לעבן חסידות · פרק 67 · 2023-03-14 · 34:10
ויקהל פקודי תשפ״ג - די וועלט איז באשאפן צוויי מאל? - הרב אשר פרקש
תיאור הפרק
שבת פרשת החודש ,כ״ה אדר תשפ״ג *אגרות קודש אדמו״ר הריי״צ חלק ו׳ *מאמר ד״ה החודש תשל״ט, *לקוטי שיחות חלק ט״ז פרשת החודש
השמע המקורי · הערך על הרב אשר פרקש בחב"דפדיה
תמלול אוטומטי מהשמע, ותרגום מכונה לעברית. קישורים לחב"דפדיה נוספו אוטומטית.
00:00 מסופר על החסיד ר' אייזיק מהומיל, שהיה מגדולי החסידים, מראשוני החסידים של אדמו"ר הזקן ושל אדמו"ר האמצעי. לאחר הסתלקות אדמו"ר האמצעי הייתה תקופה שבה אדמו"ר הצמח צדק לא רצה לקבל את הנשיאות. באותה תקופה נסע ר' אייזיק מהומיל לבקר אצל הרוז'ינער הקדוש. הוא שהה שם זמן מה, ובמהלך שהותו התרחשו כמה דברים. כשהיה אצל הרוז'ינער הקדוש, גם היה מקורב אליו. הוא היה מגדולי החסידים של אדמו"ר הזקן ואדמו"ר האמצעי, והרוז'ינער הקדוש קירב מאוד את ר' אייזיק. אצל חסידים מספרים סיפורים רבים על שהותו שם, על הקשר שהיה ביניהם ועל דברים שונים שאירעו באותה נסיעה. כפי שאני מבין, הוא נסע כמה פעמים אל הרוז'ינער הקדוש, מכמה סיבות. על אחת הנסיעות סיפר ר' אייזיק לאחר מכן מעשה מעניין שאירע. הוא סיפר שהסדר אצל הרוז'ינער הקדוש היה שכאשר נכנסו לקבל שלום, מה שנקרא אצלם ״פראווען זיך״, והביאו לרבי קוויטלעך, עמד שם ממונה ומסר לחסידים את הדברים שהרבי רצה למסור להם. היה שם גבאי שעמד בשעת קבלת השלום ומסירת הפתקאות, הקוויטלעך, לרוז'ינער הקדוש. בזמן שר' אייזיק מהומיל שהה שם, הגיעו בין האורחים שני חסידים. אחד מהם היה מגדולי הרבנים באותה תקופה בבוקובינה. הוא היה גאון עצום, גדול בתורה, ומן המקושרים הגדולים לרוז'ינער הקדוש. הוא הביא חיבור, ספר של חידושי תורה, וביקש מהצדיק לתת לו הסכמה. היה שם גם חסיד אחר, שהיה אדם פשוט יותר לפי ערך. הוא כתב ספר שבו ליקט סיפורי צדיקים, סיפורי מעשיות על צדיקים וחסידים, וגם הוא הביא את ספרו כדי לבקש הסכמה מהרוז'ינער הקדוש. הם עמדו שם בשעה שהצדיק קיבל חסידים ושוחח איתם. הם עמדו ליד השולחן, שני
00:00 עס ווערט דערציילט וועגן דעם חסיד ר' אייזיק האמילער, וואס איז געווען איינער פון די גדולי החסידים, פון די ערשטע חסידים פון אדמו"ר הזקן און פון אדמו"ר האמצעי. נאך דער הסתלקות פון אדמו"ר האמצעי איז געווען א תקופה וואס דער צמח צדק האט נישט געוואלט מקבל זיין די נשיאות. איז געווען א צייט וואס ר' אייזיק האמילער איז געפארן באזוכן ביים הייליגן רוזשינער. ער איז דארט געווען א משך זמן, און עס זענען דארט פארגעקומען כמה ענינים. ווען ער איז געווען ביים הייליגן רוזשינער, איז ער אויך געווען מקורב. ער איז געווען איינער פון די גדולי החסידים פון אדמו"ר הזקן און אדמו"ר האמצעי, און דער הייליגער רוזשינער האט זייער מקרב געווען ר' אייזיקן. ביי חסידים דערציילט מען כמה וכמה סיפורים ווי אזוי ער איז דארט געווען, ווי אזוי די שייכות און דער קשר איז געווען, און כמה ענינים וואס זענען פארגעקומען ביי דער נסיעה. איך פארשטיי אז ער איז געפארן עטלעכע מאל, צוליב כמה סיבות, צום הייליגן רוזשינער. ביי איינע פון די נסיעות האט ר' אייזיק שפעטער דערציילט אן אינטערעסאנטע מעשה וואס איז געשען. ער דערציילט אז דער סדר ביים הייליגן רוזשינער איז געווען, ווען מ'איז אריין מקבל זיין שלום, ווי מ'רופט עס ביי זיי, ״פראווען זיך״, און מ'האט געברענגט דעם רבי'ן קוויטלעך, איז געווען א ממונה וואס איז געשטאנען און איבערגעגעבן די ענינים וואס דער רבי האט געוואלט איבערגעבן די חסידים. עס איז געווען א גבאי, און ער איז דארט געשטאנען בשעת קבלת שלום און מסירת הפתקאות, די קוויטלעך, צום הייליגן רוזשינער. אין דער צייט וואס ר' אייזיק האמילער איז דארט געווען, זענען צווישן די אורחים אנגעקומען צוויי חסידים. איינער פון זיי איז געווען פון די גדולי הרבנים פון יענער תקופה אין בוקאווין. ער איז געווען א גאון עצום, א גדול בתורה, און איז געווען פון די גרויסע מקושרים צום הייליגן רוזשינער. ער האט געברענגט א חיבור, א ספר פון חידושי תורה, און געבעטן פונעם צדיק אז ער זאל געבן א הסכמה. און נאכדעם איז דארט געווען נאך א חסיד, וואס איז געווען לפי ערך א פשוטערער מענטש, און ער האט געשריבן א ספר וואו ער האט צוזאמענגעקליבן סיפורי צדיקים, סיפורי מעשיות פון צדיקים און חסידים, און ער האט אויך געברענגט בעטן א הסכמה פונעם הייליגן רוזשינער. זיי זענען דארט געשטאנען בשעת דער צדיק האט מקבל געווען חסידים, זיך אונטערגעהאלטן מיט די חסידים. זיי זענען געשטאנען ביים טיש, די
03:08 המחברים, אותו רב גאון והחסיד, ושניהם החזיקו את חיבוריהם בידיהם. כשהצדיק ביקש מהגבאי להקריא קטע מן החיבורים, ישב הרוז'ינער הקדוש והתחיל לדבר בתנועות ידיו, והוסיף דבר תורה על החיבור של חידושי התורה ועל כמה מן הסיפורים בספר של סיפורי הצדיקים. לאחר שהקריאו את הקטע, התחיל הרוז'ינער הקדוש לדבר בשבח סיפורי הצדיקים, על הרושם הגדול שסיפורי הצדיקים פועלים למעלה, ועל אלוקי ישראל והצדיקים בגן עדן, ועל המעלה הגדולה והברכה הגדולה שבסיפורי צדיקים. אחר כך התחיל הרוז'ינער הקדוש לדבר גם על חידושי התורה, והראה בקיאות גדולה בחידושי התורה שכתב הרב. בהמשך התיישב הצדיק וכתב הסכמות: תחילה כתב הסכמה לספר הסיפורים, ואחר כך כתב הסכמה חמה גם לספר חידושי התורה. ר' אייזיק צפה בכל זה וראה את ההנהגה. כל ההנהגה הייתה בעיניו מעניינת מאוד ומעוררת פליאה, ובכלל זה הנהגתו של הרוז'ינער הקדוש, חידושי התורה שאמר והדברים שדיבר. אבל סדר הדברים היה קשה לו: מדוע נתן הרוז'ינער הקדוש חשיבות תחילה לספר הסיפורים, לפני ספר חידושי התורה? כלומר, הוא דיבר עליו תחילה וכתב עליו תחילה את ההסכמה. היה כאן יחס מיוחד, והוא
03:08 צוויי מחברים, יענער רב, דער גאון, צוזאמען מיט דעם חסיד, און ביידע האבן געהאלטן די חיבורים אין די הענט. און ווען דער צדיק האט געבעטן אז מ'זאל פארלייענען א שטיקל פון די חיבורים, אז דער גבאי זאל פארלייענען א שטיקל פון די חיבורים, איז דער צדיק געזעסן, דער הייליגער רוזשינער איז געזעסן, און האט אנגעהויבן רעדן מיט די הענט, און האט צוגעגעבן א שטיקל תורה וועגן דעם חיבור פון חידושי תורה, און וועגן עטלעכע פון די סיפורים אינעם ספר, וואס איז געווען א חיבור פון סיפורי צדיקים. נאכדעם וואס מ'האט פארגעלייענט דעם שטיקל, האט דער הייליגער רוזשינער אנגעהויבן רעדן בשבח פון סיפורי צדיקים, און פונעם גרויסן רושם וואס די סיפורי צדיקים פועל'ן למעלה, און פון די אלוקי ישראל, און די צדיקים אין גן עדן, און די גרויסע מעלה און די גרויסע ברכה פון סיפורי צדיקים. נאכדעם האט דער הייליגער רוזשינער אויך אנגעהויבן רעדן בנוגע חידושי תורה, און האט מופת געווען מיט א גרויסן כח אין די חידושי תורה וואס דער רב האט געשריבן. שפעטער האט דער צדיק זיך אראפגעזעצט און געשריבן הסכמות: פריער געשריבן א הסכמה צו דעם ספר פון די סיפורים, און דערנאך האט ער געשריבן א ווארעמע הסכמה אויך צו דעם ספר פון די חידושי תורה. ר' אייזיק האט זיך אלץ צוגעקוקט, האט געזען די הנהגה, און בכלל די גאנצע הנהגה איז ביי אים געווען זייער אינטערעסאנט, און ס'איז ביי אים געווען זייער בפלאות. בכלל, די הנהגה פון דעם הייליגן רוזשינער, די חידושי תורה וואס ער האט געזאגט און די דיבורים וואס ער האט גערעדט. אבער ס'איז געווען ביי אים שווער דער סדר הענינים: פארוואס האט דער הייליגער רוזשינער געגעבן פריער חשיבות צו דעם ספר, די בוך פון די סיפורים, פאר דעם ספר פון די חידושי תורה? ס'הייסט, ער האט וועגן דעם גערעדט פריער, און ער האט געשריבן די הסכמה אויף דעם, אבער ס'איז געווען א ספעציעלער יחס און ער האט
05:17 הקדים את היחס והחשיבות לספר הסיפורים לפני ספר חידושי התורה. כך נשאר הדבר במחשבתו, אך הוא לא דיבר על כך. עברו כמה ימים והגיע ראש חודש. נערכה סעודת ראש חודש, ור' אייזיק הוזמן להשתתף בה. ובתוך הסעודה התחיל הרוז'ינער הקדוש לומר, בין הדברים: הגאון הליטאי — כך קרא לר' אייזיק, שהרי ר' אייזיק בא מן העיירות הליטאיות, כידוע — הגאון הליטאי תמה על כך שהקדימו את סיפורי הצדיקים לספר חידושי התורה. קשה לו: איך ייתכן הדבר? מדוע דיברו על כך תחילה? מדוע כתבו תחילה הסכמה לסיפורים, ולא להפך — שקודם יתעסקו בענייני התורה ורק אחר כך בסיפורים? אמר הרוז'ינער הקדוש שבאמת זו קושיה גדולה ועתיקה. כבר רש"י הקדוש, רבן של עולם, מקשה את הקושיה הזאת על הפסוק הראשון בתורה, ״בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ״. ושם שואל רש"י: ״אמר רבי יצחק, לא היה צריך להתחיל את התורה אלא מהחודש הזה לכם״. התורה הייתה צריכה להתחיל בפסוק הזה.
