק אז הקימו את המשכן, ובני ישראל עומדים עם כל ההתלהבות מכך שנכנסים לתקופה חדשה, שהשכינה באה לשרות, כן, ב־ב־
07:59 דא דער גרויסער חסרון כיס? ווי פריער, ער רעדט דאך צו אהרן ובניו. אהרן ובניו האבן גאר נישט געדארפט טראכטן פון קיין חסרון כיס. עס איז דאך געווען די מחצית השקל פון כל ישראל, איז נישט געווען ביי זיי א חסרון כיס. און נאך זענען דא כמה ביאורים אין דעם. אבער דא דער רבי זאגט, דער פשט, דער תירוץ על פי פשוטו של מקרא, און דאס ברענגט ארויס, יא, די רייכקייט [לא ברור]. און דער רבי זאגט דעמאלט, אז וויבאלד אז ס׳רעדט זיך דא אין פרשת ויקרא־צו, דאס איז דאך אמאל אין זמן פון הקמת המשכן. מ׳שטייט אין די ערשטע טעג וואס מ׳בויט אויף דעם משכן. איז דעמאלט, די ענינים וואס עס איז דעמאלט גערעדט, זענען דאך געווען ענינים כלליים. [לא ברור] ווען געזאגט געווארן על פי פשוטו של מקרא, און רש״י זאגט אז די אלע פרשיות זענען געזאגט געווארן בימים שהוקם המשכן. דאס הייסט אז ראש חודש ניסן, אדער פאר ראש חודש ניסן, בשעת עס זענען געווען די שבעת ימי המילואים, יא, בשעת מ׳האט אוועקגעשטעלט דעם משכן, די יענע טעג, סוף חודש אדר, אנהייב חודש ניסן, איז דעמאלט געזאגט געווארן די אלע פרשיות, פרשת הקרבנות און די אלע פרשיות ויקרא און פרשת צו. איז במילא פשוט אז די הוראות און די אלע ענינים וואס שטייען אין דער פרשה, זענען געווען ענינים כלליים, נישט נאר בנוגע די פרטים וואס עס איז גערעדט אין דער פרשה. עס זענען געווען ענינים כלליים. ערשט דעמאלט האט מען ערשט געבויט דעם משכן, און אידן שטייען מיט דער גאנצער ווארעמקייט אז מ׳גייט אריין אין א נייע תקופה, די שכינה קומט רוען, יא, אין אין
09:33 בית המקדש זה כבר היה קבוע, ומתחילה תקופה חדשה של השראת השכינה של ה׳ בעולם. ממילא פשוט שהפסוקים הם פסוקים כלליים. כשמשה רבינו בא ואומר: ״וידבר ה׳ אל משה לאמר, צו את אהרן ואת בניו לאמר זאת תורת העולה״, ה״צו את אהרן ואת בניו״ אינו סתם ציווי, אלא לשון זירוז. זה לא נאמר רק בנוגע למצווה הפרטית שמדובר עליה עכשיו, בנוגע לתרומת הדשן או לקרבן העולה, אלא זהו לשון כללי. כלומר, רש״י בא לומר כאן שזהו עניין כללי בכל התורה כולה. כשבני ישראל עומדים בראש חודש ניסן ומקימים את המשכן, בא משה רבינו ואומר בשם הקב״ה: ״צו את בני ישראל״ — אין ״צו״ אלא לשון זירוז. ממילא פשוט למה דווקא כאן רש״י אומר את הביאור הזה. קודם לכן נכתב ״ואתה תצוה״, אבל זה נכתב בדרך סיפור דברים, ורש״י עצמו אומר בפרשת ואתה תצוה, ״ואתה תצוה״ [לא ברור]. זה נאמר בלשון סיפור. וכך גם בכמה מקומות נוספים שבהם מופיע לשון זה בדרך דומה, במשמעות של סיפור בעלמא. אבל כאן, כשהדברים באים בדרך ציווי — ״צו את בני ישראל״ — רש״י אומר שזה לא רק עניין פרטי באותו נושא, אלא ״צו״ הוא לשון זירוז. משה רבינו השתמש בלשון הזאת, לא בלשון אמירה ולא בלשון דיבור, אלא דווקא
09:33 בית המקדש איז שוין געווען קבוע, און עס הייבט זיך אָן אַ נײַע תקופה, אַז השם, די השראת השכינה אין דער וועלט, איז ממילא פשוט אַז די פסוקים זײַנען פסוקים כלליים. איז בשעת משה רבינו קומט צו גיין און זאָגט: „וידבר ה׳ אל משה לאמר, צו את אהרן ואת בניו לאמר זאת תורת העולה“, איז דער „צו את אהרן ואת בניו“ נישט סתם אַ ציווי, נאָר אַ לשון זירוז. איז דאָס נישט געזאָגט געוואָרן נאָר בנוגע אַ מצוה פרטית וואָס רעדט זיך דאָ איצט, בנוגע תרומת הדשן אָדער בנוגע קרבן העולה, נאָר דאָס איז אַ לשון כללי. דאָס הייסט אַז רש״י קומט דאָ זאָגן, אַז דאָס איז אַן ענין כללי אין כלל התורה כולה. בשעת אידן שטייען ראש חודש ניסן און מ׳בויט אויף דעם משכן, קומט צו גיין משה רבינו און זאָגט, מיטן נאָמען פֿון דעם אויבערשטן: „צו את בני ישראל“ — אין „צו“ אלא לשון זירוז. איז ממילא פשוט פֿאַר וואָס דווקא דאָ זאָגט רש״י דעם ביאור. פֿריִער איז דאָס געשריבן געוואָרן, „ואתה תצוה“, איז דאָס געשריבן געוואָרן בדרך סיפור דברים, און רש״י אַליין זאָגט אין פרשת ואתה תצוה, „ואתה תצוה“ [לא ברור]. דאָס איז געזאָגט געוואָרן בלשון סיפור. על דרך זה כמה פעמים וואָס ס׳שטייט אויף דעם דרך דער לשון, וואָס איז געזאָגט געוואָרן במשמעות דרך סיפור בעלמא. אָבער דאָ, בשעת עס קומט צו גיין בדרך ציווי, „צו את בני ישראל“, זאָגט רש״י אַז דאָס איז נישט נאָר אַן ענין פרטי אין דעם ענין, נאָר דאָס איז אַ „צו“ בלשון זירוז. אַז משה רבינו האָט גענוצט דעם לשון, נישט לשון אמירה, נישט לשון דיבור, נאָר דווקא
11:03 בלשון ״צו״, שהיא לשון זירוז, מיד ולדורות, כדי להביא לידי ביטוי שעבודת השם צריכה להיות בזריזות. בא רבי שמעון בר יוחאי ואומר: ״ביותר צריך הכתוב לזרז במקום שיש בו חסרון כיס״. אבל הכוונה אינה רק למצווה הפרטית הזאת. הוא אומר זאת גם באופן כללי: בין המצוות יש מצוות שיש בהן חסרון כיס. בפשטות, כל המצוות הקשורות לצדקה ולמעשים טובים, ולעניינים שבהם אדם צריך להוציא מכיסו ולתת לצדקה ולדברים אחרים — שם בא היצר הרע ועושה [לא ברור] ומציב עיכוב, עניין שהוא היפך הזריזות, ולכן ״ביותר צריך הכתוב לזרז״. כלומר, כשיש חסרון כיס, נדרשת עוד יותר מידת הזריזות. אבל למה דווקא ״צו״ הוא עניין של זריזות? היכן במילה ״צו״ נמצא עניין הזריזות? על כך ביאר הרבי בהתוועדות אחרת, שכידוע, כפי שמובא בחסידות, המילה ״צו״ היא גם מלשון צוותא וחיבור. כלומר, במילה ״צו״, שפירושה פקודה, יש גם עניין של צוותא וחיבור. כשאומרים ״צו״, שהוא עניין של פקודה, יש בו גם עניין של קשר ואחדות. וזהו ההבדל בין לשון דיבור לבין
