ימים האחרונים של חג הפסח - הארת המשיח אין אחרון של פסח - הרב אשר פרקש

00:01 דער פריערדיקער רבי, דער רבי הריי״צ, דערציילט אין אַ פאַרברענגען פון אחרון של פסח תרצ״ה אַן אינטערעסאַנטן סיפור וואָס איז פאָרגעקומען אין די צייטן פון דעם מיטלערן רבי'ן. עס איז געווען די באַוואוסטע חתונה פון דעם מיטלערן רבי'נס טאָכטער, וואָס האָט געהייסן הרבנית דבורה לאה. די חתונה איז געווען מיט'ן צדיק ר' יעקב ישראל טשערקאסער, וואָס איז געווען אַ זון פון ר' מאטעלע טשערנאבלער. און דער סיפור, די דברים, איז געווען אַז יענע חתונה איז געווען אַ גרויסע חתונה, וואָס איז פאָרגעקומען אין ליאדי, ווען דער אַלטער רבי האָט נאָך געלעבט. און דאָרט איז געווען די חתונה. געקומען אַ סך צדיקים, רבנים, תלמידי הבעל שם טוב, תלמידי המגיד. ביי יענער חתונה האָט ר' מאטעלע טשערנאבלער געוואָלט וויסן וועגן דעם מחותן, וועגן דעם מיטלערן רבי'ן, און האָט געבעטן דעם מיטלערן רבי'ן אַז ער זאָל זאָגן חסידות. הגם דער אַלטער רבי האָט נאָך געלעבט, ווי עס שטייט דאָ, אַז דער מיטלער רבי האָט שוין געזאָגט חסידות, ערשט אין די צייטן פון זיין טאַטן, ווען זיין טאַטע האָט נאָך געלעבט. איז ר' מאטעלע טשערנאבלער האָט געבעטן דעם מיטלערן רבי'ן אַז ער זאָל זאָגן חסידות, חסידות חב״ד, אַז ער זאָל זאָגן תורה. און דער מיטלער רבי, כדרכו בקודש, וואָס ער פלעגט דרש'ענען חסידות באריכות ובהרחבה, כידוע וואָס עס שטייט אויף דעם מיטלערן רבי'ן, אַז ביי אים איז געווען דער ענין פון הרחבה, דאָס הייסט אַז אַלץ ביי אים איז געווען מיט אַ גרויסער הרחבה. ער פלעגט דרש'ענען חסידות זייער ברייט, זייער טיף און זייער אַריכות'דיג, און אַרויסברענגען יעדע זאַך מיט אַ גרויסער הרחבה. איז דער מיטלער רבי האָט געזאָגט די חסידות

01:50 כדרכו, ער האָט געזאָגט אַריכות'דיג חסידות, זייער טיף און זייער רייך, זייער הרחבה'דיג. ווען ער האָט געענדיקט זאָגן די חסידות, האָט ר' מאטעלע טשערנאבלער אים געזאָגט: „מחותן, שטייט דאָך יוקח נא מעט מים. שטייט דאָך ביי אברהם אבינו, וואָס האָט געזאָגט יוקח נא מעט מים. מים גייט אויף תורה, און ווען מען דאַרף געבן תורה, דאַרף זיין מעט מים. עס דאַרף נישט זיין אַזוי פיל, אַ ריבוי; עס איז גענוג מעט מים.“ האָט דער מיטלער רבי געענטפערט אַז דער פסוק איז געזאָגט געוואָרן ביי אורחים, און דאָרט שטייט, אַז די וואָס ווילן נישט אַזוי פיל לערנען, איז פאַר זיי גענוג מעט מים. אָבער איינער וואָס וויל דאָס, און ער וויל באַקומען, איז אַנדערש; דעם דאַרף מען געבן בשפע, ריבוי מים. דאָס איז געווען אַ דו־שיח וואָס איז פאָרגעקומען צווישן די צוויי צדיקים, די צוויי מחותנים, ביי יענער חתונה. עטליכע טעג שפּעטער, אַזוי דערציילט דער רבי הריי״צ, האָט דער מיטלער רבי געזאָגט דעם מחותן, ר' מאטעלע טשערנאבלער, אַז ער וויל אים פרעגן אַ שאלה. זאָגט ער, אַז ער האָט געהערט פון דעם אַלטן רבי'ן, אַז דער אַלטער רבי האָט געזאָגט, אַז כמה פון די תלמידי המגיד זיינען אויסגעצייכנט אין חוש הריח. האָט ער דאָס געזאָגט בנוגע דעם ר' לוי יצחק באַרדיטשעווער, דער הייליקער באַרדיטשעווער, און בנוגע נאָך תלמידי המגיד. בכלל האָט ער געזאָגט אַז מער די פּוילישע פון די תלמידי המגיד, די צדיקים פון פּוילן, ביי זיי איז דער חוש הריח גאָר באַפולט. וואָס איז דער חוש הריח? דאָס הייסט אַז ביי