05:17 מקדים געווען דעם יחס און חשיבות צו דעם ספר פון די סיפורים פאר דעם ספר פון די חידושי תורה. נו, אזוי איז עס געבליבן ביי אים אין מחשבה, אבער ער האט וועגן דעם נישט גערעדט. ס'זענען דורכגעגאנגען עטליכע טעג, איז געווען ראש חודש. איז געווען א ראש חודש טיש, און ר' אייזיק איז געווען איינגעלאדן זיך משתתף זיין אין דעם ראש חודש טיש. און בתוך הסעודה האט דער הייליגער רוזשינער אנגעהויבן זאגן אזוי צווישן די דיבורים, האט ער געזאגט: אז דער ליטווישער גאון — אזוי האט ער גערופן ר' אייזיק; ר' אייזיק איז דאך געקומען פון די ליטווישע שטעטלעך, כידוע — דער ליטווישער גאון וואונדערט זיך אויף דעם וואס מ'האט מקדים געווען די סיפורי צדיקים פאר דעם ספר חידושי תורה. און פאר אים איז שווער: ווי קומט דאס? פארוואס האט מען פריער גערעדט וועגן דעם? פארוואס האט מען פריער געשריבן א הסכמה אויף די סיפורים, און נישט דעם סדר הפוך, אז פריער זאל מען זיך אפגעבן צו די עניני תורה און ערשט דערנאך צו די סיפורים? זאגט דער הייליגער רוזשינער, אז באמת האט די קשיא, דאס איז שוין גאר א גרויסע און אן אלטע קשיא. די קשיא שטעלט זיך שוין רש"י, דער הייליגער רש"י, דער רבן של עולם שטעלט זיך שוין אויף די קשיא אין דעם ערשטן פסוק אין דער תורה, אויף דעם פסוק ״בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ״. און דארט פרעגט דער רש"י: ״אמר רבי יצחק, לא היה צריך להתחיל את התורה אלא מהחודש הזה לכם״. די תורה דארף זיך אנהייבן מיט דעם פסוק.
06:55 ״החודש הזה לכם״ היא המצווה הראשונה, המצווה הראשונה בתורה. ״ומה טעם פתח בבראשית?״ למה התחילה התורה בבראשית? כך שואל רש״י בשם רבי יצחק. ורש״י עונה: ״כח מעשיו הגיד לעמו לתת להם נחלת גוים״. הרוז׳ינער הקדוש מפרש ש״כח מעשיו״ הוא הכוח האלוקי שבבריאת העולם, שנמצא בה בכל רגע ורגע. ״סבי״, אמר הרוז׳ינער הקדוש, ״המגיד ממעזריטש, קיבל מהבעל שם טוב הקדוש לראות את הכוח האלוקי, את דבר ה׳ שנמצא בכל פרט בבריאת העולם״. ואנחנו הולכים לפי הסדר שבו הולכת התורה הקדושה: תחילה מקדימים את סיפור בריאת העולם, את ״בראשית ברא אלקים״. סיפורי צדיקים הם עניין של ״בראשית ברא אלקים״, וסיפורי צדיקים מגלים את הכוח האלוקי ואת גדולת הקדוש ברוך הוא בבריאת העולם. ״במי נמלך? בנשמותיהן של צדיקים״, כמו שאומר המדרש, שלפני בריאת העולם נמלך הקדוש ברוך הוא בנשמותיהם של צדיקים. ממילא ״בראשית ברא אלקים״ קשור לעניין מעשי הצדיקים, ולכן סיפורי הצדיקים באים קודם. ורק אחר כך באה פרשת ״החודש הזה לכם״, הפרשה שבה מתחיל עניין התורה. ובזה סיים הרוז׳ינער הקדוש ואמר: כאן יכולים שני החסידים להיות שניהם בעלי צורה; שני החיבורים ש־
06:55 „החודש הזה לכם“, וואס דאס איז מצוה ראשונה, וואס דאס איז די ערשטע מצוה אין תורה. „ומה טעם פתח בבראשית?“ פארוואס האט די תורה אנגעהויבן מיט בראשית? דאס פרעגט רש״י בשם רבי יצחק. און רש״י ענטפערט: „כח מעשיו הגיד לעמו לתת להם נחלת גוים“. דער הייליגער רוזשינער טייטשט, אז דער ענין פון „כח מעשיו“, דאס איז דער כח אלוקי וואס שטייט אין בריאת העולם, וואס איז דא בכל רגע ורגע. מיין זיידע, האט געזאגט דער הייליגער רוזשינער, דער מעזריטשער מגיד, האט מקבל געווען פונעם הייליגן בעל שם טוב, וואס דאס איז צו זען דעם כח אלוקי, דעם לשון וואס געפינט זיך אין יעדן פרט אין בריאת העולם. און מיר גייען אין אט דעם סדר וואס די תורה הקדושה גייט: אז פריער איז מען מקדים דעם סיפור פון בריאת העולם, פון „בראשית ברא אלקים“. סיפורי צדיקים איז דער ענין פון „בראשית ברא אלקים“, און סיפורי צדיקים ברענגען ארויס דעם כח אלוקי און גדלות הקדוש ברוך הוא אין בריאת העולם. און „במי נמלך? בנשמותיהן של צדיקים“, וואס זאגט דער מדרש, אז אויף בריאת העולם האט דער רבונו של עולם זיך געראטן מיט נשמותיהן של צדיקים. און במילא איז „בראשית ברא אלקים“ פארבונדן מיט דעם ענין פון מעשה הצדיקים. און דערפאר קומען פריער די מעשיות פון צדיקים. און ערשט דערנאך קומט צו גיין די פרשה „החודש הזה לכם“, די פרשה וואו דארט הייבט זיך אן דער ענין פון תורה. און דאס איז דער הייליגער רוזשינער מסיים געווען און געזאגט: דא קענען ביידע חסידים זיין ביידע בעלי צורה, ביידע חיבורים וואו
08:30 הם חיבורים גדולים וחשובים בחידושי תורה, שמראים את למדנותו של התלמיד חכם ואת חידושי התורה שהוא מחדש. בסיפורי צדיקים מתגלים חידושיו של הקדוש ברוך הוא במעשה בראשית, שהקדוש ברוך הוא מחדש את העולם בכל רגע ורגע. ולכן הקדמתי את החידושים במעשה בראשית שנמצאים בסיפורי צדיקים לחידושי התורה שכתב רב ותלמיד חכם. וזהו עניין ״כח מעשיו הגיד לעמו לתת להם נחלת גוים״. מה שנדבר עליו הוא העניין שהשבוע, בשבת פרשת החודש, חל גם כ״ה באדר. הגמרא אומרת במסכת ראש השנה, דף י״א, שיש שתי דעות מתי הייתה בריאת העולם: בתשרי נברא העולם או בניסן נברא העולם. ולפי דברי רבי יהושע שבניסן נברא העולם, יוצא שבכ״ה באדר היה ״בראשית ברא אלקים״. לכן נדבר על עניין בריאת העולם בכ״ה באדר. הרי כולם יודעים שעיקר עניין בריאת העולם הוא, כפי שאומרת הגמרא במסכת ראש השנה: ״כמאן מצלינן האידנא״ — בראש השנה אומרים ״זה היום תחלת מעשיך״, משום שאנו פוסקים כרבי אליעזר, שבריאת העולם קשורה לתשרי. אבל ישנה דעתו של רבי יהושע, שאומר שבניסן נברא העולם. ולפי רבי יהושע, בכ״ה באדר היה
08:30 זיינען גרויסע, חשוב׳ע חיבורים אין חידושי תורה, וואס עס ווייזט די למדנות פון דעם תלמיד חכם און די חידושי תורה וואס ער מחדש איז. אין סיפורי צדיקים ברייט זיך ארויס דעם אויבערשטנס חידושים אין מעשה בראשית, וואס דער אויבערשטער מחדש די וועלט בכל רגע ורגע. און דערפאר האב איך מקדים געווען די חידושים פון מעשה בראשית וואס שטייט אין די סיפורי צדיקים, צו די חידושי תורה וואס איז געשריבן געווארן דורך א רב און תלמיד חכם. און דאס איז דער ענין פון „כח מעשיו הגיד לעמו לתת להם נחלת גוים“. וואס מיר גייען איינרעדן איז וועגן דעם ענין וואס די וואך, אין דעם שבת פרשת החודש, קומט אויס אויך כ״ה אדר. וואס די גמרא זאגט דאך אין מסכת ראש השנה דף י״א, אז עס זענען פאראן צוויי דעות ווען איז געווען בריאת העולם: בתשרי נברא העולם אדער בניסן נברא העולם. און דאס וואס רבי יהושע זאגט אז בניסן נברא העולם, הייסט דאס אז כ״ה באדר איז געווען „בראשית ברא אלקים“. איז וועגן דעם וועלן מיר רעדן וואס איז דאס דער ענין פון בריאת העולם אין כ״ה באדר. אלע ווייסן דאך אז דער עיקר ענין פון בריאת העולם, ווי די גמרא זאגט אין מסכת ראש השנה: „כמאן מצלינן האידנא“ — בראש השנה זאגט מען „זה היום תחלת מעשיך“, ווייל מיר פסק׳ענען ווי רבי אליעזר אז די בריאת העולם איז פארבונדן מיט תשרי. אבער עס איז דא די דעה פון רבי יהושע וואס ער זאגט אז בניסן נברא העולם. און לויט רבי יהושע איז כ״ה באדר געווען