11:03 דעם לשון „צו“, וואָס דער לשון „צו“ איז אַ לשון זירוז, מיד ולדורות, אַז דאָס מוז אַרויסברענגען אַז די עבודת השם זאָל זײַן בזריזות. קומט צו גיין רבי שמעון בר יוחאי און זאָגט, אַז ביותר צריך הכתוב לזרז במקום שיש בו חסרון כיס. אָבער נישט נאָר דאָ אין דעם פרט׳דיגן מצוה מיינט מען דאָס. ער זאָגט דאָס אויך כללית, אַז דאָ אין מצוות איז דאָ מצוות וווּ ס׳איז דאָ חסרון כיס. אַז בפשטות, די אַלע מצוות פֿאַרבונדן מיט צדקה און מיט מעשים טובים, מיט ענינים וואָס אַ מענטש דאַרף נעמען אַרויס פֿון זײַן קעשענע און געבן אויף צדקה און אַלע זאַכן, אַז דאָרט קומט צו גיין דער יצר הרע און ער מאַכט [לא ברור] און ער שטעלט אַ ביטול, אַן ענין פֿון היפך הזריזות, איז ביותר צריך הכתוב לזרז. אַז קומט צו, אַז בשעת עס איז דאָ חסרון כיס, דאָרט מאָנט זיך נאָך מער דער ענין הזריזות. פֿאַר וואָס טאַקע איז דער ענין פֿון „צו“ אַן ענין פֿון זריזות? וווּ שטייט אין דעם וואָרט „צו“ דער ענין הזריזות? איז אויף דעם, און דער רבי האָט געווען אין אַן אַנדער פֿאַרברענגען, האָט ער געטייטשט אַז ס׳איז דאָך ידוע, ווי ס׳שטייט אין חסידות, אַז דער וואָרט „צו“ איז אויך אַ לשון צוותא וחיבור. דאָס הייסט אַז אין דעם וואָרט „צו“, וואָס איז אַן ענין פֿון אַ באַפֿעל, איז אויך פֿאַראַן דער ענין פֿון צוותא וחיבור. דאָס הייסט אַז בשעת מ׳זאָגט „צו“, וואָס איז אַן ענין פֿון אַ באַפֿעל, איז אין דעם פֿאַראַן אויך דער ענין פֿון פֿאַרבונדנקייט און פֿאַרייניקייט. און דאָס איז אַ חילוק צווישן דעם לשון דיבור און
12:36 הלשון ״אמירה״ והלשון ״ציווי״. כשאומרים ״דיבור״ ו״אמירה״, מדובר בעניין של דיבור, של אמירת דברים. זה לא דבר שמחייב את האדם דווקא לעשות אותו. אומרים, מדברים על כך, אבל כאן ״ציווי״ פירושו פקודה: אני מצווה עליך. וכשיש ״אני מצווה עליך״, פירוש הדבר שזה בא ממלך, מאדון, שיש לו שליטה. והיהודי הוא עבד, עבד השם. ומכיוון שהקב״ה נותן לו פקודה, ציווי, ומצווה עליו בתוקף, מובן שכאשר דבר בא מהקב״ה בדרך סיפור או בדרך אמירה ודיבור, התחושה היא כאילו אני יכול לעשות ואני יכול שלא לעשות, כרצוני. אבל כשהוא שומע שזה עניין של ציווי, שזו פקודה ושהקב״ה מצווה עליו לעשות זאת, אזי הדבר הזה עצמו יוצר את הצוותא וחיבור של היהודי עם הקב״ה. ומצד ההתמסרות של עבד לאדונו, של יהודי לקב״ה, הרי כשיש פקודה, הוא בוודאי יזדרז לעשות אותה בהתלהבות הגדולה ביותר ובשמחה הגדולה ביותר. כפי שמבואר במאמרים של אדמו״ר הריי״צ, בעניין ברכת המזון, שם הוא מבאר מדוע ״ציווי״ הוא מלשון ״צוותא וחיבור״. הוא מביא על כך דוגמה ממלך גדול וחכם גדול, שגדולתו היא
12:36 דעם לשון אמירה און דעם לשון ציווי. בשעת מ׳זאָגט דיבור און אמירה, איז דעמאָלט דאָס אַן ענין פֿון רעדן, זאָגן. און דאָס איז אַ זאַך וואָס מאָנט נישט אַרויס בײַם מענטשן אַז ער זאָל דווקא דאָס טאָן. זאָגט מען, מ׳רעדט וועגן דעם, זאָגט מען, מ׳רעדט, אָבער דאָ „ציווי“, דאָ טייטשט אַ באַפֿעל: איך הייס דיר. און בשעת עס איז דאָ דער „הייס דיר“, דאָס הייסט אַז דאָס קומט פֿון אַ מלך, אַן אדון, וואָס האָט די שליטה. און דער איד איז אַן עבד, עבד השם. און מצד דעם וואָס דער אויבערשטער זאָגט אים אַ באַפֿעל, ציווי, ער הייסט אים בדרך תוקף, איז פֿאַרשטאַנדיק אַז בשעת אַ זאַך קומט פֿונעם אויבערשטן בדרך סיפור אָדער בדרך אמירה און דיבור, איז דער הערגש אין דעם, כּאילו איך קען יאָ טאָן, איך קען נישט טאָן, ווי איך וויל. בשעת אָבער ער הערט אַז דאָס איז אַן ענין פֿון ציווי, וואָס איז אַ באַפֿעל, און דער אויבערשטער הייסט אים עס טאָן, איז דעמאָלט דאָס אַליין מאַכט דעם צוותא וחיבור פֿון דעם אידן מיט דעם אויבערשטן. וואָס מצד דער איבערגעגעבנקייט פֿון אַן עבד צו דעם אדון, פֿון אַ אידן צו דעם אויבערשטן, איז ממילא, איז דאָ אַ באַפֿעל, וועט ער זיכער זיך יאָגן און דאָס טאָן מיטן גרעסטן שטורעם און דער גרעסטער שמחה. ווי ס׳ווערט מבואר אין די מאמרים פֿון דעם רבי׳ן ריי״צ, וועגן דער ברכת המזון, אויף וואָס דאָ הייסט ציווי מיט לשון צוותא וחיבור, ברענגט ער אויף דעם די דוגמא וואָס מ׳זעט בײַ אַ מלך גדול און אַ חכם גדול, וואָס זײַן גדלות איז
14:02 באין ערוך. גדולתו היא במדרגה גבוהה לאין ערוך מזו של איש פשוט. והאיש הפשוט, ביחס למלך הגדול ולחכם הגדול, רחוק מהם כל כך, עד שלעומת חכמתו וגדולתו של המלך, לפשטותו של האיש הפשוט אין שום תפיסת מקום, שום ערך. אבל כשהמלך פונה אל האיש הפשוט ונותן לו פקודה, אומר לו ציווי: ״אני מצווה עליך לעשות כך וכך״ — אגב, הדבר עצמו יכול להיות דבר קטן — הרי כשהוא אומר לו זאת, והדברים באים מחכם גדול כזה, ממלך גדול כזה, אל האיש הפשוט, עצם הציווי הופך את האיש הפשוט למציאות. וזה נעשה הדבר הגדול והחשוב ביותר: המלך בעצמו, או החכם הגדול בעצמו, פונה אליו, מדבר אליו ואומר לו: ״עשה כך וכך״. איזו שמחה גדולה מזו יכולה להיות לעבד, כשהוא שומע שהאדון הגדול בא, מתייחס אליו כאל מציאות ומצווה עליו לעשות דבר מסוים? אז, מצד ההתקשרות, הביטול וההתמסרות שלו לאדון, הוא בוודאי יעשה זאת בשמחה רבה, בחפץ גדול. וזה עניין הזריזות. ולכן אומר רש״י על ״צו״: כשהדברים נאמרים בדרך ציווי, הרי זו פקודה שבאה מפי
14:02 דאָס בײַ אים אַריך. זײַן גדלות איז גאָר אין אַ העכערן אופן לגבי דעם איש פשוט. און דער איש פשוט לגבי דעם מלך גדול און דעם חכם גדול איז אַזוי ווײַט איינער פֿון דעם אַנדערן, ביז אַז בײַ אַכט צו דער חכמה און דער גדלות פֿון דעם מלך איז די פשטות פֿון דעם איש פשוט אין קיין שום תפיסת מקום, קיין שום ערך נישט. בשעת אָבער דער מלך נעמט זיך צו דעם איש פשוט און ער גיט אים אַ באַפֿעל, ער זאָגט אים אַ ציווי און ער זאָגט אים: „איך הייס דיר טאָן דאָס און דאָס“ — אַגב, די עצם זאַך קען זײַן אַ קליינע זאַך — אָבער בשעת ער זאָגט אים דאָס, און דאָס קומט פֿון אַזאַ חכם גדול, מלך גדול, צו דעם איש פשוט, איז דער עצם ציווי מאַכט אויף די מציאות פֿון דעם איש פשוט. און דאָס ווערט די גרעסטע, חשובסטע זאַך: דער מלך אַליין אָדער חכם גדול אַליין נעמט זיך צו אים, ער רעדט צו אים און ער זאָגט אים: „טו כך וכך.“ וואָס קען זײַן אַ גרעסערע שמחה פֿאַר דעם עבד, וואָס ער הערט אַז דער אדון גדול קומט צו גיין און ער מאַכט אים פֿאַר אַ מציאות און ער הייסט אים טאָן אַ געוויסע זאַך? איז דעמאָלט, מצד די התקשרות און ביטול און די איבערגעגעבנקייט וואָס ער האָט צו דעם אדון, איז זיכער וועט ער דאָס טאָן בשמחה רבה, בחפץ גדול. און דאָס איז דער ענין הזריזות. און דערפֿאַר זאָגט דער רש״י אין „צו“, בשעת ער זאָגט דאָס בדרך ציווי, אַז דאָס איז אַן ענין פֿון ציווי, אַ באַפֿעל וואָס קומט פֿון