03:50 זיי פאַראַן אַז זיי קענען דערפילן, שמעֶקן, דערהערן ענינים נעלים בקדושה. האָט דער מיטלער רבי געפרעגט דעם מחותן, ר' מאטעלע טשערנאבלער: „ווי אַזוי ביי אייך, וואָס פילט איר אין אחרון של פסח?“ איז דאָך ידוע וואָס דער בעל שם טוב האָט געזאָגט, אַז אין אחרון של פסח לייכט די הארת המשיח, עס לייכט אין דער וועלט הארת המשיח. וויל איך וויסן, צו איר זעט מיט'ן חוש הריח, צי קענט איר דערפילן, דערשמעקן דעם גילוי הארת המשיח אויף אַן אופן אין אחרון של פסח? און ר' מאטעלע גיט אַן ענטפער, וואָס דאָך פריער גערעדט וועגן דעם ענין פון יוקח נא מעט מים. אַזוי מיט די ביסל ווערטער פון דעם נוסח, מיט צוויי ווערטער [לא ברור], האָט ער געגעבן: „איין נשמה קען [לא ברור] דורך אַלע ד' עולמות.“ וואָס איז? דאָס הייסט אַז מיט די פּאָר ווערטער וואָס דער מיטלער רבי האָט אים געפרעגט, יאָ, נאָך דעם עצם זאַך וואָס ביי אים באַרירט אין דעם ענין, האָט ער געפרעגט וועגן דעם ענין פון הארת המשיח. איז מיט דעם אַליין האָט ר' מאטעלע אים געפירט און אוועקגעשטעלט אין אַ העכערן מעמד ומצב, אַז דאָס איז אַ גילוי העכער פון די פיר עולמות. יאָ, דאָס הייסט דאָך די פיר עולמות, דאָס איז אצילות, בריאה, יצירה, עשיה. דאָס ווערט אויך גערופן אין חסידות, דאָס איז די השתלשלות, די ד' עולמות. דער גילוי המשיח איז דאָך העכער פון די ד' עולמות, כידוע אַז משיח איז די בחינה וואָס איז העכער פון אַלע ד'...

05:30 עולמות, די בחינה החמישית, וואס דאס איז העכער פון אלע ד' עולמות. איז דאס האט ער אים געזאגט, אז מיט צוויי ווערטער האט ער אויפגעגעבן. דאס איז דער סיפור. שפעטער איז דער רבי מסביר, בהמשך החסידות, אז דאס איז כמובן גערעדט וועגן הויכע מדריגות, צדיקים גדולים. אבער ביי אנשים כערכנו, אנשים פשוטים, וואס איז דער ענין פון הארת המשיח? דארף מען פארשטיין. אויך דער ענין פון חג הפסח. חג הפסח איז דער זמן פון חירות, דער זמן פון גאולה, ליל שימורים, משומר מן המזיקין, ובכלל. גאנץ חג הפסח איז העכער פון די הגבלות. אבער די בחינה איז דילוג, אבער די בחינה איז חירות. זי איז העכער. ביז ווען עס גייט אריבער פסח און מען גייט צוריק אריין אין וועלט, קען מען חס ושלום אריינפאלן אין עולם הזה און נאך אמאל אריינפאלן אין דעם גאנצן גלות. איז אויף דעם איז דער ענין פון אחרון של פסח, דער גילוי פון הארת המשיח, דער תוקף וואס א איד באקומט אין אחרון של פסח. דורך דעם גילוי פון הארת המשיח וואס איז דא אין דעם טאג, דאס גיט א איד דעם תוקף, אז ער קען אריינגיין אין וועלט און ברענגען ליכטיגקייט אין עולם הזה במשך כל השנה כולה. דאס איז מער ווייניגער דער תוכן פון דער שיחה. יא. יארן שפעטער איז געווען, דער רבי פארברענגט אויף דעם סיפור. יא, געוואלט פארשטיין וואס איז דער עומק פון דער מעשה. וואס איז דאך, וואס איז דאך געווען די שיחה צווישן דעם מיטלערן רבי'ן און צווישן זיין חתן, רבי מאטעלע טשערנאבלער.

07:04 וואס האט, אה, וואס איז דאך, וואס איז דאך געווען די שיחה? וואס איז געווען דער גאנצער ענין? יא. וואס דער רבי מאטעלע זאגט, [לא ברור], מיט צוויי ווערטער קען מען אויפגעבן די ד' עולמות. וואס האט דער מיטלער רבי, וואס איז געווען דעם מיטלערן רבי'נס ענין אין, אין, אין דער גאנצער שאלה? וואס איז דאך געווען די שיחה, וואס איז פארגעקומען צווישן די צוויי? איז דער נקודה פון ענין איז, אזוי גייט מען אריין, כדי צו פארשטיין וואס איז פארגעקומען אין אחרון של פסח. דער בעל שם טוב האט מגלה געווען דעם סוד פון אחרון של פסח. כידוע, דער בעל שם טוב האט מגלה געווען דעם ענין, אז אין אחרון של פסח איז דא דער גילוי פון הארת המשיח. און דערפאר איז דאך ידוע, אז ביים בעל שם טוב איז געווען א מנהג, אז אחרון של פסח פלעגט ער מאכן א ספעציעלע סעודה. יא, און די סעודה פלעגט ער עסן מצה און זאגן אז דאס איז משיח'ס סעודה. אזוי האט דער בעל שם טוב זיך געפירט. און במשך הדורות, דאס איז געווען בסוד, עס איז אריבערגעגאנגען רבי נאך רבי, די רביים פון נשיאי חב"ד, דאס האט דורכגעגאנגען רבי נאך רבי. און ביז ביים רבי'ן נשמתו עדן, דער רבי רש"ב, איז ער האט איינגעפירט דעם מנהג, יא, אויך אין תלמידים. בשעת דער רבי רש"ב האט מייסד געווען די ישיבת תומכי תמימים און דארט איינגעפירט דעם מנהג פון מאכן סעודת משיח. איז דאס מפורסם געווארן, און ניט נאר דער ענין פון אכילת מצה, נאר אויך דער ענין פון יין, טרינקען ד' כוסות. סעודת, דער רבי רש"ב האט איינגעפירט