10:07 ״בראשית ברא אלקים״. אגב, בעניין ״מצלינן״ ובמה שנוגע לראש השנה, עם כל פרטיו, כמו השופר והתקיעות, מלכויות וכל הדברים האלה, נוהגים לפי שיטת רבי אליעזר. אבל אף על פי כן ידוע ש״אלו ואלו דברי אלקים חיים״. כלומר, אנו מקבלים גם את שיטת רבי יהושע כתורת אמת, ״אלו ואלו דברי אלקים חיים״. עד כדי כך שהגמרא אף אומרת שכאשר מדובר בענייני קידוש החודש וחשבון התקופות, נוהגים לפי חודש ניסן, מולד [לא ברור] וכו׳, כידוע. כלומר, מתחילים את החשבון מחודש ניסן, גם בעניינים האלה. ממילא צריך לומר שיש מאורע מיוחד בכ״ה באדר, בעניין בריאת העולם בניסן. והשאלה היא: מה לזה ולנו? מה לומדים מזה? ומה מיוחד במאורע הזה השנה, כאשר שבת פרשת החודש, שבה קוראים את פרשת ״החודש הזה לכם״, הקשורה לראש חודש ניסן, חלה גם בכ״ה באדר, שעניינו בריאת העולם ו״בראשית ברא אלקים״? כלומר, בשבת הזאת קורה דבר מעניין: שני העניינים נפגשים — גם עניין ״בראשית ברא אלקים״ של כ״ה באדר, וגם העניין של, של
10:07 „בראשית ברא אלקים“. איז אגב, דער ענין פון „מצלינן“ און דער נוגע פון ראש השנה מיט די אלע פרטים, ווי שופר און די תקיעות, מלכיות, מיט אלע זאכן, טוט מען לויט שיטת רבי אליעזר. אבער אפילו על פי כן איז דאך ידוע אז „אלו ואלו דברי אלקים חיים“. הייסט דאס אז מיר נעמען אן אז אויך די שיטה פון רבי יהושע איז תורה אמת, „אלו ואלו דברי אלקים חיים“. ביז וואו די גמרא זאגט דאך נאך אז ווען עס קומט בעניני פון קידוש החודש וחשבון התקופות, איז מען נוהג לויט חודש ניסן, מולד [לא ברור] וכולי, כידוע. דאס הייסט אז מען הייבט אן דעם חשבון פון חודש ניסן, גם בענינים. איז במילא דארף מען זאגן אז עס איז דא אן אירוע מיוחד אין דעם ענין פון כ״ה באדר, אין דעם ענין פון בריאת העולם בניסן. און די שאלה איז: וואס האט דאס צו טאן מיט אונז? וואס לערנט מען פון דעם? און וואס איז דער אירוע פון דעם ספעציעל אין דעם יאר, וואס קומט אויס אז שבת פרשת החודש, וואס אין דעם שבת לייענט מען פרשת „החודש הזה לכם“, וואס „החודש הזה לכם“ איז פארבונדן מיט ראש חודש ניסן, אין דעם שבת קומט אויס אויך כ״ה באדר, וואס כ״ה באדר איז דער ענין פון בריאת העולם און „בראשית ברא אלקים“. דאס הייסט אז אין דעם שבת קומט צו אן אינטערעסאנטע זאך, אז זיי קומען צוזאמען, די ביידע ענינים: סיי דער ענין פון „בראשית ברא אלקים“ פון כ״ה באדר, און סיי דער ענין פון, פון
11:39 ״החודש הזה לכם״, עניין ראש חודש ניסן, פרשת החודש. ושניהם חלים באותה שבת. יש בזה הוראה מיוחדת שהרבי דיבר עליה כמה פעמים, הוראה מיוחדת בעבודתנו, ובמיוחד בעניין חודש ניסן. כי חודש ניסן הוא הרי חודש של גאולה. ועניינו של חודש ניסן הוא שכאשר נכנסים לשבת פרשת החודש, נכנסים לזמן של גאולה. וכפי שמבואר בחסידות, עניין הגאולה קשור לכל אחד בנפשו: כשמגיעה שבת פרשת החודש, ובכלל בחודש ניסן, צריך כל יהודי להיות במעמד ומצב של גאולה, לצאת מהגלות הפנימית. ועל ידי זה נזכה גם לצאת מהגלות הכללית, כי הגמרא שם במסכת ראש השנה אומרת: ״בניסן נגאלו, בניסן עתידין ליגאל״. כן, גם הגאולה האמיתית והשלמה על ידי משיח צדקנו קשורה דווקא לחודש ניסן. וצריך להבין זאת. זו הרי השאלה הידועה שכמה מפרשים שואלים. בספרי קבלה ובספרי חסידות שואלים: מה קורה כאן? איך אפשר להבין את המציאות הזאת? איך אפשר לומר שבריאת העולם הייתה גם בניסן וגם בתשרי? איך אפשר להבין מחלוקת במציאות — האם בריאת העולם הייתה בניסן או בתשרי? וכשאומרים ״אלו ואלו דברי אלקים חיים״, איך אפשר לומר זאת על מציאות? בריאת העולם הייתה או בניסן או בתשרי. אם היא הייתה בתשרי, היא לא הייתה בניסן. והגמרא אפילו אומרת במסכת ראש השנה שיש כמה עניינים, כמה דברים, שמראים שבתשרי נברא העולם הזה. אבל יש כמה עניינים שמחשבים ומודדים, שמראים שבניסן נברא העולם. איך אפשר לקבל את שני הצדדים ולומר שגם בניסן וגם בתשרי, את שני הדברים? מה הרעיון בזה? על כך מסביר הרבי, והדבר מובא גם בספרי קבלה.
11:39 החודש הזה לכם, דער ענין פון ראש חודש ניסן, פרשת החודש. און ביידע שטייען אין דעם זעלבן שבת. איז אין דעם פאראן א ספעציעלע הוראה וואס דער רבי האט גערעדט וועגן דעם כמה פעמים, און א הוראה מיוחדת וואס ליגט דערין אין אונזער עבודה, ספעציעל אין ענין פון חודש ניסן. ווייל חודש ניסן איז דאך דער חודש של גאולה. און דער ענין פון חודש ניסן איז, אז מען גייט אריין אין שבת פרשת החודש, גייט מען אריין אין א זמן של גאולה. און ווי חסידות טייטשט אויס, אז דער ענין פון דער גאולה איז דאס פארבונדן מיט יעדן איינעם בנפש. אז ווען עס קומט שבת פרשת החודש, און בכלל חודש ניסן, זאל זיין ביי יעדן אידן א מעמד ומצב של גאולה, לצאת מהגלות פנימית. און דורך דעם וועלן מיר זוכה זיין אויך ארויסצוגיין פון גלות הכללית, ווייל די גמרא דארטן אין מסכת ראש השנה זאגט, בניסן נגאלו, בניסן עתידין ליגאל. יא, אז אויך די גאולה האמיתית והשלמה עם משיח צדקנו איז פארבונדן דווקא מיט חודש ניסן. איז אויף דעם דארף מען פארשטיין. דאס איז דאך די באקאנטע שאלה וואס כמה מפרשים פרעגן. אין ספרי קבלה פרעגט מען די שאלה, אין ספרי חסידות: וואס גייט פאר? ווי אזוי קען מען אויפנעמען דעם מציאות? ווי אזוי קען מען זאגן אז בריאת העולם איז געווען סיי בניסן סיי בתשרי? ווי אזוי קען מען אויפנעמען א מחלוקת אין מציאות, אז בריאת העולם איז געווען בניסן אדער איז געווען בתשרי? און בשעת מען זאגט אלו ואלו דברי אלקים חיים, ווי אזוי קען מען זאגן אלו ואלו דברי אלקים חיים אויף א מציאות? אדער בריאת העולם איז געווען בניסן, אדער איז עס בתשרי. אויב ס׳איז בתשרי, איז עס נישט בניסן. און די גמרא אפילו זאגט אין מסכת ראש השנה, אז ס׳זענען דא כמה ענינים, כמה דברים, וואס ווייזן אויף דעם אז בתשרי נברא העולם הזה. אבער עס זענען דא כמה ענינים וואס מען רעכנט און מען מעסט, וואס ווייזן אז בניסן נברא העולם. ווי אזוי קען מען אויפנעמען ביידע צדדים און זאגן אז סיי בניסן סיי בתשרי, ביידע זאכן? וואס איז דער רעיון אין דעם? איז אויף דעם איז מסביר דער רבי, און דאס ווערט געברענגט אויך אין ספרי קבלה.