15:24 מלך מלכי המלכים. והעניין הוא שכאשר יהודי בטל לגמרי לקב״ה ומסור לו, ולכן הוא מקבל באמונה את הרצון העליון, שזהו הרצון העליון, הוא בוודאי יעשה זאת בזריזות. ובזריזות הגדולה ביותר הוא יתלהב ויעשה את הדבר בשמחה וטוב לבב. כשמתבוננים בשורש העניין, מדוע אפשר לומר שעבודת השם צריכה להיות בזריזות? הרי חייבים לעשות את המצווה. אבל מהו עניין הזריזות שבמצווה? מדוע מדברים כאן על זריזות? אדמו״ר הזקן, באיגרת הקודש שכתב, מבאר שם באופן נפלא ומרחיב על גודל עניין הזריזות בעבודת השם. אדמו״ר הזקן מבאר שם שאת עניין הזריזות לומדים מאברהם אבינו. מה לומדים מאברהם אבינו? מעקדת יצחק. בעקדת יצחק נאמר: ״וישכם אברהם בבקר״. כשהקב״ה אמר לאברהם אבינו לקחת את בנו לעקדה, מה נאמר שם? ״וישכם אברהם בבקר״. אברהם אבינו קם מוקדם בבוקר בזריזות. ורש״י מסביר שזו גדולתו של אברהם אבינו: שהוא קם מוקדם בבוקר בזריזות, מתוך רצון לעשות את רצון הקב״ה, אפילו כשנצטווה לקחת את בנו יחידו לעקדה. והוא מביא את דברי חז״ל: ״זריזותיה דאברהם היא העומדת לנו״. בזכות זריזותו של אברהם, שעשה זאת בזריזות, עומדת לנו זכות העקדה. זו הזכות שעומדת לנו ומגינה עלינו תמיד, בכל זמן ובכל
15:24 מלך מלכי המלכים. און דער פאל איז, ווען א איד איז אין גאנצן בטל און איבערגעגעבן צום אויבערשטן, און דערפאר נעמט ער אן דעם רצון העליון באמונה, אז דאס איז דער רצון העליון, איז זיכער וועט ער דאס טון בדרך זריזות. און מיט דער גרעסטער זריזות וועט ער זיך ווארעמען און טון די זאך בשמחה וטוב לבב. ווען מ׳קוקט אריין וואס איז דער קערן ענין, פארוואס דא קען מען זאגן אז עבודת השם זאל זיין בזריזות? חייב איז מען דאך צו טון די מצוה. אבער וואס איז דער ענין פון זריזות וואס איז דא ביי דער מצוה? פארוואס דא קען מען זאגן זריזות? איז דער אלטער רבי אין תניא, אין אן איגרת הקודש, וואס דער אלטער רבי האט געשריבן, דארטן איז דער אלטער רבי מבאר באופן נפלא, און ער ברייט אויס דעם גודל הענין פון זריזות אין עבודת השם. איז דער אלטער רבי דארטן מבאר, אז מ׳געפינט דעם ענין זריזות, לערנט מען פון אברהם אבינו. וואס לערנט מען פון אברהם אבינו? פון עקדת יצחק. ביי עקדת יצחק שטייט: „וישכם אברהם בבקר“. בשעת דער אויבערשטער האט געזאגט צו אברהם אבינו צו נעמען זיין זון צו דער עקדה, וואס שטייט דארטן? „וישכם אברהם בבקר“. אז אברהם אבינו איז אויפגעשטאנען אין דער פרי בזריזות. און רש״י איז מסביר אז דאס איז די גדלות פון אברהם אבינו, אז ער איז אויפגעשטאנען אין דער פרי בזריזות, מיט א רצון צו טון דעם רצון פון אויבערשטן, אפילו אויף דעם וואס מ׳האט אים געהייסן נעמען זיין בן יחיד צו דער עקדה. און ער ברענגט די דברי חז״ל: „זריזותיה דאברהם היא העומדת לנו“. אז בזכות דער זריזות פון אברהם, וואס ער האט דאס געטון בזריזות, שטייט אונז די זכות העקדה. דאס איז די זכות וואס נעמט אונז און באשיצט אונז אלעמאל, אין יעדער צייט און אין יעדן
17:11 מצב, בכל עניין. אומר אדמו״ר הזקן דבר נפלא. הוא שואל: מה עושים עם כל העניין של העקדה? אנחנו רואים שעקדת יצחק נזכרת בתפילות: ״ועקדת יצחק לזרעו היום ברחמים תזכור״. בכל מקום שאפשר, בכל מקום שצריך, בכל מצב שבו נמצאים, תמיד מבקשים בזכות עקדת יצחק. שואל אדמו״ר הזקן: מה פשר כל העניין הזה, כל עניין עקדת יצחק? אנחנו רואים שהיו צדיקים גדולים וקדושים שהקריבו ברצון את נפשם למען הקב״ה. ולא רק זאת, היו גם מקרים של מסירות נפש גדולה עוד יותר, מסירות נפש ממש. במה עקדת יצחק חשובה או גדולה יותר מזה? אשר לאברהם אבינו, הרי הוא היה אברהם אבינו, והקב״ה בעצמו דיבר אליו ואמר לו לקחת את בנו יחידו. אליו דיבר הקב״ה בעצמו. ואדמו״ר הזקן אומר שצדיקים שלא שמעו זאת מהקב״ה הלכו למסירות נפש ממש, ואף למסירות נפש גדולה יותר מזו שהייתה כאן. אם כן, מה מיוחד בעקדה לעומתם? זה, כידוע, [לא ברור], אבל זה הביאור של אדמו״ר הזקן בתניא, באיגרת הקודש פרק כ״א, על העקדה. אומר אדמו״ר הזקן שעיקר ניסיון העקדה היה עניין הזריזות. עצם הניסיון אינו העניין. מהו העניין הגדול של ניסיון העקדה? שאברהם אבינו לא רק עקד את בנו, לא רק ציית לקב״ה ולא רק הלך במסירות נפש, אלא עשה זאת בזריזות נפלאה, כדי להראות את רצונו לעבוד את הקב״ה. והזריזות הנפלאה הזאת היא שעומדת לנו. אברהם אבינו פעל כדי להראות את גודל רצונו לעשות את רצון הקב״ה. זה מה שעומד לנו, וזה מה שלומדים תמיד מעקדת יצחק על עניין הזריזות. ומכאן לוקח אדמו״ר הזקן את הפרט הזה, ומכאן לומדים את עניין הזריזות בכל המצוות. לומדים מאברהם אבינו שצריך להיות ״זריזין מקדימין למצוות״. וכל שכן
17:11 מצב, אין יעדער זאך. זאגט דער אלטער רבי א דבר נפלא. און ער פרעגט, וואס טוט מען מיט דער גאנצער מציאות פון ענין העקדה? מיר זעען אז עקדת יצחק ווערט דערמאנט אין די תפילות, „ועקדת יצחק לזרעו היום ברחמים תזכור“. וואו מ׳קען, וואו מ׳דארף, וואו מ׳שטייט, שטענדיק בעט מען זיך אויף דער עקדת יצחק. פרעגט דער אלטער רבי: וואס טוט מען מיט דער גאנצער זאך, מיט דעם גאנצן ענין פון עקדת יצחק? מיר זעען אז ס׳זענען געווען גרויסע און הייליקע צדיקים, וואס האבן מקריב געווען זייער נפש ברצון פארן אויבערשטן. און נישט נאר דאס, ס׳זענען געווען נאך גרעסערע מסירות נפש, מסירות נפש ממש. וואס איז עקדת יצחק חשוב׳ער פון דעם? גרעסער פון דעם? וואס שייך אברהם אבינו, איז ער דאך געווען אברהם אבינו. און דער אויבערשטער אליין האט צו אים גערעדט און אים געזאגט צו נעמען זיין בן יחיד. צו אים האט דער אויבערשטער אליין גערעדט. און דער אלטער רבי זאגט אז צדיקים, וואס האבן נישט געהערט פון אויבערשטן, זענען געגאנגען אויף מסירות נפש ממש, און נאך א גרעסערע מסירות נפש ווי ס׳איז געווען דא. וואס טוט מען מיט דעם לגבי דער עקדה? דאס איז, כידוע, [לא ברור], אבער דאס איז דער ביאור פון אלטן רבי׳ן אין תניא, אין איגרת הקודש פרק כ״א, וועגן דער עקדה. זאגט דער אלטער רבי אז דער עיקר ביים נסיון העקדה איז געווען דער ענין הזריזות. דער עצם נסיון איז נישט דאס. וואס איז דער גרויסער ענין פונעם נסיון העקדה? אז אברהם אבינו האט נישט נאר עוקד געווען, נישט נאר געפאלגט דעם אויבערשטן, און נישט נאר געגאנגען אויף מסירות נפש, נאר ער האט עס געטון בזריזות נפלאה, צו ווייזן זיין רצון צו דינען דעם אויבערשטן. און דאס שטייט אונז, די זריזות נפלאה. און אברהם אבינו איז געגאנגען ווייזן די גרויסקייט פון זיין רצון צו טון דעם רצון פון אויבערשטן. דאס שטייט אונז, און דאס איז וואס מ׳לערנט אלעמאל דעם ענין הזריזות פון עקדת יצחק. און פון דעם נעמט דער אלטער רבי צו ווייזן דעם פרט, פון דעם נעמט מען דעם ענין הזריזות אין אלע מצוות. מ׳לערנט פון אברהם אבינו אז מ׳דארף זיין זריזין מקדימין למצוות. און כל שכן