08:40 אז אין סעודת משיח, פון אחרון של פסח נאך מנחה, עסן א ספעציעלע סעודה. און ביי דער סעודה ניט נאר, מען עסט מצה, דאס איז שוין איינגעפירט דער בעל שם טוב, נאר אויך אז מען טרינקט די ד' כוסות. און, יא, די ד' כוסות, דאס איז ניט נאר דאס, דאס איז דער ענין פון כוסות פארבונדן מיט די גאולה העתידה. די הנהגה נעמט זיך פון בעל שם טוב, דעם הייליגן בעל שם טוב. איז דא געווען דער, וואס איז געווען דא דער שיח צווישן די צוויי גרעסטע צדיקים, יא, וואס דער מיטלער רבי האט גערעדט חסידות בהתלהבות, און רבי מאטעלע טשערנאבלער האט געמיינט אז עס דארף זיין [לא ברור]. דער מיטלער רבי אבער האט געמיינט נאך אויס אז עס דארף זיין אן רעדן וועגן שלח חובב. און בשעת ער האט גערעדט מיט אים וועגן דעם ענין פון משיח, האט רבי מאטעלע טשערנאבלער געזאגט אז מיט צוויי ווערטער קען מען אויפגעבן די ד' עולמות. פשט איז, האט ער געמיינט אז דאס האט געשען צו אים יענעם מאמענט. בשעת דער מיטלער רבי האט אים געפרעגט די שאלה, דער עצם רעדן וועגן דעם האט אים שוין אויפגעגעבן די דאגה פון משיח. אבער דא איז דא אן עומק, א זייער רייכער עומק אין דעם סיפור, וואס דער רבי האט געגעבן צו פארשטיין אין א פארברענגען פון אחרון של פסח. און די נקודה צו דעם ענין איז על פי דעם וואס איז מבואר אין די מאמרי חסידות וואס רעדן אין דעם מאמר פון אחרון של פסח, דער אלטער רבי אין לקוטי תורה פון אחרון של פסח, מאמר „בהניח“. עס רעדט זיך אזא זאך אין דעם מאמר חסידות, יא, וואס ער רעדט ארום דעם ענין פון דעם גילוי המשיח און וואס

10:15 איז דער גרעסטער חידוש פון גילוי המשיח לגבי דעם גילוי וואס איז געווען אין דער תורה, לגבי דעם גילוי פון יציאת מצרים. איז איינע פון די עניינים וואס איז דא אין חסידות, אז וואס וועט זיין דער גילוי פון תורתו של משיח. אז משה רבינו האט געגעבן די תורה, דאס דארף מען נאך אמאל פארשטיין. אין דער תורה וואס משה רבינו האט באקומען און געגעבן צו אידן — משה קיבל תורה מסיני ומסרה ליהושע — האט ער געגעבן צו אידן כל התורה כולה. אבער אף על פי כן איז דערין פון פנימיות התורה, די סודות התורה, געווען בהעלם, באהאלטן דערין. ס'איז נישט ארויסגעקומען בגילוי. און במשך הדורות איז געקומען די צייט וואס לאט לאט האט אנגעהויבן זיך אנטפלעקן דער אור פון פנימיות התורה, כידוע. רבי שמעון בר יוחאי, שפעטער איז נאך אמאל נתגלה געווארן, ס'איז נתגלה געווארן דורך די מקובלים, ספעציעל אין זמן האריז"ל, וואס דעמאלט איז געווארן דער ענין פון מצוה לגלות זאת החכמה, ביז ס'איז געקומען דער הייליגער בעל שם טוב, וואס האט געמאכט דעם ענין פון תורת הפנימיות, תורת הסוד, אז ס'איז געווארן א דרך אין עבודת השם. און דאס איז דער דרך החסידות וואס איז נתגלה געווארן דורך דעם בעל שם טוב ותלמידיו ותלמידי תלמידיו, עד סוף כל הדורות, עד ביאת משיח צדקנו. און דער ענין פון גילוי תורתו של משיח איז נתגלה געווארן דורך חסידות, ווי ס'איז דא אין רמב"ם. און דער רמב"ם זאגט אין הלכות תשובה, אז מלך המשיח וועט זיין א נביא גדול. ס'איז דא כל מיני לשונות וואס ער רעדט וועגן די גדלות פון מלך המשיח: ער וועט זיין א חכם יתר משלמה המלך, און