13:26 כן, הוא מביא את זה באריכות בשיחות חסידות. בספרי הקבלה מובא בשם המקובלים הגדולים, ובהם הרש״ש, המקובל רבי שלום שרעבי, שהיה מגדולי המקובלים בירושלים, ובספרו הוא עוסק בעניין הזה באריכות. ולאחר מכן, יחד עם כתבי האריז״ל, [לא ברור], מביאה החסידות את הביאור השלם של הסוגיה. ונקודת העניין היא שבבריאת העולם יש שני עניינים ושתי מדרגות: יש בריאת העולם במחשבה, ויש בריאת העולם בדיבור. היכן רואים זאת? ״מבשרי אחזה אלוקה״: היכן זה בנפש האדם? כשאדם עושה דבר, תחילה הוא חושב עליו. הוא חושב, מתכנן ושוקל מה הוא רוצה לעשות; זו המחשבה על העניין. ורק אחר כך הדבר יורד לדיבור, ודרך הדיבור הוא יורד לעשייה, למעשה, עד שהוא בא לידי פועל ממש. כך גם למעלה יש עניין של בריאת העולם במחשבה: עלו במחשבה לבריאת העולם. הלשון הזאת, ״עלו במחשבה לבריאת העולם״, מובאת בכמה מאמרי חז״ל ובכמה מקומות. ״במחשבה אחת נבראו כל העולמות״. כלומר, בריאת העולם קיימת בעולם המחשבה. שם המדרגה הראשונה, ורק אחר כך בא עניין בריאת העולם בדיבור.
13:26 יא, דאס ברענגט ער אראפ באריכות אין שיחות חסידות. אין ספרי קבלה ווערט געברענגט פון די גרויסע מקובלים, דער רש״ש, דער מקובל רבי שלום שרעבי, וואס איז געווען איינער פון די גרויסע מקובלים אין ירושלים, און ער איז איינער וואס אין זיין ספר רעדט ער אויף דעם ענין באריכות. און נאך דעם, צוזאמען מיט כתבי האריז״ל, [לא ברור], ברענגט חסידות אראפ דעם גאנצן ביאור פון דער סוגיא. און נקודת הענין איז, אז ביי בריאת העולם זענען פאראן צוויי ענינים און צוויי מדרגות. עס איז פאראן דער ענין פון בריאת העולם במחשבה, און עס איז פאראן דער ענין פון בריאת העולם בדיבור. איז וואו איז דאס? מבשרי אחזה אלוקה: וואו איז דאס בנפש האדם? אז בשעת דער מענטש טוט א זאך, איז די ערשטע זאך אז עס איז במחשבה. ער טראכט, פלאנירט, און ער טראכט זיך דורך וואס ער וויל טאן; דאס איז די מחשבה אויף דעם ענין. און ערשט נאך דעם קומט עס אראפ צו דיבור, און דורך דיבור קומט עס אראפ צו טאן, קומט עס אראפ למעשה, ביז עס קומט אראפ אין פועל ממש. איז אזוי אויך למעלה איז פאראן דער ענין פון בריאת העולם במחשבה: עלו במחשבה לבריאת העולם. מען ברענגט דעם לשון אין כמה מאמרי חז״ל, אין כמה מקומות, דעם ענין פון עלו במחשבה לבריאת העולם. במחשבה אחת נבראו כל העולמות. דאס הייסט, עס איז פאראן אז בריאת העולם שטייט אין עולם המחשבה. דארטן איז די ערשטע מדרגה. און ערשט נאך דעם איז דער ענין פון בריאת העולם בדיבור.
15:24 ״בעשרה מאמרות נברא העולם״ — בדיבור. כן, זהו עניין ״בדבר ה׳ שמים נעשו וברוח פיו כל צבאם״. מה ההבדל בין בריאת העולם במחשבה לבריאת העולם בדיבור? החסידות מסבירה שאפשר להבין זאת מנפש האדם. כשהעניין נמצא במחשבה, המחשבה אצל האדם היא לבוש רוחני. לבוש המחשבה הוא לבוש הדבוק בנפש. כלומר, כשהדבר נמצא בכוח השכל, בכוח המחשבה, הוא אינו נעשה מציאות בפני עצמו. הוא בתכלית האחדות והדבקות עם נפש האדם. וזו עצמה הסיבה שהוא אינו יוצא החוצה; הוא נשאר בפנים. מה שאין כן בדיבור, הוא נעשה נפרד. אדם אומר דבר, הדיבור יוצא ממנו ומגיע לאדם אחר, ומשיצא הדיבור והגיע לאחר, הוא כבר אינו יכול לקחת אותו בחזרה. הדיבור נעשה נפרד מן האדם. ועל דרך זה ההבדל בבריאה. כשהבריאה נמצאת כביכול במחשבתו של הבורא, היא בתכלית הביטול, בתכלית הדבקות ובתכלית ההתאחדות. זהו העולם כפי שהוא בביטול, כפי שהוא נמצא במחשבתו של הקדוש ברוך הוא. ומחשבתו של הקדוש ברוך הוא — הרי ״הוא וחכמתו אחד״, כפי שאדמו״ר הזקן מביא בתניא. ״הוא וחכמתו אחד״, הוא ומחשבתו אחד; הקדוש ברוך הוא ומחשבתו כביכול הם אחד. לכן, כשהבריאה נמצאת במחשבה, במחשבתו של הקדוש ברוך הוא, העולם כולו דבקות, כולו התאחדות, כולו ביטול. העולם עדיין אינו מתגלה כמציאות; ישנו רק הכוח האלוקי, וזה [לא ברור].
15:24 בעשרה מאמרות נברא העולם, בדיבור. יא, דאס איז דער ענין פון ״בדבר ה׳ שמים נעשו וברוח פיו כל צבאם״. וואס איז דער חילוק צווישן דעם ענין פון בריאת העולם במחשבה, און בריאת העולם בדיבור? איז אויף דעם איז מסביר חסידות אז דאס קען מען פארשטיין פון נפש האדם. בשעת דער ענין איז במחשבה, איז מחשבה ביים מענטש א לבוש רוחני. און דער לבוש המחשבה איז א לבוש וואס איז דבוק לנפש. דאס הייסט, דער ענין אין מחשבה, ווי עס שטייט אין כח השכל, כח המחשבה, ווערט די זאך נישט א מציאות בפני עצמו. זי איז בתכלית האחדות והדבקות מיט נפש האדם. און דאס גופא איז די סיבה וואס עס קומט נישט אראפ ארויס; עס בלייבט אינעווייניק. מה שאין כן אין דיבור ווערט עס נפרד. דער מענטש זאגט א דיבור, דער דיבור גייט ארויס פון אים, עס גייט צו א צווייטן, און בשעת דער דיבור איז ארויס צום צווייטן, קען ער עס שוין נישט צוריקנעמען. דער דיבור ווערט נפרד פון דעם מענטש. ועל דרך זה איז דער חילוק ביי דער בריאה. ווען די בריאה איז ווי זי איז אין מחשבתו כביכול פון דעם בורא, איז די בריאה דאן בתכלית הביטול, ובתכלית הדבקות, ובתכלית ההתאחדות. דאס איז דער עולם, דער ביטול׳דיגער עולם, ווי דער עולם שטייט אין מחשבתו של הקדוש ברוך הוא. און מחשבתו של הקדוש ברוך הוא, איז דאך ״הוא וחכמתו אחד״, ווי דער אלטער רבי ברענגט אין תניא. הוא וחכמתו אחד, הוא ומחשבתו אחד; דער אויבערשטער און זיין מחשבה כביכול איז איינס. איז ווי די בריאה איז אין מחשבה, ווי זי שטייט אין מחשבתו של הקדוש ברוך הוא, איז דער עולם כולו דבקות, כולו התאחדות, כולו ביטול. דער עולם איז נאך נישט בגילוי אלס א מציאות; עס איז נאר דא דער כח אלקי, און דאס איז [לא ברור].