19:30 בכלל, ובפרט במצות הצדקה. זה מה שאדמו"ר הזקן אומר: כשמדובר במצוה הכרוכה בחסרון כיס, מצות הצדקה, ודאי טוב להקדים ולקיימה. אדמו"ר הזקן ממשיך שם ומביא את המעלה שבכך: הדבר מגדיל את העילוי ואת ההפלאה, ולכן דווקא בעבודת השם צריך לנהוג בזריזות. מה הקשר של העניין הזה לחג הפסח? מדוע דווקא בפסח מוצאים את עניין החיפזון? כי בנוגע לחג הפסח רואים שמכל הצדדים היה עניין של זריזות. כפי שאמרנו קודם, זו הזריזות שהקדוש ברוך הוא נהג בה. ״וככה תאכלו אותו, מתניכם חגורים, נעליכם ברגליכם ומקלכם בידכם, ואכלתם אותו בחפזון״ דווקא. ועל כך נאמר: ״כי בחפזון יצאת מארץ מצרים״. שם מודגש שיציאת מצרים הייתה דווקא בחיפזון, וחיפזון מבטא זריזות. זה היה החיפזון של בני ישראל. ומוצאים זאת גם אצל המצרים, שגם אצלם נאמר: ״קומו צאו מתוך עמי״. היה עניין של חיפזון גם אצל המצרים, שרצו שבני ישראל יצאו ממצרים. ומוצאים זאת, כביכול, גם אצל השכינה. כאן יש שני לשונות שמבטאים שגם מצד השכינה היה חיפזון. כפי שהגמרא אומרת על הפסוק ״קול דודי הנה זה בא, מדלג על ההרים, מקפץ על הגבעות״, שזה היה בשעת יציאת מצרים: אף שבני ישראל היו צריכים להיות במצרים ארבע מאות שנה, למעשה הם היו שם רק מאתיים ועשר שנים, כי הקדוש ברוך הוא קיצר ודילג על הקץ, וחישב את השנים וכו׳, כפי שמבואר.
19:30 בכלל ובפרט אין מצות הצדקה. דאס איז וואס דער אלטער רבי זאגט, אז ווען ס׳קומט צו א מצוה וואס איז פארבונדן מיט חסרון כיס, מצות הצדקה, איז זיכער גוט איר מקדים צו זיין. דער אלטער רבי איז ממשיך דארטן און ברענגט די זכות, אז דאס פארגרעסערט דעם עילוי, פארגרעסערט די הפלאה, און דאס דארף זיין אין עבודת השם דווקא מיט זריזות. וואס האט דער ענין צו טון מיט חג הפסח? פארוואס דווקא ביי פסח געפינט מען דעם ענין חפזון? אז בנוגע צו חג הפסח זעט מען ווי פון אלע זייטן איז געווען דער ענין זריזות. ווי מיר האבן פריער געזאגט, דאס איז די זריזות וואס דער אויבערשטער האט געטון. „וככה תאכלו אותו, מתניכם חגורים, נעליכם ברגליכם ומקלכם בידכם, ואכלתם אותו בחפזון“ דווקא. און דערויף געפינט מען: „כי בחפזון יצאת מארץ מצרים“. דארט איז מדגיש אז יציאת מצרים איז געווען מיט חפזון דווקא, וואס חפזון דריקט אויס זריזות. דאס איז געווען דער חפזון פון בני ישראל. און דאס געפינט מען אויך בנוגע די מצרים, אז ביי די מצרים האט מען אויך געזען: „קומו צאו מתוך עמי“. ס׳איז געווען אן ענין פון חפזון ביי די מצרים אויך, אז זיי האבן געוואלט אז די אידן זאלן ארויסגיין פון מצרים. און דאס געפינט מען, כביכול, ביי דער שכינה. דא זענען די צוויי לשונות, אז די שכינה, דאס איז געווען אויך אין חפזון. ווי די גמרא זאגט אויפן פסוק „קול דודי הנה זה בא, מדלג על ההרים, מקפץ על הגבעות“, אז דאס איז געווען בשעת יציאת מצרים, אז כאטש די אידן האבן געדארפט זיין אין מצרים ארבע הונדערט יאר, למעשה זענען זיי געווען דארטן נאר צוויי הונדערט און צען יאר, ווייל דער אויבערשטער האט געמאכט א קיצור און מדלג געווען אויפן קץ, און ער האט גערעכנט די יארן וכו׳, ווי די ביאורים.
21:26 למעשה, בני ישראל לא היו שם ארבע מאות שנה, אלא מאתיים ועשר שנים. למה? דילוג הקץ היה חיפזון. כלומר, היה חיפזון דשכינה, היה חיפזון דישראל, ולהבדיל, חיפזון של האומות — של המצרים, שנחפזו לשלחם. גם זה היה עניין של זריזות וחיפזון. עד שאומרים שכל העניינים שהיו צריכים להיעשות בדרך של פסח נעשו בדילוג ובקפיצה. מדוע חג הפסח קשור לדילוג ולקפיצה יותר מכל? וכאן בא ביאור נפלא של אדמו"ר הזקן בתניא: אדמו"ר הזקן מבאר שכאשר בני ישראל היו במצרים, הם היו קשורים לענייני טומאה. הם היו שקועים בטומאה באופן הנמוך ביותר. זה מה שאנו אומרים, שבני ישראל במצרים היו במ״ט שערי טומאה, רחמנא ליצלן. ומכיוון שבני ישראל עמדו במעמד ובמצב הזה, היה צריך להיות ״כי ברח העם״. הם היו צריכים לברוח ממצרים בדרך בריחה. אדמו"ר הזקן מבאר שאילו בני ישראל היו הולכים במתינות, במנוחה, ולוקחים את הזמן, הייתה מתגברת הלעומת זה, הייתה מתגברת הקליפה, עד כדי כך שהם לעולם לא היו מצליחים לברוח ממצרים. הם היו חוזרים למצרים, מפני שלבם עדיין היה דבוק מאוד בענייני קליפה וסטרא אחרא. הרי הייתה להם—
21:26 אז זיי דארטן. לפועל, אידן זיינען נישט געווען ארבע הונדערט יאר, זיינען געווען צוויי הונדערט און צען יאר. פארוואס? דילוג הקץ איז געווען א חפזון. הייסט, אז עס איז געווען חפזון דשכינה, עס איז געווען חפזון דישראל, און, להבדיל, חפזון פון די אומות — פון די מצרים, וואס זיי נחפזו לשלחם. איז אויך געווען א ענין פון זריזות און חפזון. ביז מען זאגט, אז די אלע ענינים וואס געדארפט געטאן ווערן בדרך פסח, דילוג וקפיצה. פארוואס איז חג הפסח היינט פארבונדן מיט דילוג וקפיצה? און פון דעם מער ווי אלע. און דא קומט א ביאור נפלא פון דעם אלטן רבי'ן, וואס ער איז מסביר אין תניא: אז דער אלטער רבי איז מבאר, אז בשעת אידן זיינען געווען אין מצרים, זיינען זיי געווען פארבונדן מיט דעם ענין פון טומאה. זיינען געווען שקוע אין די טומאה, אין ערשטן אופן, אין נידריקסטן אופן. דאס איז וואס מיר זאגן, אז אידן אין מצרים זיינען געווען אין מ״ט שערי טומאה, רחמנא ליצלן. איז וויבאלד אידן זיינען געשטאנען אויף דעם מעמד, במצב, דערפאר האט געדארפט זיין ״כי ברח העם״. זיי האבן געדארפט אנטלויפן פון מצרים בדרך בריחה. דער אלטער רבי איז מבאר, אז אויב אידן וואלטן געגאנגען במתינות, במנוחה, גענומען די צייט, וואלט געווען די התגברות הלעומת זה, די התגברות הקליפה, וואלט געווען אויף אזא אופן אז זיי וואלטן קיין מאל נישט געקענט אנטלויפן פון מצרים. זיי וואלטן צוריקגעגאנגען אין מצרים. וויבאלד, אז זיי זיינען נאך געווען זייער, זייער הארץ איז נאך געווען דבוק אין ענינים פון קליפה וסטרא אחרא. איך בין דאך גערט א—