11:52 וועט זיין א נביא גדול, קרוב למשה רבינו. כל מיני גדלות אין דעם ענין פון מלך המשיח. און אזוי זאגט ער אז ווען משיח וועט קומען, וועט משיח לערנען תורה את כל העולם כולו. משיח וועט לערנען תורה מיטן גאנצן פאלק, דאס וועט זיין דער ענין. וואס בפשטות, ווען ער זאגט „כל העולם כולו“, מיינט עס פשוט אלע אידן, פון דעם העכסטן און גרעסטן צדיק, משה רבינו, דער אויבערשטער, ביז דעם פשוטסטן איד, פשוט שבפשוטים. א מענטש, א איד, וואס זיין גאנצע מעלה איז מער נישט ווי וואס ער איז א בריאה, א מענטש, און האט נישט קיין שום מעלה מיוחדת. אף על פי כן, זאגט מען אז דער גילוי תורה של משיח וועט זיין פאר אלע אידן. פון משה, אלע אידן וועלן לערנען פון משיח: „ילמד תורה את כל העולם“. פרעגט אויף דעם דער רבי: לכאורה, ווי איז שייך אז איין מענטש, מלך המשיח, זאל אויסלערנען תורה את כל העולם כולו? ס'איז דא א ריבוי סוגי אידן. ס'איז דא אנשים גדולים ביותר, חכמים, גדולי תורה, און דא רעדט מען פון משה רבינו, דער אויבערשטער, צדיקים הכי גדולים. און דאס איז בכל הדורות כולם, פאר די ראשי אלפי ישראל. און אידך גיסא איז דא מענטשן וואס זיינען פשוטים שבפשוטים, קלים שבקלים, פשוטי ישראל, ווי מען רופט זיי. ווי איז שייך אז פון דער זעלבער תורה וואס משיח וועט אויסלערנען, „ילמד תורה את כל העולם“, דאס גאנצע פאלק וועט באקומען פון דעם זעלבן מלך המשיח? אויף דעם ענטפערט דער רבי, אז דער גילוי פון תורתו של משיח, די סודות התורה, פנימיות התורה וואס משיח וועט מגלה זיין, וועט זיין באופן של ראייה. דאס הייסט,

13:27 אז דאס וועט זיין אין אן אופן, אז משיח וועט נישט דארפן רעדן און געבן צו פארשטיין און מסביר זיין. נאר ס'וועט זיין באופן של ראייה. ס'איז ידוע, אז א מענטש, ווען ער זעט א גילוי, ער זעט א זאך, ער זעט א מראה, ער זעט אן אומפארשטענדלעכע זאך, ער קען נאר זען איין סעקונדע, איין מינוט. שפעטער איז דאס נתבטל געווארן, נעלם געווארן. אבער געבן צו פארשטיין וואס ער האט געזען און וואס האט ער באמת געפילט, דאס קען נעמען, דאס קען נעמען שעות נאך א לאנגע צייט. די ראייה איז איין סעקונדע; דער דיבור קען נעמען אמאל שעות, אמאל וואכן, אמאל חדשים, אמאל שנים. ווי ס'ברענגט זיך דער סיפור אויפן האריז"ל, אז אמאל האט רבי חיים ויטאל, א תלמיד פונעם האריז"ל, געזען ווי דער האריז"ל איז געשלאפן, זיך צוגעלייגט שבת פרשת בלק. און ער איז צוגעלייגט פאר א פאר מינוט, און ווען ער האט געעפנט די אויגן, האט ער געזאגט — ער האט געזען אז ער שאקלט נאך די ליפן בשעת'ן שלאפן. האט ער אים געפרעגט פארוואס. האט דער האריז"ל געגעבן צו פארשטיין צו זיין תלמיד, אז אין יענע פאר מינוט וואס ער איז איינגעשלאפן, האט מען אים מגלה געווען מלמעלה די סודות פון פרשת בלק ובלעם, וואס, כדי דאס מגלה צו זיין און מסביר זיין לתלמידו, וועט אים נעמען — אמאל שטייט דא לשון ששים שנה, אמאל שטייט דא לשון שמונים שנה. צווישן זעכציג און אכציג יאר וועט אים נעמען צו געבן צו פארשטיין אלץ וואס ער האט געהערט אין די פאר מינוט וואס ער איז איינגעשלאפן. וואס לכאורה, דאס איז גאר נישט נארמאל. ווי קען דאס זיין, אז עס נעמט זעכציג, אכציג יאר, אז ער