17:08 הבריאה נמצאת במחשבה. מה שאין כן בריאת העולם שיצאה בדיבור. הדיבור כבר יוצא מחוץ לעצמו, הוא דבר נפרד. ממנו נוצרה הבריאה, וזה כבר עצם העולם; זה אינו בתוך הכוח האלוקי. אף שלפי האמת, גם מצד הדיבור, כפי שאדמו״ר הזקן מבאר בתניא, [לא ברור]. כן, כפי שדיברנו קודם על תורת הבעל שם טוב, הכוח האלוקי מהווה, מחיה ומקיים את הבריאה, אבל כל זה באופן של העלם. זה כמו בדיבור: כשהדיבור יוצא מן האדם, הוא נעשה דבר נבדל. ועל דרך זה כביכול למעלה, כשמתרחשת התהוות העולם והוא יוצא בדיבור, מזה נברא העולם, ועל כל פנים בהרגשה הגשמית העולם מרגיש את עצמו כמציאות נפרדת. ועל דרך זה, זהו ההבדל בין ההתהוות של חודש ניסן להתהוות של חודש תשרי. ואלו ואלו דברי אלוקים חיים. בחודש ניסן הייתה בריאת העולם באופן של מחשבה. בחודש תשרי הייתה בריאת העולם באופן של דיבור. בחודש ניסן היה עניין בריאת העולם במחשבתו של הקדוש ברוך הוא; ממילא, העולם כפי שנברא אז, בחודש ניסן, היה רוחניות העולם. אכן הייתה התהוות, לא שלא הייתה; זו הייתה התהוות אמיתית. אלא שההתהוות הייתה באופן נעלה יותר, באופן של ביטול, בכוח הפנימי. זו הייתה פנימיות הבריאה שהייתה בחודש ניסן. מה שאין כן מציאות הבריאה כפי שהיא מתלבשת בדרך הטבע,
17:08 הבריאה איז אין מחשבה. משא״כ די בריאה פון עולם, איז ארויסגעקומען בדיבור. דיבור איז שוין חוץ פון עצמו, ס׳איז א דבר נפרד. פון דעם איז געווארן די בריאה, און דאס איז שוין עצם העולם; דאס איז נישט אין דעם כח האלקי. הגם אז לאמיתו איז עס אויך עצם, אויך מצד הדיבור, ווי דער אלטער רבי איז מבאר אין תניא, [לא ברור]. כן, ווי מיר האבן פריער גערעדט תורת הבעל שם טוב, דער כח האלקי מהוה, מחיה, מקיים די בריאה, אבער דאס איז אלץ באופן פון העלם. דאס איז ווי בדיבור: ווען דער דיבור גייט ארויס פון דעם מענטש, ווערט עס א דבר נבדל. על דרך זה כביכול למעלה, בשעת עס איז התהוות העולם, עס קומט ארויס אין דיבור, איז פון דעם בשפע געווארן דער עולם, און עס איז על כל פנים ביי א גשמיות׳דיגן פילן זיך דער עולם א מציאות נפרדת. און על דרך זה, דאס איז דער חילוק פון דער התהוות פון חודש ניסן און דער התהוות פון חודש תשרי. ואלו ואלו דברי אלקים חיים. אין חודש ניסן איז געווען בריאת העולם באופן של מחשבה. אין חודש תשרי איז בריאת העולם באופן של דיבור. אין חודש ניסן איז געווען דער ענין פון בריאת העולם במחשבתו של הקדוש ברוך הוא; איז במילא דעמאלט, חודש ניסן, איז דער עולם, ווי עס איז בשפע געווארן דעמאלט, דער רוחניות העולם. עס איז טאקע געווען התהוות, נישט אז עס איז נישט געווען; עס איז טאקע אן אמת׳ע התהוות. נאר די התהוות איז אין אן העכערן אופן, אין א ביטול׳דיגן אופן, אין דעם פנימיות׳דיגן כח. דאס איז געווען די פנימיות הבריאה וואס איז געווען בחודש ניסן. משא״כ די מציאות הבריאה, ווי עס איז בהתלבשות בדרך הטבע,
18:41 בהתלבשות גשמית — זו הייתה בפועל ממש בחודש תשרי. וזו עצמה הסיבה למה שרואים: בנוגע לחודש תשרי אכן עושים דברים בפועל ממש, השפעות ותפילות, ״זה היום תחילת מעשיך״, וכל ההתרגשות בימי ראש השנה שבחודש תשרי. מה שאין כן בחודש ניסן, אין עניינים מיוחדים בהלכה שעושים בקשר לאותו עניין; וזה מצד העניין עצמו. כיוון שבריאת העולם של חודש ניסן היא הבריאה במחשבה, ומחשבה היא עניין רוחני, לכן גם עניין חידוש הבריאה שבחודש ניסן הוא בעניינים רוחניים. מה שאין כן בחודש תשרי, שבו הייתה התהוות העולם בפועל ובדיבור, ולכן גם ענייני ראש השנה באים לידי ביטוי בפועל, בדיבור ובמעשה — כל העניינים של תקיעת שופר וכו׳. כמובן, כאן המקום לציין במאמר מוסגר שבתוספות יש גרסה הפוכה. תוספות אומרים להפך: שבניסן הייתה הבריאה בדיבור, בפועל, ובתשרי הייתה במחשבה. כן, יש כמה שיטות, אבל השיטה של תורת הקבלה ותורת החסידות — ועל דרך זה יש גם גרסה כזו בראשונים ובתוספות בכמה מקומות — וממילא מה שאנחנו לומדים בתורת החסידות הוא כפי שדיברנו עכשיו: שההתהוות של חודש ניסן היא במחשבה, וההתהוות של חודש תשרי היא בדיבור. מה המשמעות של זה במחלוקת רבי יהושע ורבי אליעזר?
18:41 התלבשות גשמי, דאס איז געווען בפועל ממש אין חודש תשרי. און דאס גופא איז די סיבה. און דאס וואס מ׳זעט, אז בנוגע צו חודש תשרי, טאקע טוט מען בפועל ממש, טאקע השפעות, תפילות, „זה היום תחילת מעשיך“, און דער גאנצער שטורעם אין די ימים פון ראש השנה פון חודש תשרי. משא״כ חודש ניסן, איז דא נישט אז מ׳טוט ספעציעלע ענינים אין הלכה פארבונדן מיט אותו ענין; דעמאלט איז עס מצד אותו ענין גופא. ווייל אז בריאת העולם של חודש ניסן איז די בריאה במחשבה, מחשבה איז אן ענין רוחני, איז דערפאר אויך דער ענין פון חידוש הבריאה, וואס איז חודש ניסן, איז רוחניות׳דיגע ענינים. משא״כ חודש תשרי, וואס דעמאלט איז התהוות העולם בפועל ובדיבור, איז דערפאר קומט אויך ארויס די ענינים פון ראש השנה בפועל ובדיבור ובמעשה, די אלע ענינים פון תקיעת שופר וכולי. כמובן, אז כאן המקום לעיין אין דעם מאמר המוסגר, אז אין תוספות איז דא א פארקערטע גירסא. תוספות זאגט אז כנגד פארקערט: אז בניסן איז געווען בדיבור, בפועל, ובתשרי איז געווען במחשבה. יא, ס׳זענען דא כמה שיטות, אבער די שיטה פון תורת הקבלה און תורת החסידות, און על דרך זה איז דא אויך די גירסא אין ראשונים און אין תוספות אין כמה מקומות, איז במילא, וואס אונז לערנען אין תורת החסידות, איז, ווי מיר האבן גערעדט דא יעצט, אז התהוות פון חודש ניסן איז במחשבה, און התהוות פון חודש תשרי איז בדיבור. וואס מיינט דאס אין דער מחלוקת פון רבי יהושע מיט רבי אליעזר?
20:15 זאת אומרת, במילים פשוטות: על מה המחלוקת? המחלוקת היא מהו העיקר בעניין הבריאה. רבי יהושע, שהשיטה שלו היא, במילים אחרות, [לא ברור], שבבריאת העולם יש שני עניינים. מצד אחד, הקדוש ברוך הוא רצה לברוא עולם שיהיה דווקא מציאות של יש ודבר נפרד בפני עצמו, בעל גשמיות. זו הייתה הכוונה האלוקית בבריאת העולם: שתיווצר דווקא מציאות של עולם שאינו בטל בגלוי לקדוש ברוך הוא. מדוע רצה הקדוש ברוך הוא לברוא דווקא עולם שעומד במצב של הסתלקות, של ישות, של דבר נפרד? הטעם לכך הוא, כמבואר בכמה מקומות, כדי שתוכל להיות בחירה חופשית. וכמו שהפרק שלנו אומר: ״בעשרה מאמרות נברא העולם, והלא במאמר אחד יכול להיבראות, אלא כדי להיפרע מן הרשעים וליתן שכר טוב לצדיקים״. כדי שיהיה עניין של שכר ועונש, צריך להיות עניין של בחירה, של צדיקים ורשעים. אילו העולם היה עומד בביטול, בדבקות, בהתאחדות עם אלוקות, לא היה שייך עניין הבחירה בין טוב לרע. כדי שתהיה בחירה חופשית, עבודה מצד האדם עצמו ועבודה בכוח עצמו, שיהיו ״שתי דרכים לפניך, החיים והטוב והמוות והרע״, לשם כך צריכה להיות מציאות היש, מציאות העולם. ולכן נברא עולם של דיבור, נפרד, במצב של הסתלקות וישות. לעיל [לא ברור] אבל,
20:15 מיינט דאס אין פשוטע ווערטער: וואס איז דא דער מחלוקת? דער מחלוקת איז, ווער איז דער עיקר אין ענין הבריאה? רבי יהושע, ווייל זיין שיטה איז, אין אנדערע ווערטער, [לא ברור], דא אין בריאת העולם זענען דא צוויי ענינים. פון איין זייט האט דער רבונו של עולם געוואלט באשאפן א עולם, וואס דער עולם זאל זיין דווקא א מציאות יש ודבר נפרד בפני עצמו, בעל גשמיות. דאס איז געווען די כוונה אלקית אין בריאת העולם, אז דווקא זאל ווערן א מציאות העולם וואס איז נישט בטל בגלוי צו דעם אויבערשטן. פארוואס האט דער רבונו של עולם געוואלט באשאפן א עולם דווקא, אז ס׳זאל זיין א עולם וואס שטייט אין א מציאות פון הסתלקות, פון ישות, פון דבר נפרד? איז דער טעם דא, וואס איז ווי ס׳מבואר אין כמה מקומות, כדי ס׳זאל קענען זיין בחירה חפשית. און ווי אזוי אונזער פרק זאגט: „בעשרה מאמרות נברא העולם, והלא במאמר אחד יכול להבראות, אלא כדי להפרע מן הרשעים וליתן שכר טוב לצדיקים.“ כדי ס׳זאל זיין דער ענין פון שכר ועונש, דארף דא זיין דער ענין פון בחירה, פון צדיקים ורשעים. אויב דער עולם וואלט געשטאנען אין א ביטול, אין א דביקות, אין א התאחדות מיט ג־טליכקייט, וואלט נישט געווען שייך דער ענין פון בחירה בין טוב לרע. כדי ס׳זאל זיין דער ענין פון בחירה חפשית און עבודת עצמו און עבודה בכח עצמו, אז ס׳זאל זיין „שני דרכים לפניך, החיים והטוב והמות והרע“, איז אויף דעם דארף זיין א מציאות היש, א מציאות העולם, און דערפאר איז באשאפן געווארן א עולם פון דיבור, א נפרד פון הסתלקות און א נפרד פון ישות. לעיל [לא ברור] אבער,