23:00 נטייה לזה, ולכן הם היו רוצים לחזור לשם. כפי שרואים, בני ישראל צעקו כל הזמן שהם רוצים לחזור למצרים. הם ברחו ממצרים. זו הנקודה: זה היה בדרך בריחה. כן, מפני שהם עדיין לא היו מזוככים. בשעת יציאת מצרים בני ישראל עדיין לא היו מזוככים בפנימיות. כל הגילוי של יציאת מצרים היה ש״נגלה עליהם מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא וגאלם״. זו הייתה התגלות שבאה מלמעלה. והתגלות השכינה מלמעלה פעלה אצל בני ישראל את העניין של ״כי ברח העם״, שהם ברחו ממצרים. כן, היה מעין גילוי אלוקות. וגילוי האלוקות עורר אצלם את הנשמה, את הנפש האלוקית. הנפש האלוקית התעוררה לברוח ממצרים, אבל הנפש הבהמית עדיין הייתה שקועה בטומאה. אילו היו הולכים לאט לאט, הנפש הבהמית הייתה שוב גוברת, והם היו נשארים תקועים במצרים. ולכן נאמר ״כי ברח העם״. ולכן משה רבינו היה צריך לעשות את כל המהלך הזה מול פרעה, לומר לו שהם הולכים לשלושה ימים ויחזרו, ובפועל הם לא חזרו. למה הוא היה צריך לעשות את כל זה? הרי פרעה רצה לשלח אותם. גם הרבי מספר שפרעה רצה לשלח אותם. למה היה צריך כאן תחבולה, תכסיס וכל הדברים האלה? אלא התשובה היא—
23:00 נטייה צו דעם. און דערפאר וואלטן זיי געוואלט צוריקגיין צו דעם. ווי מען זעט, אז אידן האבן געשריגן א גאנצע צייט, זיי ווילן צוריקגיין אין מצרים. זיי זיינען אנטלאפן פון מצרים. דאס איז דער ווארט, ס׳איז געווען בדרך בריחה. יא. וויבאלד אז זיי זיינען נאך געווען נישט מזוכך. בשעת יציאת מצרים זיינען אידן נאך נישט געווען מזוכך אין הפנימיות. דער גאנצער גילוי פון יציאת מצרים איז געווען, וואס ״נגלה עליהם מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא וגאלם״. ס׳איז געווען א התגלות וואס איז געקומען מלמעלה. און דער התגלות השכינה מלמעלה האט גע׳פועל׳ט ביי אידן דעם ענין פון ״כי ברח העם״, אז זיי זיינען אנטלאפן פון מצרים. יא, ס׳איז געווען א מעין גילוי אלקות. און דער גילוי אלקות האט ביי זיי מעורר געווען די נשמה, דעם נפש האלקית. איז דער נפש האלקית איז אויפגעהאבן אין אנטלויפן פון מצרים. דער נפש הבהמית איז נאך געווען שקוע אין טומאה. איז אויב מען וואלט געגאנגען לאט לאט, וואלט דער נפש הבהמית נאך אמאל איבערגענומען און וואלטן געבליבן שטעקן אין מצרים. און דערפאר האט מען געזאגט ״כי ברח העם״. און דערפאר האט משה רבינו געדארפט טאן א גאנצע שפיל מיט פרעה, און אים זאגן מען גייט אוועק פאר דריי טעג און מען וועט קומען צוריק, און לפועל איז מען נישט צוריקגעקומען. פארוואס האט ער געדארפט טאן די גאנצע זאך? אז פרעה האט זיי געוואלט אוועקשיקן. דער רבי דערציילט אויך, אז פרעה האט זיי געוואלט אוועקשיקן. פארוואס האט ער געדארפט דא מיט א שווינדל, מיט א טריק, מיט אלע זאכן? נאר דער תירוץ איז—
24:24 מצד בני ישראל. מכיוון שאצל בני ישראל העבודה הייתה צריכה להיות בדרך חיפזון. מפני שהם עדיין היו שקועים בטומאה, הם היו צריכים לברוח מן הרע. לכן זה היה צריך להיות בדרך בריחה, ולכן נאמר ״כי ברח העם״. לכן אומר אדמו"ר הזקן שלעתיד לבוא, כשמשיח יבוא, יתקיים ״ואת רוח הטומאה אעביר מן הארץ״. בני ישראל, על ידי כל העבודה של אלפי שנות הגלות, זיככו וביררו ופעלו שהעולם יהיה כזה שכאשר משיח יבוא, העולם ייפתח, ויתקיים ״וראו כל בשר כי פי ה׳ דיבר״. יהיה גילוי אלוקות בעולם הגשמי. ולעומת זאת, לכן נאמר בפסוק על הגאולה: ״כי לא בחפזון תצאו ובמנוסה לא תלכון״, ״בשובה ונחת תושעון״. הגאולה העתידה תהיה בשובה ונחת. כל עניין החיפזון היה רק ביציאת מצרים, בגלל הצורך לברוח. יוצא אפוא שעניין החיפזון ביציאת מצרים היה מצד בני ישראל, מצד המעמד והמצב שלהם: בני ישראל היו בערוות הארץ ושקועים בטומאה. והקדוש ברוך הוא, מצד גודל אהבתו לבני ישראל, עורר אותם על ידי גילוי השכינה, כדי שהגילוי יפעל אצלם את הבריחה ממצרים, את הבריחה מן הרע, ושיוכלו לחדש כוחות בחיים. ומכאן — מה הם שלושת העניינים האלה? והדילוג של בני ישראל, ש—
24:24 מצד בני ישראל. וויבאלד ביי אידן האט געדארפט זיין די עבודה בדרך חפזון. מצד דעם וואס זיי זיינען געווען נאך שקוע אין טומאה, וואלטן זיי געדארפט אנטלויפן פון דעם רע. דעריבער, בדרך בריחה דארף זיין, דערפאר זאגט מען ״כי ברח העם״. דערפאר זאגט דער אלטער רבי, אז בשעת לעתיד לבוא, ווען משיח וועט קומען, וועט זיין דער ״ואת רוח הטומאה אעביר מן הארץ״. אידן דורך די גאנצע עבודה פון טויזנטער יארן אין גלות האבן מזכך געווען און מברר געווען, גע׳פועל׳ט אז א וועלט זאל זיין, וואס ווען משיח וועט קומען, וועט די וועלט אפן ווערן, און עס וועט זיין ״וראו כל בשר כי פי ה׳ דיבר״. עס וועט זיין גילוי אלקות אין דער גשמיות׳דיקער וועלט. וועט אקעגן — דערפאר שטייט אין פסוק ביי גאולה: ״כי לא בחפזון תצאו ובמנוסה לא תלכון״, ״בשובה ונחת תושעון״. אז די גאולה העתידה וועט אקעגן זיין בשובה ונחת. דער גאנצער ענין החפזון איז געווען מער נישט ווי יציאת מצרים, מצד דעם אנטלויפן. קומט דאך אויס, אז דער ענין פון יציאת מצרים איז מצד אידן, מצד דעם מעמד ומצב פון אידן, וואס אידן זיינען געשטאנען אין ערות הארץ און אידן זיינען געשטאנען שקוע אין טומאה. און דער אויבערשטער, מצד גדר לאהבתו, וואס האט געהערט צו אידן און וואס ער האט מעורר געווען, און צו דעם גילוי השכינה, וואס דאס זאל פועל׳ן ביי אידן די בריחה פון מצרים, אנטלויפן פון דעם רע און קענען אן דעם באנייען כוחות אין לעבן. וואס פון — וואס, וואס, וואס דא זיינען די דריי ענינים דערפאר. און דעם דילוג פון אידן, וואס—