14:57 וואס א מענטש האט געזען, ס׳קען נעמען א שעה, אבער ס׳איז דאך מן הקצה אל הקצה. ער איז געשלאפן א פאר מינוט, ער האט געזען וואס האט זיך אים מגלה געווען אין ענין פון פרשה; דאס מסביר זיין קען נעמען זעכציג אדער אכציג יאר. ס׳איז דא א ריחוק שאין בערך. איז דער פריערדיקער, וואס דאס איז די מעלה פון ראייה: בשעה ס׳איז דא דעם ענין הראייה, יא, ביי דעם אריז״ל איז געווען ביי אים דאס וואס אים זענען נתגלה געווארן די סודות און פנימיות התורה, געווען באופן של ראייה. ראייה קען א מענטש אין איין מינוט, אדער אין עטלעכע מינוט, האבן א גאנצן גילוי, א גאנצע בהירות, א גאנצע ליכטיקייט, א גאנצע גדלות וואס ווערט נתגלה אויף איין מאל. און דערנאך, דאס געבן צו פארשטיין און מסביר זיין, קען נעמען טאקע יארן לאנג, וואס דאס דארף טאקע זיין. יא, און דאס איז דער ענין וואס מ׳זאגט ווען ס׳וועט זיין ״ילמד תורה את כל העולם כולו״. אז מלך המשיח, בשעת ס׳קומען די צייטן פון דער גאולה, וועט דאס, וואס ער וועט רעדן צו אידן און מגלה זיין פנימיות התורה, זיין באופן של ראייה. וואס ראייה דארף נישט קיין ריבוי זמן. ראייה, בשעת מ׳באווייזט דעם ענין, יא, איז דאס נאר, מ׳נעמט אויף איין מאל, דאס איז א זאך וואס נעמט בקיצור. און דעמאלט וועט יעדער איד האבן און פארשטיין, אבער [לא ברור], יעדער איינער לויט זיין ערך. און דאס וואס עס שטייט: ״ולא ילמדו עוד איש את רעהו, כי כולם ידעו אותי למקטנם ועד גדולם״. פון וואנעט קומט ״ולא ילמדו עוד איש את רעהו״? ווייל אלע וועלן

16:28 אין גאולה, דאס איז באופן, דאס וועט זיין די ראייה. און דער סדר התורה וואס משיח וועט זיי מגלה זיין, וועט קומען און צוגעבן יעדער איינער, בביאור, אלע עולמות, ספירות, שמות און דברים וואס ער וועט זיי מגלה זיין, דאס וועט זיין אין ביאור. יא. און דערנאך וועט זיין די עבודה, דאס איז דער צורך, יא, דאס איז דער [לא ברור]. און דאס מיינט ״כולם ידעו״, אלע וועלן קענען זאגן [לא ברור], איינער וואס לייגט צו א ביאור. און דאס איז גילוי משיח. ובאמת, [לא ברור]. וואס דער מיטעלער רבי האט געזאגט, [לא ברור] פנימיות התורה. דער מיטעלער רבי האט מגלה געווען אויך פנימיות התורה. פנימיות התורה, דאס איז די תורה פונעם בעל שם טוב. און דאס וואס דער רבי קומט אלעמאל מסביר זיין, דאס איז נאך גילוי המשיח. כידוע, דער בעל שם טוב, ווען ער איז געווען ביי מלך המשיח, ווען ער איז ארויף למעלה — כידוע דער סיפור הדברים — דער בעל שם טוב שרייבט, אז דאס איז געווען ראש השנה תק״ז, ער האט זיך געטראפן מיט דער נשמה פון משיח, און האט אים געפרעגט: ״אימתי קאתי מר?״ ווען קומט משיח? און ער האט געענטפערט: ״לכשיפוצו מעיינותיך חוצה״. דאס מיינט אז ווען די מעיינות החסידות וועלן זיך פארשפרייטן, וועט זיין די יכולת פון גילוי המשיח. ובאמת, [לא ברור], וואס דארף מען מרחיב זיין? [לא ברור] פנימיות התורה. די תורה פון משיח, די תורה פון משיח איז באופן של ראייה, דאס איז מיט צוויי ווערטער. מ׳קען זאגן צוויי ווערטער, און בתוך די צוויי ווערטער קומט אריין די גאנצע לעבעדיקייט, די ווארעמקייט, דער אש פון ראייה, דער ביאור פון דעם צדיק, וואס ברענגט אלע דברים באופן של ראייה. דאס קען מיט צוויי ווערטער ווערן בהיר ביי די אידן, למעלה פון אלעס און אלע עולמות. דאס מיינט אז דאס איז דאך דער ענין פון תורה של משיח באופן של ראייה. און פארוואס קען דאס יעצט נישט זיין באופן של ראייה? ובאמת, ווי דער מיטעלער רבי האט געטענה׳ט, אז דאס איז די עבודה, און דאס