21:41 זו המציאות של העולם. אבל מהי הכוונה הפנימית? הרי הכוונה הפנימית של בריאת העולם היא שעל ידי עבודה יעלו את העולם ויגלו את פנימיותו: שהעולם הוא בעצם דבר אחד עם אלוקות. ולשם כך הוריד הקדוש ברוך הוא את נשמות ישראל לעולם ונתן להן תורה ומצוות. וכמו שרש״י אומר בפסוק הראשון של בראשית, ״בראשית״ הוא בשביל התורה ובשביל ישראל. [לא ברור] זו החיצוניות של הבריאה: ״בראשית ברא אלוקים את השמים ואת הארץ״. אבל מהי הכוונה הפנימית של הבריאה? הכוונה הפנימית היא ״בראשית״ — בשביל התורה ובשביל ישראל. שיהודים, על ידי תורה ומצוות, על ידי עבודה, מגלים בעולם את הכוונה הפנימית שלו, את עניין הביטול וההתאחדות עם אלוקות. ועל כך השאלה: מהו העיקר בבריאת העולם? רבי יהושע אומר ״בניסן נברא העולם״. רבי יהושע סבור שהעיקר בבריאה הוא הכוונה הפנימית שבה, האלוקות. רבי אליעזר אומר שהבריאה היא מציאות העולם, [לא ברור], שתהיה מציאות של עולם, ובתוך המציאות הזאת, כפי שהיא עומדת [לא ברור] עם דברים גשמיים, עם טבע גשמי, להמשיך אליה אלוקות. ולכן רבי אליעזר אומר ״בתשרי נברא העולם״, ורבי יהושע אומר ״בניסן נברא העולם״. וכל זה משתלב בשיטה שלמה של רבי אליעזר ורבי יהושע, כאשר מגיעים
21:41 דאס איז דער מציאות פון עולם. וואס איז אבער די כוונה פנימית? די כוונה פנימית פון בריאת העולם איז דאך, אז דורך עבודה זאל מען אויפהייבן דעם עולם און מ׳זאל מגלה זיין די פנימיות פון עולם, אז עולם איז בעצם איין זאך מיט געטליכקייט. און אויף דעם האט דער רבונו של עולם אראפגעברענגט נשמות ישראל צו דעם עולם און ער האט זיי געגעבן תורה ומצוות. און ווי רש״י זאגט אין דעם ערשטן פסוק פון בראשית, „בראשית“ איז בשביל התורה ובשביל ישראל. [לא ברור] דאס איז די חיצוניות פון בריאה: „בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ“. אבער וואס איז די פנימיות הכוונה פון בריאה? די פנימיות הכוונה איז „בראשית“ — בשביל התורה ובשביל ישראל. אז אידן, דורך תורה ומצוות, דורך עבודה, זיינען זיי מגלה אין דעם עולם די כוונה פנימית פון דעם עולם, דעם ענין פון ביטול און התאחדות מיט אלקות. און אויף דעם איז די שאלה: וואס איז דער עיקר אין בריאת העולם? רבי יהושע זאגט „בניסן נברא העולם“. רבי יהושע האלט אז דער עיקר אין בריאה איז די כוונה פנימית זיינע, די אלקות, די געטליכקייט. רבי אליעזר זאגט אז בריאה איז די מציאות העולם, [לא ברור], ס׳זאל זיין עולם המציאות, און אין דער מציאות, ווי ער שטייט [לא ברור] מיט דברים גשמיים, מיט טבע גשמי, זאל מען אין דעם אראפברענגען געטליכקייט. און דערפאר זאגט רבי אליעזר „בתשרי נברא העולם“, און רבי יהושע זאגט „בניסן נברא העולם“. וואס דאס אלץ גייט אריין אין א גאנצע שיטה פון רבי אליעזר מיט רבי יהושע, ווען עס קומט
23:10 לכמה וכמה עניינים: כיצד כל אחד מהם רואה את אופן העבודה שצריך להיות בעולם. האם העבודה בעולם צריכה להיות עבודה [לא ברור], עבודה על פי טבע, ו[לא ברור] כוונת העולם היא המציאות, ולהמשיך אלוקות לעולם כפי שהעולם עומד במציאותו — זו שיטת רבי אליעזר, ולכן הוא סבור שבתשרי נברא העולם. או להפך, לגלות בעולם אלוקות, להעלות את העולם למעלה מן העולם, [לא ברור] הביטול, גילוי האלוקות שלמעלה מן העולם. וכיוון שעומדים כעת [לא ברור], בשבת מברכים חודש ניסן, בשבת פרשת החודש, ״החודש הזה לכם ראש חודשים״, מובן ממילא שבחודש ניסן עיקר ההדגשה היא על שיטת רבי יהושע בעניין ״בניסן נברא העולם״, וממילא [לא ברור] נברא העולם. זאת אומרת, מהו עניינו של חודש ניסן? ״החודש הזה לכם״ — העבודה של המשכת אלוקות בעולם. ועל פי זה מובן בפשטות מהו עניין העבודה שמתכוננים אליה [לא ברור] בימים האלה, ביחס לעניין העבודה שמתכוננים אליה בחודש תשרי. הרי רואים שאצלנו, היהודים, לוח השנה מורכב משני ראשי השנים. יש ראש השנה בחודש תשרי, כן, שהוא ראש השנה בפשטות העניינים. וישנו ראשון לחודשי השנה, ״החודש הזה לכם ראשון לחודשי השנה״, שהוא
23:10 צו כמה וכמה ענינים, ווי אזוי יעדער איינער פון זיי זעט דעם אופן ווי אזוי ס׳דארף זיין דער אופן העבודה אין עולם. צי די עבודה אין עולם דארף זיין עבודה [לא ברור], עבודה על פי טבע, און [לא ברור] די כוונה פון עולם איז די מציאות, און אין עולם אראפברענגען געטליכקייט ווי עולם שטייט אין זיין מציאות — דאס איז שיטת רבי אליעזר, דערפאר האלט ער אז בתשרי נברא העולם. אדער פארקערט, מגלה זיין אין עולם געטליכקייט, אויפהייבן עולם צו העכער פון עולם, [לא ברור] דער ביטול, דער גילוי אלקות וואס איז העכער פון עולם. און וויבאלד מ׳שטייט איצט [לא ברור], אין שבת מברכים חודש ניסן, אין שבת פרשת החודש, „החודש הזה לכם ראש חדשים“, איז ממילא פארשטאנדיק אז אין חודש ניסן איז דער עיקר הדגשה, ווייל דאס איז שיטת רבי יהושע אין דעם ענין פון „בניסן נברא העולם“, און ממילא [לא ברור] נברא העולם. הייסט דאך דאס, אז וואס איז דער ענין פון חודש ניסן? דער „החודש הזה לכם“, די עבודה פון ממשיך זיין געטליכקייט אין עולם. וואס על פי זה איז פארשטאנדיק בפשטות וואס איז דער ענין פון עבודה וואס מ׳מאכט זיך [לא ברור] אין אט די טעג, ביחס צו דעם ענין העבודה וואס מ׳מאכט זיך אין חודש תשרי. וואס מ׳זעט דאך אז ביי אונז אידן איז דא דער לוח השנה, דער קאלענדאר, איז צוזאמענגעשטעלט פון די ביידע ראשי שנים. ס׳איז דא ראש השנה פון חודש תשרי, יא, וואס דאס איז ראש השנה בפשטות הענינים. און ס׳איז פאראן דער ראשון לחדשי השנה, „החודש הזה לכם ראשון לחדשי השנה“, וואס דאס איז
24:43 חודש ניסן. יש שני [לא ברור] שני ראשים, כן, שניהם [לא ברור] שני ראשים. שני הראשים האלה קשורים בשני העניינים הללו. בחודש תשרי, כיוון שחודש תשרי [לא ברור], חודש תשרי קשור לעניין של [לא ברור] מצד גדרי הטבע, מצד גדרי המציאות. ולכן עיקר העבודה בחודש תשרי היא עבודת האדם: להתכונן לשנה, לעשות חשבון נפש ולבקש מהקדוש ברוך הוא. כן, כידוע, כפי שכתוב ב[לא ברור], שעיקר העבודה של ראש השנה היא להמשיך ברכות, ויש בו דין ומשפט על העניינים הגשמיים של כל השנה. שאז [לא ברור] כל באי עולם, ו״כל מזונותיו של אדם קצובין לו מראש השנה עד ראש השנה״. שההשפעה, העניינים הגשמיים וענייני הטבע, יהיו כדבעי למיהוי; שתהיה שנה טובה ומבורכת בכל העניינים, בגשמיות וברוחניות. וזוהי עיקר העבודה של חודש תשרי. ולכן גם העבודה של תשרי היא עבודה מסודרת, כפי שמובא בחסידות: העבודה של חשבון הנפש, עבודת התשובה. וישנה ההכנה לחודש תשרי, שלושים הימים של חודש אלול, כן, שהיא בכללות עבודה מלמטה למעלה, כפי שמובא במאמרי חסידות, עניין ״אני לדודי ודודי לי״. מה שאין כן כשעומדים בחודש ניסן, אז מתגלה האור האלוקי שלמעלה מן העולם. חודש ניסן הוא חודש של גאולה, חודש ניסן.
24:43 חודש ניסן. ס׳זענען צוויי [לא ברור] צוויי ראשים, יא, ביידע [לא ברור] צוויי ראשים. די צוויי ראשים זיינען פארבונדן מיט אט די צוויי ענינים. אין חודש תשרי, וויבאלד חודש תשרי [לא ברור], איז חודש תשרי פארבונדן מיט דעם ענין פון [לא ברור] מצד גדרי הטבע, מצד גדרי המציאות. און דערפאר די עיקר העבודה אין חודש תשרי איז דאס די עבודה פון דעם מענטשן, זיך צוגרייטן פאר דעם יאר, מאכן א חשבון הנפש און בעטן ביי דעם אויבערשטן. יא, ווי ס׳איז ידוע, ווי ס׳שטייט אין [לא ברור], יא, אז עיקר העבודה פון ראש השנה איז אויף ממשיך זיין ברכות, און דין ומשפט אויף ענינים גשמיים פון דעם גאנצן יאר. וואס דעמאלט [לא ברור] כל באי עולם, און כל מזונותיו של אדם קצובין לו מראש השנה עד ראש השנה. וואס דאס איז די השפעה, ענינים גשמיים, עניני הטבע זאל זיין כדבעי למיהוי, ס׳זאל זיין א גוט געבענטשט יאר אין אלע ענינים בגשמיות וברוחניות. וואס דאס איז די עיקר העבודה פון חודש תשרי. און דערפאר איז אויך די עבודה פון תשרי, איז דאס עבודה מסודרת, ווי ס׳ברענגט זיך אין חסידות, די עבודה פון חשבון הנפש, די עבודה של תשובה. און ס׳איז דא די הכנה פון חודש תשרי, די שלשים ימים פון חודש אלול, יא, וואס דאס איז א כללות העבודה מלמטה למעלה, ווי ס׳ברענגט זיך אין מאמרי חסידות, דער ענין פון „אני לדודי ודודי לי“. מה שאין כן, ווען מ׳שטייט אין חודש ניסן, אט דאס וואס ווערט נתגלה, דער אור אלקי וואס איז העכער פון וועלט. חודש ניסן איז חודש של גאולה, חודש ניסן.