25:50 בזה צריך לזכור את עניין הבריחה. כי אצל בני ישראל הייתה בריחה, והיא פעלה מידה כנגד מידה. כשם שלמטה הייתה בריחה, כך היא פעלה גם למעלה, כמים הפנים לפנים. כשם שלמטה הייתה בריחה, כך גם למעלה, אצל הקב״ה, הייתה בריחה. כאשר הקב״ה ראה אצל בני ישראל את עניין החיפזון, את חיפזון ישראל, מצד אהבתו, האהבה הגדולה שהקב״ה אוהב את בני ישראל, הוא הוציא אותם, ואז היה למעלה חיפזון דשכינה. כן. וזה מה שאומרים: ״מדלג על ההרים, מקפץ על הגבעות, דומה דודי לצבי או לעופר האילים״ — זהו גילוי השכינה בדרך חיפזון. וממילא, הדבר עורר גם אצל המצרים את עניין החיפזון. כלומר, כפי שהחסידות מבארת, החיפזון אצל המצרים היה של ניצוצות הקדושה. הרי ידוע שבמצרים היו ריבוי ניצוצות קדושה שנפלו בקליפה, ריבוי ענייני קדושה שהיו מונחים ומעורבים בבוץ של ערוות הארץ, של מצרים. ובני ישראל הרי היו במצרים, כפי שהאריז״ל מבאר, כדי לברר את ניצוצות הקדושה. ערב רב, כפי שהאריז״ל מבאר: ר״ב — ריש, בית — מאתיים ושני ניצוצות קדושה שהיה צריך להוציא ממצרים. זו עבודה גדולה ביותר. וכשהיה חיפזון דישראל, וזה
25:50 בזה דארף מען געדענקען דעם ענין פון בריחה. ווייל ביי אידן איז געווען א בריחה, האט דאס גע׳פועל׳ט מדה כנגד מדה. אזוי ווי למטה איז געווען בריחה, האט דאס גע׳פועל׳ט למעלה אויך, כמים הפנים לפנים. אזוי ווי למטה איז געווען ביי דער בריחה, איז למעלה ביי דעם אויבערשטן אויך געווען א בריחה. אז דער אויבערשטער האט געוואלט, אז ווען ער האט געזען ביי אידן דעם ענין פון חפזון, דעם חפזון פון ישראל, און מצד אהבתו, די גרויסע ליבשאפט וואס דער אויבערשטער האט ליב אידן, האט ער ארויסגענומען די אידן, און דאן איז געווען למעלה דער חפזון דשכינה. יא. און דאס איז וואס מ׳זאגט: ״מדלג על ההרים, מקפץ על הגבעות, דומה דודי לצבי או לעופר האילים״ — דאס איז גילוי השכינה בדרך חפזון. און בדרך ממילא, וואס דאס האט מעורר געווען אויך ביי די מצרים דעם ענין החפזון, וואס דאס הייסט, ווי חסידות טייטשט דאס אויס, אז דער חפזון ביי די מצרים איז אז די ניצוצות קדושה — דאך ידוע אז אין מצרים איז געווען ריבוי ניצוצות קדושה וואס זענען געפאלן אין קליפה, ריבוי ענינים פון קדושה וואס זענען געלעגן, אריינגעמישט אין די בלאטע פון דער ערות הארץ פון מצרים. און אידן זענען דאך געווען אין מצרים, ווי דער אריז״ל איז מבאר, כדי מברר צו זיין די ניצוצות קדושה. ערב רב, ווי דער אריז״ל טייטשט, אז ערב רב, ר״ב איז ראשי תיבות ריש, בית, צוויי הונדערט און צוויי ניצוצות קדושה וואס מ׳האט געדארפט ארויסנעמען פון מצרים. דאס איז אן עבודה גדולה ביותר. איז בשעת ס׳איז געווען החפזון דישראל, און דאס איז
27:11 עורר את חיפזון דשכינה, הדבר הביא לחיפזון של ניצוצות הקדושה שהיו מונחים במצרים: הם התעוררו והתבררו. וכך היה אפשר לסיים את הבירור במהירות ולצאת ממצרים. ובעבודה, הכוונה היא, כפי שאדמו״ר הזקן מבאר בתניא, פרק ל״א, שכאשר יהודי נמצא בערוות הארץ האישית שלו, במלחמת היצר, והוא יודע שיש לו גוף ונפש הבהמית ויצר הרע, הוא יכול להתבונן בכל העניינים, במעמדו ומצבו ובמקום שבו הוא נמצא. מצד נפשו הבהמית והיצר הרע הוא עלול ליפול לעצבות, משום שהוא נמצא בעניינים בלתי רצויים. אומר אדמו״ר הזקן שצריך להגיע לעבודת יציאת מצרים: ״חייב אדם לראות את עצמו כאילו הוא יצא ממצרים״ — בכל יום לצאת ממצרים. יציאת מצרים שבכל יום היא הבריחה, לברוח מהרע, מהנפש הבהמית, ולעורר את גדר האהבה; להתעורר ולהתבונן בכך שיש לו נפש אלוקית, שיש בו ניצוץ אלוקי מן השמים. וממילא, מכיוון שעליו לעבוד את הקב״ה, וכאשר הוא מתבונן בכך שיש לו נפש אלוקית, הוא בורח מן הגלות. וזו הרי עבודת התפילה: להוציא את
27:11 מעורר געווען החפזון דשכינה, האט דאס געמאכט החפזון פון די ניצוצות קדושה וואס זענען געלעגן אין מצרים. אז זיי האבן זיך ערוועקט און זיי האבן זיך מברר געווען. און דאס האט געמאכט אז מ׳זאל קענען איינס, צוויי, פערטיק זיין דעם בירור און קענען ארויסגיין פון מצרים. וואס אין עבודה, אז השם מיינט דאס, ווי דער אלטער רבי טייטשט דאס אין תניא, פרק ל״א, אז בשעת א איד, וואס געפינט זיך אין זיין אייגענער ערות הארץ, אין מלחמת היצר, אז ער ווייסט אז ער האט א גוף און ער האט א נפש הבהמית און ער האט א יצר הרע, און ער קען זיך מבונן זיין אין אלע ענינים, זיין מעמד ומצב און וואו ער געפינט זיך. מצד זיין נפש הבהמית און יצר הרע קען ער דאך אריינפאלן אין עצבות, מצד דעם וואס ער געפינט זיך אין די ענינים בלתי רצויים. זאגט דער אלטער רבי אז מען דארף אנקומען צו דער עבודה פון יציאת מצרים: ״חייב אדם לראות את עצמו כאילו הוא יצא ממצרים״ — כל יום, יעדער טאג ארויסגיין פון מצרים. וואס די יציאה ממצרים בכל יום איז די בריחה, אנטלויפן פון דעם רע, פון דעם נפש הבהמית, און מעורר זיין דעם גדר האהבה, מעורר זיין און זיך מתבונן זיין: ער האט א נפש אלקית, ער האט א ניצוץ אלקי וואס געפינט זיך אין אים מן השמים. און ממילא מצד דעם וואס ער דארף עובד זיין דעם אויבערשטן, און בשעת ער וועט זיך מתבונן זיין אין דעם ענין, אין דעם וואס ער האט א נפש אלקית, ממילא לויפט ער ארויס פון דעם גלות. און דאס איז דאך עבודת התפילה, געראט ווערן
28:37 הנפש האלוקית מממשלת הגוף והנפש הבהמית — זוהי הבריחה מן הגלות. כן, וזו שמחה גדולה ביותר על הזכות שיש לו, שהוא יכול לברוח מגלות מצרים הפנימית, מהיצר הרע שלו, מהנפש הבהמית שלו, ולהתקרב לאלוקות. וזוהי זריזות נפלאה בעבודת השם. ומה שאדמו״ר הזקן אומר בזה בתניא הוא כפי שהרבי מסביר כאן, כפי שהרבי מסביר באגרת הקודש סימן כ״א. [לא ברור] והרבי מסביר באגרת הקודש סימן כ״א. ומדובר בעניין יציאת מצרים, כפי שהרבי מסביר בלקוטי אמרים, פרק ל״א. ונמצא שיש שני עניינים בעבודה מצד הזריזות. יש זריזות מצד ה״סור מרע״, הזריזות לברוח מהעניינים שאינם טובים, לברוח מהרע וממצרים. וזהו עניין החיפזון — לצאת מהרע. ויש זריזות, כפי שאדמו״ר הזקן מסביר לגבי אברהם אבינו, שהיא זריזות מצד שמחה גדולה, להביע שמחה וחפץ למלאות רצון קונו. וזו העבודה של ״ועשה טוב״. כשיש לו אהבה ושמחה גדולות להתקשר עם הקב״ה, הוא רץ בשמחה גדולה ביותר, והשמחה הזאת מביאה לזריזות. ואדמו״ר הזקן אומר מיד בפרק כ״ו בתניא: כן, שזהו כלל גדול בעבודת השם. אתם יודעים, בפרק כ״ו בתניא נאמר שזה כלל גדול בעבודת השם: צריך לדעת שכדי לעבוד את הקב״ה, כדי לנצח במלחמת היצר, אי אפשר לנצח את היצר אלא כשהעבודה היא בדרך זריזות, הנמשכת משמחה ופתיחת הלב וטהרתו מכל נדנוד דאגה.