18:25 וואס מ׳איז מגלה חסידות, פנימיות התורה, דארף זיין באופן של ראייה. דאס מיינט, מיט צוויי ווערטער זאגט מען: אויף די נשמה, העכער פון אלע עולמות, און מ׳פארבינדט זיך מיט עצמות, מיט עצמות. אויף דעם האט דער מיטעלער רבי געזאגט: ניין. דער מיטעלער רבי האט געטענה׳ט אז דאס איז געזאגט געווארן צו דער נשמה פון דעם גוי. יא. דאס קען צוגרייטן דעם ענין פון תורה של משיח און ראייה, און אלע ענינים. אבער דאס איז געזאגט געווארן צו דער נשמה פון דעם גוי, און ער קען זיך באגענוגן דערמיט. אבער מיר, אבער מיר זענען נישט אין דער מדרגה. מיר געפינען זיך נאך אין חושך כפול ומכופל, ס׳איז נאך אין גלות. עס דארף זיין, ווען משיח קומט, פנימיות התורה; דאס איז די יכולת צו תורה של משיח. אבער דער איינציקער וועג, די עבודה, אז דאס זאל קענען ווערן בהיר יעצט, בזמן הזה, אז ביי אידן זאל זיין אור, אז ביי אידן זאל זיין די הארה, דער אור פון פנימיות התורה, אז ביי אידן זאל לייכטן תורה של משיח — אויף דעם דארף זיין דווקא דער ענין פון לימוד בהרחבה, בהתבוננות, בריבוי עסק. עס דארף זיין ריבוי [לא ברור]. דאס האט ער געזאגט, אז ס׳דארף זיין דווקא ריבוי [לא ברור]. דאס מיינט אז דווקא דורך דער הרחבה, און דער ריבוי איז פשוט: לערנען חסידות מיט טעם והשגה. אז אזוי קען מען אנקומען, אנקומען און זיך דערנענטערן צו דער הארה, דעם אור פון משיח. אזוי קען מען אנקומען צום גילוי פון אור המשיח בפנימיות. עס דארף זיין דווקא דורך דעם, אז מ׳לערנט בריבוי, בהתמדה, בשקידה, בהרחבה, דעם ענין פון לימוד פנימיות התורה מיט טעם והשגה. און דאס איז דער טעם פון דעם סיפור הזה. און פון דעם פארשטייט מען נאך א קליינעם ענין, אז בזמן ווען דער בעל שם טוב האט געזאגט אז אין מער דער גילוי אורו של משיח. און דערפאר מאכט מען א סעודת משיח. און דעמאלט עסט מען מצה, מ׳טרינקט וויין, און מ׳פארברענגט זיך. אזוי מ׳שפירט אין דעם מצה פון גאולה. אפילו מ׳איז נאך אלץ [לא ברור].

20:31 נאך אלץ אין גלות, ומשיח נאך נישט געקומען בפועל ממש. און דאס וועגן, דער בעל שם טוב, וואס ער האט מגלה געווען און האט זיך מערער געווען די נקודה פון אמונה, די נקודה פון בטחון, האט מגלה געווען וואס א איד קען זיין, שטייענדיק נאך אלץ אין גלות, קען מען זיך אוועקשטעלן אין אזא מעמד ומצב, וואס ביי דיר זאל מען זיין א כלי צו דער אור פון משיח. און אין דעם איז דא א מערקווירדיקער ווארט: דער מנהג, וואס איז דער מנהג וואס מפיץ זיך, דער ענין פון מאכן א סעודה, און די סעודה זאל זיין פארבונדן מיט מצות און יין, און מ׳רופט דאס אן סעודת משיח, בשעת מ׳געפינט זיך נאך אלץ אין זמן הגלות. וואס איז טאקע דער הסבר אין דעם? דער רבי האט אמאל גערעדט אין דעם אין א מערערע שיחה, אין א צווייטן יאר פארברענגען פון אחרון של פסח. און דעמאלט האט דער רבי דאס מקשר געווען מיט דער תורה וואס איז דא פון דעם רבי ר׳ נחום טשערנאבלער, טאטע פון ר׳ מאטעלע, אין ספר מאור עינים. ס׳איז א ווארט וואס דער רבי האט אסאך געזאגט. דאס איז א ווארט וואס ברענגט זיך אין מאור עינים, סוף פרשת פינחס, וואו דארטן רעדט ער אין דעם ענין פון פינחס אליהו, און עס זיינען מערערע ענינים אין דעם גאנצן ענין פון אליהו מבשר הגאולה. ער ברענגט דארט בין הדברים בשם הבעל שם טוב, אז דער בעל שם טוב האט געזאגט, אז יעדער איד האט אין זיך א חלק מקומת משיח. משיח איז א נשמה כללית. אזוי ווי עס זענען פאראן נשמות כלליות: משה רבינו איז געווען א נשמה כללית, וואס

22:04 האט, אז ער איז געווען א נשמה וואס האט כולל געווען „שש מאות אלף רגלי העם אשר אנכי בקרבו“. אלע אידן זיינען כלול אין משה רבינו, אין קרבו של משה. און על דרך זה, ווי ס׳שטייט אין זוהר, איז התפשטותא דמשה בכל דרא ודרא, און אין יעדער דור איז פאראן א משה רבינו, וואס ביי אים איז דא די נשמה כללית, וואס אלע נשמות באקומען פון אים. דורך דעם וואס מ׳פארבינדט זיך מיט אים, באקומען זיי אלע השפעות. על דרך זה איז אויך נוגע דער ענין פון משיח, אז עס איז דא ביי יעדער אידן א חלק מקומת משיח. דאס איז דער ווארט וואס דער בעל שם טוב זאגט, אז ביי יעדער אידן געפינט זיך א חלק מקומת משיח. און דער ענין דארף זיין, אז יעדער איד דארף מגלה זיין און מתקן זיין דעם חלק פון נשמה פון משיח וואס געפינט זיך אין אים. ווייל משיח, מלך המשיח, איז א נשמה כללית. בפרט איז [לא ברור] יחידה. דער ענין פון משיח איז, אז ביי אים איז דאס די מדרגה פון יחידה. דאס איז די העכסטע מדרגה. עס זיינען דא חמש מדרגות, און די חמש מדרגות זיינען פארבונדן, יעדער איינע, מיט זיין מדרגה. אזוי ברענגט זיך אין כתבי האריז״ל, אז אדם הראשון איז דא די פינף מדרגות, וואס זיינען געווען כמה וכמה צדיקים: דוד המלך איז בחינת נפש, און אליהו הנביא איז בחינת רוח, משה רבינו איז בחינת נשמה, און אדם הראשון איז בחינת חיה, אזוי ברענגט זיך אין תלמידי האריז״ל. און די נשמה פון משיח איז בחינת היחידה,