26:13 ואז תתגלה הסיבה: ישראל עם התורה, כפי שהם במחשבתו של הקדוש ברוך הוא. במחשבתו של הקדוש ברוך הוא העולם עומד באופן שלמעלה מן הטבע, למעלה מגדרים, למעלה מהשתלשלות. העולם עומד באחדות ובביטול נעלים יותר כלפי הקב״ה. במיוחד אז תתגלה מעלתם של ישראל, כי בריאת העולם בפנימיותה היא הרי בשביל התורה ובשביל ישראל. וכפי שאומר אדמו״ר הזקן בתניא פרק ב׳, שישראל עלו במחשבה. כלומר, יהודים, נשמותיהם וכל מציאותם, נמצאים במחשבה. נשמת ישראל היא חלק אלוקה ממעל ממש. זה הרי ההבדל בין הנשמה לבין העולם כולו. הנשמה היא מחשבה, והיא נשארה במחשבה. עיקר מהותה הוא מחשבה; זוהי נשמה, ״עלו במחשבה״. וכיוון שמציאותו של יהודי עלתה במחשבה, פירוש הדבר שאצלו העולם עומד כפי שהוא עומד במחשבתו של הקדוש ברוך הוא: במדרגה שלמעלה מן הטבע, למעלה מן המציאות, עולם שבטל לגמרי לאלוקות. אז מהי ההוראה שאנחנו מקבלים משבת שקוראים בה ״החודש הזה לכם״, השנה? שבת פרשת החודש הזה לכם, השבת הזאת, שבה קוראים בתורה ״החודש הזה לכם ראש חדשים״ — מהי מעלתו של ״החודש הזה לכם״, מעלתו של חודש ניסן, חודש של גאולה? זהו היום של כ״ה אדר, שבו היה ״בראשית ברא אלקים״ לשיטת רבי יהושע, וזה מחבר את שני העניינים יחד.
26:13 וואס דעמאלט וועט נתגלה ווערן די סיבה: ישראל עם התורה, ווי דאס איז מצד מחשבתו של הקדוש ברוך הוא. אין מחשבתו של הקדוש ברוך הוא שטייט די וועלט אין אן אופן וואס איז העכער פון טבע, העכער פון גדרים, העכער פון השתלשלות. די וועלט שטייט אין א העכערע אחדות און א ביטול צום אויבערשטן. ספעציעל דעמאלט וועט נתגלה ווערן מעלתם של ישראל, ווייל די בריאת העולם איז בפנימיות דאך בשביל התורה ובשביל ישראל. און ווי דער אלטער רבי זאגט אין תניא פרק ב׳, אז ישראל עלו במחשבה, דאס הייסט אז אידן, זייערע נשמות און זייער גאנצע מציאות, זיינען אין מחשבה. נשמה איז ישראל חלק אלוקה ממעל ממש. דאס איז דאך דער חילוק צווישן דער נשמה און דער גאנצער וועלט. א נשמה איז מחשבה און זי איז געבליבן אין מחשבה. איר עיקר מהות איז מחשבה; דאס איז א נשמה, עלו במחשבה. און ווייל אן אידס מציאות איז עלה במחשבה, דאס הייסט אז ביי אים שטייט די וועלט ווי די וועלט שטייט אין מחשבתו של הקדוש ברוך הוא. ווי די וועלט שטייט אין א דרגא וואס איז העכער פון טבע, העכער פון מציאות, א וועלט וואס איז אינגאנצן בטל צו אלקות. איז וואס איז דאס די הוראה וואס מיר באקומען משבת שקורין החודש הזה לכם, שנה זו? וואס שבת פרשת החודש הזה לכם, אט דעם שבת, וואס מ׳ליינט אין דער תורה ״החודש הזה לכם ראש חדשים״ — וואס מיינט די מעלה פון החודש הזה לכם, די מעלה פון חודש ניסן, חודש של גאולה? איז דאס דער טאג פון כ״ה אדר. וואס כ״ה אדר איז געווען ״בראשית ברא אלקים״, בשיטת רבי יהושע, אז דאס איז מחבר די צוויי ענינים צוזאמען.
27:41 שגם בענייני הטבע, גם בענייני העולם, ב״בראשית ברא אלקים״ — מה רואה יהודי ב״בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ״? מה רואה יהודי בעולם? בעולם הוא רואה מחשבה, בעולם הוא רואה פנימיות, בעולם הוא רואה שהכוונה הפנימית של העולם כולו היא רק בשביל התורה ובשביל ישראל. והדבר מאיר אצלו בגילוי. וממילא הוא יוצא מכל המדידות וההגבלות, מכל ההעלמות וההסתרים, מכל הדאגות ומכל הדברים המבלבלים. וזהו, כפי שהרבי אומר כמה פעמים בהתוועדויות של פרשת החודש, במיוחד כשהייתה הקביעות של שבת פרשת החודש — שיהודי יודע: לא רק כשיהודי נמצא בענייני תורה, עבודת השם ובמדרגות נעלות, הוא למעלה מן העולם. אלא גם כשהוא עובר לענייני העולם, כשהוא נמצא בעולם עצמו, כלומר כשהוא עוסק בעסקיו, הולך ברחוב, נמצא בענייני מאכל ומשתה, במעשיו, במתנות ובטיולים, כפי שכותב הרמב״ם — בענייני הטבע, בענייני העולם — שם העולם הוא מציאות. שם זה ״בראשית ברא אלקים״: הקב״ה ברא את העולם, והעולם הוא מציאות. אבל יהודי יודע משבת פרשת החודש, והיא מעוררת אצלו ומגלה את שיטת רבי יהושע, שזהו העיקר: ראש השנה, שישראל עלו במחשבה תחילה. כלומר, מהי המציאות האמיתית של העולם? המציאות האמיתית של העולם היא שהעולם עומד במחשבתו של הקדוש ברוך הוא. יהודי צריך לראות את המציאות האמיתית של העולם, שהעולם עומד במחשבתו של הקדוש ברוך הוא. היהודי מגלה בעולם שהעולם בעצם אינו רק בבחינת דיבור.
27:41 אז אויך אין עניני הטבע, אויך אין עניני עולם, אין ״בראשית ברא אלקים״ — וואו זעט אן איד אין ״בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ״? וואו זעט אן איד אין דער וועלט? אין דער וועלט זעט ער מחשבה, אין דער וועלט זעט ער פנימיות, אין דער וועלט זעט ער אז די כוונה פנימית פון דער גאנצער וועלט איז נאר בשביל התורה ובשביל ישראל. און דאס לייכט ביי אים בגילוי. און ממילא נעמט ער זיך ארויס פון אלע מדידות והגבלות און די אלע העלמות והסתרים און די אלע דאגות און אלע זאכן וואס מבלבל׳ן. און דאס איז, ווי דער רבי זאגט כמה פעמים אין די פארברענגענס פון פרשת החודש, ספעציעל ווען עס איז געווען די קביעות פון שבת פרשת החודש — אז א איד ווייסט: נישט נאר ווען אן איד געפינט זיך אין ענינים פון תורה, עבודת השם, אין העכערע מדרגות, איז ער העכער פון דער וועלט. ווען ער אבער גייט אריבער צו עניני עולם, ווען ער אבער גייט אריבער אין דער וועלט גופא, דאס הייסט ווען ער געפינט זיך אין עסק, ווען ער גייט אויפן גאס, ווען ער געפינט זיך אין מאכלים, אין משתה, אין מעשיו, אין מתנות, אין טיולים, ווי דער רמב״ם שרייבט — אין עניני הטבע, עניני עולם — דארט איז די וועלט א מציאות. דארט איז ״בראשית ברא אלקים״, דער אויבערשטער האט באשאפן די וועלט, און די וועלט איז א מציאות. אבער אן איד ווייסט פון שבת פרשת החודש, און דאס רופט ארויס ביי אים און מגלה די שיטת רבי יהושע, אז דאס איז דער עיקר: ראש השנה, שישראל עלו במחשבה תחילה. דאס הייסט, וואס איז די אמת׳ע מציאות פון דער וועלט? די אמת׳ע מציאות פון דער וועלט איז, אז די וועלט שטייט אין מחשבה פון הקדוש ברוך הוא. א איד דארף זען די אמת׳ע מציאות פון דער וועלט, אז די וועלט שטייט אין מחשבה פון הקדוש ברוך הוא. דער איד איז מגלה אין דער וועלט, אז די וועלט איז בעצם נישט נאר אין דער בחינה פון דיבור.
29:33 העולם קשור בעצם למחשבה, ועם המחשבה הזאת הוא אחד. וממילא העולם הוא אחד עם אלוקות. כשהעולם הוא אחד עם אלוקות, ממילא אין טבע שימנע ממנו יהדות, קיום מצוות ועבודת השם. וממילא ילך לבטח דרכו. וזה מעורר אצלו את ההכרה שעבודת השם צריכה להיות באופן שלא רק בשעה שהוא לומד תורה הוא יוצא ממדידות והגבלות ועומד למעלה מן העולם. לא רק בשעה שאדם עובד את הקב״ה הוא עומד במקום שבו העולם אינו תופס מקום. זוהי ראשית העבודה. אבל כאן נכנסים לעומק הדברים. וזהו מה שאומרים שבריאת העולם היא במחשבה: כשיהודי יודע ״בראשית ברא אלקים״, ולומד מ״החודש הזה לכם״, שמחבר את שני העניינים יחד, שגם בתוך ״בראשית ברא אלקים״ יש ״החודש הזה לכם״. שני העניינים מתחברים ונעשים דבר אחד. כך שאפילו כשהוא עומד בתוך ״בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ״, בענייני העולם, הוא רואה בענייני העולם את פנימיותם. פנימיות העולם היא ״החודש הזה לכם״, דבר ה׳, קיום מצוות, גדלות. זה מראה שהעולם קשור לגדלות. וממילא, כיוון שהעולם קשור לגדלות, הוא עומד בעצם למעלה מן העולם. וזהו הפירוש של חודש של גאולה. הפירוש האמיתי של חודש של גאולה: כשנכנסים לחודש ניסן, אומרים שצריך להכניס את עצמנו לחודש של גאולה. צריך לעמוד באופן נעלה יותר, באופן של גאולה. מה פירוש באופן של גאולה? שיוצאים מההעלמות וההסתרים ומההגבלות של הגלות האישית. איך יוצאים מהגלות האישית?