28:37 די נפש אלקית ממשלת הגוף ונפש הבהמית, איז דאס די בריחה פון דער גלות. כן, און דאס איז די שמחה גדולה ביותר מצד דעם זכות וואס ער האט, אז ער קען אנטלויפן פון גלות מצרים הפנימית, פון זיין יצר הרע, פון זיין נפש הבהמית, און קען זיך מקרב זיין צו אלקות. און דאס איז א זריזות נפלאה בעבודת השם. און דאס וואס דער אלטער רבי זאגט מיט דעם תניא, איז ווי דער רבי איז מסביר דא, וואס דער רבי איז מסביר אין אגרת הקדש סימן כ״א. [לא ברור] און דער רבי איז מסביר אין אגרת הקדש סימן כ״א. און מען רעדט וועגן דעם ענין פון יציאת מצרים, וואס דער רבי איז מסביר אין לקוטי אמרים סימן ל״א. און עס קומט אויס אז ס׳איז דא צוויי ענינים אין עבודה מצד זריזות. ס׳איז דא די זריזות מצד דעם מרע, די זריזות פון אנטלויפן פון די ענינים וואס זיינען נישט גוט, אנטלויפן פון דעם רע און פון מצרים. און דאס איז דער ענין פון חפזון, ארויסגיין פון דעם רע. ס׳איז דא די זריזות, ווי דער אלטער רבי איז מסביר לגבי אברהם אבינו, אז דאס איז זריזות מצד שמחה גדולה, להביע שמחה וחפץ למלאות רצון קונו. און דאס איז די עבודה פון ועשה טוב. בשעת ער האט א גרויסע אהבה און שמחה, זיך צו פארבינדן מיטן אויבערשטן, לויפט ער מיט א שמחה גדולה ביותר, און אט די שמחה ברענגט זריזות. און דער אלטער רבי זאגט תיכף אין פרק כ״ו אין תניא: כן, אז כלל גדול בעבודת השם, אז איר ווייסט אין פרק כ״ו פון תניא, אז ס׳איז א כלל גדול בעבודת השם. אז מען דארף וויסן אז כדי צו דינען דעם אויבערשטן, כדי מנצח זיין מלחמת היצר, קען מען נישט מנצח זיין דעם יצר נאר בשעת די עבודה איז בדרך זריזות, הנמשכת משמחה ופתיחת הלב וטהרתו מכל נדנוד דאגה.
30:33 ובכן, זהו כלל גדול בעבודת השם. צריך לדעת שכדי להתמודד במלחמת היצר ולנצח את היצר, העבודה מוכרחה להיות בדרך זריזות. והזריזות נמשכת משמחה. כשיש שמחה, השמחה מביאה לזריזות; וכשחסרה זריזות, אי אפשר להיות חזקים בעבודת השם ואי אפשר לעמוד מול היצר. אדמו״ר הזקן מביא לכך משל: כששני אנשים נלחמים, ואחד רוצה לנצח את השני, גם אם הוא חזק, יש לו כוחות חזקים ויש לו הכול, אבל חסר לו עניין הזריזות — הוא ייפול. הוא לא יוכל לנצח. כדי לנצח את מי שכנגדך, לא מספיק שיש לך כוחות, ולא מספיק שיש לך את כל האפשרויות ואת כל מה שדרוש. אתה מוכרח שתהיה לך זריזות. והזריזות נמשכת משמחה. כשחסרה שמחה, ממילא חסרה זריזות; וממילא, גם אם אתה אדם חזק, תיפול. לכן זהו יסוד גדול ועיקרי, ואדמו״ר הזקן אומר שזה כלל גדול בעבודת השם: כדי לנצח את היצר, צריך לעורר את מידת הזריזות. וכאן מופיעים בתניא שני עניינים: יש זריזות מצד הבריחה מהרע, ויש זריזות מצד השמחה וגילוי הרצון למלאות רצון קונו. וכשמגיעים לחג הפסח, כשבני ישראל יוצאים ממצרים, מדגישים מאוד את עניין הזריזות והחיפזון. ומובן שעל דרך זה, אצל כל אחד בפרט, כשמגיעים הזמנים האלה, ובמיוחד התקופה בשנה, חודש ניסן, בכל שנה ושנה, צריך לחזור על עניין יציאת מצרים. וחג הפסח, עם כל הלהט שבו, הוא
30:33 נו, דאס איז א כלל גדול בעבודת השם. מען דארף וויסן אז כדי צו קענען זיך אפרעכענען מיט דער מלחמת היצר, צו געווינען דעם יצר, מוז די עבודה זיין בדרך זריזות. און זריזות נמשכת משמחה. בשעת עס איז דא שמחה, ברענגט שמחה צו זריזות; און בשעת עס פעלט די זריזות, קען מען נישט זיין שטארק בעבודת השם און מען קען נישט אנקומען קעגן דעם יצר. דער אלטער רבי ברענגט דאס מיט א משל: בשעת צוויי מענטשן קעמפן, איינער וויל מנצח זיין דעם אנדערן. ער איז א שטארקער, ער האט שטארקע כוחות, און ער האט אלע זאכן, ער האט אלע ענינים; אבער עס פעלט ביי אים דער ענין פון זריזות, וועט ער דאך פאלן. ער קען נישט מנצח זיין. כדי צו מנצח זיין דעם שכנגד, איז נישט גענוג אז דו האסט כוחות, איז נישט גענוג אז דו האסט אלע מעגליכקייטן, אלע ענינים. דו מוזט האבן דעם ענין פון זריזות. און די זריזות נמשכת פון שמחה. בשעת עס פעלט שמחה, ממילא פעלט זריזות; ממילא, אפילו דו ביסט א שטארקער מענטש, וועסטו דאך פאלן. דערפאר איז דאס א יסוד גדול ועיקרי, און דער אלטער רבי זאגט א כלל גדול בעבודת השם: כדי צו מנצח זיין דעם יצר, מוז מען מעורר זיין די מדת הזריזות. און דא קומען אין תניא צוויי ענינים: עס איז דא זריזות מצד הבריחה מהרע, און ס׳איז דא זריזות מצד השמחה וגילוי הרצון למלאות רצון קונו. און בשעת מיר קומען צו חג הפסח, ווען אידן גייען ארויס פון מצרים, דערמאנט מען שטארק דעם ענין פון זריזות וחיפזון. און דאס פארשטייט זיך, אז על דרך זה, ביי יעדן בפרט, ווען עס קומען די זמנים, ספעציעל די תקופה פון יאר, חודש ניסן, בכל שנה ושנה, דארף זיך איבערחזרן דער ענין פון יציאת מצרים. און חג הפסח, מיטן גאנצן שטורעם, איז
32:22 ממילא, מהי עבודתו של האדם? מה המשמעות האמיתית של סיפור יציאת מצרים? לצאת מהמְצָרים ומהמגבלות האישיים שלו, כמו שאומרים, דווקא באמצעות עבודה באופן של זריזות ושמחה יתרה. את זה לוקחים מחג הפסח. ואספר סיפור בעניין הזריזות. הסיפור קשור למה שהרבי אמר בהתוועדות בעניין הזריזות. הייתה בזה נקודה מעניינת. זה היה בשנת תשמ״ב, כשהרבי הטיל על קבוצה של חסידים להדפיס את המהדורה קמא של התניא. כידוע, ספר התניא שלפנינו אינו התניא כפי שאדמו"ר הזקן כתב אותו לכתחילה; זו המהדורה בתרא של התניא. אבל אדמו"ר הזקן כתב גם מהדורה קמא. הנוסח של המהדורה קמא שונה מעט, יש בו חילוקים ושינויים, והוא היה מונח בכתב יד. בשנת תשמ״ב הרבי הטיל עליהם לעבוד על המהדורה קמא, לכתוב את שינויי הנוסחאות שבין המהדורה קמא למהדורה בתרא, ולתת הסברים למה שאפשר להסביר ולמה שצריך לכתוב. זו הייתה קבוצה של חסידים גדולים ומבינים שהשקיעו את עצמם בזה. והרבי הורה לעשות זאת בזריזות הכי גדולה. למעשה, מדובר היה בעבודה של כמה שבועות, וזו עבודה עצומה, ארוכה, קשה ועמוקה: דיוקים, שינויים ועשייה. כל הליקוטי אמרים, תהילות השם, [לא ברור]. והרבי הורה להם לעשות זאת מיד, לפני אדר ב׳, בתוך כמה שבועות ממש. כל החסידים השקיעו בזה את עצמם ימים ולילות ועבדו על כך בכל התוקף. וכך אכן היה. כעבור כמה שבועות, לפני אדר ב׳, הם לא רק סיימו את העבודה; הספר כבר הודפס ויצא