23:42 בחינה החמישית. דאס איז דער ענין פון יחידה שבנפש. דאס הייסט אז ביי מלך המשיח וועט נתגלה ווערן די יחידה, דער עצם, די התקשרות עצמית, „יחידה ליחדך“. ס׳איז דא א מדרגה אין נשמה וואס דארט איז די התקשרות מיט דעם אויבערשטן — די נשמה — אין דעם העכסטן פאל, אין דעם העכסטן אופן התקשרות. און דאס איז די יחידה. משיח איז די יחידה הכללית, דער עצם הנשמה פון עם ישראל. בשעת משיח וועט קומען וועט נתגלה ווערן דער ענין וואס אלע אידן זיינען איין זאך מיטן אויבערשטן. אבער איצט, כאטש מ׳געפינט זיך דאך אין זמן הגלות, נאך אלץ איז נישט דא דער גילוי, אבער אף על פי כן, יש חסדי הגדול. [לא ברור] אז מ׳זאל וויסן וואס איז דער חן, וואס דארף זיין. און דאס וואס מ׳זאגט, אז ס׳איז דא דער ענין פון יעדער איד דארף מגלה זיין ביי זיך, פועל זיין ביי זיך, אז ביי אים זאל לייכטן דער ניצוץ של משיח, ביי אים זאל לייכטן דער ענין פון אורו של משיח אין זיין עבודה בנפש האדם. אז ער קען זיך אין א נייעם חודש, אין א נייעם רגע, אין איין מינוט קען זיך אריבערשטעלן צו דעם חלק המשיח, אז ער קען ביי זיך פועל זיין איצט א שטיין אין מעמד ומצב פון גאולה. און דאס איז איינער פון די גרעסטע ענינים וואס דער בעל שם הקדוש האט מגלה געווען: אז נישט נאר א איד דארף גלייבן אין משיח, „אני מאמין“, נאר א איד דארף וויסן, אז ביי אים אליין געפינט זיך משיח. און דורך זיין עבודה, וואס א איד טוט מיט זיך, ארבעט מיט זיך, אז ער זאל זיך אוועקשטעלן אין מעמד ומצב פון

25:12 גאולה. לערנען תורה, לערנען פנימיות התורה, לערנען תורות פון משיח, לערנען ענינים אין תורה וואס זיינען מגלה ווי אזוי עס וועט אויסקוקן ווען עס וועט נתגלה ווערן אחדות הוי׳ דא למטה. און לערנען תורה, לעבן מיט איר און זיך אריינשטעלן אין דעם מצב פון משיח. און דורך דעם איז ער אליין מתקן בעולם א חלק פון משיח וואס געפינט זיך ביי אים. און דורך דעם פועל׳ט ער אויך אז משיח זאל קומען במהרה. דאס האט דער בעל שם טוב געזאגט. דער רבי לייגט צו, אז דאס איז וואס מ׳זאגט, אז מ׳פילט זיך, אז אין יום טוב, אין דער תפילה פון שלש רגלים, אין יום טוב, וואס איז דער תפילה־סדר, איז דאס וואס מ׳בעט צום סוף התפילה: רבונו של עולם. און יענע תפילה איז דער נוסח וואס מ׳זאגט. דער נוסח התפילה איז: „וקיים בנו מקרא שכתוב“. [לא ברור] שטייט אין סידור: „יהי רצון“. [לא ברור] נאך קריאת ספר תורה. און דאס איז א נוסח וואס מ׳זאגט צום אייבערשטן יעדן יום טוב: רבונו של עולם, וואס בעט מען? „וקיים בנו מקרא שכתוב“, אז ביי אונז זאל מקויים ווערן דער פסוק. און וועלכן פסוק בעט מען? „ונחה עליו רוח ה׳, רוח חכמה ובינה, רוח עצה וגבורה, רוח דעת ויראת ה׳“. דער פסוק רעדט פון משיח׳ן. דאס ליינט מען אין אחרון של פסח, אין דער הפטרה אין ישעיה, וואס רעדט וועגן „ויצא חוטר מגזע ישי“. ער רעדט וועגן מלך המשיח: ווער וועט ער זיין, פון וואנעט ער קומט און וואס וועט זיין זיין פעולה בעולם.