29:33 די וועלט איז בעצם פארבונדן מיט מחשבה, און מיט דער מחשבה איז זי איינס. איז במילא די וועלט במילא איינס מיט אלקות. אז די וועלט איז איינס מיט אלקות, איז במילא נישטא דער טבע וואס זאל אים מונע זיין פון אידישקייט. נישטא דער טבע וואס זאל אים מונע זיין פון יהדות, און פון קיום מצוות, און פון עבודת השם. ובמילא ילך לבטח דרכו. און דאס רופט ארויס ביי אים, אז עבודת השם דארף זיין באופן אז נישט נאר בשעת ער לערנט תורה גייט ער ארויס פון מדידות והגבלות און שטייט העכער פון דער וועלט. נישט נאר בשעת א מענטש דינט דעם אויבערשטן שטייט ער דארט וואו די וועלט נעמט נישט קיין ארט. דאס איז די ראשית העבודה. אבער דא גייט מען אריין אין דעם עומק הדברים. און דאס וואס מען זאגט אז בריאת העולם איז במחשבה: ווען אן איד ווייסט ״בראשית ברא אלקים״, און לערנט פון ״החודש הזה לכם״, וואס איז מחבר די צוויי ענינים צוזאמען, אז אין ״בראשית ברא אלקים״ גופא איז דאך דא ״החודש הזה לכם״. די צוויי ענינים ווערן פארבונדן און ווערן איין זאך. אז אפילו בשעת ער שטייט אין ״בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ״, אין עניני עולם, זעט ער אין עניני עולם די פנימיות פון עניני עולם. די פנימיות פון דער וועלט איז ״החודש הזה לכם״, דער דבר ה׳, קיום מצוות, גדלות. דאס ווייזט אז די וועלט איז פארבונדן מיט גדלות. ובמילא, ווייל די וועלט איז פארבונדן מיט גדלות, שטייט ער בעצם העכער פון דער וועלט. און דאס איז דער פשט פון חודש של גאולה. דער אמת׳ער פשט פון חודש של גאולה: ווען מ׳גייט אריין אין חודש ניסן, זאגט מען אז מ׳דארף זיך אריינשטעלן אין חודש של גאולה. מ׳דארף שטיין אין א העכערן אופן, אין א גאולה׳דיקן אופן. וואס מיינט א גאולה׳דיקער אופן? אז מ׳גייט ארויס פון די העלמות והסתרים און די הגבלות פון דער אייגענער גלות. ווי אזוי קומט מען ארויס פון דער אייגענער גלות?
31:27 בשעה שאדם מתבונן בעולם, כל זמן שהוא רואה את העולם בעיניים חיצוניות, הוא מביט עליו בעיניים של אלקים, של חיצוניות, של חול. אלקים בגימטריא הטבע. הוא מביט בעולם בעיניים חיצוניות: זהו עולם הטבע, וזהו העולם שהוא המציאות שלו. ואז הוא עלול להתפעל: יש בעולם דברים שמבלבלים, יש דברים שמפריעים, יש העלמות והסתרים. ויודע איניש בנפשיה, בחיי היום־יום, את כל הדאגות והטרדות, ענייני פרנסה וענייני בירורים, ודברים שעוברים עליו וגורמים לכל מיני בלבולים, שמבלבלים את מנוחת הנפש ואת מנוחת הגוף. וכל זה מפני שמסתכלים על העולם כעל עולם מלשון העלם והסתר. חודש ניסן דורש מיהודי לדעת שהמציאות שלו היא מחשבה. ישראל עלו במחשבה. וכיוון שישראל עלו במחשבה, עולמו של יהודי הוא עולם המחשבה. בכל מקום בעולם שבו הוא עומד, הוא עומד למעלה מן העולם. בכל מקום בעולם שבו הוא עומד, הוא בביטול במציאות. וכשקולטים שזו המציאות האמיתית של העולם, היא אינה ב״בראשית ברא אלקים״, אלא ב״החודש הזה לכם״. זהו הדבר היחיד. ובכך יכול יהודי שלא להתפעל משום דבר, כי הדבר מוציא אותו מכל ההעלם וההסתר של חושך הגלות; וכשיהודי נכנס לחודש של גאולה, שיהיה זה אכן חודש של גאולה. וממילא, כשבשבת זו קוראים גם את פרשת ויקהל־פקודי וגם את פרשת החודש, ונוסף על כך ישנו עניינו של ניסן — שכל אלה הם עניינים המבטאים כיצד יהודי, בהיותו בעולם,
31:27 בשעה שמתבונן בעולם, כל זמן א מענטש זעט די וועלט מיט חיצוניות׳דיקע אויגן, קוקט ער אויף דער וועלט מיט די אויגן פון אלקים, פון חיצוניות, פון חול. אלקים בגימטריא הטבע. ער קוקט אויף דער וועלט מיט חיצוניות׳דיקע אויגן: דאס איז די וועלט פון טבע, און דאס איז די וועלט וואס איז זיין מציאות. און דעמאלט קען ער נתפעל ווערן: עס זענען דא זאכן אין דער וועלט וואס מבלבל׳ן, עס זענען דא זאכן אין דער וועלט וואס שטערן, עס זענען דא העלמות והסתרים. און יודע איניש בנפשיה, בחיי היום־יום, אלע דאגות און טרדות, עניני פרנסה און עניני בירורים, און זאכן וואס גייען אויף אים אריבער, וואס מאכן כל מיני בלבולים, וואס מבלבל׳ן די מנוחת הנפש, מנוחת הגוף. און דאס איז מצד דעם וואס מ׳קוקט אויף דער וועלט ווי דאס איז אן עולם מלשון העלם והסתר. חודש ניסן מאנט פון א אידן, אז א איד זאל וויסן אז זיין מציאות איז מחשבה. ישראל עלו במחשבה. וויבאלד אז ישראל עלו במחשבה, איז די וועלט פון א אידן די וועלט פון מחשבה. וואו אין דער וועלט ער שטייט, שטייט ער העכער פון דער וועלט. וואו אין דער וועלט ער שטייט, איז ער אין ביטול במציאות. און בשעת מ׳דערהערט אז דאס איז די אמת׳ע מציאות פון וועלט, איז נישט אין ״בראשית ברא אלקים״, נאר אין ״החודש הזה לכם״. דאס איז די איינציגע זאך. און מיט דעם קען א איד נישט נתפעל ווערן פון קיין שום זאך, ווייל דאס נעמט אים ארויס פון דעם גאנצן העלם והסתר פון חושך הגלות, און אז א איד גייט מען אריין אין א חודש של גאולה, זאל זיין טאקע א גאולה׳דיגער חודש. איז ממילא, בשעה עס קומט אויס אז מ׳ליינט אין דעם שבת סיי פרשת ויקהל פקודי, סיי פרשת החודש, און סיי דעם ענין פון ניסן, וואס דאס איז אלץ ענינים וואס ברענגען ארויס ווי א איד, זייענדיג אין דער וועלט,
33:13 עומד למעלה מן העולם. יהודי, בהיותו בתוך הטבע, עומד למעלה מן הטבע. עצם מציאותו של יהודי היא אלקות. ממילא, כשיהודי עומד במעמד ומצב הזה, הוא לא יתפעל מן העולם, ואדרבה, יעבוד את הקב״ה בשמחה ובטוב לבב. וכשיהודי יוצא מן הגלות הפנימית, יעזור לנו הקב״ה שאם יוצאים מן הגלות הפנימית, נזכה אכן לצאת מן הגלות הגשמית ומן הגלות החיצונית. וזהו מה שרבי יהושע אומר, לשיטתו, שהוא האומר ״בניסן נגאלו, בניסן עתידין ליגאל״. כי לשיטתו, עניינה האמיתי של הגאולה הוא הגאולה של ניסן, שהיא הגאולה שמראה אלקות בגילוי בעולם. ״והיה ה׳ למלך על כל הארץ, ביום ההוא יהיה ה׳ אחד ושמו אחד״. שנזכה אכן בחודש ניסן לביאת הגאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו, ושיהיה אכן חג הפסח כשר ושמח.
33:13 שטייט ער העכער פון דער וועלט. א איד, זייענדיג אין טבע, שטייט ער העכער פון טבע. אז דער עצם מציאות פון א אידן איז אלקות. ממילא, בשעת א איד שטייט אין דעם מעמד ומצב, וועט ער נישט נתפעל ווערן פון וועלט, און אדרבה, דינען דעם אויבערשטן בשמחה ובטוב לבב. און אז א איד גייט מען ארויס פון דעם גלות פנימית, און דער אויבערשטער זאל העלפן אונז, אז אויב מ׳גייט ארויס פון דעם גלות פנימית, זאל מען טאקע זוכה זיין ארויסצוגיין פון דעם גלות הגשמי און גלות החיצוני. און דאס איז וואס רבי יהושע, לשיטתיה, וואס ער איז דער וואס זאגט אז בניסן נגאלו, בניסן עתידין ליגאל. ווייל לשיטתיה, דער אמת׳ער ענין הגאולה, דאס איז די גאולה פון ניסן, וואס דאס איז די גאולה וואס איז מראה אלקות בגילוי אין דער וועלט. ״והיה ה׳ למלך על כל הארץ, ביום ההוא יהיה ה׳ אחד ושמו אחד״. זאל מען זוכה זיין טאקע אין דעם חודש ניסן צו ביאת הגאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו, און זאל זיין טאקע חג הפסח כשר ושמח.