32:22 ממילא די עבודה פון א מענטש: וואס באדייט באמת סיפור יציאת מצרים? דאס איז ארויסגיין פון זיינע אייגענע מצרים און מגבלות, ווי מען זאגט, דורך דער עבודה דווקא באופן פון זריזות ושמחה יתרה, וואס דאס נעמט מען אין חג הפסח. און איך וועל דערציילן א סיפור אין דעם ענין פון זריזות. דער סיפור איז געווען פארבונדן מיט דעם וואס דער רבי האט געזאגט ביי א פארברענגען בקשר לענין הזריזות. דאס איז געווען אן אינטערעסאנטע נקודה. עס איז געווען אין יאר תשמ״ב, ווען דער רבי האט געגעבן א קבוצה פון חסידים זיי זאלן דרוקן דעם תניא מהדורא קמא. ווי ידוע, דער ספר התניא איז נישט דער תניא ווי דער אלטער רבי האט אים לכתחילה געשריבן; דאס איז די מהדורא בתרא פון תניא. אבער דער אלטער רבי האט אויך געשריבן א מהדורא קמא. און די מהדורא קמא, דער נוסח איז אביסל אנדערש, עס זענען דא חילוקים און שינויים, און דאס איז געלעגן בכתב יד. דער רבי האט געגעבן תשמ״ב, זיי זאלן ארבעטן אויף דער מהדורא קמא, און מען זאל שרייבן די שינויי נוסחאות צווישן מהדורא קמא און דער מהדורא בתרא, און מען זאל געבן הסברות וואס מען קען מסביר זיין, וואס מען דארף שרייבן. דאס איז געווען א קבוצה פון גרויסע חסידים ומבינים וואס האבן זיך אריינגעלייגט אין דעם. און דער רבי האט געגעבן מען זאל דאס מאכן בזריזות הכי גדולה. דאס איז ממש געווען עטלעכע וואכן ארבעט, און דאס איז א מורא׳דיגע, לאנגע, שווערע, טיפע עבודה: דיוקים, שינויים, עשיות. דאס גאנצע לקוטי אמרים, תהלות השם, [לא ברור]. און דער רבי האט געגעבן זיי זאלן דאס מאכן גלייך פאר אדר ב׳, ממש אין עטלעכע וואכן. אלע חסידים האבן זיך אריינגעלייגט אין דעם ימים ולילות און געארבעט אויף דעם בכל התוקף. און אזוי איז אויך געווען. נאך עטלעכע וואכן, פאר אדר ב׳, האבן זיי נישט נאר געענדיגט די עבודה; ס׳איז שוין אויך געווען געדרוקט און ארויסגעגאנגען
34:39 לדפוס. והרבי הגיע להתוועדות בשבת פרשת וישלח. אבל בשבת שלפני אדר ב׳ הרבי הגיע עם התניא כולו, התוועד ודיבר עליו. הרבי היה בהתפעלות. אלה היו ביטויים שכמעט לא שמעו מהרבי, ביטויים כאלה. הוא התפעל והזכיר את כל מי שהשקיעו בזה את עצמם בכל לב ונפש. בין הדברים הרבי גם אמר: כשניתנה ההוראה לסיים את הספר עד ראש חודש אדר ב׳, הדבר היה מופרך בעיניו שלו. כי כשחושבים באופן שכלי, בדרך הטבע לא נראה שאפשר לעשות דבר כזה בזמן קצר כל כך. מצד השכל זה היה מופרך — כך אמר הרבי. אבל הייתה אמונה, אמונה בקהל החסידים הזה, שכאשר ישקיעו את עצמם בזה באמת ובתוקף, בוודאי יוכלו להצליח. וכך היה: הדבר הצליח למעלה מן המשוער, וכולי וכולי. ומזה הרבי למד הוראה: כך צריכה להיות זריזות בכל ענייני עבודת השם, בפרט כשעומדים לפני ביאת משיח צדקנו. גם כשמשיח יבוא עדיין תהיה עבודה — אבל זה כבר לאחר שמשיח יבוא. עד ביאת משיח, אדרבה, העבודה צריכה להיות בזריזות הכי גדולה, ובפרט כפי שאומרת הנבואה: ״אני ה׳ בעתה אחישנה״. אנחנו רוצים שהגאולה השלמה תהיה באופן של ״אחישנה״? צריך לעבור מ״בעתה״ ל״אחישנה״ בעבודת השם. וזו
34:39 לדפוס. און דער רבי איז געקומען צום פארברענגען שבת פרשת וישלח. אבער שבת פאר אדר ב׳ איז דער רבי געקומען מיטן גאנצן תניא און פארברענגט און גערעדט דערויף. דער רבי איז געווען מתפעל. דאס איז געווען לשונות וואס מען האט כמעט נישט געהערט פון רבי׳ן, אזעלכע לשונות. מתפעל געווען, און געדענקט די אלע וואס האבן זיך אריינגעלייגט אין דעם בכל לב ונפש. צווישן די זאכן האט דער רבי אויך געזאגט: בשעת מען האט געגעבן אז מען זאל פארטיק מאכן דעם ספר ביז ראש חודש אדר ב׳, האט דער רבי געזאגט, ביי זיך אליין איז דאס געווען מופרך. ווייל מען איז אן אינטעלעקטואל, ובדרך הטבע זעט מען נישט אז עס זאל זיין שייך אזא זאך צו מאכן אין אזא קורצע צייט. מצד השכל איז דאס געווען מופרך — דאס האט דער רבי געזאגט. אבער עס איז געווען באמונה, אמונה אין דעם קהל חסידים, אז בשעת זיי וועלן זיך מיט אמת אריינלייגן אין דעם בתוקף, וועט מען זיכער קענען מצליח זיין. און אזוי איז געווען: עס איז מצליח געווען למעלה מן המשוער, וכולי וכולי. און דערפון האט דער רבי גענומען א הוראה: אזוי דארף זיין זריזות אין אלע ענינים פון עבודת השם, בפרט ווען מען שטייט פאר ביאת משיח צדקנו. אז ווען משיח וועט קומען, איז נאך דא עבודה — דאס איז נאך נאכדעם וואס משיח וועט קומען. אבער ביז ביאת משיח, איז אדרבה, די עבודה דארף זיין בזריזות הכי גדולה, ובפרט ווי אזוי די נבואה זאגט: „אני ה׳ בעתה אחישנה“. מיר ווילן עס זאל זיין מיט אחישנה פון די
36:29 הנקודה שלוקחים הן מפרשת צו השבוע והן מחג הפסח המתקרב בימים האלה: שהעבודה צריכה להיות באופן של חיפזון. כיוון שעומדים ברגעים האחרונים של הגלות, צריך לגשת לעבודת השם, והעבודה צריכה להיות דווקא בזריזות הכי גדולה. והזריזות הזאת צריכה להיות כפי שאמר אדמו"ר הזקן: זריזות במתינות. כלומר, מצד אחד אכן צריך להיות עניין הזריזות; מצד שני, הזריזות לא צריכה להיות באופן של בהלה, חס ושלום, כך שלא עושים את הדברים כראוי, אלא אדרבה. יחד עם הזריזות צריך שהדברים ייעשו בסדר, באופן מסודר ובמתינות, ובאופן פנימי. ואז, על ידי עבודה באופן כזה, מצליחים, ונוכל אכן לצאת עכשיו ממש מהגלות הזאת, הגלות האחרונה ביותר, וללכת אל הגאולה האמיתית והשלמה על ידי משיח צדקנו. אז יתקיים ״אני ה׳ בעתה אחישנה״, ונזכה אכן ל״אחישנה״, לזריזות של הגאולה האמיתית והשלמה. ואז יהיה ההמשך [לא ברור]. שיהיה לכל יהודי חג פסח כשר ושמח בכל הפרטים.
36:29 גאולה השלמה? מען זאל פון בעתה צוקומען צו אחישנה אין עבודת השם. און אט דאס איז די נקודה וואס מען נעמט סיי פון פרשת צו אין די וואך, און סיי פון חג הפסח וואס קומט צו גיין אין די טעג: אז די עבודה דארף זיין אין אן אופן פון בחיפזון. וויבאלד מ׳שטייט אין די לעצטע רגעים פון גלות, דארף מען זיך נעמען צו דער עבודת השם, און די עבודה דארף זיין דווקא בזריזות הכי גדולה. און די זריזות דארף זיין ווי דער אלטער רבי האט געזאגט: זריזות במתינות. וואס איז, טאקע פון איין זייט דארף זיין דער ענין פון זריזות, פון דער צווייטער זייט דארף די זריזות נישט זיין אין אן אופן פון בהלה, חס ושלום, מען טוט די זאכן נישט אויף א גוטן אופן, נאר אדרבה. צוזאמען מיט די זריזות דארף מען אז די זאכן זאלן זיין געטאן בסדר ומסודר ובמתינות, און אויף אן אופן פנימי. און דעמאל, דורך דער עבודה אין אן אופן כזה, איז מען מצליח, און מען זאל קענען טאקע פון יעצט ממש ארויסגיין פון אט דעם גלות, דעם גלות הכי אחרון, און גיין צו דער גאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו. וואס דעמאל וועט זיין „אני ה׳ בעתה אחישנה“, טאקע זוכה זיין צו דעם אחישנה, צו דער זריזות פון דער גאולה האמיתית והשלימה. און אט דעמאל וועט זיין דער המשך [לא ברור]. זאל זיין ביי יעדן אידן טאקע א כשר׳ן און פריילעכן חג הפסח אין אלע פרטים.