26:52 דאן זאגט דער פסוק, ווען ער רעדט וועגן מלך המשיח, וואס דארט שטייט: „ונחה עליו“ — עס וועט רוען אויף אים, אויף מלך המשיח, „רוח חכמה ובינה, רוח עצה וגבורה, רוח דעת ויראת ה׳“. קומט אויס, עס שטייט ביי קריאת התורה אין פסח־סידור אז מ׳זאגט „יהי רצון“. [לא ברור] און וואס בעט מען? אז ביי אונז זאל מקויים ווערן דער פסוק וואס שטייט אויף מלך המשיח. ווי קען דאס זיין? וואס איז דער פשט פון דעם? דאס קען מען פארשטיין נאר על פי תורה, זאגט דער בעל שם טוב. דאס וואס ער ברענגט בשם הבעל שם טוב, אז ביי יעדן אידן איז דא דער ניצוץ פון משיח וואס געפינט זיך אין זיין נפש. און זיין עבודה איז מגלה זיין דעם ענין. און דורך דעם וואס מ׳איז מגלה דעם ענין, מיט דעם גייט מען אויך צו צו דער גאולה, ווען משיח וועט קומען. איז במילא פארשטענדלעך אז דאס איז די בקשה וואס מ׳בעט: „וקיים בנו“, אין יעדן אידן, „מקרא שכתוב: ונחה עליו רוח הוי׳“. אז ביי יעדן אידן זאל אין זיין עבודה מקויים ווערן דער „ונחה עליו רוח הוי׳“. אז ביי אים זאל לייכטן דער אור של משיח, וואס דאס איז רוח חכמה ובינה, רוח עצה וגבורה, רוח דעת ה׳ — אלע מעלות, אלע [לא ברור]. און דאס קומט מען אין אחרון של פסח. און דאס איז וואס [לא ברור]. מ׳רעדט פון גילוי אורות המשיח, דעריבער נישט נאר מיט צוויי ווערטער, ווייל

28:22 עס נעמט צוויי ווערטער, אבער חסידות איז קורץ אין ווערטער, און אין זיי שיינט דער רעיון. [לא ברור]. וואס איז ראיה? [לא ברור] תורת המשיח, מיט ראיה אליין. דו קוקסט אויף א צדיק, דו הערסט א ווארט פון א צדיק, און דאס קען משנה זיין דאס גאנצע לעבן. אבער [לא ברור], דאס איז נישט אז ס׳איז גענוג. און דער עיקר, ווען מ׳רעדט פון משיח׳ן, אויף דעם דארף זיין דער עיקר פון לימוד און התמדה און הבנה והשגה. דערפאר זעסטו דעם חילוק צווישן א לימוד בדרך גרסא און א לימוד אין פנימיות התורה, תורת המשיח. און דאס זיינען די זאכן וואס מ׳רעדט אין תורת החסידות, חסידות חב״ד בפרט, וואס מ׳רעדט און מ׳איז מסביר ענינים, און דאס קוקט אויף דער וועלט ווי משיח וועט קומען. און מ׳רעדט וועגן יחוד אלקות, יחודא תתאה, אחדות ה׳, אחדות ה׳ האמיתית. און דאס איז [לא ברור], אדרבה, דאס זיינען זאכן פון אחדות ישראל. און ממילא דארף יעדער איינער נעמען. דו דארפסט נעמען דעם סדר וואס דו עסט מצות, וואס שטארקט די אמונה. די מצות פון אחרון של פסח זיינען ספעציעל פאר חיזוק האמונה, אמונה בגאולה. און נישט נאר עסטו מצות, דו טרינקסט אויך וויין. יא, ווייל וויין איז א זאך וואס האט א טעם. מצה אליין איז א לעבן פון אמונה אן א טעם. און ווען דו נעמסט וויין צוזאמען מיט דער מצה, מיינט דאס אז די אמונה זאל נישט בלייבן נאר אן אמונה מופשטת. די אמונה זאל אראפקומען אין וויין, אין א זאך פון טעם, אין א זאך פון השגה והבנה, שמחה. דאס זאל זיך נמשך ווערן בפועל ממש אין אלע חיי היום־יום. ממילא זאל דער אייבערשטער אונז העלפן, און בעזרת ה׳ געפינען מיר זיך אליין אין א זמן וואס מ׳זעט מער אורות המשיח. אז מ׳דארף זען אז [לא ברור]. שכבר בא מועד, אז מ׳דארף זען אז [לא ברור], און דאס זאל מקויים ווערן ביי אונז. אז אלע אידן, וואס מ׳רעדט אין דער פרשה און

30:06 הפטרה וכו׳, וואס מ׳רעדט וועגן דער גאולה, אז די גלות זאל שוין זיין לאחרי זה. דאס איז גילוי המשיח. און מ׳דארף געדענקען אז דאס איז אחרון של פסח, אז מ׳דארף זיין צוזאמען מיט מלך המשיח, און דאס מיינט, מ׳דארף הערן תורה מפיו של מלך המשיח, דורך אים אליין בכבודו ובעצמו. דאס זאל זיין תיכף ומיד ממש בגאולה האמיתית והשלימה.